Sazag‘on va Markaziy Farg‘ona madaniyatlari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	186.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Sazag‘on va Markaziy Farg‘ona madaniyatlari

Купить

Sazag’on va
Markaziy Farg’ona
madaniyatlari

SAZAG ON MAKONIʻ — Samarqand sh. yaqinidagi Sazag on ʻ
qishlog idan topilgan neolit davri yodgorligi. 1964-y. da M. Jo raqulov
ʻ ʻ
boshliq arxeologolimlar tomonidan topilgan. Hoz. kunga qadar davom
etayotgan tadkiqotlar natijasida makondan tog li jamoalarga xos bo lgan
ʻ ʻ
ko plab tosh qurollar topib o rganilgan, ular fanda «Sazag’on madaniyati»
ʻ ʻ
deb nom olgan. Ushbu madaniyatni o rganish natijasida Zarafshon vohasi tog
ʻ ʻ
oldi mintaqalarida yashagan neolit jamoalarining turmush tarzi, ma naviy
ʼ
dunyosi, xo jaligi, madaniy aloqalari masalalari bo yicha ko plab ma lumotlar
ʻ ʻ ʻ ʼ
to plangan.
ʻ
Xususan, Sazag on makonidan topilgan yorg uchoq, qadamatosh
ʻ ʻ
(o roq) tig lari ziroatchilikdan, qo y, echki suyaklari esa, chorvachilikdan
ʻ ʻ ʻ
dalolat beradi. Ammo, topilmalarning umumiy taxlili — bu jamoalarning
asosiy xo jaligi ovchilik va terimchilik bo lganligini ko rsatadi. Sazag on
ʻ ʻ ʻ ʻ
makoni jamoalari qo niqo shni qabilalar b-n keng ko lamda madaniy aloqalar
ʻ ʻ ʻ
o rnatganligi aniqlangan. Mas, tosh sanoati tarkibidagi mexnat qurollarini
ʻ
yasashda qo llanilgan texnologiya usullari, sopol parchalari — quyi Zarafshon
ʻ
voxdsidagi Darvozaqir, Markaziy Farg ona vohasidagi neolit jamoalari hamda
ʻ
Tojikistondagi Tutqovul-Hisor jamoalari madaniyatini eslatadi.

Sazag‘on madaniyati (mil. avv. VII–IV ming yilliklar) Zarafshon tog‘
tizmasining g‘arbiy qismida, Qoratepa tog‘ining shimoliy yonbag‘irida mezo-
neolit davrlarida faoliyat yuritgan madaniyat. Bu madaniyatga oid
yodgorliklar arxeolog olim M. Jo‘raqulov, N.Xolmatov tomonidan o‘rganilgan.

Sazag‘on II makoni hududida keyingi davrlarda ekin ekilib, uning
madaniy qatlamiga ziyon yetgan. Neolit davri madaniy qatlami qisman
saqlangan. Makonining quyi madaniy qatlamidan yirik tosh bo‘laklari va
gulxan qoldig‘i aniqlangan. Bu joylar qadimgi yarim yerto‘la kulbaning o‘rni
bo‘lishi mumkin. Sazag‘on 2 makonidan echki va qo‘y, qisman yirik
tuyoqliqora mol, ot, eshak va tuya, it kabi hayvonlarning suyaklari topib
o‘rganilgan. Hayvonlardan echki, qo‘y va itlar xonakilashtirilgan. Sazag‘on
madaniyati xo‘jaligida ovchilik ahamiyati saqlanib qoladi. Jayron, qisman
qulon va Buxoro bug‘usi asosiy ov o‘ljasini tashkil etgan. Shuningdek,
makonlardan bo‘ri va tulki kabi hayvonlarning suyagi ham topilib, ular
muynasi uchun ov qilingan. Tog‘oldi hududida o‘sadigan
oziqabopo‘simlikvadaraxt mevalari terib yeyilgan. Mavlon Jo‘raqulov
Sazag‘on madaniyati egalaridehqonchilik xo‘jaliga asos solgan edi, deb
hisoblaydi.

Sazag‘on madaniyatiga oid tosh qurollari asosan mikrolitlardan
iborat. Plastinkasimon tosh parchasidan yasalgan qurollar ham 72
mavjud. Sopol buyumlari mato qolipda tagi dumaloq shaklda yasalgan,
sirtiga sodda naqsh chizilgan. Jundan ip egirib, mato to‘qish, teriga
ishlov berish, suyakdan turli anjomlar yasash kundalik bajariladigan
mashg‘ulotlar sanalgan.

Qoratepa tog‘ining shimoli-sharqiy etaklarida Ohalik, Zamichatosh va boshqa
makonlar joylashgan. Ulardan tosh va suyakdan yasalgan qurollar hamda yovvoyi
hayvon suyaklari topilgan. Mazkur makonlar ehtimol sazag‘onlik aholining mavsumiy
makoni bo‘lgan. Neolit davrining oxirida Sazag‘on madaniyati inqirozga uchraydi.
Mahalliy hududning iqlimi quruqlashib,tabiiy oziqa zaxirasining kamayib ketishi
natijasida aholi yashash hududini o‘zgartirishga majbur bo‘lgan.

Markaziy Farg‘ona madaniyati – Markaziy Farg‘ona cho‘lidan
neolit davriga oid 80 dan ortiq makon aniqlangan. Ular Farg‘ona
vodiysining shimoli-sharqiy qismida joylashgan Madiyor, Sariqsuv,
Mingbuloq guruhi makonlari, janubiy qismida Zambar, Toypoq,
Sigirchilik, Yangisuv guruhi makonlari, markaziy qismida esa
Yangiqadam, Darozko‘l, Xonobod guruhi makonlaridan iborat. Bu
makonlarda qadimgi odamlar doimiy yashamagan. Ularning hayoti
mahalliy hududning tabiiy oziqa zaxirasiga bog‘liq bo‘lib, bir joyda
turg‘un hayot kechirmagan.

Markaziy Farg‘ona madaniyatiga oid makonlarning uylari ham
Kaltaminor madaniyatidagi kabi yerto‘la shaklida qurilgan. Ulardan topilgan tosh
qurollari plastinkasimon shaklda bo‘lib, mikroplastinkalarning salmog‘i yuqori.
Kam sonli geometrik shaklli (trapetsiya va sigment) mikrolit qurollarning nusxasi
ham uchraydi. Ulardan o‘roq qadamasi, kamon o‘qining uchi sifatida
foydalanilgan. Kam sonli tosh quroli uchrindidan yasalgan. Ular asosan kesish,
qirish va teshish maqsadida ishlatilgan qurollardir. Tosh qurollari chaqmoqtosh,
slanes va qayroqtoshdan yasalgan. Topilmalar orasida toshdan yasalgan
yorg‘uchoq va taqinchoqlar ham mavjud.

Markaziy Farg‘ona hududida yashagan aholi
o‘zlashtiruvchi xo‘jalik asosida hayot kechirgan. Qadimgi
ko‘llarning atrofi odamlarning baliqchilik va termachilik
xo‘jaligini yuritishlari uchun juda qulay bo‘lgan. Mahalliy
hududning o‘simlik va hayvonat dunyosiga boy tabiiy
sharoiti aholining ishlab chiqaruvchi xo‘jalik shakliga o‘tishi
uchun ehtiyoj bo‘lmagan.

Markaziy Farg’ona cho’llarida arxeologik
tadqiqotlar olib borilmoqda

Farg‘ona vodiysi hududi ko‘p ming yillar davomida o‘zining rang-barang landshaftiga ega
bo‘lganligi bilan O‘rta Osiyoning turli mintaqalarida, paleolit davridan to neolitgacha va undan
keyingi davrlarda yashagan xalqlar uchun jonli sivilizatsiya chorrahasi bo‘lib kelgan.

Farg‘ona vodiysida joylashgan Obishir-5 yodgorligida Rossiya Fanlar akademiyasi Sibir
bo‘limining Arxeologiya va etnografiya instituti (Novosibirsk) bir guruh olimlari tadqiqot olib
borishi natijasida qadimgi insonning iqtisodiy negizida tub o zgarishlar ro y bergan davr – ilk ʻ ʻ
neolit davrida ovchilik va terimchilikdan ishlab chiqarish xo jaligiga o tish bo‘lganligi
ʻ ʻ
aniqlandi.

Buni toshni qayta ishlash texnologiyalarida aniqlangan o'zgarishlar, donli ekinlarni maydalash
uchun asbob-uskunalarning paydo bo'lishi, shuningdek, bundan 8 ming yil avval chorvachilik
mavjudligidan dalolat beruvchi zooarxeologik va paleogenetik ma'lumotlar dalolat bermoqda.

Farg’ona vodiysining Markaziy Farg’ona cho’llarida ilk chorvachilikning tarqalishi
masalalariga oydinlik kiritish maqsadida O‘zR FA Milliy arxeologiya markazi hamda Rossiya
Fanlar akademiyasi Arxeologiya va etnografiya instituti Sibir bo‘limi hamkorligida xalqaro
arxeologik ekspeditsiya tashkil etildi.

Sazag‘on va Markaziy Farg‘ona madaniyatlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish