Separator va sutni separatlash - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	2.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Separator va sutni separatlash

Купить

Separator va sutni separatlash
Reja:
1.Sutni separatlash
2.Separatorning tuzilishi
3.Separator turlari
4.Sutni separatlashga ta’sir etuvchi omillar

Separatorning asosiy ishchi organi bo‘lib, baraban hisoblanadi. U markazdan
qochma kuch ta’sirida ish bajaradi. Shu kuch ta’sirida sut 2 qismga: zichligi 1,036
bo‘lgan yog‘siz sut va zichligi 0,92-1 g/sm3 bo‘lgan qaymoqqa ajraladi.
Separatorlar sutning qaymog‘ini ajratishdan tashqari sutni tozalashda ham
undan foydalaniladi (tozalash barabani qo‘yiladi). Separatorlar ixtiro qilinguncha
sutning qaymog‘i sut yog‘ining boshqa tarkibiy qismlariga nisbatan solishtirma
og‘irligining yengilligiga asoslanib tindirib, guvida pishish yo‘li bilan ajratib
olingan.
Sut sanoati va xo‘jaliklar uchun ishlab chiqariladigan separatorlar qaymoq
ajratadigan va me’yorlashtiriladigan (bir xil yog‘likdagi sut chiqarib beradigan),
sutni tozalaydigan va yog‘ donachalarini parchalaydigan hamda bakteriyalarni
ajratadigan xillariga bo‘linadi.
Tuzilishiga qarab ochiq, yarim ochiq va germetik separatorlar mavjud.
Ochiq separatorlarda sut, ajragan qaymoq va qaymog‘i olingan sut bevosita havo
ta’sirida bo‘ladi. Yarim ochiq separatorlarda faqat tushadigan sut ochiq, qaymoq
va qaymog‘i olingan sut yopiq sharoitda olinadi.Germetik separatorlarda barcha
jarayonlarber sharoitda kechadi.
Fermer xo‘jaliklarida asosan qo‘l kuchi va elektr bilan ishlaydigan yarim
ochiq separatorlar ishlatiladi. Yarim yopiq separatorlar kamida 3 tonna sutga ishlov
beruvchi xo‘jaliklarda ishlatiladi.
Yirik sutchilik komplekslari va sutni qayta ishlash korxonalarida faqat yopiq
separatorlar ishlatiladi.
50-600 kg sutni bir soatda qaymog‘ini ajratadigan separatorlarda qaymoq sut
nisbati 1:4 dan 1:10 gacha, 1 soatda 1000-2000 kg sutni qaymog‘ini ajratadigan
separatorlarda 1:4 dan 1:12 gacha bo‘ladi. Hamma separatorning ishlash asosida
markazdan qochirma kuch bo‘lib u baraban aylanishi natijasida ancha yengil yog‘
baraban markaziga, biroz og‘ir qaymog‘i olingan sut baraban chetiga to‘planadi va
alohida shoxlar tarnovlardan tashqariga oqib turadi. L.V.Chekulayeva
ma’lumotlariga qaraganda 15 % yog‘lilikka ega qaymoqning solishtirma og‘irligi
108

1,017, agar yog‘lilik 50 % ga yetkazilsa 0,978 g/sm 3 ga teng bo‘ladi, yoki
qaymoqning yog‘liligi ortishi bilan uning solishtirma og‘irligi pasayib boradi.
Sutni separatlash natijasida u tozalanadi, ya’ni uning barcha iflosliklari baraban
ichki yuzasiga to‘planib, baraban quyuqligi sifatida vaqti-vaqti bilan tozalab
turiladi.
Barcha separatorlar tuzilishi, unumdorligi, shakli, shamoyili va harakatga
keltirisht manbaiga qaramasdan bir xil bo‘ladi. Bir separator tuzilishini bilish bilan
boshqa rusumdagi separatorlarni ham ishlatish mumkin. Barcha separatorlar
quyidagi qismlardan iborat. Sut idishi, baraban, harakatga keltirish uskunasi va
korpus.
12 – rasm. “Volga” rusumli seporator kesimi.
1 – separatorning korpusi; 2 – korpusning qopqog‘i; 3 – moyni chiqarib
tashlash vinti; 4 – aylantirish dastasi; 5 – yuqorigi valik; 6 – katta tishli g‘ildirak; 7
- kichik tishli g‘ildirak; 8 – ostki valik; 9 – bronza g‘ildirak; 10 – urchuq; 11 –
ko‘tarib turgich; 12 - ko‘tarib turgichni toblash vinti; 13 – sharikli podshipnik; 14 –
xropovik; 15 – ko‘tarib turuvchi vtulka; 16 – bo‘yin podshibniki; 17 – podshipnik

