Samarqand viloyati 8-sinf - География - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	5.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Февраль 2023
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	География

Samarqand viloyati 8-sinf

Купить

8-sinf geografiya darsligi asosida 50-mavzu:

1-ilovadagi jadvaldan Samarqand viloyati aholisining soni va may- donini aniqlang.

Iqtisodiy geografik o‘rni va tabiiy boyliklari. Bu viloyat O‘zbekistonning markaziy qismida joylash gan. Aholi soni hamda yalpi sanoat mahsuloti bo‘yicha Samarqand viloyati mamlakatimizda yetakchi o‘rinlardan birida turadi (o‘quv atlasdan mazkur viloyatning chegaralarini aniqlang). Tabiiy geografik o‘rniga ko‘ra Zarafshon vodiysining o‘rta qismiga to‘g‘ri keladi, uch tomondan Nurota, Turkiston va Zarafshon tizma tog‘lari bilan o‘ralgan. Tog‘ tizmalari shimoldan esadigan sovuq havo oqimini birmuncha to‘sadi. Yog‘in ko‘proq (250-800 mm) yog‘adi. Sho‘rxok maydonlar deyarli yo‘q. Bo‘z va o‘tloq-alluvial tuproqli yerlar kattagina maydonni tashkil etadi.

Viloyat hududidan oqib o‘tuvchi Zarafshon daryosi suvni muz va qorlardan oladi . Shunga ko ‘ ra Zarafshon daryosi sug ‘ orishga ehtiyoj katta bo ‘ lgan yoz oylarida to ‘ lib oqadi . Suvdan yanada samarali foydalanishni ko ‘ zlab , daryoning o ‘ rta oqimida Kattaqo ‘ rg ‘ on suv ombori barpo etilgan . Shu bilan birga Eski Anhor kanali orqali Zarafshon suvi ( Darg ‘ om ka - nalidan ) Qashqadaryo viloyatiga oqizilmoqda . Xullas, suvdan xo‘jalikda to‘la foydalanish bo‘yicha O‘rta Osiyoning bironta daryosi Zarafshonga tenglasha olmaydi. Uning 90 foiz suvi sug‘orishga sarflanadi.

Adirlar qisman haydalgan, unga g‘alla ekiladi. Tog‘larda yog‘ingarchilik yetarliligidan o‘tloqlar ham ko‘p. Chorva yozda shu yerlarda boqiladi. O‘simliklarning o‘sish davri cho‘l bilan adirda bir vaqtga to‘g‘ri kelmasligidan qorako‘l qo‘ylarini yil bo‘yi yaylovda boqish mumkin. Viloyat-ning tabiiy sharoiti mevali daraxtlar o‘stirish uchun ham qulay. Bu yerda shirindan shakar gilos, o‘rik, shaftoli erta pishadi. Viloyatda mineral boyliklar ham ko‘p. Bu yerda nodir metallar, binokorlik materiallari (marmar, ohak, granit, mergel, grafit), mineral bo‘yoqlar, asbest konlari topilgan (109-rasm). Xullas, viloyatning yuksalishida uning tabiiy va iqtisodiy geografik o‘rnidagi qulayliklar qatori tabiiy sharoiti va boyliklari ham talay imkoniyatlar yaratadi.1B 08 0B 16 14 1119 2D 0C 0E 25 0E 19 0A 05

Aholisi. Viloyat aholisining 3/5 qismi qishloqda ya shaydi. Butun aholi sonida mehnatga yaroqli kishilar salmog‘i mamlakatdagi o‘rtacha ko‘rsatkichdan kam bo‘lsada, lekin ishchi kuchlari iqtisodiyotni yuksaltirish uchun keragicha topiladi. Tabiiy sharoit va xo‘jalik yuritishdagi tafovutlarga muvofiq aholi joylashuvida ham tafovut yaqqol ko‘zga tashlanadi. Inson faoliyati uchun eng qulay Zarafshon vodiysida aholi nihoyatda zich yashay di. Bu yerlarda har bir kv. km ga 250 va undan ortiq kishi to‘g‘ri keladi. Adirlarda va tog‘larda har bir kv. km ga 15-20 kishi to‘g‘ri keladi.

Qishloq xo ‘ jaligining asosiy tarmoqlari : donchilik , paxtachilik , bog ‘ dorchilik , uzumchilik , go ‘ sht - sut chorvachiligi , qorako ‘ lchilik , ipakchilik . Sanoatning asosiy tarmoqlari : rangli metallurgiya , mashinasozlik ( avtomobilsozlik ), yengil va oziq - ovqat .

Xo ‘ jaligi . Samarqand viloyati hududida aholi qadimdan obikor dehqonchilik bilan shug ‘ ullanib kelgan . Dehqonchilik bilan birga savdo va hunarmandchilik ham taraqqiy etgan. Viloyatda sanoat yetakchilik qiladi. Og‘ir sanoat tarmoqlaridan mashi na sozlik va metallsozlik, kimyo tez rivojlanmoqda. Samarqand shahrida 1999-yilda yuk tashish va sayyohlarga xizmat ko‘rsatadigan 4 turdagi mashinalarni ishlab chiqaruvchi « SamKochavto » zavodi ish boshlagan edi.

Hozirda mazkur zavod «SamAvto» deb ataladi. Samarqanddagi «SamAvto» zavodida « Isuzu » rusumli mikroavtobuslar hamda yuk avtomashinalari ishlab chiqarilmoqda. Yengil sanoatning 50 ga yaqin korxonasi ishlab turibdi. Oziq-ovqat sanoati mahalliy xom ashyolardan konserva va sharob, o‘simlik moyi, tamaki, sut va go‘sht, qandolatchilik mahsulotlari ishlab chiqaradi. Samarqand hududiy ishlab chiqarish maj- muyida qishloq xo‘jalik alohida o‘rin tutadi (110-rasm).

Transporti. Samarqand viloyati hududidan ikkita temir yo‘l o‘tadi. Toshkent-Turkmanboshi, Toshkent-Dushanbe temiryo‘lida, asosan, tranzit yuklar tashiladi. Viloyatda avtomobil yo‘llari ko‘p, ular orqali temiryo‘lga va bir viloyatdan boshqa viloyatga yuklar tashiladi. Havo transporti mamlakatning barcha yirik shaharlarini hamda xorijiy davlatlarni bog‘laydi. Quvur transporti va elektr uzatkich liniyalari ko‘p tarmoqli. Rossiyaga paxta tolasi, paxta moyi, ho‘l meva, uzum, mayiz va qorako‘l terilari yuboriladi.

Mineral o‘g‘it, tamaki, choy, poyabzal, shoyi va boshqa iste’mol mollari barcha qo‘shni viloyatlarga va O‘rta Osiyo davlatlariga ham chiqariladi. Viloyat, asosan, yog‘och-taxta, g‘alla, shakarqand, mashinalar, ko‘mir, neft, neft mahsulotlari hamda keng iste’mol mollari oladi. Viloyatda Samarqand, Kattaqo‘rg‘on sanoat tugunlari tarkib topgan. Shaharlari. Samarqand Zarafshon daryosining o‘rta qismida joylashgan. Samarqand dunyodagi juda qadimiy shaharlardan hisoblanadi. Arxeologik izlanishlar natijasida shaharning yoshi 2750 da ekanligi aniqlangan.

XIV-XV asrlarda Movarounnahrning ilmiy tafakkur markazi bo‘lgan. Geografik o‘rnining qulayligidan Samarqand o‘rta asrlarda O‘rta Osiyoning muhim savdo markazlaridan biriga aylandi. Hindiston, Eron va Sharqiy Yevropa mamlakatlari bilan olib borilgan savdo aloqalari shaharning iqtisodiy hamda madaniy jihatdan yuksalishiga ta’sir ko‘rsatdi. O‘sha davrlardayoq zargarlik buyumlari, kulolchilik bo‘yoqlari, ipak va ip-gazlamalar ishlab chiqarish va kashtachilik yaxshi rivojlandi. Qog‘oz va duxobalar ishlab chiqa- rishni samarqandliklar bundan ming yil burun keng yo‘lga qo‘ygan edilar.

Amir Temur va temuriylar davri (XV-XVII asrlar)da Samarqandda ha- shamatli machit, madrasa, maqbara va saroylar qurildi. Ular Hindiston, Misr, qadimgi Yunoniston va Rim me’morchiligining noyob yodgor liklari qatorida umumjahon ahamiyatiga egadir. O‘rta asr shoir va olimlari Samarqandni « sayqali ro‘yi zamin » deb ulug‘laganlar. 1924-1930-yillarda Samarqand shahri O‘zbekistonning poytaxti bo‘lgan. Hozirda ham Samarqand mamlakatning yirik sanoat tuguni, madaniyat markazlaridan biri sifatida ahamiyatlidir. Samarqand bilan Jomboy, Juma va boshqa shaharchalar ishlab chiqarish bo‘yicha o‘zaro bog‘langan. Shahar qishloq xo‘jaligi rivojlangan hudud markazida joylashganidan unda qishloq xo‘jalik mahsulotlarini qayta ishlaydigan ulkan korxonalar ko‘p.1B 1119 16 02 140711 0F05 3C 36 3D 14 1E 0E 18 10

1999-yilda Samarqanddan shimoldagi Chelak shahri yaqinida buyuk hadisshunos olim imom al- Buxoriyga bag‘ish lab me’moriy majmua barpo qilindi (111-rasm). Samarqand mamlakat ilm-fanining yi rik markazidir. Shaharda Samarqand davlat universiteti , Xalqaro turizm universiteti , tibbiyot , arxitektura - qurilish , chet tillar , iqtisodiyot va servis , veterinariya meditsinasi institutlari , Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Samarqand filiali faoliyat yuritmoqda .

Shahar tarixi Rudakiy , Navoiy , Xo ‘ ja Ahror , Bobur , Jomiy , Ulug ‘ bek , Ahmad Donish , Abu Lays Samarqandiy singari olimlar , yozuvchilar , mutafak kirlar nomlari bilan bog ‘ liq . Shahar xo‘jaligining yuksalishi bilan aholisi ham tez ko‘paymoqda. Kattaqo‘rg‘on viloyatda Samarqanddan keyingi ikkinchi o‘rinni egallagan sanoat tuguni va madaniyat markazidir. Shahar yonidan Samarqand-Buxoro temiryo‘li o‘tadi. Shaharda Katta qo‘rg‘on paxta tozalash mashinasozligi zavodi, motor tuzatish, paxta va g‘isht zavodlari hamda mahalliy sanoat korxonalari bor.

Moy eritish va go‘sht kombinatlari hamda yiliga 2 million jo‘ja ochiriladigan broyler fabrikasi oziq-ovqat sanoatining respublikadagi yirik korxonalari hisoblanadi. Moy eritish kombinati mamlakatdagi eng yirik korxonalardan biridir. Sanoat korxonalarini katta IEM elektr energiya bilan ta’minlaydi. Urgut Sаmаrqаnddаn tахminаn 50 km jаnubi shаrqdа, Qаshqаdаryo vilоyati chеgаrаsidа jоylаshgаn shаhаr. Urgutdа bir nеchtа gilаm fаbrikаlаri, tаbаk-fеrmеnt vа shifеr zаvоdlаri fаоliyat yuritаdi. Sаmаrqаnd vilоyatining eng yirik shаrq bоzоri shu shаhаrdа jоylаshgаn.

Купить