Информация о документе

Цена 25000UZS
Размер 58.2KB
Покупки 4
Дата загрузки 28 Апрель 2025
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Педагогика

Продавец

Amriddin Hamroqulov

Дата регистрации 23 Февраль 2025

116 Продаж

Savod orgatish darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanish kurs ishi

Купить
1Mavzu Savod orgatish darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanish MUNDARIJA KIRISH …………………………………………………………………….............2 I BOB. SAVOD O‘RGATISH DARSLARIDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING ASOSIY KO‘RINISHLARI VA AHAMIYATI. 1.1.Savod o‘rgatish darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanishning asosiy ko‘rinishlari……………………………………………………………………...…4 1.2.Savod o‘rgatish darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanishning ahamiyati……………………………………………………………………….…10 II.BOB. SAVOD O‘RGATISH DARSLARIDA KO‘RGAZMALI VOSITALARDAN FOYDALANISH. BO‘YICHA EKSPERIMENTAL ISH VA BUNDA YUZAGA KELADIGAN MUOMMOLAR. 2.1.Savod o‘rgatish darslarida ko‘rgazmali vositalardan foydalanish. bo‘yicha eksperimental ish……………………………………………………………….…17 2.2.Savod o‘rgatish darslarida ko‘rgazmali vositalardan foydalanishda yuzaga keladigan muommolar………………………………………………………….…25 XULOSA ………………………………………………………………................29 FOYGALANILGAN ADABIYOTLAR……………………………………….31 . 2 KIRISH Kurs ishining dolzarbligi shundan iboratki, o‘qish va yozishni o‘rganish davri o‘rta maktabda o‘zbek tilini o‘rganishning butun tizimining muhim qismidir. O‘zbek tilining keyingi rivojlanishining muvaffaqiyati ushbu bosqichda bolalar uchun mashg‘ulotlar qanchalik mazmunli, samarali va qiziqarli bo‘lishiga bog‘liq. Savodxonlik tugagunga qadar birinchi sinf o‘quvchilari nafaqat boshlang‘ich o‘qish va yozishni o‘zlashtirish uchun zarur bo‘lgan asosiy fonetik bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishlari, balki til rivojlanishidagi dastlabki qadamlarni qo‘yishlari, til va nutq haqida dastlabki tushunchalarga ega bo‘lishlari kerak. “Savod o‘rgatish” bola maktabga kelganda birinchi bo‘lib tanishtiriladigan fandir. Bu esa “Savod o‘rgatish” bo‘yicha boshlang‘ich umumiy ta’limning respublika davlat ta’lim standarti asosidagi tizimli-faollik yondashuvi qoidalarini amalga oshirish birinchi o‘rinda ekanligini anglatadi: o‘quvchilarning individual, yosh va psixologik xususiyatlarini, ta'lim va tarbiyaning muayyan maqsadlari uchun faoliyat va muloqot shakllarining roli va bilimlarini va ularga erishish yo‘llarini hisobga olgan holda; maktabgacha va boshlang‘ich umumiy ta’limning uzluksizligini ta'minlash. Savod o‘rgatish darslarida bolalarda umumiy nutq ko‘nikmalarini shakllantirish, eshitish va vizual idrok etishni rivojlantirish, talaffuz va fazoviy orientatsiyani yaxshilash, shuningdek, qo‘llarning mayda mushaklarini rivojlantirish bo‘yicha ishlar boshlanadi. Ta’lim atrofdagi voqelikning ob’ektlari va hodisalari bilan tanishish, didaktik o‘yinlarni tashkil etish jarayonida amalga oshiriladi. Kurs ishi maqsadi: Savod o‘rgatish darslarida ko‘rgazmali vositalardan foydalanish. haqida ilmiy-metodik tavsiyalar ishlab chiqish. Kurs ishi obekti: Savod o‘rgatish darslarida ko‘rgazmali vositalardan foydalanish bilan tanishtirish jarayoni Kurs ishi predmeti: Savod o‘rgatish darslarida ko‘rgazmali vositalardan foydalanish bilan tanishtirish ko‘nikmalari 3 Kurs ishining amaliy ahamiyati . Kurs ishi jarayonida ilgari surilgan fikrlardan, yondashuvlardan hamda samaradorligini ta’minlovchi Kurs ishi natijalaridan pedagogik fanlar bo‘yicha ma’ruzalar tayyorlash, qo‘llanmalar yaratish, shuningdek metodik tavsiyanomalar yaratishda, ish tajribalarini ommalashtirishda samarali foydalanishga xizmat qiladi. Kurs ishi ishining tarkibiy tuzilishi va hajmi: ish kirish, 2 bob, 4 bo‘lim, umumiy xulosalar va tavsiyalar, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhatidan iborat. 4I.BOB. SAVOD O‘RGATISH DARSLARIDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING ASOSIY KO‘RINISHLARI VA AHAMIYATI 1.1. Savod o‘rgatish darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanishning asosiy ko‘rinishlari Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) axborotni qayta ishlashning turli qurilmalari, mexanizmlari, usullari va algoritmlarini tavsiflovchi umumiy tushunchadir. AKT zamonaviy inson hayotining barcha sohalariga, xususan, o‘rganishni o‘z ichiga olgan axborot faoliyatiga ta’sir qiladi. Ta’limda AKTdan foydalanish inqirozni bartaraf etish imkoniyati va ta’lim sohasini rivojlantirish istiqbollari bilan bog‘liq, chunki ta'limni kompyuterlashtirish va axborotlashtirish o‘qituvchilar va talabalarning mehnat unumdorligini oshirishning oqilona usuli, samaradorlik va o‘rganish va o‘z-o‘zini o‘rganishni faollashtirish O‘qitishda yangi axborot texnologiyalaridan foydalanish o‘quvchini ta’lim jarayonining markaziy shaxsi sifatida ko‘rib chiqish imkonini beradi va uning sub’ektlari o‘rtasidagi munosabatlar uslubining o‘zgarishiga olib keladi. Shu bilan birga, o‘qituvchi asosiy ma'lumot manbai bo‘lishdan to‘xtaydi va o‘quvchilarning mustaqil va kognitiv faoliyatini tashkil etuvchi va uni boshqaradigan shaxs pozitsiyasini egallaydi. 1 Kompyuter texnologiyalari asri jadal rivojlanmoqda va, ehtimol, inson faoliyatining biron bir sohasi yo‘qki, u o‘z qo‘llanilishini topa olmaydi. Pedagogik texnologiyalar umumiy kompyuterlashtirish jarayonidan chetda qolmadi. Shu sababli, ta'lim jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan (AKT) foydalanish zamonaviy maktab ta'limining dolzarb muammosidir AKT quyidagilarni anglatadi: 1 Salomov, F. (2015). Axborot texnologiyalari va ta'lim jarayoni . Toshkent: O‘qituvchi nashriyoti. 5- birinchidan, bu turli manbalardan ma'lumotlarni qidirish, qayta ishlash va o‘zlashtirish imkonini beruvchi texnologiyalar, shu jumladan Internet. - ikkinchidan, bu kompyuterning o‘zidan, turli xil dasturlardan foydalanish. Bugungi kunda har qanday maktab fanining har bir o‘qituvchisi AKTdan foydalangan holda dars tayyorlashi va o‘tkazishi kerak, chunki endi o‘qituvchi darsni yanada jonli va qiziqarli qilish imkoniyatiga ega. O‘rta maktabda kompyuterlashtirishning pedagogik vazifalarini uchta asosiy yo‘nalishda tasniflash mumkin: - barcha o‘quvchilarda muayyan uslub va tafakkurni shakllantirish; - maktabdagi barcha fanlarni istisnosiz o‘qitish samaradorligini oshirish; - Talabalarning kognitiv qiziqishini faollashtirish uchun shaxsiy kompyuterdan foydalanish . Ta'limni axborotlashtirish oldidagi vazifalar: - ta’lim jarayonida zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish asosida talabalarni tayyorlash sifatini oshirish; - o‘qitishning faol usullaridan foydalanish, o‘quv faoliyatining ijodiy va intellektual tarkibiy qismlarini oshirish; - har xil turdagi ta'lim faoliyati (o‘quv, tadqiqot va boshqalar) integratsiyasi; - ta'limning axborot texnologiyalarini o‘quvchining individual xususiyatlariga moslashtirish Talabaning kognitiv faoliyatini faollashtirishga yordam beradigan va kasbiy faoliyatda samarali foydalanish uchun informatika vositalari va usullarini o‘zlashtirish motivatsiyasini oshiradigan ta'limning yangi axborot texnologiyalarini ishlab chiqish. 2 Zamonaviy jamiyat o‘qituvchilar oldiga nafaqat bilim berish, balki maktab o‘quvchilarining shaxsiy muhim fazilatlarini rivojlantirish vazifasini qo‘yadi. Fan 2 Ismailov, A. (2018). "Axborot texnologiyalarining ta'limda qo‘llanilishi". Pedagogika va axborot texnologiyalari jurnali, 15(3), 25-30. 6o‘qituvchisining asosiy vakolati uning yangilangan roliga aylanadi - bilim dirijyori, o‘quvchilarga cheksiz ma'lumotlar dengizida harakat qilishda yordam beradigan o‘ziga xos "navigator". G.K.Selevkoning fikriga ko‘ra, zamonaviy o‘qituvchining vazifasi "individual ta'lim yo‘nalishini va undan o‘tish usullarini optimal tanlashni o‘rgatishdir, ya'ni. "Ta'limda navigatsiya" ..." Ta'limni insonparvarlashtirish talabaning turli xil shaxsiy ko‘rinishlariga qadrli munosabatni taklif qiladi. Bilim maqsad sifatida emas, balki shaxsiy rivojlanish yo‘li sifatida ishlaydi. Buning uchun eng boy imkoniyatlarni zamonaviy axborot texnologiyalari taqdim etadi. Vasilyeva, axborot texnologiyalari quyidagilarga imkon beradi: - har bir o‘quvchiga o‘z ta’lim yo‘lini taqdim etadigan ochiq ta’lim tizimini yaratish; - o‘quvchilarning o‘quv jarayonini tashkil etishni tubdan o‘zgartirish, ularning tizimli tafakkurini shakllantirish; - o‘quv jarayoni jarayonida maktab o‘quvchilarining bilish faoliyatini oqilona tashkil etish; - o‘quvchilarning salmoqli qismini bir vaqtning o‘zida o‘qitish bilan qamrab olish, o‘qitishning yuqori sifatini ta’minlash; - olingan bilim va ko‘nikmalarni o‘zlashtirilganicha amaliyotda qo‘llash; - bilim va egallangan ko‘nikmalar darajasini izchil nazorat qilish; - talabalarning ijodiy qobiliyatlarini, tadqiqotchilik qobiliyatini, maqbul qarorlar qabul qilish qobiliyatini rivojlantirish; - o‘quv ma'lumotlarini taqdim etish imkoniyatlarini kengaytirish; - maktab o‘quvchilarida axborot bilan ishlash ko‘nikmalarini shakllantirish, muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish; - o‘rganish motivatsiyasini oshirish; - o‘quvchilarni o‘quv jarayoniga faol jalb etish; - talabalarning amaliy ko‘nikmalarini oshirishga hissa qo‘shish; - bolaga uning uchun o‘quv materialining maksimal miqdorini bering; - amaliy o‘quv vazifalari majmuasini kengaytirish; 7-talabalar faoliyati ustidan nazoratni sifat jihatidan o‘zgartirish; - talabani axborot jamiyati yutuqlari va undagi adekvat xulq-atvor bilan tanishtirish An'anaviy texnik o‘qitish vositalaridan farqli o‘laroq, AKT nafaqat o‘quvchini katta hajmdagi tayyor, qat’iy tanlangan, to‘g‘ri tashkil etilgan bilimlar bilan to‘ldirishga, balki o‘quvchilarning intellektual ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga, yangi bilimlarni mustaqil ravishda egallashga, mehnat qilish qobiliyatini rivojlantirishga imkon beradi. Turli ma’lumotlar manbalari bilan. Ta’limda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning quyidagi shakllari mavjud: - darslar uchun didaktik materiallarni tayyorlash (turli mavzular bo‘yicha multimedia taqdimotlarini yaratish, o‘quv dasturlari va boshqalar). Multimedia taqdimotlari dinamikani, tovushni va tasvirni birlashtirgan kompyuter dasturlari yordamida axborotni taqdim etish usulidir, ya’ni. uzoq vaqt davomida diqqatni tortadigan omillar. Multimedia taqdimotlarining o‘ziga xos talablari bor: ijobiy va salbiy tomonlar. Multimedia taqdimotlarining afzalliklari: - kompyuter taqdimotlari o‘quv materialini ko‘rgazmali va ishonarli qiladi; - yorqin fon rasmlari yordamida axborotni idrok etish va yodlash jarayoni osonlashadi; - taqdimotlar diagrammalar, chizmalarni namoyish qilishni sezilarli darajada osonlashtiradi; - darsning tuzilishini tashkil qilishda mavzuni o‘rganishning turli bosqichlarida taqdimotlardan foydalanish mumkin; - animatsiyadan foydalanish diqqatni faollashtiradi, fikrni joylashtirish mantiqini etkazishga imkon beradi; - audio va video fragmentlarni ijro etish imkoniyati mavjud; - taqdimotlar bilan kompyuter fayllari osongina ko‘chiriladi va ko‘chiriladi Zaif tomonlari: - maxsus jihozlarga (kompyuter, proyektor, elektron doska) ehtiyoj va unga texnik xizmat ko‘rsatish; 8- proyeksiya uskunalari bilan ishlashda ma’lum ko‘nikmalarning etishmasligi; - taqdimotlar yaratish uchun kompyuter dasturlari bilan ishlash ko‘nikmalarining etishmasligi; - multimedia resurslarini yaratishga vaqt sarflash zarurati; - o‘quv auditoriyasining taqdimoti bilan ishlash ko‘nikmalarining etishmasligi: o‘qituvchining so‘zini slayd-shou bilan birlashtira olmaslik (slaydlardagi ma'lumotlarni oddiy o‘qish, o‘qituvchi tomonidan sharhlarning etishmasligi va boshqalar) . Taqdimot dizaynining eng muhim sifatlaridan biri kontrastdir. Fon va shrift uchun ranglarning to‘g‘ri kombinatsiyasini tanlash muhim, masalan: fon ochiq va shrift qorong‘i yoki aksincha. Birinchi variant afzalroqdir, chunki u quyosh nuri ostida bo‘lgan tomoshabinlarda ham kontrastni (va shuning uchun o‘qishni) saqlaydi. Fotosuratlarni fon sifatida ishlatish shart emas (hatto biroz "xiralashgan" ham), chunki bu matnni idrok etishni keskin buzadi . Esda tutingki, proyeksiyalash uskunalari ranglarni buzadi, shuning uchun monitorda aniq ko‘rinadigan ranglarning yorqin qismlari ekranda ko‘rinmasligi mumkin. Bu shuni anglatadiki, taqdimotni sinfda ko‘rsatishdan oldin uni proyektorda (elektron doskada) "sinovdan" o‘tkazish va rang kontrasti kuzatilganligiga ishonch hosil qilish kerak. Taqdimotda ikkitadan ortiq shrift ishlatilmasligi kerak. Bir nechta shriftlarning kombinatsiyasi (ayniqsa, slaydda) yoqimsiz taassurot qoldiradi va kontentdan chalg‘itadi. Dekorativ shriftlardan foydalanish tavsiya etilmaydi, chunki bu o‘qishni qiyinlashtiradi va diqqatni tarkibdan chalg‘itadi. Slayd matn bilan to‘yingan bo‘lmasligi kerak, siz ikki yoki uchta slaydga ma'lumot tarqatishingiz kerak. Taqdimotdagi slaydlar soni quyidagi omillar bilan belgilanadi: 1. Materialni to‘liq qamrab olish; 2. Talabalarning yoshi; 3. Talabalarning ma'lumotni qayd etish zarurati (bu vaqt talab etadi) . Slaydda barcha kalit so‘zlar va yangi atamalar yorqin misollar bilan birga bo‘lishi kerak. Bu tushunish va eslashni osonlashtiradi. Oddiy o‘qituvchining 9xatosi o‘qituvchi ma'ruzasi matnini slaydlarga o‘tkazish, keyin ma’lumotni o‘qishdir. Taqdimot o‘qituvchi tomonidan izohlangan, tushuntirilgan va talabalar tomonidan ko‘rib chiqilishi mumkin bo‘lgan yordamchi materiallardan iborat bo‘lishi kerak. Ideal variant - bu o‘qituvchining ma'ruzasi va taqdimot materialining bunday kombinatsiyasi, agar talaba ba'zi vizual ma'lumotlarni o‘tkazib yuborgan bo‘lsa, uni o‘qituvchi aytganidan to‘ldirishi va aksincha, ko‘rsatilgan slaydlarda nimani tinglaganini ko‘rishi mumkin. Animatsiyadan foydalanish diqqatni jamlashi va chalg‘itishi mumkin. Animatsiya fikr mantig‘ini o‘rnatish uchun ishlatilishi kerak. Bo‘lishi mumkin: - nazariy qoidalarni bosqichma-bosqich namoyish etish; - jadvallarni bosqichma-bosqich (satr yoki ustunlarda) to‘ldirish; - blok-sxemalarning ketma-ket ko‘rinishi; Elektron darslik muayyan fan bo‘yicha o‘quv materialini mustaqil o‘rganish uchun yoki uni chuqur o‘rganish maqsadida darsni qo‘llab-quvvatlash uchun mo‘ljallangan bo‘lishi mumkin. - elektron tarmoq orqali uzatiladigan axborotdan foydalanish. Sinfdagi multimediyali taqdimotlardan tashqari - darslarning dars tizimi, o‘qituvchi, xususan, yangi materialni taqdim etishning tushuntirish - illyustrativ usulidan foydalanadi. Bu holatda o‘qituvchi uchun eng qulay vosita hali ham doskadir. O‘qituvchiga tanish bo‘lgan usullar va taraqqiyot talablari o‘rtasidagi kelishuv interfaol doskalar deb ataladi . Elektron interaktiv doska kompyuter va proyektor bilan birgalikda ishlaydigan sensorli paneldir. Kompyuter va multimediya proyektori bilan birgalikda interfaol doska o‘qituvchiga eslatma yozish (an'anaviy doskadagi kabi), kompyuterdan turli xil ilovalarni chaqirish va ularning ustiga yozuvlar yozish imkonini beradi. O‘qituvchi kerakli materiallarni oldindan tayyorlashi mumkin va darsda ularni faqat qo‘shishi va o‘zgartirishi mumkin. Interfaol doska shaxsiy kompyuter bilan birgalikda interfaol qurilma yordamida o‘quv jarayoniga kiritiladigan o‘quv resurslari samaradorligini sifat 10jihatidan oshirishga olib keladi. Aksariyat odamlar eshitgan narsalarining 5 foizini va ko‘rganlarining 20 foizini eslab qolishadi. Audio va video ma'lumotlardan bir vaqtning o‘zida foydalanish xotirani 40-50% gacha oshiradi . 3 Bolalarni o‘qitish jarayonida interfaol doskalardan foydalanish bu jarayonni yanada qiziqarli va ko‘rgazmali qiladi. Bundan tashqari, ushbu qurilma o‘qituvchiga oddiy maktab doskasini va televizor kabi ekranni birlashtirib, turli ma’lumotlarni ko‘rsatishga imkon beradi. Kompyuter va proyektorga ulangan noodatiy doska videolar, slaydlar, diagrammalar, formulalar va grafiklarni ko‘rsatish, maxsus marker bilan turli yozuvlar va eslatmalarni qo‘llash, matnlarni to‘g‘rilash va hokazolarni amalga oshirish imkonini beradi. Berilgan dasturlarga ko‘ra interfaol doska, masalan, matematika (belgilar va chizg‘ichlar, transportyorlar va boshqalar to‘plami bilan), geografiya (geografik xaritalar bilan), imlo (harf va raqamlarning to‘g‘ri grafikasini ko‘rsatish) darslariga o‘tadi. ), biologiya, kimyo va boshqa maktab fanlari. 1.2. Savod o‘rgatish darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanishning ahamiyati Shaxsiy kompyuter bilan ishlashda maktab o‘quvchilari faoliyatining quyidagi turlari ajratiladi: - qiziqtirgan mavzu bo‘yicha ma’lumotlar bilan mustaqil ishlash; - o‘z-o‘zini tarbiyalash rejimida o‘quv faoliyati; - masofaviy ta'lim rejimida o‘quv faoliyati; - Internetdagi kommunikativ faoliyat . Internet: Bir nechta kompyuterlarning axborot va resurslarni almashish maqsadida bir-biri bilan bog‘lanishiga kompyuter tarmog‘i (lokal, mintaqaviy, 3 Abdulazizov, M. (2019). O'qitishda axborot texnologiyalarini joriy etish . Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Ta'lim va ilmiy-tadqiqot markazi. 11korporativ, global) deyiladi. Maktabning bir nechta sinf xonalari kompyuterlari mahalliy tarmoqqa birlashtirilishi mumkin. Kompyuterdan ta'limning barcha bosqichlarida foydalanish mumkin va shu bilan birga u bola uchun turli funktsiyalarni bajaradi: o‘qituvchi, ishchi vosita, o‘rganish ob’ekti, hamkorlik qiluvchi jamoa, o‘yin muhiti. O‘qituvchi vazifasida kompyuter axborot manbasini ifodalaydi (qisman o‘qituvchi va kitobni almashtiradi); vizual yordam (multimedia va telekommunikatsiya imkoniyatlariga ega sifat jihatidan yangi daraja); individual axborot maydoni; o‘quv apparati; diagnostika va nazorat qilish vositalari . Yangi axborot texnologiyalarini joriy etish - bu o‘quv jarayonini jadallashtirish, uni optimallashtirish, maktab o‘quvchilarining fanni o‘rganishga bo‘lgan qiziqishini oshirish va shu orqali o‘quvchilarning imlo va punktuatsiya qobiliyatlari darajasini oshirish, ta’limni amalga oshirish usullaridan birini taklif qilishga urinishdir. rivojlantiruvchi ta’lim g‘oyalari, dars tezligini oshirish, mustaqil ish hajmini oshirish. Bu mantiqiy fikrlashni, aqliy mehnat madaniyatini rivojlantirishga, mustaqil ishlash ko‘nikmalarini shakllantirishga yordam beradi, shuningdek, o‘quv jarayonining motivatsion sohasiga, uning faoliyati tuzilishiga va talabalarning doimiy qiziqishini rivojlantirishga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. O‘quvchiga dinamik jadvallar, mos yozuvlar diagrammalari va signallari, algoritmlari bilan faol o‘zaro ta'sirni ta'minlaydigan noyob zamonaviy vizualizatsiya vositasi bo‘lgan kompyuter til vizualizatsiyasining o‘zini uslubiy jihatdan aniq ko‘rsatish, rang, grafik, tagiga chizish tizimidan foydalangan holda uni "materiallashtirish" qobiliyatiga ega. , tasvir dinamikasi, miltillovchi effekt, tovush, piktogramma, illyustratsiyalar animatsiyasi va boshqalar. Kompyuter yordami modellashtirish imkoniyatlari, ranglar, grafikalar yordamida materialni taqdim etish shakllari va usullarini diversifikatsiya qilish imkonini beradi. Axborot beruvchi va nazorat qiluvchi xarakterdagi doimiy fikr-mulohazalar tufayli talabalar o‘zlarining o‘quv faoliyatini to‘g‘rilash imkoniyatiga ega bo‘lishadi. Kompyuterdan nafaqat vizualizatsiya vositasi sifatida, balki, birinchi navbatda, faol o‘rganish vositasi sifatida foydalanish maqsadga muvofiqdir. 12Shunday qilib, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining birikmasidir. AKT - axborotni elektron shaklda taqdim etish, uni qayta ishlash va saqlash, lekin uni uzatish shart emas. Bugungi kunda har qanday maktab fanining har bir o‘qituvchisi AKTdan foydalangan holda dars tayyorlashi va o‘tkazishi zarur, chunki endi o‘qituvchi darsni yanada jonli va qiziqarli qilish imkoniyatiga ega O‘zbekiston o‘z mustaqilligini qo‘lga kiritgan dastlabki kunlardan boshlab, yangi hayot, yangi jamiyat qurishga kirishdi. O‘zbekistonda bozor iqtisodiyotiga asoslangan erkin – demokratik davlat va fuqarolik jamiyatining mustahkam poydevori barpo etildi. Siyosiy, iqtisodiy, ma’naviy sohalarda ulkan o‘zgarishlar amalga oshirildi. Davlatimiz dunyodagi taraqqiy etgan mamlakatlar qatoridan mustahkam o‘rin egallay boshladi. XXI asrning dastlabki yilidanoq ozod va obod Vatan, erkin va faravon hayot barpo etish – O‘zbekiston xalqining milliy taraqqiyot yo‘lidagi bosh g‘oyasiga aylandi. Asosiy maqsad yurt tinchligi, Vatan ravnaqi va xalq farovonligini ta’minlashga xizmat qilish, jamiyat a’zolarini, aholining barcha qatlamlarini O‘zbekistonnning buyuk kelajagini yaratishga safarbar etish, millati, tili va dinidan qat’iy nazar, mamlakatimizning har bir fuqarosi qalbida mustaqillik g‘oyalariga sadoqat va o‘zaro hurmat tuyg‘usini qaror toptirish bo‘lib qoldi. Albatta, milliy istiqlol mafkurasining bosh g‘oyasi va uning maqsadlarini o‘quvchi – yoshlar ongiga singdirishda ta’lim – tarbiya bilan bir qatorda oilaning ahamiyati beqiyosdir. Chunki, oila mafkuraviy tarbiyaning eng muhim ijtimoiy omillaridan biri hisoblanadi. Oila – jamiyat negizi bo‘lib, ko‘p asrlik mustahkam ma’naviy manbalarga ega. Zero, insonning taqdiri ham, kelajakdagi yutuqlari ham, kasb tanlashi ham, axloqli – odobli bo‘lishi ham oilaga bog‘liqdir. Chunki, farzandlarimizning yaxshi xulqi, axloqi oilada kamol topadi. O‘zbekiston mustaqilligining dastlabki kunlaridanoq jamiyat hayotida milliy qadriyatlarni tiklash va ular asosida barkamol avlodni voyaga yetkazish 10 13davlat siyosatining ustivor yo‘nalishiga ko‘tarildi. O‘zbekiston Respublikasining Konstitusiyasida “Oila jamiyatning asosiy bo‘g‘inidir hamda jamiyat va davlat muhofazasida turish huquqiga ega” deb ta’kidlanishi bilan birga ota-onalar o‘z farzandlarini voyaga yetganlariga qadar boqish va tarbiyalashga, voyaga yetgan, mehnatga layoqatli farzandlar o‘z ota-onalari haqida g‘amxo‘rlik qilishga majbur ekanliklari 64, 66 – moddalarda ko‘rsatilgan. Darxaqiqat, oilada bolalarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash kelajagimiz garovidir. Shuning uchun ham bolalarda yoshligidanoq milliy urf-odatlar, udumlar, an’analar va axloqiy madaniyati haqidagi tushunchalarni shakllantirish, oilaga bog‘liq. Bolaning pok va sof sadoqat, ma’naviy jihatdan yuksak bo‘lib o‘sishi, oilaga oiladagi mustahkam, tinch va totuvligiga bog‘liq. Chunki, unda tarbiyalanayotgan yosh avlod ham ma’naviy jihatdan yetuk, sog‘lom, mustaqil fikrli komil inson bo‘lib voyaga yetadi. Albatta bolaning ma’naviy-axloqiy tarbiyasi oila totuvligi, uning davomiyligi oila a’zolarining ruhiyatiga o‘zligini qanchalik darajada anglaganligida, o‘z mustaqil fikriga, dunyoqarashiga, chinakam insoniy fazilatlarga ega bo‘lgandagina to‘laligicha ta’minlanadi. Oilada mehr- muhabbatning ustuvorligi bolada ma’naviy-axloqiy tarbiyalashning asosini tashkil etadi. Biroq oila, o‘z mazmun-mohiyatiga ko‘ra har bir farzand uchun o‘ziga xos xarakterli xususiyatlarga ega. Bunda o‘zaro hurmat va qattiq tartib, oila a’zolarining o‘z burchlari, bir-biriga nisbatan ezgulik, mehroqibat, yaxshi va munosib tarzda yashash, oilasining, qarindosh-urug‘lari va yaqin odamlarining, qo‘shnilarining omon-esonligi to‘g‘risida g‘amxo‘rlik qilish bolani ma’naviy-axloqiy tarbiyalashda muhim o‘rin tutadi. Shuningdek, kattalarning yoshlarga bergan saboqlari, ro‘zg‘or tutish, bola tarbiyalash bobidagi tajriba o‘g‘il va qizlarga oila mustahkamligini ta’minlashda keyin ham asqotadi. Oila – tarbiya maskani. Tarbiya uning eng muhim vazifalaridan sanaladi. Shu maskanda dunyoga kelgan farzand ota-onadan nafaqat irsiy xususiyatlarini, balki ulardagi xatti-harakat, axloq-odob, muomala qoidalarini ham o‘zlashtirib 11 14boradi. Ota-ona o‘rtasidagi o‘zaro hurmat, mehr-oqibat, halollik, poklik, mehnatsevarlik, insonparvarlik kabi oliy maqom qadriyatlar ona suti, oila a’zolarining mehri va namunasi bilan bola xulqi, ongiga singiydi. Bolaning aqliy, axloqiy, estetik, iqtisodiy, ekologik, jismoniy, ma’naviy, gigiyenik, jinsiy tarbiyasida oila asosiy omil va vosita hisoblanadi. Bu o‘rinda misoli ota-ona – san’atkor, bola – san’at asari, tarbiya jarayoni esa san’atning o‘zidir. O‘zbek oilalariga xos yana boshqa xarakterli xususiyatlar ham mavjud. Ular uzoq yillar davomida shakllanib, qadriyat darajasiga ko‘tarilgan va bugungi kunda ham o‘z qimmatini saqlab qolmoqda. Ya’ni, bolajonlilik, serfarzandlik, mehnat taqsimotining qat’iyligi, oila byudjetining ota-ona tomonidan boshqarilishi, kichiklarning kattalarga izzat-ikromi, oila g‘ururi, sha’nini himoya qilish uning har bir a’zosi uchun burchga aylanib qolganligi, tug‘ilib o‘sgan joyga alohida mehrmuhabbat tuyg‘usini rivojlantiradi. Tarbiya murakkab va uzoq davom etadigan o‘ziga xos jarayon bo‘lib, u farzand tug‘ilmasdan ancha oldin boshlanadi. Ya’ni, bo‘lajak ota-onaning salomatligi, kayfiyati, nasl-nasabi, dunyoqarashi, ichki va tashqi dunyosi, axloqodobi, moddiy va ma’naviy darajasining mosligi, turmush qurishga ma’naviy va jismoniy tayyorligi farzand tarbiyasida muhim ahamiyatga egadir. Oilada amalga oshiriladigan tarbiyaning mazmuni farzandlarda o‘z otaonasidan, oilasi, ajdodlari, tug‘ilib o‘sgan o‘lkasi, Vatani, millati, xalqi, tili, dini, an’analaridan g‘ururlanish hissini uyg‘otishdan iborat. Xullas, insonning dastlaboila sharoitida shakllanib yetiladigan barkamol ma’naviyati yuksak ma’naviyatli jamiyat barpo etishda muhim rol o‘ynaydi. Ma’lumki, bola o‘z tarbiyasiga ko‘ra g‘oyat ta’sirlanuvchan bo‘ladi. Ota-onalar o‘z bolalarini bilishlariga nisbatan bolalar o‘z ota-onalarini yaxshiroq biladilar. Bola ilk yoshligidanoq kattalarning harakatlariga taqlid qiladi, ularning so‘zlarini takrorlaydi. Kishi ulg‘aygach, bolaligida ko‘rgan hamma narsani takrorlamaydi, ammo ana shu narsalarning barchasi uning qalbida, ongida o‘zidan qandaydir iz 15qoldirgan holda saqlanib qoladi. 4 Shuning uchun ham oilada bolalarga beriladigan nasihat va o‘gitlar, ma’rifiy g‘oyalar shaxs tarbiyasi kabi masalalar muhim ahamiyatga ega. Oilada ilm olishning qadri, bilimli va donishmand kishilarni hurmat qilish, mehmondo‘stlik, xushxulqlik, mardlik, jasurlikni targ‘ib etuvchi, o‘z manfaatini ko‘zlagan molparast, baxil, ochko‘z, do‘sti va xalqiga xiyonat kabi xislatlar haqida fikr yuritilishi ta’lim-tarbiyaga katta ta’sir etadi. Chunki oila muhitida bolalarni ilm olishga undash, uning foydalari, ilm ahlini hurmat etish to‘g‘risidagi fikrlar farzand barkamolligining asosini tashkil etadi. Oilada bolalarni ilm olishga da’vat etish, bilimli kishilardan yaxshilik kelishiga ishonish, ularning fikrini eshitibgina qolmay, amalda unga rioya etish lozimligi haqidagi o‘gitlar, ilm-ma’rifat ishlari, ezgu maqsadlarni amalga oshirish muhim xususiyatlardan hisoblanadi. Chunki, inson ilm-ma’rifatli bo‘lsa, odamlarga huzur baxsh etadi. Bilimli bo‘lish bilan birga, yomon xatti-harakatlarni sodir etishdan saqlanish zururligi, manmanlik, maqtanchoqlikning zararli oqibatlari xususida nasihatlarni bayon etish oiladagi ma’naviy-axloqiy tarbiyaning asosini tashkil etadi. Ma’lumki, bilimli, ma’rifatli bo‘lish kishining kibr-havodan uzoqroq turishini ta’minlaydi, o‘gitlarda insonning kibr-havodan uzoq bo‘lishi atrofdagi kishilar bilan ijobiy munosabatni o‘rnata olishi uchun zamin hozirlaydi. Ilm sari intilish qutlug‘, ezgu ish sanaladi. Demak, har bir kishi ilm o‘rganish sari intilishi, o‘zlashtirilgan bilimlarga amal qilishi, kibr-havodan voz kechishi zarurdir. Ilm o‘rganish yo‘lida aziyat chekkan, mashaqqat tortgan kishigina uni to‘laqonli o‘zlashtira olishi, kasb-hunar sirlarini mukammal egallashi mumkin. Oilada bolalarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalashning xususiyatlaridan yana biri bu aqlni rivojlantirishdir. Chunki, aqlli odamning zehni o‘tkir bo‘ladi, u har qanday 4 16o‘gitnasihatni tezda o‘z ongiga singdirib oladi. Inson zehnining o‘tkirligi, har qanday muammoni hal eta olish layoqatini xuddi yuqorida parvoz etayotgan qushning yerdagi o‘ljani ko‘rib, unga ega bo‘lish ilinjida pastga sho‘ng‘ishida sodir etadigan tezligidir. Oqil odam zehnining tezligi qush parvoziga qiyoslanadi. Aqlli, bilimli kishilar behuda gaplarga ahamiyat, befoyda, o‘zgalarga ziyon yetkazuvchi ishlarni amalga oshirmaydi. Nojoiz berilayotgan hadyalarga uchmaydi. Amalga oshirayotgan har bir harakati evaziga in’om-ehson kutmaydi, bahosi u qadar baland bo‘lmagan sovg‘alarni o‘z qadr-qimmatidan yuqori qo‘ymaydi. 5 Oilada bolalarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash xususiyatlaridan yana biri xushxulqlikdir. Bilim va hunar egasi bo‘lish, ezgulik, yaxshilik yo‘lida hamda umum manfaati uchun mehnat qilish xushxulq insonga xos fazilat hisoblanadi. Kishilar o‘rtasida juda totuvlik, o‘zaro ahillikning yuzaga kelishi yurtning farovon bo‘lishi, odamlarning to‘kin-sochin yashashining asosiy omilidir. Oilada bolalarni inson shaxsi va uning qadr-qimmatini ulug‘lashga o‘rgatish, mehmondo‘stlik, do‘stlik, o‘zaro hamkorlik, mehnatga muhabbat, ilm olish va kasb-hunar egallashga nisbatan ishtiyoq va ehtiyoj, vatanparvarlik va qonqardoshlik tuyg‘usiga ega bo‘lish, tejamkorlikning ahamiyati va isrofgarchilikning oldini olish, adolat va adolatsizlik, yaxshilik va yomonlikning oqibatlari, axloqodob qoidalari, sihat-salomatlikni saqlashga oid o‘gitlar haqida ma’lumotlar berish insonni yoshlikda aniq bir maqsadga intilishga tinimsiz harakat qilish, voyaga yetganida uning rohatini, mehnati natijasini ko‘rish tushunchalarini shakllantiradi. Ko‘rinib turibdiki, oilaning ta’lim-tarbiya borasidagi donishmandligi bola kamolotining asosini tashkil etadi. 5 Mirmuhammadov, R. (2017). "Axborot texnologiyalarining boshlang‘ich ta'limda roli". O‘qituvchi va axborot texnologiyalari jurnali, 28(4), 12-18. 17II.BOB. SAVOD O‘RGATISH DARSLARIDA KO‘RGAZMALI VOSITALARDAN FOYDALANISH. BO‘YICHA EKSPERIMENTAL ISH VA BUNDA YUZAGA KELADIGAN MUOMMOLAR. 2.1. Savod o‘rgatish darslarida ko‘rgazmali vositalardan foydalanish. bo‘yicha eksperimental ish. Zamonaviy ta’limni tashkil etishda qo‘yiladigan muhim talablardan biri ortiqcha ruhiy va jismoniy kuch sarf etmay, qisqa vaqt ichida yuksak natijalarga erishishdir. Qisqa vaqt orasida muayyan nazariy bilimlarni o‘quvchilarga yetkazib berish, ularda ma‘lum faoliyat yuzasidan ko‘nikma va malakalarni hosil qilish, shuningdek, o‘quvchilar faoliyatini nazorat qilish, ular tomonidan egallangan bilim, ko‘nikma hamda malakalar darajasini baholash o‘qituvchidan yuksak pedagogik mahorat hamda ta‘lim jarayoniga nisbatan yangicha yondashuvni talab etadi. Bugungi kunda bir qator rivojlangan mamlakatlarda bu borada katta tajriba to‘plangan bo‘lib, ushbu tajriba asoslarini tashkil etuvchi metodlar interfaol metodlar nomi bilan yuritilmoqda. Ta‘limni isloh qilinishi jarayonining ajralmas, muhim qismi hisoblangan zamonaviy pedagogik texnologiyalar, interfaol metodlar ta‘lim jarayoniga o‘zlari bilmagan holda qiziqishi bilan kirishib ketadilar.Tajriba shuni ko‘rsatadiki , zamonaviy interfaol strategiyalar bo‘lgan bilimlarni samarali o‘zlashtiradi. Chunki bugun sinflarni to‘ldirib o‘tirgan o‘quvchilar sho‘x, beg‘ubor bolalik gashtini surayotgan, ba‘zan xayolparast bolalardir. Ular orasida hatto 45 18daqiqalik dars jarayonining nihoyasini intiqlik bilan kutib, ta‘limga yuzaki qaraydigan o‘quvchilar ham yo‘q emas. Interfaol metod - ta‘lim jarayonida o‘quvchilar hamda o‘qituvchi o‘rtasidadagi faollikni oshirish orqali o‘quvchilarning bilimlarni o‘zlashtirishini faollashtirish, shaxsiy sifatlarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Interfaol metodlarni qo‘llash dars samaradorligini oshirishga yordam beradi. Interfaol ta‘limning asosiy mezonlari: norasmiy bahs – munozaralar o‘tkazish, o‘quv materialini erkin bayon etish va ifodalash imkoniyati,o‘quvchilar tashabbus ko‘rsatishlariga imkoniyatlar yaratilishi, kichik guruh, sinf jamoasi bo‘lib ishlash uchun topshiriqlar berish va boshqa metodlardan iborat bo‘lib, ular ta‘lim – tarbiyaviy ishlar samaradorligini oshirishda o‘ziga xos ahamiyatga ega. Hozirda ta‘lim metodlarini takomillashtirish sohasidagi asosiy yo‘nalishlardan biri interfaol ta‘lim va tarbiya usullarini joriy qilishdan iboratdir. Barcha fan o‘qituvchilari shu jumladan boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari ham dars mashg‘ulotlari jarayonida interfaol metodlardan borgan sari keng ko‘lamda foydalanmoqdalar. Interfaol metodlarni qo‘llash natijasida o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, tahlil qilish, xulosalar chiqarish, o‘z fikrini bayon qilish, uni asoslangan holda himoya qila bilish, sog‘lom muloqot, munozara, bahs olib borish ko‘nikmalari shakllanib, rivojlanib boradi. Interfaol degani, o‘qituvchi va o‘quvchilar orasida o‘zaro hamkorlik tufayli dars samaradorligini oshadi, yangi darsni o‘quvchi mustaqil harakat, mulohaza, bahs-munozara orqali o‘rganadi, qo‘yilgan maqsadga mustaqil o‘zi darsda o‘quvchi faol ishtirok etgan holda kichik guruhlarda javob topishga harakat qiladi,ya‘ni ham fikrlaydi, ham baholaydi, ham yozadi, ham gapiradi, ham tinglaydi, eng keragi o‘zi faol ishtirok etadi. Interfaol usullarining negizidagi topshiriq mazmunini anglab yetgan o‘quvchilar ta‘lim jarayoniga o‘zlari bilmagan holda qiziqish bilan kirishib ketadilar. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarga asoslangan matematik ta‘limning interfaol strategiyalari ta‘lim jarayonining yengillashuvini, aniqlashuvini, keng 19jamoani qamrab olishga m o‘ljallanganligini, o‘qituvchining faqatgina yo‘l yo‘riq ko‘rsatuvchi nazoratchiga aylanishinini, o‘qitishning erkin va majburiyatsizligini hamda eng asosiysi o‘quvchilar uchun o‘ta qiziqarligini va samaradorligini ta‘minlab bera oladi. Vazifamiz taqdim etilayotgan matematikma‘lumotlar tizimini o‘quvchilar ongiga singdirishda imkon qadar oson,qiziqarli, serqirra va shu bilan birga samarali yo‘llarini ishlab chiqarishdan iborat. Interfaol strategiyalarning qo‘llanilishi majburiy matematika darsi jarayonini beixtiyor psixologik o‘yin yoki musobaqaga aylantirib, yuqorida tilga olingan passiv o‘quvchilarni ham bir oz bo‘lsa–da, lekin yuritishga o‘z fikrlarini keng ommaga izhor etishga, umuman sinfda kechayotgan bahs – munozaralarga befarq bo‘lmasdan,faol ishtirok etishga undaydi. An‘anaviy usulda tuzilgan darsga o‘quvchilarning faqat bilim olishiga talab qo‘yilgan bo‘lsa, matematika ta‘limining yangi modelida bilim bilan birga ta‘lim samarasini oshirishda tanqidiy, mustaqil fikrlashga o‘rgatish ham yuqori o‘ringa qo‘yiladi. Bunda dars mobaynida o‘qituvchi va o‘quvchi munosabatidagi an‘anaviy, majburiy itoatkorlik o‘rnini ongli intizom egallashiga katta e‘tibor qaratiladi, buning uchun esa o‘quvchiga tanqidiy, mustaqil fikrlash malakasini singdirib borish zarur. Bu borada quyidagilarni hisobga olish muhim ahamiyat kasb etadi: 1) matematikada o‘qitish jarayoni zamonaviy pedagogik texnologiyalar yordamida tashkil qilinishini talab etadigan ma‘lum tizimga ega bo‘lgan yondashuvlar tamoyillari; 2) uzluksiz matematika ta‘limini tizimiga pedagogik texnologiyalarni samarali qo‘llash zarurati haqidagi ilg‘or pedagogik g‘oyalari; 3) o‘qitish jarayonini faollashtirish hamda uzluksiz ta‘limda pedagogik texnologiyalar nazariyasi; 4) tanqidiy tafakkurni rivojlantirish nazariyasi; 5) shaxsning ijobiy rivojlanish nazariyasi; 20 Umuman olganda,matematika o‘qitishda eng yuqori rivojlantiruvchi samaraga erishish mumkin, agar: - uzluksiz matematik ta‘lim tizimida o‘qitishning interfaol metodlari o‘qitilayotganlarning mustaqil, tanqidiy tafakkurini rivojlantirish vositasi sifatida qo‘llanilsa; - uzluksiz matematik ta‘lim tizimida pedagogik texnologiyalarni qo‘llash jarayonini o‘qitilayotganlar haqiqiy o‘quv imkoniyatlarini iloji boricha aniq hisobga olgan holda,ularda matematik bilimlarni o‘zlashtirishga nisbatan mustahkam qiziqishlarni shakllantirish imkoniyatlari ta‘minlasa; - uzluksiz ta‘lim tizimida matematika o‘qitish jarayoni murakkab aqliy faoliyat sifatida qaralib, u faqatgina ahdozali darsdagi da‘vat, anglash va fikrlash bosqichlari to‘g‘ri amalga oshirilgandagina to‘laqon bo‘ladi, deb qaralsa; - uzluksiz ta‘lim tizimida amaliy mazmunga ega bo‘lgan matematik tushunchalarni o‘qitishdan 3 ta asosiy (ta‘limiy, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi) maqsadlarni amalga oshirish vositasi sifatida foydalanilsa. Buning uchun quyidagi ishlarni amalga oshirish maqsadga muvofiqdir. 1) o‘quvchilarni matematika o‘qitishda pedagogik texnologiyalarning ta‘limiy – rivojlantiruvchi rolini aniqlash; 2) o‘quvchilarni matematika o‘qitishda interfaol metodlarni tanlash mezonini va ularni qo‘llash tamoyillarini aniqlash; 3) uzluksiz matematik ta‘lim tizimida ilg‘or pedagogik texnologiyalarni qo‘llashda mavjud darslik va o‘quv qo‘llanmalardan foydalanish usullarini aniqlash; 4) matematika o‘qitish jarayonida interfaol metodlarni qo‘llash bo‘yicha maktablarga mo‘ljallangan o‘quv – metodik , didaktik tarqatma materiallarni ishlab chiqish. Bugungi milliy tarbiyashunoslikka “ Interfaol usullari” nomi bilan kirib kelayotgan usullar o‘quvchi o‘qituvchidan ortiqcha ruhiy va jismoniy kuch sarflamay, qisqa vaqt ichida yuksak natijalarga erishish maqsadini nazarda tutadi. 21Qisqa vaqt mobaynida ma‘lum nazariy bilimlarni o‘quvchiga yetkazish, unda ayrim faoliyat yuzasidan ko‘nikma, malaka hasl qilish, ma‘naviy sifatlarni shakllantirish shu bilan birga ularni nazorat qilish, hamda baholash o‘qituvchidan yuksak pedagogik mahorat va chaqqonlik talab qiladi. Interfaol dars jarayoni shunday tashkil etilishi kerakki, bunda sinfdagi barcha o‘quvchilar faollashishi zarur, ya‘ni dars o‘tish jarayonida o‘quv materiallarining ma‘lum bir qismi o‘quvchilar tomonidan mustaqil o‘rganiladi( yakka, juft – juft yoki guruh bo‘lib ), so‘ngra bu material sinfda har tomonlama muhokama etiladi. Amaliy ishlar ham shu tariqa bajariladi. O‘quv jarayonida o‘quvchilar o‘qiyotganliklarini, muallim ularga o‘qish va o‘rganishlari uchun yordam berayotganini anglasinlar. O‘qituvchi – o‘quv jarayonini tashkilotchisi, rahbari, nazoratchisi hamdir. O‘quvchining sinfda o‘zini erkin his qilishi va o‘quv faoliyati uni emotsional jihatdan qoniqtirishi lozim, ana shundagina u o‘zining fikrlarini erkin bayon qila oladi. Bundan tashqari o‘qituvchi o‘quvchining bilimini sinashi, ko‘nikma va malakalarini aniqlashi, uning shaxsiy fikrini bilishi uchun albatta to‘g‘ri savol qo‘ya olishi kerak. O‘quvchilarni faollashtirish uchun dars jarayonida qo‘llaniladigan usullarni to‘g‘ri tanlash va savollarni aniq tuzish katta samara beradi. Buning uchun darsga, mavzuga qo‘yiladigan maqsad aniq belgilanib, shu maqsadga erishish yo‘li, usuli puxta ko‘rib chiqilishi lozim. Demak, o‘qituvchi har bir foydalanadigan interfaol usulni o‘quvchiga nima berishini oldindan ko‘ra olishi va darsni to‘g‘ri tashkil qilishi kerak. Bunda quyidagi qoidalarga rioya qilishi darkor: 1 – qoida : Sinfdagi hamma o‘quvchilarning texnologik jarayonga faol qatnashishlariga erishish kerak. Buning uchun hamma o‘quvchi ishtirok etaoladigan mavzuni va unga mos metodni tanlash kerak bo‘ladi. O‘yinlar ham shu asosda tanlanadi, agar rolli o‘yinlar o‘ynalsa, har bir o‘quvchi hamma rolga bo‘lib chiqishi uchun o‘yin bir necha marta takrorlanadi. 222 – qoida: Interfaol o‘yin texnologiyalardan foydalanish uchun o‘quvchilarni psixologik tomondan tayyorlash masalasiga e‘tibor berish kerak. Chunki hamma o‘quvchi ham darsda faol ishtirok etishga, biror rolga kirish va fikrini erkin bildirishga tayyor bo‘lavermaydi. Uyalash, qisilib – qimtinish, odatda tashqaridan cho‘chish kabi holatlar yuz berishi mumkin. Buning oldini olish uchun avval kichik hajmdagi, qisqa vaqtli mashqlardan foydalanish, faolligini rag‘batlantirish va ixtiyoriylikdan ko‘ra navbat bilan ishtirok etishni joriy qilish kerak bo‘ladi. 39 3 – qoida: Aslida interfaol metodlar kichik guruhlar bilan ishlashda ko‘proq samara beradi. Shuning uchun ularni 30 kishidan ortiq bo‘lmagan o‘quvchili sinflarda o‘tkazish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Chunki o‘qitishning sifati o‘quvchilar soniga teskari proporsional bog‘liq bo‘lishi mumkin. Har bir o‘quvchi fikrini eshitish, har birini faoliyatga jalb qilish, har bir o‘quvchining harakatlarini kuzatib borishi uchun sinfda o‘quvchilar juda ko‘p bo‘lmagan ma‘qul. Xonada o‘quvchi tomonidan kichik guruhlarga bo‘lingandan aylanib yurushi uchun, erkin harakatlanish uchun yetarli kenglik ham bo‘lishi kerak. 4 – qoida: Sinf xonasini ham alohida tayyorlash kerak. Kichik guruhlar uchun stol va partalarni birlashtirish, ularni nomerlash va nomlash, atrofda joy almashtirish, ijodiy ishlash uchun yetarli yo‘lkalarni qoldirish kerak. Agar doska va ,,sahna’‘ da ishlash kerak bo‘lsa, stullar doskaga qaratib yoki yarim qaratib qo‘yiladi, o‘quvchilarning doskaga orqa o‘girib o‘tirishi noto‘g‘ri hisoblanadi. O‘yin uchun va metod uchun kerakli hamma jihozlar oldindan o‘qituvchi tomonidan kerak bo‘lsa, o‘quvchilar ishtirokida tayyorlanadi. 5 – qoida: Metodning mohiyati va o‘yinning qoidalari avval yaxshilab tushuntirishi va hamma shartlar oldindan aytib kelishib olinishi kerak. Masalan guruhda ishlansa, guruhning vazifalari, natijalarni e‘lon qilish shakli, har bir ish turi va ajratiladigan vaqt, baho mezonlari e‘lon qilinadi. Demak, har bir o‘quvchi o‘zining vazifasini aniq bilgan va uni bajarishga psixologik jihatdan tayyor bo‘lishi kerak. Yana bir masalaga alohidan e‘tibor berish kerakki, har qanday fikr – mulohaza, taklifni sabr bilan eshitishi, bir – birini hurmat qilish va bahamjihat 23bilan ishlashga ham kelishiladi va o‘rganib boriladi. 6 – qoida: o‘quvchilarga vazifalarni va rollarni taqsimlash, o‘quvchilarni guruhlarga ajratishi masalaga e‘tibor bilan qarash kerak. Agar faqat o‘quvchilar ixtiyoriga qo‘yib berilsa, guruhlar tarkibi doimiy bir xil bo‘lib qoladi, o‘yindan esa faqat dadilroq, faol va qiziquvchan o‘quvchilar ishtirok etadi va uyatchan, passiv o‘quvchilar chetda qoladi. Guruhda ham ayrim o‘quvchilar doimiy lider bo‘lib, ba‘zi o‘quvchilarning deyarli ishtiroki sezilmay qoladi. Shuning uchun ham tanlov tasodifiy bo‘lishi va harakat qilishi kerak. Masalan: guruhlarga orqasi o‘girilgan 40 jetonlarni olib, ularga chizilgan rasm, nomeri, rangi bo‘yicha ajratiladi, roller konvert ichiga yozilib tanlab olinishi mumkin bo‘ladi. Misol uchun quyidagilar: ,,Adashgan zanjirlar’‘ usuli boshlang‘ich sinflarda biror bir ketma – ketlikni tiklash uchun qo‘llanadi. Bunda o‘qituvchi biror mavzu, tushuncha, algoritmga oid ketma – ketlikni alohida – alohida va tartibsiz qo‘yadi. O‘quvchilar tartibsiz joylashgan so‘zlarga mantiqiy bog‘langan zanjirni tuzishlari kerak. Bu metodni 4-6 kishilik guruhda qo‘llash ham, butun sinf bilan ishlash ham mumkin.Masalan 4- sinf darsligidan ,,Noma‘lum qo‘shiluvchini toppish’‘ qoidasi: ,,Noma‘lum qo‘shiluvchini topish uchun yig‘indidan ma‘lum qo‘shiluvchini ayirish kerak’‘, shunday o‘zgartiriladi: qo‘shiluvchini ayirish topish noma‘lum uchun yig‘indidan ma‘lum kerak qo‘shiluvchi’‘ So‘zlar alohida qog‘ozlarga yoziladi va ko‘rgazma taxtasiga betartib joylashtiriladi.O‘quvchilar tartibni tiklaydilar, yoki har bir guruhga so‘zlar to‘plami beriladi va guruhlar tartibini tiklaydilar. ,,Bahs – munozara’‘ da o‘quvchilar bilan biror muammoni yechish yo‘lini qidirishda foydalaniladi, masalan: masala yechish, o‘lchash ishlarini bajarish, yechimning qulay usulini topish va hokazo. Sinfni to‘rtliklarga bo‘lish va guruhda ishlash mumkin. “Muammoli savollar” sinfda muammoli vaziyatni yaratish, bir muammoni 24mustaqil o‘quvchilar tomonidan yechilishiga erishish uchun qo‘llanadi. Muammoli savol va topshiriq o‘qituvchi tomonidan aniq aytiladi, doskaga yoziladi,yechimni juft – juft bo‘lib qidirish taklif qilinadi. Har bir guruh javobi eshitiladi va umumlashtirib yagona yechimga kelinadi. Dars vaqtining taqsimlanishi, ishni tashkil qilish qoidalari oldindan o‘quvchilar bilan kelishilgan holda rejalashtirib olinadi va sinf doskasiga yozib qo‘yiladi: O‘zaro hurmat. O‘ng qo‘l qoidasi. Navbatma – navbat so‘zga chiqish. Dars jarayonida mustaqil, ijodiy fikrlash. FaollikO‘zgalar fikrini tanqid qilmaslik. Yangi g‘oyalarni o‘zlashtirish. Barcha sinf o‘quvchilarini dars jarayonida faol ishlashlariga erishish. Mavzu bo‘yicha kichik guruhlar taqdimotini asoslab, dalillab so‘zlashga erishish. Qiziqarli g‘oyalarni taklif qilish. Ijodiy yondashish. Samarali ishlash. “Kichik guruhlarga bo‘lish metodi” – bu o‘qituvchi tajribasi, mahorati, ijodiy yondashuviga ko‘ra turli xil metodlar asosida qo‘llanishi mumkin. Guruhlarga bo‘lishda sinf o‘quvchilarini ranjitmaslik, kamsitmaslik, ularni estetik did nuqtai nazaridan, kelishmovchiliksiz, guruhlarga bo‘lishga harakat qilinadi. Bu maqsadda turli xil o‘yinlar asosida yoki masalan: rangli qog‘ozdan har xil shaklda, kichkina hajmda, sinf o‘quvchilarning jami sonini hisobga olgan holda, oldindan tayyorlangan kesma shakl ( doira, uchburchak, to‘rtburchak,beshburchak va hokazo ) lardan foydalaniladi. Tayyorlab qo‘yilgan rangli shakllar o‘quvchilarga tarqatiladi ( bu holda har xil o‘quvchi ixtiyoriy ravishda o‘zi xohlagan rangdagi shaklni tanlab oladi). O‘quvchilar tanlab olgan shakllar yoki ranglar asosida o‘qituvchi o‘quvchilarni osongina guruhlarga ajratib oladi. Masalan: Oq rang 1 –guruh, Yashil rang 2 –guruh, Ko‘k rang 3 –guruh, Jigar rang 4- guruh Sariq rang, 5-guruh Qizil rang 6- guruh Sinf xonasidan eng qulay kichik guruh – bu bir partada o‘tirgan o‘quvchilar jufti yoki, ketma-ket 2 ta partadagi 25o‘quvchilar to‘rtligidir. Ba‘zi muammolarniqilish ayniqsa, shu kichik guruhlar kuchidan foydalanish sinfni alohida va partalarni surib, joylarni o‘zgartirish majburiyatidan o‘qituvchini ozod qiladi. Agar shunday tartibda ishlash o‘rganilsa, sinfni guruhlarga bo‘lish,guruhlarni tuzishga ortiqcha vaqt sarflanmaydi. Guruhda ishlash uchun taklif qilish mumkin bo‘lgan eng samarali usullaridan biri mavzu yuzasidan savol va javob berishga undash, undan ham samaraliroq usul esa, o‘tilgan mavzuga oid mustaqil savol tuzishga undashdir. Agar guruhlarga mavzu yuzasidan savol tuzish, misol va masala tuzib sinfga taklif qilish vazifasiberilsa, o‘quvchining darsga e‘tibori oshadi, fikri uyg‘onadi, agar savol tuzisb berish va unga to‘g‘ri javobni o‘zlari bilishi ham kerak bo‘lsa,( albatta hamma vaqt emas, ba‘zi muammoli savollarning javobini o‘quvchi bilmasligi mumkin) bolalar darsda e‘tiborliroq bo‘ladi, berilayotgan savollar sifatini tahlil qilishga o‘rganadi. ”Klaster” metodi ham o‘quvchilarga ixtiyoriy mavzular xususida erkin, ochiq o‘ylash va shaxsiy fikrlarni bemalol bayon etish uchun sharoit yaratishga yordam beradi. Bunda o‘quvchilar bilan yakka tartibda yoki guruh asosida tashkil etiladigan mashg‘ulotlar jarayonida foydalanish mumkin. ,,Klaster’‘ metodi o‘quvchilarning tushunchalar orasidagi bog‘liqlikni aniqlashga, mavzuga oid hamma tushunchalarni eslashga o‘rgatadi. ,,Klaster’‘ so‘zi bog‘lam, dasta ma‘nosini bildiradi. Bu metod orqali biror mavzuga oid o‘quvchilar biladigan tushunchalarni aniqlashda biror – bir mavzu o‘rganilgandan keyin o‘quvchilar o‘rganib olgan tushunchalarni aniqlash mumkin. Metodni amalga oshirish uchun doska o‘rtasiga asosiy so‘z yoki gap yozib qo‘yiladi. O‘quvchilarga shu so‘z bilan bog‘liq hamma so‘z va so‘z birikmalarini eslab doskaga yozish taklif qilinadi. Bog‘lamlar ko‘p bo‘lishiga harakat qilinadi, hamma so‘zlar ( oxirgi so‘z qolmaguncha) yoziladi, xatolarga e‘tibor berilmaydi, hamma o‘quvchiga imkoniyat beriladi. Ishni misollardan boshlash maqsadga muvofiq. Masalan 3 -sinfda bo‘lishga oid asosiy misol turlarini yig‘ishni taklib qilaylik. O‘quvchlar barcha misollarni taklif qilgandan so‘ng, o‘qituvchi o‘z variantini namoyish qiladi va bu ishlar taqqoslanadi. O‘qituvchi variant: 26 “Klaster” metodi ,,Vaqt birliklari’‘, ,,Tenglama’‘, ,,Masala turlari’‘ va boshqalarga oid bo‘lishi mumkin. 2.2. Savod o‘rgatish darslarida ko‘rgazmali vositalardan foydalanishda yuzaga keladigan muommolar O‘quvchilar barcha so‘zlarni «A» harfi bilan boshlanishini aytadi. O‘qituvchi yozilgan so‘zlarning barchasini o‘rtadagi «A» harfi bilan tutashtiradi yoki «A» atrofiga jamlaydi: Yoki yana bir namuna А Anjir Anor Ari Archa Arra Ana R Raqs Rom Ruchka Rubob Randa Rasm Bo‘g‘inlarni ham o‘rtaga jamlab, so‘z hosil qilish mumkin. Bu ham «Iprovizasiya» metodi hisoblanadi. Masalan: Yuksak darajadagi aqliy va ijodiy harakatni talab qiladigan “Aqliy hujum” metodini o`tkazishdan oldin metodni o`tkazuvchi qatnashchilar uchun etarli darajadagi qulay tashqi muhitni yaratish lozim bo`ladi: ularni qulay joyga o`tkazadi, xonani shamollatadi, sokin musiqadan foydalanadi, g`oyalarning generatorlariga ofe yoki salqin ichimliklar ulashadi va hokazo. Qatnashchilarning aqliy va emocional holatini ko`tarish uchun “Aqliy hujum” rahbari etarli darajada erkin va demokratik holda auditoriya bilan muomila qiladigan bo`lmog`i lozim. Aqliy toliqishni oladigan psixologik mashqlarni o`tkazish mumkin. Masalan, maxsus bo`limlar talab qilinmaydigan masala yoki vaziyatlarni echish mumkin. Shundan keyin “Aqliy hujum” metodini o`tkazishning bevosita shartlariga o`tish mumkin bo`ladi. ekranda: - maqsadlar: reja va qoidalar aks ettiriladi. ra mar ar qir dur bar sup Bu tadbirlarga amalga oshirishga 10 daqiqagacha vaqt talab qilinadi. “Aqliy hujum” metodining shiorini tanlash. Iloji boricha “Aqliy hujum”ning shioridan foydalangan ma`qul. Chunki aynan shu shior mutaxassislar komandasini g`oyalarning tezlik bilan tug`ilishiga jalb qiladi. Metodni o`tkazuvchi ekranda bir qancha shiorlarning variantlarini tavsiya qiladi. Masalan, 1. Biz masalani echamiz va muammolar qolmaydi! 2. Muammo o`ta murakkab, biz uni hal qilamiz! 3. Har qanday muammo yagona to`g`ri echimga ega. Agar biz uni topolmasak dahshat bo`ladi! 4. Har qilinmagan muammo asabni taranglashtiradi, kayfiyatni tushiradi, 27vijdonni qiynaydi. Vahima bizga yarashmaydi! 5. Muammolarni hal qilish ko`nikmasini shakllantiramiz! “Klaster” metodi. “Klaster” (g`uncha,bog`lam) metodi pedagogik, didaktik strategiyaning muayyan shakli bo`lib, u o`quvchilarga ixtiyoriy muammo (mavzu)lar xususida erkin, ochiq o`ylash va shaxsiy fikrlarni bemalol bayon etish uchun sharoit yaratishga yordam beradi. Mazkur metod turli xil g`oyalar o`rtasidagi aloqalar to`g`risida fikrlash imkoniyatini beruvchi tuzilmani aniqlashni talab etadi. “Klaster” metodi aniq ob`ektga yo`naltirilmagan fikrlash shakli sinaladi. Undan foydalanish inson miya faoliyatining ishlash tamoyili bilan bog`liq ravishda amalga oshadi. Ushbu metod muayyan mavzuning o`quvchilar tomonidan chuqur hamda puxta o`zlashtirilguniga qadar fikrlash faoliyatining bir maromda bo`lishini ta`minlashga xizmat qiladi. Stil va Stil g`oyasiga muvofiq ishlab chiqilgan “Klaster” metodi puxta o`ylangan strategiya bo`lib, undan o`quvchilar bilan yakka tartibda yoki guruh asosida tashkil etiladigan mashg`ulotlar jarayonida foydalanishi mumkin. Metod guruh asosida tashkil etilayotgan mashg`ulotlarda o`quvchilar tomonidan bildirilayotgan g`oyalarning majmui tarzida namoyon bo`ladi. Bu esa ilgari surilgan g`oyalarni umumlashtirish va ular o`rtasidagi aloqalarni topish imkoniyatini yaratadi. “Klaster” metodidan foydalanishda quyidagi shartlarga rioya qilish talab etiladi. “Klaster” metodining qoidalari “Qarorlar shajarasi” (“Qarorlar qabul qilish”) metodi “Qarorlar shajarasi” metodi muayyan fan asoslari borasidagi bir qadar murakkab mavzularni o`zlashtirish, ma`lum masalalarda har tomonlama, puxta tahlil etish asosida ular yuzasidan muayyan xulosalarga kelish, bir muammo xususida bildirilayotgan bir necha xulosalar orasidan eng maqbul hamda to`g`risini topishga yo`naltirilgan texnik yondashuvlar. Ushbu metod, shuningdek, avvalgi vaziyatlarda “Klaster” metodi Nimani o`ylagan bo`lsangiz, shuni qog`ozga yozing. Fikringizning sifati to`g`risida o`ylab o`tirmay, ularni shunchaki yozib boring. Yozuvingizning orfografiyasi yoki boshqa jihatlariga e`tabor bermang Belgilangan vaqt nihoyasiga etmagunicha, yozishdan to`xtamang. Agar ma`lum muddat biror bir g`oyani o`ylay olmasangiz, u holda qog`ozga biror narsaning rasmini chiza boshlang. Bu harakatni yangi g`oya tug`ilguniga qadar davom ettiring Muayyan tushuncha 28doirasida imkon qadar ko`proq yangi g`oyalarni ilgari surish hamda mazkur g`oyalar o`rtasidagi o`zaro aloqadorlik bog`liqlikni ko`rsatishga harakat qiling. G`oyalar yig`indisining sifati va ular o`rtasidagi aloqalarni ko`rsatishni cheklamang. qabul qilingan qaror (xulosa)lar mohiyatini yana bir bor tahlil etish va uni mukammal tushunishga xizmat qiladi. Guruh o`quvchilari ishtirokida qo`laniladigan “Qarorlar shajarasi” bir necha o`n nafar o`quvchilarning bilimlarini darajasini aniqlash, ularning fikrlarini jamlash va baholash imkonini beradi. Ta`lim jarayonida mazkur metodning qo`llanilishi muayyan muammo yuzasidan oqilona qaror qabul qilish (xulosaga kelish)da o`quvchilar tomonidan bildirilayotgan har bir variant, ularning maqbul hamda nomaqbul jihatlarini mufassal tahlil etish imkoniyatini yaratadi. Mashg`ulot jarayonida o`quvchilar quyidagi chizma asosida tuzilgan jadvalni to`ldiradilar (yoki ushbu tartibdagi faoliyatni olib borishda yozuv taxtasidan foydalanadilar): “Qaror shajarasi” metodi quyidagi shartlar asosida qo`laniladi: 1. O`qituvchi mashg`ulot boshlanishidan oldin munozara, tahlil uchun mavzuga oid biror muammoni belgilaydi. Guruhlar tomonidan qabul qilingan xulosalar (qaror)larni yozish uchun plakatlarni tayyorlaydi. 2. O`qituvchi o`quvchilarni 4 yoki 6 nafar kishilardan iborat guruhlarga ajratadi. Muammoning hal etilish, u borada eng maqbul qarorning qabul qilinishi uchun muayyan vaqt belgilanadi. 3. Qaror qabul qilish jarayonida guruhlarning har bir a`zosi tomonidan bildirilayotgan variantlarning maqbullik hamda nomaqbullik darajalari MUAMMO 1-g`oya 2-g`oya 3-g`oya QAROR batafsil muhokama qilinadi. Har bir variantning afzallik va noafzallik jihatlari yozib boriladi. Bildirilgan variantlar asosida muammoni ijobiy hal etishga xizmat qiluvchi usul xususida guruh asosida muammoni ijobiy hal etishga xizmat qiluvchi usul xususida guruh a`zolari bir to`xtamga kelib oladilar. 4. Munozara uchun ajratilgan vaqt nihoyasiga etgach, har bir guruh a`zolari o`z guruhi qarori borasida axborot beradilar. Zarur hollarda o`qituvchi rahbarligida barcha o`quvchilar bildirilgan xulosa (qaror)larni bir-biri bilan qiyoslaydilar. 29 XULOSA Demak, ta’lim sohasida o‘quvchilar faolligini oshirish, darsda pedagogik texnologiyadan foydalanish davr talabidir. O‘quvchilar faolligini oshirish, ularning o‘quv faoliyatini takomillashtirish tufayli, ayni vaqtda o‘qitishda yuksak samaradorlikka erishiladi, ya‘ni o‘quv jarayoni tezlashadi. O‘quv materialining qay darajada tushunarli bo‘lishi, ularning ongida akslanishi va aynan shu ma‘lumotlar yuzasidan bilimni hosil bo‘lishi ta‘limda interfaol usullar bilan belgilanadi. Bu usul o‘qitish jarayonini sifatini oshiradi. O‘quvchilarning bilim olishini yanada osonlashtiradi. Darslarda o‘quvchilarning mustaqil ishlashini tashkil qilish, o‘quv fani samaradorligini oshiradi, o‘quvchilarni bilim, ko‘nikma va malakasini rivojlantiradi, ularning individual va intellectual salohiyatini kuchayishiga xizmat qiladi. Hozirgi kunda ta‘lim sifatini jahon andozalari darajasiga yetkazish, ta‘lim tizimining eng muhim muammolaridan biri. Bo‘lajak pedagoglar uchun zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalardan chuqur bilimga ega bo‘lishi 30juda muhimdir.Ushbu ishda savod o'rgatish darslarida axborot texnologiyalari va ko'rgazmali vositalardan foydalanishning ahamiyati va asosiy ko'rinishlari ko'rib chiqildi. Axborot texnologiyalari ta'lim jarayonida axborotni yetkazish, uni tahlil qilish va o'zlashtirishni samarali tarzda oshirish imkonini beradi. Bu, o'z navbatida, o'quvchilarning o'qishga bo'lgan qiziqishini kuchaytiradi va ta'lim sifati oshishiga hissa qo'shadi. Bundan tashqari, ko'rgazmali vositalar orqali savod o'rgatish darslarida nazariy bilimlarni o'zlashtirish yanada qiziqarli va tushunarli bo'ladi. Eksperimental ishlar natijalari ham ko'rsatadiki, bunday vositalardan foydalanish o'quvchilar bilimini chuqurlashtirishda va o'qish ko'nikmalarini rivojlantirishda juda samarali hisoblanadi. Ammo, bu jarayonlarda ba'zi muammolar ham yuzaga kelishi mumkin. Jumladan, texnik vositalarning yetishmasligi, ular bilan ishlash ko'nikmalarining kamligi va ba'zi didaktik muammolar o'quv jarayonida to'siqlar yaratishi mumkin. Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun esa tizimli yondashuv, muallimlarning malakasini oshirish va ta'lim muassasalarini zamonaviy texnik vositalar bilan ta'minlash zarur Xulosa qilib aytganda, axborot texnologiyalari va ko'rgazmali vositalardan foydalanish ta'lim jarayonini samarali va sifatli qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu vositalarni to'g'ri va maqsadga muvofiq qo'llash orqali o'quvchilarning o'qishga bo'lgan qiziqishini oshirish va bilimlarini chuqurlashtirish mumkin. Bu muammoni hal etish yo‘llaridan biri – o‘qitish jarayonida ko‘proq interfaol usullardan foydalanishdan iborat. Bu metod o‘quvchilarni faollashishigagina emas, balki mantiqiy, aqliy, ijodiy, tanqidiy, mustaqil fikrlashini shakllantirishga imkon yaratadi. Bu usullar guruhlararo ishlarda qo‘llaniladigan, ko‘plab g‘oyalarni ishlab chiqish mumkin bo‘lgan metoddir. O‘quv jarayonida faol ishtirok etishlari, turli g‘oyalarni bayon qilish chog‘ida boshqalarni ham qizg‘in ishga yo‘llashlari, ilhom bilan ishlashlariga imkon beruvchi va rag‘batlantiruvchi usuldir. Boshlang‘ich sinf savodga o‘rgatishda o‘qituvchi hamisha o‘z ustida ishlashi, bilim, ko‘nikma va malakasini takomillashtirib borishi kerak, uning pedagogik mahoratini o‘sib borishi o‘quvchilarning faolligida namoyon bo‘ladi. 31Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Salomov, F. (2015). Axborot texnologiyalari va ta'lim jarayoni . Toshkent: O‘qituvchi nashriyoti. 2. Ismailov, A. (2018). "Axborot texnologiyalarining ta'limda qo‘llanilishi". Pedagogika va axborot texnologiyalari jurnali, 15(3), 25-30. 3. Abdulazizov, M. (2019). O'qitishda axborot texnologiyalarini joriy etish . Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Ta'lim va ilmiy-tadqiqot markazi. 4. Mirmuhammadov, R. (2017). "Axborot texnologiyalarining boshlang‘ich ta'limda roli". O‘qituvchi va axborot texnologiyalari jurnali, 28(4), 12-18. 5. Rakhimov, S. (2020). Axborot texnologiyalari va savod o‘rgatish . Toshkent: Akademnashr. 6. Sultonov, Z. (2016). "Ta'lim jarayonida interaktiv texnologiyalar". Pedagogika jurnali, 34(2), 45-50. 327. Yuldashev, U. (2021). "Axborot texnologiyalari va zamonaviy o‘qitish uslublari". Pedagogik ilm-fan jurnali, 10(1), 20-26. 8. Zokirov, B. (2015). "Ta'limda axborot texnologiyalari: metodik yondashuvlar". Ta'lim va texnologiya kitobi, 87-92. 9. Akhmedov, D. (2014). "Kompyuter texnologiyalarining ta'lim jarayonidagi o‘rni". Ta'lim va texnologiya jurnali, 5(2), 50-55. 10. Abdullayeva, M. (2018). "Dasturlash va axborot texnologiyalarining o‘qituvchilar uchun ahamiyati". O‘qituvchilar uchun qo‘llanma kitobi, 113- 118. 11. Eshmuratov, T. (2020). "Axborot texnologiyalari va o‘qitishda interaktiv dasturlar". Pedagogik tadqiqotlar jurnali, 25(4), 22-27. 12. Karimov, B. (2019). Pedagogika va axborot texnologiyalarining integratsiyasi . Toshkent: Ma’naviyat nashriyoti. 13. Shodmonov, A. (2021). "Axborot texnologiyalari yordamida savod o‘rgatishning samaradorligi". Ilm-fan va ta'lim jurnali, 29(5), 38-42. 14. Rasulov, F. (2016). Kompyuter texnologiyalarining ta'lim jarayoniga ta’siri . Toshkent: O‘qituvchi nashriyoti. 15. Nurmuhammedov, O. (2017). "Ta'limda axborot texnologiyalarini qo‘llash: masalalar va yechimlar". Axborot texnologiyalari jurnali, 18(3), 16-22.

 Savod orgatish darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanish

Купить