prujinasi; 18 – baraban; 19 – sut qabul qilgich; 20 – jumrak; 21 – poplovok
kamerasi; 22 – poplovok; 23 – qaymov to‘plagich; 24 – qaymog‘i olingan sut
to‘plagich; 25 – qo‘ng‘iroq; 26 – xarakatga keltirish mexanizmini yechib, yig‘ish
uchun qopqoq.
Sut idishi. Sut idishiga quyidagilar kiradi.: 1. Sut qabul qilish qismi. U faqat
ochiq separatorlarda bo‘ladi.U oddiy idish bo‘lib o‘rtasida sutni separatorga ko‘p
yoki kam berishni boshqarib turadigan jo‘mragi bor. Sut qabul qilish idishning
tashqi davrida «O» va «Z» harflari tushirilgan, agarda jo‘mrakning egilgan boshi
«O» harfiga qaratilgan bo‘lsa u ochiq, «Z» harfiga qaratilgan bo‘lsa yopiq bo‘ladi.
2. Poplavok kamerasi, unga sut qabul qilish idishidan tushib turadi. 3.
Poplavok u sutni barabanga bir zaylda berib turadi. 4. Yig‘ma tarnovlar biri
qaymoq va ikkinchi qaymog‘i olingan sut uchun.
13 – rasm. SOM-3-1000 separatorining kesimi.
1 – popalavok; 2 – poplavokli kamera nayi; 3 – poplavok kamerasi; 4 –
qaymoq yig‘gich; 5 – qaymog‘i olingan sut to‘plagich; 6 – baraban; 7 – stanina; 8
– bo‘yin podshipnigi; 9 – qopqoq; 10 – katta shesterna; 11 – qayishli xarakat

uzatgich; 12 – elektro dvigatel; 13 – taranglash qurilmasi; 14 – asosi; 15 – ko‘tarib
turgich; 16 – vertikal val (urchuq); 17 – gorizontal val; 18 – moylash moyi.
Baraban u separatorning asosiy qismi bo‘lib unda markazdan qochirma kuch
evaziga sut qaymoq va qaymog‘i olingan sutga ajratiladi. Barabanning aylanishi
baraban radiusi va unumdorligiga qarab 1 minutda 6,5 mingdan 11 ming
martagacha aylanadi. Barabanda nayli tag bo‘lib uning asosini tashkil qiladi.
Taglik atrofi bo‘ylab rezina xalqa va kojuxning devorini zich o‘tirish uchun 111
kemtiklar bo‘ladi. Temir nayning ustki qismida rezbasi, markazida esa 3 ta teshigi
bo‘ladi. Nay pastrog‘ida u bo‘lma yordamida ustki va ostki qismlarga
bo‘linadi.Ustki qismi sut kirishini ta’minlaydi, pastki qismi urchuqqa o‘tkazish
uchun ishlaydi. Rezina xalqa tag va kojuxni germetik yopishishini ta’minlaydi.
14 – rasm. Separatorni urchug‘i va barabani.
a – baraban: 1 – baraban asosi quvuri bilan; 2 – rezina xalqa; 3 – tarelka
ushlab turgich; 4 – ostki tarelka; 5 – o‘rta tarelkalar; 6 – ustki ajratuvchi tarelka
qaymoq vinti bilan; 7 – baraban kojuxi; 8 – qisish gaykasi. b – urchuq (vertikal
val): 1 – urchuq o‘yiqlari; 2 – urchuqni ko‘tarib turuvchi soqasi bilan; 3 – urchuqni
ko‘tarib turgich vinti kontragayga bilan; 4 – tayanch xomuti; 5 – bo‘yin
podshipnigi prujina bilan; 6 – bo‘yin podshipnigining qopqog‘i; 7 – urchuqning
o‘rnatish uyasi.

Tarelka ushlab turuvchi. Uning tashqi qismida tarelkalarni ma’lum
tartibda ushlab turishni ta’minlovchi bo‘rtmalari bo‘ladi. Nayning teshigi
qarshisida uchta kamon bo‘lib sutni pastga qarab harakatlanishini ta’minlaydi.
Tarelkalar. Separator rusumiga va unumdorligiga qarab 10 ta dan 100
donagacha bo‘ladi. Tarelkalar ostki, o‘rta va ustki- ajratuvchi, ya’ni qaymoq va
yog‘sizlantirilgan sutni qo‘shilib ketishiga yo‘l qo‘ymaydi. Ostki va o‘rta tarelkalar
sutni qaymoq va yog‘sizlantirilgan sutga ajratadi, buning uchun sut ushbu 112
tarelkalar orasida yupqa qavat holida o‘tadi, natijada yog‘sizlantirish oson kechadi,
yog‘ning yog‘izlantirilgan sutga o‘tishi kamayadi. Ostki tarelkaning uchta teshigi
va bo‘rtigi bo‘ladi. U 0,3-0,5 mm bo‘lib tarelkalarni bir-biridan ajratib turadi. O‘rta
tarelkalarda bo‘rtik ichki yuzasida, ostki tarelkalarda bo‘rtik tashqi yuzasida
joylashgan.
Yuqorigi ajratuvchi tarelka oddiy tarelkalardan teshigining yo‘qligi va
bo‘yni borligi bilan farqlanadi. Ustki tarelka tashqi yuzasida uzun yo‘llar bo‘lib
kojux yopishishiga yordamlashadi. Tarelka bo‘ynida qaymoq vinti joylashgan,
uning yordamida qaymoqning yog‘liligi boshqariladi. Vintning bir aylanasi
qaymoqning yog‘liligini 4-5 % ga ko‘paytiradi. Ba’zi separatorlarda, jumladan
«Saturn» rusumida vint kojuxda joylashgan va qaymoq yog‘liligi vintni soat
yo‘nalishiga teskari harakat qildirish bilan amalga oshiriladi, qaymoq vinti orqali
yog‘sizlantirilgan sut oqib chiqadi. Ayrim separatorlarda tarelkalar raqamlanadi,
eng tagidagi 1 raqami bilan belgilanadi.
Kojux baraban qopqog‘i hisoblanadi. Uning pastki qismida rifti bo‘lib,
tagning kemtigiga kiradi. Kojuxning ichki devorining pastki qismi va tarelkalar
o‘rtasida bo‘shliq bo‘lib unda iflosliklar to‘planadi. Qotirish gaykasi barabanni
yaxlitligini ta’minlaydi. Rezbaning chapga buralishi baraban aylanishi davomida
uning bo‘shab ketishiga yo‘l qo‘ymaydi.
Harakatga keltirish mexanizmi. Elektr dvigatelidan harakatni
separatorning barabaniga uzatish vazifasini bajaradi. U shkif yoki qo‘l bilan
aylantirish moslamasi, ustki gorizontal, katta tishli g‘ildirak, pastki gorizontal
valik, kichik tishli g‘ildirak, bronza shesterna va urchuqdan iborat.

Urchuq-harakatga keltiruvchi asosiy qism. Uning ustki qismi qirqimlari
bo‘lib barabanni mustahkam o‘rnatishni ta’minlaydi, ostki qismi esa to‘rt yo‘lli
chervyakli kesimdan iborat bo‘lib va bronzali shesternya bilan bog‘lanadi. Tovon
uning ostidagi vintda o‘tiradi, uning yordamida urchuqning balandligi o‘rnatilib,
barabanning qaymoq va yog‘sizlantirilgan sut chiqadigan tarnovlariga mos bo‘lishi
ta’minlanadi. Urchuqqa bo‘yin podshipnigi kiydiriladi, natijada uning vertikal
holati ta’minlanadi. Bo‘yin podshipnigi ichiga prujina joylashtiriladi.
15 – rasm. Separatorni xarakatga keltirish mexanizmi.
1 – dasta; 2 – tirsak; 3 – ustki valik; 4 – katta tishli g‘ildirak; 5 – kichik tishli
g‘ildirak; 6 – ostki valik; 7 – bronza shesterna; 8 – urchuq; 9 –ko‘tarib turgich
vinti; 10 – bo‘yin podshipnigi; 11 - bo‘yin podshipnigining prujinasi; 12 – baraban.
Shesternalar diametri va tishlari soni evaziga beriladigan harakat tez yoki
sekinlashishi kerak aylanishilar soniga erishiladi.
Qo‘l separatori dasta minutiga 45 marta aylantirilganida baraban 7500 marta
aylanadi. Harakatga keltirish mexanizmi quyidagicha ishlaydi, dasta yoki
elektrodvigatel shkividan harakat katta shesternaga, u harakatni pastki gorizontal
valikdagi kichik shesternaga uzatadi. Shu valikning o‘zida bronza shesterna bo‘lib,

xropovik bilan qotiriladi, chervyak qirqimlari orqali urchuqqa yopishadi, uning
ustida esa baraban joylashadi. Barabanning bo‘sh quvirining bo‘rtigi va urchuqdagi
kamtik ularning mahkam birlashishini ta’minlaydi, natijada urchuq bilan birga
baraban ham aylanadi. Elektr bilan harakatlanadigan separatorlarda qayish orqali
harakat gorizontal valga, friksion markazdan qochirma mufta orqali, bronza
shesterna va urchuqqa beriladi.
Korpusi. Korpusda harakatga keltiruvchi mexanizm joylashgan. Uning ostki
qismi fundamentga mahkamlanadi, ustki qismida uya bo‘lib, unga baraban 114
joylashtiriladi.Uya devorlari sut idishini joylashishiga moslashgan. SOM 3-1000
separatorning ostki qismida ikkita ostki va ustki moy vannalari mavjud.
Separatorning avtomatik moslamalari va sutdan qaymoqni ajratish.
Separatorning avtomatik qismlariga xropovik, prujina, poplovok va
qo‘ng‘iroq kiradi. Xropovik bronza shesterna bilan mustahkam bog‘lanish va ish
to‘xtaganda ajratishni ta’minlaydi. Natijada harakatga keltirish mexanizmi
o‘chirilgandan so‘ng ham baraban aylanishi davom etadi., Lekin harakatga
keltirish mexanizmi buzilishiga yo‘l qo‘yilmaydi. Prujina – podshipnikni aylanishi
davomida mayin harakatni ta’minlab beradi. Qo‘ng‘iroq dastakning qarama-qarshi
tomonida gorizontal val boshiga o‘rnatilgan, har aylanganda chalinadi va bir
minutdagi aylanishlar sonini boshqarib turish imkonini beradi. Qo‘g‘iroq
chalinishini to‘xtashi barabanning me’yorda aylanishidan dalolat beradi.
Avtomatik tarzda baraban qopqog‘idagi iflosliklarni tozalash moslamasi hamma
separatorlarda ham bo‘lavermaydi.

FOYDALANILGAN ADABIYОTLAR.
Asosiy adabiyotlar
1.S.Murodov va boshqalar. Qishloq xo‘jalik mahsulotlarining veterinariya
sanitariya ekspertizasi, va qayta ishlash texnologiyasi, gigiyenasi va
standartizatsiyasi. O‘quv qo‘llanma. Samarqand 2013 yil.
2. A.M. Ahmedov, N.M. Samorodov, Y. Jiyanov Sutchilik ishi va chorvachilik
mahsulotlari texnologiyasi. O‘qituvchi nashriyoti. Toshkent -1973 y.
Qo‘shimcha adabiyotlar
3. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekistonda erkin va farovon yashaylik.
“Toshkent, “Tasvir” nashriyot uyi, 2021 yil. – 52 bet.
4. Mirziyoyev Sh.M. Insonparvarlik, ezgulik va bunyodkorlik-milliy
g‘oyamizning poydevoridir. Toshkent, “Tasvir” nashriyot uyi, 2021 yil. – 36 bet.
5 . Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi . Toshkent,
“O‘ zbekiston” nashriyoti, 2022 yil. – 416 bet.
6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 28-martdagi
“Veterinariya va chorvachilik sohasida davlat boshqaruvi tizimini tubdan
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-5696 son Farmoni.
7 . O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 31-martdagi
“Veterinariya va chorvachilik sohasida kadrlar tayyorlash tizimini tubdan
takomillashtirish to‘g‘risida”gi PQ-187 -son qarori.
8 . Oliy ta’lim me’yoriy-huquqiy hujjatlar to‘plami I-II tom. Toshkent 2013.
9. А.В.Смирнов. Практикум по ветеринарно-санитарной экспертизе.
Учебник. Санкт-Петербург ГИОРД, 2015 год.

Separator va sutni separatlash

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish