Shahar oqava suvlari tarkibidagi nitratlarni aniqlash - Педагогика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	131.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

Shahar oqava suvlari tarkibidagi nitratlarni aniqlash

Купить

1Mavzu; Shahar oqava suvlari tarkibidagi nitratlarni
aniqlash .
Reja:
I. Kirish .
II. Asosiy qism
II.1 Shaharoqova suvlari tarkibidagi ionlarni (ammoniy, nitrat va nitrit)
aniqlash.
II.2 Ammoniy, nitrat va nitrit ionlari azotini oqova suvlar va
ba’zi meva va sabzavodlar tarkibidan aniqlash natijalarini
analitik muhokamasi .
II.3 Shahar oqova suv ob’yektlaridan namuma olish va analiz qilish.
II.4 Nitratlar, ammoniy ionlari miqdorini aniqlash.
III. Xulosa .
IV. Adabiyotlar ro’yxati .

2I.Kirish:
Atrof muhit ob’yektlari tarkibidagi turli ingradientlarni aniqlash va doimiy
nazorat qilish atmosfera va yer, suv obyektlarining musaffoligini taminlashning
asosiy omilidir. Yer usti suvlarining shahar aholisi va sanoat obyektlari, ishlab
chiqarish obyektlari hamda turli firma va firmer xujaliklari tomonidan
zaharlantirilayot-ganligi bugungi kunda barchaga ayon. Aniqlanayotgan har bir
zaharli komponentning analitik jihatdan baholanishi ularning ruxsat etilgan
meyordan oshib ketmasligini taminlishning, ishlab chiqarish korxonalari oqova
suvlarini qayta tozalash va qayta ishlashning muhim omili hisoblanadi.
Ushbu kurs ish mavzusining dolzarbligi shundan iboratki, oqova suvlar tarkibidagi
ba’zi azotli birikmalar, jumladan, nitratlar, nitritlar va ammoniy birikmalarining
oqova suvlarining sifat kursatkichlariga tasir etuvchi ruxsat etilgan meyordan ortib
ketishi sug’orish maqsadida ishlatilayotgan ariq va daryo suvlarining
yetishtirilayotgan sabzavot, poliz, va umuman barcha tirik organizmlarning
zaharlanishi va oqibatda inson salomatligiga tasirini bilgan holda yuqorida qayt
etilgan modda va ionlarni aniqligi va sezgirligi yuqori bo’lgan analiz usullari
yordamida analitik jihatdan to’g’ri va yuqori aniqlikda baholashdan iborat.
Kurs ishimning maqsadi ishlab chiqarish korxonalari hududidan oqib utuvchi
oqova suvlari tarkibidagi nitratlar, nitritlar va ammoniy ionlari miqdorini
eliktrokimyoviy analiz usullaridan sezgirligi va sellektivligi yuqori bo’lgan hamda
ion sellektiv eliktrodlarni ishlatishga asoslangan ionometrik – potensiometrik
usullar hamda bajarilishi oddiy hamda universal tavsifga ega bo’lgan
fotokalorimetrik usullar yorfdamida aniqlash va asosiy vazifalaridan biri esa
aniqlanayotgan miqdoriy kattaliklarni har bir komponint uchun xos bo’lgan ruxsat
etilga mayor darajasida analitik baholash va metrologik jihatdan to’g’ri
tavsiflashdan iborat.

3II.1.Shahar oqava suvlari tarkibidagi ionlarni (nitrat,nitrit va
ammoniy)aniqlash
Elektrokimyoviy analiz usullaridan ionometrik analiz usullari katta ahamiyatga ega.
Bu elektrokimyoviy analiz usullari orasida ma’lum xususiylikka ega bo’lib, alohida
ionlar uchun xususiy bo’lgan ion selektiv elektrodlar ishlatilishiga asoslangan,
shuning uchun tekshirilayotgan oqava suv namunasi tarkibidagi ammoniy, nitrat va
nitrit ionlarining miqdoriy ko’rsatkichlari qayd etilgan ionlarga selektiv elektrodlar
yordamida potensiometrik – ionometrik aniqlash analizning aniqligi va to’g’riligini
ta’minlaydi. Ionometrik analizda analizator sifatida ionomer I – 120.2 dan
foydalandik.
Yordamchi elektrodlar sifatida kaliy xloridning to’yingan eritmasi bilan to’ldirilgan
EVL – IM 3 yorliqli kumush xloridli elektroddan foydalanildi. Ishlatilishidan 6 – 12
soat oldin elektrod kaliy xloridning to’yingan eritmasi bilan to’ldirilib shu eritmada
yoki disstillangan suvda botirilgan holda qoldiriladi.
Ishlatishdan oldin filtr qog’oz bilan artiladi va analizatorga tushiriladi.
Tekshirilayotgan suv namunasidagi ammoniy ionlarini EM – NH
4 +
- 01 yorliqli
membranali indikator elektrodlar bilan aniqlash mumkin va u ammoniy ionlarini
suvli eritmalaridagi aktivligi va konsentratsiyasini laboratoriya sharoitida aniqlashga
imkon beradi. Ushbu elektrod eritmadagi natriy va kaliy ionlari miqdori 200
martagacha oshganda ham selektivlikni ta’minlay oladi. Elektrod ammoniyxloridning
0.1 N eritmasi bilan to’ldiriladi.
Suv namunalari tarkibidagi nitrat ionlari miqdorini nitrat selektiv elektrodlar
yordamida baholash qulay. Bunga sabab ichimlik suvlari tarkibidagi nitrat ionlarining
miqdori juda kam bo’lishidir.
Nitratselektiv elektrod ishlatilishining yana bir qulayligi shundan iboratki, elektrod
xlorid , gidrokarbonat, atsetat, ftorid va sulfat ionlarining miqdori nitrat ionlari
miqdoridan yuzdan ming martagacha oshganda ham aniqlash imkonini beradi. Nitrat
selektiv elektrod kaliy nitratning 0.1 M eritmalari bilan to’ldiriladi,

4hamda elektrod 24 soat davomida 20 0
C haroratda kaliy nitratning 0.1 N eritmasiga
botirib qo’yiladi. Elektrodlarni ionometrik aniqlashda ishga tayyorlash jarayonida ion
selektiv elektrodlarni ishga tayyorlashning umumiy prinsiplariga asoslangan.
Eritmadagi ionning aktivligi bilan membranali elektrod potensiali orasidagi
bog’liqlik Nernst tenglamasi orqali quyidagicha ifodalanadi:
E
m = E
0 + 0.059/n*lg a/a
1
Bunda E
m – membranali elektrod potensiali, E
0 – elektrodning standart potensiali
bo’lib, har bir elektrod uchun o’ziga xos qiymatlarga ega.
n – aniqlanadigan ionning zaryadi, a – elektrod ichidagi eritmada mavjud bo’lgan
ionning aktivligi, a
1 – analiz qilinadigan eritmadagi ionning aktivligi qo’llanilayotgan
elektrodlar ichidagi standart eritmalarning konsentratsiyasi doimiy bo’lganligi uchun
ion selektiv elektrodning potensiali faqat analiz qilinadigan ionning konsentratsiyasi
orqali aniqlanadi va yuqoridagi tenglama quyidagicha ifodalanadi:
E
m = E
0 + 0.059/n*lg a
1
Analiz jarayonida qo’llanilayotgan elektrodlarni darajalashda ishlatiladigan
standart eritmalarni tayyorlash uchun natriy nitratning, natriy nitritning va ammoniy
xloridning 0.1 mol/l miqdori uchun ma’lum hisoblar bajarilib qayd etilgan tuzlar
distillangan suvda eritilib qo’ldan eritmalar seriyasi o’n barobar suyultirish bilan
tayyorlanadi. Tayyorlangan standart eritmalar polietilen idishlarda saqlanishi standart
eritmalarni saqlash usullari uslubiyatida ta’kidlab o’tilgan.
Ionselektiv elektrodlar sifatida ( EPM-1, EPM-11, EM-NO
3 -01) kabi nitratseliktiv
elktrodlardan foydalanishdan oldin elektrod kaly nitratning 0.1 M eritmisidan 1.5 ml
va kaliy xloridning 0.0055 M eritmalari aralashtirilib elektrodga solinadi. Elektrod
24 soat davomida kaliy nitratning 0.1 N eritmasida saqlanadi. Ishdan bo’sh paytlarda
nitratselektiv membranali elektrod 10 – 3
M kaliy nitrat eritmasiga, taqqoslash elektrodi
esa distillangan suvga botirib qo’yiladi.Standart eritmalar kaliy nitratning 0.1 M
eritmasidan suyultirish yo’li bilan tayyorlanadi. Buning uchun 10.11 g kaliy nitrat tuzi
eritiladi va 1 litr gacha

5alyumokaliy achchiqtoshining 1% li eritmasi yordamida 1 litr gacha suyultiriladi.
Shu eritmadan 0.01 M, 0.001M va 0.0001 M eritmalar seriyasi tayyorlanadi va shu
asosda darajalash grafigi tuziladi. Quyidagi jadvalda nitrat ionlarining standart
eritmalaridagi konsentratsiyasi bilan nitrat selektiv elektrod potensialining o’zaro
bog’liqlik qiymatlari keltirilgan. Jadval - 1
Konsentratsiya, C
N E, mV
0.10 260
0.01 272
0.001 283
0.0001 291
0.00001 303
Tekshiriladigan eritma 0.005 279
Nitrat selektiv elektrod potensialining standart eritmadagi nitrat ionlari
konsentratsiyasiga bog’liqligi
E, mV
10 -1
10 -2
10 -3
10 -4
10 -5
C
N mg/l
Rasm -1. Nitrat selektiv elektrod potensialining standart eritmadagi nitrat ionlari
konsentratsiyasiga bog’liqligi darajalash grafigi. 300
290
280
270
260

61 – jadval va 1 – rasmdagi nitrat selektiv elektrod potensialining standart
eritmadagi nitrat ionlari konsentratsiyasiga bog’liqligi qiymatlaridan ko’rinib
turibdiki, ular to’g’ri chiziqli bog’liqlikka ega.
Nitritlarni aniqlash usuli azobirikmalar binafsha rangining nitritlarning 2 –
naftalamin va sulfanil kislotasi bilan (Griss reaktivi) reaksiyasi natijasida kislotali
muhitda o’zgargan rangning ravshanlik darajajasini fotometrik aniqlashga
bag’ishlangan. Reyaksiya nitritlar uchun xususiy hisoblanadi. Nitritlarni bunday
aniqlash usuli tekshiriladigan namunadan suvli eritma holida ajratib olib, nitratlarni
nitritlarga miqdoriy qaytarib va Griss riaktivi bilan bosqichli aniqlashga
asoslangan. Nitritlarni aniqlash oralig’i 0.05 mg/kg, aniqlash darajasi esa 90 ±
10%, nitratlarni aniqlash oralig’i esa 0.5 mg/kg. ni, aniqlash darajasi esa 83 ±
17% . Nitritlarni aniqlashda ularning standart eritmalaridagi konsentratsiyalari
bilan eritmaning optik zichligi orasida darajalash grafigi tuziladi. Bunda
fotokalorimetr-ning to’lqin uzunligi 540 nm bo’lgan yashil svetofiltri tanlanadi.
Quruq sutdagi nitritlarni aniqlash uchun 2 – 5 gram namuna olinib, dializ uchun
plyonkaga joylashtiriladi. Namuna distillangan suvning kam miqdori bilan
ho’llanadi. Ustiga 12% li sirka kislota (CH
3 COOH) dan 2 – 4 tomchi tomiziladi va
stakanga tushiriladi. Stakanda esa oldindan tayyorlab qo’yilgan 50 – 100 ml.
qaynoq distillangan suv bo’lib, 1.5 – 2 soat davomida dializ o’tkaziladi. Suv
namunasining analizi oldingi usullar kabi o’tkaziladi. Konsentratsiya, C
N D
0.10 0.53
0.01 0.41
0.001 0.32
0.0001 0.24
0.00001 0.11
Tekshiriladigan eritma
0.005 0.37

7Quyidagi jadvalda nitrit ionlarinifotokalorimetrik aniqlash uchun
tayyorlangan standart eritmalardagi nitrit ionlari konsentratsiyasi bilan fotometr
optik zichligi qiymati orasidagi bog’liqlik natijalari keltirilgan
Natriy nitritning standart eritmalaridagi nitrit ionlari konsentratsiyasini
fotokalorimetrik aniqlash natijalari. = 540 nmƛ
D
C
NO2 mg/l
10 -5
10 -4
10 -3
10 -2
10 -1
2 –rasm. Nitrit ionlari konsentratsiyasining fotokalorimetr optik
zichligiga bog’liqlik darajalash grafigi
Nitrit ionlari konsentratsiyasining fotokalorimetr optik zichligiga bog’liqlik
qiymatlari natijalaridan ular to’g’ri chiziqli bog’liqlikka ega ekanligiga e’tibor
berish mumkin.
Ammoniy ionlari miqdorini ionometrik aniqlash uchun indikator elektrodi
sifatida EM – NH
4 +
- 0.1 membranali elektrodlaridan foydalanildi. Bu elektrod 0.5
0.4
0.3
0.2
0.1

8ammoniy ionlari konsentratsiyasi va aktivligini laboratoriya amaliyotida suvli
eritmalarda o’lchash uchun muljallangan.
Ammoniy selektiv indikator elektrodiga ham yordamchi eliktrod sifatida EVL
– I MZ kumush xloridli elektrodlardan foydalaniladi. Eliktrod ammoniy ionlarining
1.0 dan 4.0 pNH
4 +
qiymatlarida to’g’ri chiziqlitavsifga ega va uning qiymatlari
quyidagi (3) jadvalda keltirilgan.
Jadval – 3
Elektrod
turi Eritmadagi
ammoniy
qiymatlari ammoniy
xloridning qiymatining
turli konsen tratsiyasidag
i
mol/kg 10 -4
10 -3
10 -2
10 -1
EM – NH
4
– 0.1 NH
4 +
4.00 3.02 2.05 1.10
Elektrod natriy va kaliy ionlarining konsentratsiyasi 200 marta oshganda ham
selektivligini yuqotmaydi. Elektrodning ishlash tamoyili shunga asoslanganki, elektrod
tekshiriladigan eritmaga tushirilganda membrane sirti bilan tekshiriladigan eritma
orasida elektrod potensiallari farqi yuzaga kelib, uning qiymati NH
4 +
ionlarining
aktivligiga proporsionaldir.
Standart eritmalardagi ammoniy ionlarini aniqlash natijalaridan ko’rinishicha
elektrod potensiallari bilan bo’g’liqlik qiymatlari to’g’ri chiziqli tavsifga ega.

9Ammoniy ionlari miqdorini potensiometrik – ionometrik aniqlash natijalari. n=3, P
= 0.95, t
P,f = 430
Ionometrikanaliznatijalariasosidaolingandarajalashgrafigiquyidagichiziqliko’r
inishgaegabo’ldi. 3 – rasm.
E, mV
C
NH4 mg/l
10 -5
10 -4
10 -3
10 -2
10 -1
Ammoniy selektiv elektrod konsentratsiyasining elektrod potensialiga bog’liqligi
darajalash grafigi. 130
120
110
100
90Standart
eritmalar E, mV x Sr, % Δx *10 -6
1 0.10000 91 0.10009 1.6 3980
2 0.01000 96 0.01012 1.5 380
3 0.00100 109 0.00107 1.8 47.80
4 0.00010 116 0.00011 1.3 3.550
5 0.00001 129 0.00001 1.1 0.270

10II.2. Ammoniy,nitrat va nitrit ionlari azotini oqava suvlar va ba’zi
meva va sabzavotlar tarkibidan aniqlash natijalarini analitik
muhokamasi
Kurs ishimning tajribaviy qismini asosini sanoat va shahar oqava suv lari
tarkibida bo’lgan azotli birikmalar (ammoniy, nitrat va nitritlar) dagi azot miqdorini
elektrokimyoviy va optik analiz usullaridan foydalanib aniqlash tashkil
etadi.Samarqand shahri hududidagi Samarqand salqin ichimliklar va pivo ishlab
chiqarish zavodi oqova suvlaridagi ammoniy ionlari tarkibidagi azot miqdorini
ionometrik aniqlash natijalari keltirilgan.
Samarqand salqin ichimliklar va pivo ishlab chiqarish zavodi
oqova suvlaridagi ammoniy ionlari tarkibidagi azot miqdorini
ionometrik aniqlash natijalari
n = 3, ¯P = 0.95
№ C
N , mg/l x S Sr, % Δx
1 0.454
2 0.458 0.4606 0.0098 2.13 0.024
3 0.460
Samarqand salqin ichimliklar va pivo ishlab chiqarish zavodi oqova suvlaridagi
ammoniy azotini aniqlash natijalari matematik – statistika usullari yordamida
ishonch ehtimolining ¯P =0.95 qiymatida hisoblanganda nisbiy standart chetlanish
qiymati 2.13 %ni, ishonch oralig’i esa 0.024 ni tashkil etdi.
Shu zavod hududidan olingan oqova suv tarkibidagi nitrat azotini
elektrokimyoviy aniqlash natijalari quyidagi keltirilgan.
Samarqand salqin ichimliklar va pivo ishlab chiqarish zavodi
oqova suvlaridagi nitrat ionlari tarkibidagi azot miqdorini ionometrik
aniqlash natijalari

11n = 3, ¯P = 0.95
№ C
N , mg/l x S Sr, % Δx
1 0.890
2 0.870 0.897 0.0152 1.70 0.038
3 0.930
Samarqand salqin ichimliklar va pivo ishlab chiqarish zavodi oqova suvlaridagi
nitrat ionlari tarkibidagi azot miqdorini ionometrik aniqlash natijalari matematik –
statistika usullari yordamida ishonch ehtimolining ¯P = 0.95 qiymatida hisoblanganda
nisbiy standart chetlanish qiymati 1.70 %ni, ishonch oralig’i esa 0.038 ni tashkil etdi. Bu
hisoblash natijalari nitrat selektiv elektrod uchun qoniqarli qiymatlar hisoblanadi.
Samarqand shahri hududidagi Samarqand salqin ichimliklar va pivo ishlab
chiqarish zavodi oqova suvlaridaginitrit azoti miqdorini kimyoviy aniqlash natijalari 6-
jadvalda keltirilgan.
Jadval – 6
Samarqand salqin ichimliklar va pivo ishlab chiqarish zavodi oqova
suvlaridagi nitrit azoti miqdorini kimyoviy aniqlash natijalari
n = 3, ¯P = 0.95
Samarqand salqin ichimliklar va pivo ishlab chiqarish zavodi oqova suvlaridagi
nitrit azoti miqdorinikimyoviy aniqlash natijalari matematik – statistika № C
N , mg/l x S Sr, % Δx
1 0.137
2 0.140 0.140 0.002 1.832 0.0064
3 0.143

12usullari yordamida ishonch ehtimolining ¯P = 0.95 qiymatida hisoblanganda
nisbiy standart chetlanish qiymati 1.832 %ni, ishonch oralig’i esa 0.0064 ni
tashkil etdi.
Sanoat oqava suvlaridan tashqari aholi va maishiy xizmat tashkilotlari,
kasalxonalar, magazin, umumiy ovqatlanish shaxobchalari zich bo’lgan shahar
oqovalari tushadigan Siyob arig’ining Labig’or mahallasi va …. Mahallasi
hududlaridan olingan oqava suvlarning ham tarkibidagi nitrat azoti, ammoniy azoti va
nitrit azoti kabi sifatiy ko’rsatkichlar miqdoriy baholandi.
Samarqand shahar hududiga kiruvchi (yilning turli oylarida olingan) Siyob
arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan oqova suvlar tarkibidagi ammoniy –
azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash natijalari 7 – jadvalda keltirilgan
Jadval – 7
Siyob arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan
oqova suvlar tarkibidagi ammoniy – azoti miqdorini elektrokimyoviy
aniqlash natijalari.
n = 3, P = 0.95 ; 11. 02. 2013 – yil
Samarqand shahridagiSiyob arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan oqova
suvlaridagi ammoniy azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash natijalari
matematik – statistika usullari yordamida ishonch ehtimolining ¯P = 0.95
qiymatida hisoblanganda nisbiy standart chetlanish qiymati 1.832 %ni, ishonch
oralig’i esa 0.127 ni tashkil etdi.№ C
N , mg/l x S Sr, % Δx
1 2.72
2 2.77 2.733 0.0512 1.832 0.127
3 2.71

13Xuddi shunday, Samarqand shahridagi Siyob arig’ining To’pxona mahallasi
hududidan olingan oqova suvlar tarkibidagi ammoniy – azoti miqdorini
elektrokimyoviy aniqlash natijalari8 – jadvalda keltirilgan.Analiz uchun oqava suv
namunalari 11.02.2013 – yilda olingan.
Jadval – 8
Siyob arig’ining To’pxona mahallasi hududidan olingan oqova
suvlar tarkibidagi ammoniy – azoti miqdorini elektrokimyoviy
aniqlash natijalari.
№ C
N , mg/l x S Sr, % Δx
1 2.91
2 3.06 3.03 0.058 1.916 0.144
3 3.12
n = 3, P = 0.95 ; 11. 02. 2013 – yil
Samarqand shahridagiSiyob arig’ining To’pxona mahallasi hududidan olingan
oqova suvlaridagi ammoniy azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash
natijalarimatematik – statistika usullari yordamida ishonch ehtimolining ¯P = 0.95
qiymatida hisoblanganda nisbiy standart chetlanish qiymati 1.916 %ni, ishonch
oralig’i esa 0.144 ni tashkil etdi.
Samarqand shahar hududiga kiruvchi (yilning turli oylarida olingan) Siyob
arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan oqova suvlar tarkibidagi ammoniy
– azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash natijalari 9 – jadvalda keltirilgan
Jadval – 9
Siyob arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan oqova
suvlar tarkibidagi ammoniy – azoti miqdorini elektrokimyoviy
aniqlash natijalari.
n = 3, P = 0.95 ; 14. 06. 2013 – yil
№ C
N , mg/l x S Sr, % Δx

141 1.021
2 1.017 1.020 0.0181 1.773 0.0449
3 1.023
Samarqand shahridagi Siyob arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan
oqova suvlaridagi ammoniy azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash natijalari
matematik – statistika usullari yordamida ishonch ehtimolining ¯P = 0.95 qiymatida
hisoblanganda nisbiy standart chetlanish qiymati 1.773 %ni, ishonch oralig’i esa
0.0.0449 ni tashkil etdi.
Xuddi shunday, Samarqand shahridagi Siyob arig’ining To’pxona mahallasi
hududidan olingan oqova suvlar tarkibidagi ammoniy – azoti miqdorini
elektrokimyoviy aniqlash natijalari8 – jadvalda keltirilgan. Analiz uchun oqava suv
namunalari 14.06.2013 – yilda olingan.
Siyob arig’ining To’pxona mahallasi hududidan olingan oqova
suvlar tarkibidagi ammoniy – azoti miqdorini elektrokimyoviy
aniqlash natijalari.
№ C
N , mg/l x S Sr, % Δx
1 2.231
2 2.219 2.225 0.0377 1.694 0.0937
3 2.226
n = 3, P = 0.95 ; 14. 06. 2013 – yil
Samarqand shahridagiSiyob arig’ining To’pxona mahallasi mahalla hududidan
olingan oqova suvlaridagi ammoniy azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash

15natijalari matematik – statistika usullari yordamida ishonch ehtimolining ¯P = 0.95
qiymatida hisoblanganda nisbiy standart chetlanish qiymati 1.694 %ni, ishonch
oralig’i esa 0.0.0937 ni tashkil etdi.
Samarqand shahar hududiga kiruvchi (yilning turli oylarida olingan) Siyob
arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan oqova suvlar tarkibidagi nitrat –
azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash natijalari 11 – jadvalda keltirilgan
Jadval – 11
Siyob arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan
oqova suvlar tarkibidagi nitrat – azoti miqdorini elektrokimyoviy
aniqlash natijalari.
n = 3, P = 0.95 ; 11. 02. 2013 – yil
Samarqand shahridagi Siyob arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan
oqova suvlaridagi nitrat azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash natijalari
matematik – statistika usullari yordamida ishonch ehtimolining ¯P = 0.95
qiymatida hisoblanganda nisbiy standart chetlanish qiymati 1.578 % ni, ishonch
oralig’i esa 0.0.0969 ni tashkil etdi.
Xuddi shunday, Samarqand shahridagi Siyob arig’ining To’pxona mahallasi
hududidan olingan oqova suvlar tarkibidagi nitrat – azoti miqdorini
elektrokimyoviy aniqlash natijalari12 – jadvalda keltirilgan.Analiz uchun oqava
suv namunalari 11.02.2013 – yilda olingan.
Jadval – 12 № C
N , mg/l x S Sr, % Δx
1 0.232
2 0.239 0.234 0.0042 1.798 0.0104
3 0.231

16Siyob arig’ining To’pxona mahallasi hududidan olingan oqova
suvlar tarkibidagi nitrat – azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash
natijalari.
n = 3, P = 0.95 ; 11. 02. 2013 – yil
Samarqand shahridagiSiyob arig’ining To’pxona mahalla hududidan olingan
oqova suvlaridagi nitrat azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash natijalari
matematik – statistika usullari yordamida ishonch ehtimolining ¯P = 0.95
qiymatida hisoblanganda nisbiy standart chetlanish qiymati 1.798 % ni, ishonch
oralig’i esa 0.0104 ni tashkil etdi.
Samarqand shahar hududiga kiruvchi (yilning turli oylarida olingan) Siyob
arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan oqova suvlar tarkibidagi nitrat –
azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash natijalari 13 – jadvalda keltirilgan
Jadval – 13
Siyob arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan
oqova suvlar tarkibidagi nitrat – azoti miqdorini elektrokimyoviy
aniqlash natijalari.
n = 3, P = 0.95 ; 30. 04. 2013 – yil
№ C
N , mg/l x S Sr, % Δx
1 2.241№ C
N , mg/l x S Sr, % Δx
1 2.481
2 2.464 2.472 0.0390 1.578 0.0969
3 2.472

172 2.239 2.272 0.0424 1.867 0.1054
3 2.337
Samarqand shahridagi Siyob arig’ining Kulolon mahalla
hududidan olingan oqova suvlaridagi nitrat azoti miqdorini elektrokimyoviy
aniqlash natijalari matematik – statistika usullari yordamida ishonch ehtimolining
¯P = 0.95 qiymatida hisoblanganda nisbiy standart chetlanish qiymati 1.867 % ni,
ishonch oralig’i esa 0.0.1054 ni tashkil etdi.
Xuddi shunday, Samarqand shahridagi Siyob arig’ining To’pxona mahallasi
hududidan olingan oqova suvlar tarkibidagi nitrat – azoti miqdorini
elektrokimyoviy aniqlash natijalari14 – jadvalda keltirilgan. Analiz uchun oqava
suv namunalari
30.04.2013 – yilda olingan.
Jadval – 14
Siyob arig’ining To’pxona mahallasi hududidan
olingan oqova suvlar tarkibidagi nitrat – azoti miqdorini
elektrokimyoviy aniqlash natijalari.
n = 3, P = 0.95 ; 30. 04. 2013 – yil
№ C
N , mg/l x S Sr, % Δx
1 1.612
2 1.619 1.6173 0.0302 1.871 0.0752
3 1.621
Samarqand shahridagiSiyob arig’ining To’pxona mahallasi mahalla hududidan
olingan oqova suvlaridagi nitrat azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash
natijalari matematik – statistika usullari yordamida ishonch ehtimolining ¯P = 0.95

18qiymatida hisoblanganda nisbiy standart chetlanish qiymati 1.871 % ni, ishonch
oralig’i esa 0.0752 ni tashkil etdi.
Samarqand shahar hududiga kiruvchi (yilning turli oylarida olingan) Siyob
arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan oqova suvlar tarkibidagi nitrat –
azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash natijalari 15 – jadvalda keltirilgan
Jadval – 15
Siyob arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan oqova
suvlar tarkibidagi nitrat – azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash
natijalari.
n = 3, P = 0.95 ; 14. 06. 2013 – yil
№ C
N , mg/l x S Sr, % Δx
1 1.181
2 1.179 1.1813 0.0259 2.192 0.0643
3 1.184
Samarqand shahridagi Siyob arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan
oqova suvlaridagi nitrat azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash natijalari
matematik – statistika usullari yordamida ishonch ehtimolining ¯P = 0.95
qiymatida hisoblanganda nisbiy standart chetlanish qiymati 2.192 % ni, ishonch
oralig’i esa 0.0643 ni tashkil etdi.
Xuddi shunday, Samarqand shahridagi Siyob arig’ining To’pxona mahallasi
hududidan olingan oqova suvlar tarkibidagi nitrat – azoti miqdorini
elektrokimyoviy aniqlash natijalari16 – jadvalda keltirilgan.Analiz uchun oqava
suv namunalari 14.06.2013 – yilda olingan.

19 Jadval – 16
Siyob arig’ining To’pxona mahallasi hududidan
olingan oqova suvlar tarkibidagi nitrat – azoti miqdorini
elektrokimyoviy aniqlash natijalari.
n = 3, P = 0.95 ; 14. 06. 2013 – yil
№ C
N , mg/l x S Sr, % Δx
1 0.751
2 0.748 0.7496 0.0162 2.161 0.0402
3 0.750
Samarqand shahridagiSiyob arig’ining To’pxona mahallasi mahalla hududidan
olingan oqova suvlaridagi nitrat azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash
natijalari matematik – statistika usullari yordamida ishonch ehtimolining ¯P = 0.95
qiymatida hisoblanganda nisbiy standart chetlanish qiymati 2.161 % ni, ishonch
oralig’i esa 0.0402 ni tashkil etdi.Samarqand shahar hududiga kiruvchi (yilning
turli oylarida olingan) Siyob arig’ining Kulolon mahalla hududidan olingan
oqova suvlar tarkibidagi nitrit – azoti miqdorini elektrokimyoviy aniqlash natijalari
keltirilgan.
II.3. Shahar oqova suv ob’yektlaridan namuma olish va analiz
qilish
Oqova suv obyektlaridan namuna olish analizning maqsadiga ko’ra tekshiruv –
sanitar organlari tomonidan belgilanadi.Bunda olinadigan namunalar oqova
suvlarga sanoat korxonalari tomonidan qo’shiladigan oqovalarning sifatiga qarab
ham tanlanadi.Bundan tashqari oqova suv namunasi olinayotgan obyektlar aholi
punktidan uzoq yoki yaqinligi ham hisobga olinadi. Oqova suv namunalari
olinayotganda ariq va daryo suvlariga qo’shilayotgan oqovalarning qancha muddat

20saqlanganligi, qayta tozalash va qayta ishlashdan o’tganligiga ham e’tibor qilinadi.
Bunda ham namuna olishda oquvchan qismning kamida 3 nuqtasidan analitik
namunalar olinadi. Bundan tashqari oqimning chuqurligi, oqim obyetining kengligi
vertikal va gorizontal kesimlariga qarab, kamida 30 – 50 sm chuqurlik va
qirg’oqdan esa 3 – 5 – 10 m o’lchamlar qabul qilinadi. Oqova suv namun suv
rangining loyqalik darajasining o’zgarishi ham kuzatiladi va ularning turlichaligiga
qarab yil davomida kamida uchtadan va yil davomida esa 12 marta namunalar olib
analitik baholanadi.
Oqova suv namunasi to’g’ridan – to’g’ri polietilen idishlarga olinadi. Uning
chuqur qismlaridan esa turli konstruksiyali batometrlar yordamida olinadi.
Ko’pchilik sanitar kimyoviy aniqlashlarda polietilen idishlarning qopqog’iga 1 – 2
sm qolguncha to’ldiriladi. Bunday maqsadlarda oqova suv namunasini saqlash
uchun kimyoviy barqaror rangsiz kimyoviy idishlardan ham foydalanish
mumkin.Qopqoqlar sifatida yaxshilab yuvilgan shliflangan shisha yoki polietilen
qopqoqlar-dan foydalanish qulay.Olingan oqova suv namunalarining muzlab
qolishi yoki isib ketishiga ularni saqlash davomida diqqat e’tiborni qaratish kerak.
Suvda oksidlanish – qaytarilish, fezik – kimyoviy, biokimyoviy
(mikroorganizmlarning faoliyati natijasida paydo bo’ladigan), sorbilanish,
desorbilanish, sedimentatsiya kabi hodisalar saqlash natijasida uchrashi mumkin.
Shuning uchun ishonarli natijalar
olish maqsadida oqova suvning analizi iloji boricha tez o’tkazilishi kerak.
Oqova suv ob’yekti ma’lum muddat saqlanishi natijasida nitratlar,
nitritlargacha yoki ammoniy ionlarigacha qaytarilishi, kislorod, organik
moddalarning, sulfidlar-ning, Temir (III)ning, sianidlar kabilarning oksidlanishiga
sarf bo’lishi mumkin. Hatto suvning organoliptik hossalari, ya’ni hid, ta’m, rang,
loyqalik darajasi kabilar o’zgarishi mumkin.
Ba’zi moddalar idish devorlariga adsorbilanishi (Fe, Al, Cu, Cd, Mn) shisha
idishlarda esa ayniqsa rangli shishalarda mikroelemintlarning ishqoriylashishi
kuzatiladi.Suv namunalaridagi biokimyoviy jarayonlarni susaytirish uchun 4 0
C

21gacha sovutilishi mumkin.Bunday sharoitda ko’pchillik organik moddalarning
parchalanishi susayadi.
Ko’pchillik aniqlashlar oqova suv namunasi olingan paytdanoq analiz qilinishi
zarur bo’lgan moddalardan biri ammiak va ammoniy ionlari bo’lib, namuna
konservatsiya qilinmaydi va namuna olingach 4 soat muddat davomida analiz
qilinishi kerak.
Kislotalarni aniqlashda oqova suv namunasi shisha idishda olinadi va
konservatsiya qilinmasdan namuna olingan paytning o’zidayoq tezda analiz
qilinadi. Bunda oqova suv namunasi idishda olinishiga e’tibor qaratiladi.
Oqova suv namunalarning loyqalik darajasini aniqlash uchun analiz
bajarilishi oldidan oqova suv namunasi yaxshilab aralashtirilib, konservatsiya
qilinmasdan 4 soat ichida tahlil amalga oshirilishi kerak.
Quruq qoldiq – oqova suvlarning asosiy sifat ko’rsatkichi bo’lib, suv namunasi
olingan kundanoq tahlil qilinadi.
Oqova suvlarning namunasining rangliligini aniqlashda namuna konservatsiya
qilinmay namuna olingan kunidanoq tahlil qilinadi.
II.4 Nitratlar, ammoniy ionlari miqdorini aniqlash.
Nitratlar muammosi bizning mamlakatimiz jamoatchiligi tomonidan ham
faol muhokama qilinadi. Nitratlar – nitrat kislota tuzkari bo’lib asosan natriy nitrat,
kaliy nitrat, ammoniy nitrat va magniy nitrat holida uchraydi va har qanday tirik
organism- usimkik va hayvon organizmining normal azot moddalari
almashuvining maxsulotlari bo’lib hisoblanadi, shuning uchun tabiatda nitratsiz
naxsulotlar bo’lmaydi . Hatto inson organizmida 1 sutkada almashinuv
jarayonlarida 100 mg vaundan ortiq nitratlar hosil bo’ladi va ishlatiladi.
Ntratlardan ulg’aygan odam organizmiga kuniga tushadigan miqdorining 70 % i
sabzovot maxsulotlari, 20% isuv, 6 %i gusht va konserva maxsulotlari bilan

22tushadi. Nitratlarning ortiqcha miqdori ovqat hazm qilish organlarida qisman
nitritlargacha qaytariladi va qonga so’rilib medgemoglobinimiya-ga sabab bo’ladi.
Bundan tashqari nitritlar aminlar ishtirokida N- nitrozamin hosil qiladiva ular
konserogen faollikka ega bo’lib, saraton shishlari hosil bo’lishiga imkon yaratadi.
Ntratlarni ichimlik suvi va maxsulotlar bilan qabul qilingandan so’ng 4 -6 soat
kuchli chanqash, nafas qisishi, teri qoplamalarining kukarishi va ich ketishi
kuzatiladi. Bu hodisa umumiy kuchsizlanish, bishning orqa qismida og’riq paydo
bo’lib , boshning aylanishi kuzatiladi va yurak tez ura boshlaydi. Bunda birinchi
yordam sifatida oshqozon yasshilab yuviladi, aktivlangan kumir, tinchlantiradigan
dorilar qabul qilinadi va toza havoga olib chiqiladi.
Katta odamlar uchun nitratlarning kunlik ruxsat etiladigan miqdori 325 mg ni
tashkil etadi. Ichimlik suvlarida nitratlarning ruxsat etilgan miqdori (REM) 45
mg /l ni tashkil etadi. Insonning 1 kunda ichadigan suvi ( choy, ovqatlar) 1.5 – 2
litrni tashkil etishi hisobga olinsa 68 mgnitratlar qabul qilgan bo’lishi
mumkin.Shunda qaul qilinadigan nitratlarga 257 mg nitratlar qiladi. Mahsulotlarda
o’zlashtirilgan
nitratlarning zaharli ta’siri suvdagi miqdoridan, taxminan 1.25 marta kuchsiz ta’sir
qiladi. Umuman olganda,nitratlarning oziq – ovqatmaxsulotlari bilan kunlik
o’zlashtirilayotgan miqdori3120 mg gacha bo’lganda ham xavfsiz hisoblanadi
[ 1 ].
Nitratlar amalda meva, poliz ekinlari va zabzovotlarda pishish oldidan
eng ko’p miqdorda to’planadi. Go’sht va sut maxsulotlarida esa uning miqdori juda
kam bo’ladi. Bazi ko’katlarda, masalan, otquloq, petrushkaning 100 gramida 200 –
300 grammgacha nitratlar to’planadi.Mevalar va ba’zi qulupnay, malina va
smarodina kabilarning 100 gramm mevasida 10 milligrammdan kam nitratlar
uchraydi.
Yuqorida nitratlar sharoitga ko’ra nitratlargacha qytarilishi qydqilib utildi
kislotali sharoitda nitritlar nitrat kislotagach qaytarilib va u ikkilaqmchi va

23uchlamchi aminlargacha qaytarilib nitrozamin kabi konserogent moddalarga
aylanadi:
Radikalning tabiatiga ko’ra turli nitrozaminlar hosil bo’lib, bunday
birikmalarning 100 dan ortig’i konserogent ta’sirga ega. Oziq ovqat
mahsulotlarining tarkibida ko’pincha nitrozodimetilamin va nitrozodietilaminlar
ko’proq uchraydi. Nitrozamin-lar 80 mkg/g gacha nitritlar qo’shib tayyorlangan
dudlangan go’sht mahsulotlari, kolbasalar va sho’r qilib tayyorlangan va nitritlar
110 mkg/kg gacha qo’shilgan dudlangan baliqda ko’p uchraydi. Go’sht va baliq
kabi sof maxsulotlarda odatda nitrozaminlar uchramaydi yoki 1 mkg/kg dan kam
miqdorda uchraydi.
O’simliklardagi nitratlarni aniqlash uchun oynachaga o’simlikning turli
qismlari-dan olingan turli kesmalar qo’yiladi, so’ngra 1 tomchidan 1 foizli
difenilamin eritmasi tomiziladi vako’k rang hosil bo’lishi kuzatiladi. Hosil bo’lgan
rangning ravshanlik darajasi quyidagi jadval va rangli shkala bilan solishtiriladi
hamda shu asosda o’simliklarning azotli o’g’itlarga bo’lgan ehtiyoji qondiriladi.
O’simliklaro’sishijarayonidanitratlarmiqdorikamayadi,
gullashdavridaesaularyuqolishdarajasigakeladi.

24 O’simliklarning
azotli o’g’itlarga bo’lgan talabi shkalasi
Kesmaningdefenilamindanochko’kimtirranggakirishio’simlikningntrationlarigabo’l
ganmuhtojligidandarakberadiko’krango’simlikkaazotyetishmasligidanma’lumotber
sa,
to’qbinafsharangningpaydobo’lishiesao’simlikningazotbilanto’lata’minlanganligad
andarakberadi.
O’simkiklardagifermentlarvauglevodlarishtirokidanitratlarningnitritlarorqaliammiak
kachaqaytarilishikuzatiladi :
NO
3 -
NO
2 NO NH
2 OH NH
3
Hosil bo’lgan amiak organik kislotalar bilan tasirlashishi
natijasida aminokislotalar hosil bo’ladi:Kesma rangining
vizual belgilari Nitratlar miqdori
Och ko’kimtir,
Juda tez bo’kadi past
Ko’k, sekin
Y o’ qoluvchi o’rtacha
To’q ko’k yoki
to’q binafsha.
Tez paydo
bo’lo’vchi va
Barqaror yuqori

25NH
3 + organik kislota = aminokislota
Lekin nitratlarning ortiqcha miqdori qaytarilmaydi va odam organizmiga
tushib nohush tasir ko’rsatadi. Nitratlarning oshqozon- ichak qismiga tushishi
natijasda nitritlarga aylanishi kuzatiladi va organizmni zaharlab bosh og’rig’i, ish
qobiliyatining pasayishi qonda sut kislotasining, xolisterinning, oqsillarning
miqdorining oshib ketishiga sabab bo’lib, nitritlarning gemoglobin bilan o’zaro
tasiri natijasida medgemoglobin hosil qiladi. Natijada to’qimalarning nafas olishi
qiyinlashadi hamda uning yuqori miqdori o’lim darajasigacha olib keladi.
O’simliklardagi nitritlarning mavjudligini sifatiy aniqlash uchun yangi kesma
sirtiga difenilaminning mayda kristallari sepilib ikki tomchi konsentrlangan sulfat
kislota bilan ho’llanadi. Kesmaning ravshanlik darajasi yuqori bo’lgan ko’k rangga
bo’yalishi nitritlarning katta miqdori borligidan, binafsha rangga bo’yalishi uning
miqdori kamligidan va rang o’zgarmasligi nitritlarning mavjud emasligidan yoki
sezilarli darajada emasligidan dalolat beradi. Nitrit va nitratlarni aniqlashda
dorixona priparatlari bo’lgan antipirin ( piramidon) va stereptotseddan foydalanish
ham mumkin. Ular qaytaruvchilar funksiyasini bajarishi natijasida xarakterli rang
o’zgarishi kuzatiladi. Sabzovot va mevalardagi nitratlar miqdorini keskin
kamaytirish uchun suvda ivitilgan holda quyosh nuri tushadigan joyda ikki – uch
soat qoldiriladi. Nitratlar miqdori ortiqcha bo’lgan maxsulotlar issiq suvda 10 -15
minut saqlanganda ham nitratlar miqdori keskin kamayadi.[ 2 – 7 ]
Tabiiy suvlardagi ammiak azot saqlovchiorganik moddalarning parchalanishi
natijasida hosil bo’ladi. Suvda ammoniy gidroksidi hosil qilib yaxshi eriydi. Yer
usti suvlarida amiakning REM i 40 mg/dm 3
[8]. Ammoniy ionlarining tabiiy
suvlardagi miqdori azotga hisoblaganda 10 dan 200 mkg/l oralig’ida bo’ladi.
Zararlanmagan yer usti suvlarida ammoniy ionlarning mavjudligi oqsil
moddalarning, biopkimyoviy degratatsiyasi aminokislotalarning dezaminirlash,
ureaza ta’sirida mochevinaning parchalanishi jarayonlari bilan bog’liq. Suv
obyektlariga tushadigan ammoniy ionlarning asosiy manbalari qoramolchilik

26fermalari,
xo’jalikoqartuvtashkilotlarningoqovasuvlariammoniylio’g’itlardan
foydalanadiganqishloqxo’jaligitashkilotlari-ningyerustioqovalarihamdaoziq-
ovqattashkilotlari,
koksokimyoviy,kimyoviyvao’rmonkimyosisanoatiningoqovasuvlarihisoblanadi.
Sanoat korxonalarining oqova suvlari tarkibida ammoniy ionlarining miqdori 1
mg/dm 3
gacha oqartuv xizmat tashkilotlari oqova suvlaridan 2 – 7 mg/dm 3
,
xo’jalik oqartuv korxonalari oqova suvlaridan esa kanalizatsiya yig’imlariga
kuniga 10 grammgacha ammoniy azoti kelib tushadi. Xo’jalik oqartuv va madaniy
oqartuv tashkilotlari suv havzalaridagi suvlarga azotga hisoblaganda ammoniy
ionlarining REM darajasi 2 mg/dm 3
gacha ammoniy ionlari miqdoriga
hisoblaganda esa 2.6 mg/dm 3
gacha bo’ladi. Ammoniy ionlarining konsentratsiyasi
1 mg/dm 3
gacha bo’lsa gemoglobinning kislorodni bog’lash qobiliyati tushib
ketadi. Uning intoksikatsiya belgilari junbushga kelish va organizmda qaltiroq kabi
belgilar yoki shunday sharoitga baliq tushirilsa suv yuziga tuxtovsiz sakrash
kabilardan iborat. Ammoniy ionlarining zaharlash hususiyati suvning pH qiymati
ortishi bilan oshib boradi.
Ammoniy ionlari konsentratsiyasining yuqori ko’rsatkichi yer osti va
yer usti suvlarining zararlanish jarayonlari sifatida qaraladi.
Suv havzaalarining zararlanish
darajasi (suv havzalarining sinflari) Ammoniy azoti,
mg/dm3
Juda toza 0,05
Toza 0,1
Kam zararlangan 0.2 – 0.3
Zararlangan 0,4 - 1,0

27Turli darajada ifloslangan suv havzalaidagi ammoniy ionlari
da nitratlar miqdori ko’p bo’ladi. Tarvuz va qovunlarda ham pishmag
Ifloslangan 1,1 - 3,0
Juda iflos > 3,1
an paytida nitratlar ko’proqmavjud bo’ladi. Bodring, sholg’om kabilarda nitratlar
bosh va oxir qismlarda ko’proq bo’ladi. Turli mahsulotlardagi va suyuqliklardagi
nitratlarning
Ammoniy ionlarining yuqori konsentratsiyasidan suv obyektining sanitariya holati
yomonlashganligini ifodalovchi indikator ko’rsatgich sifatida foydalanish mumkin.
Bundan yer osti va yer usti suvlarining zaharlanish jarayonini baholashda
foydalaniladi.
Nitritlar organizmga tushganda gemoglobin bilan o’zaro tasiri boshlanadi.
Bunday o’zaro tasir natijasida ham medgemoglobin hosil bo’ladi va u kislorod
tashish qobiliyatiga ega. Natijada to’qimalarning nafas olish tizimi buziladi hamda
sut kislotasi to’planishi natijasida oqsil miqdorini, nitratlar esa maxsulotlardagi
vitaminlar miqdorini kamaytiradi va hatto yod miqdorini kamaytirib yuboradi.
Yana shu narsa isbot qilinganki nitratlar ichak mikroflorasini o’ldirib, oshqozon-
ichak yo’llarida shishlar hosil bo’lishini tezlashtiradi.Nitritlar yanada zaharli
moddalar bo’lib, nitratlarga aylanadi va nitratlar tayyor maxsulotga ham
qo’shiladi. Masalan, yarim quritilgan kolbasa maxsulotlari, hatto tamaki ham
nitratlarni tashuvchi hisoblanadi, lekin ba’zi sortlarida nitratlar umuman
uchramaydi.

28
III. XULOSA
Atrof – muhit ob’yektlari, ichimlik va oqova suvlar tarkibidagi nitratlar, nitritlar va
ammoniy kabiazot saqlovchi birikmalarni aniqlashga bag’ishlanganilmiy manbalar
va internet ma’lumotlari asosida adabiyotlar sharhi tuzildi.

29Sanoat ob’yekti va shahar aholisi zich joylashgan hududlardan oqib o’tadigan
Siyob arig’ining “Kulolon” va “To’pxona” mahallalaridan oqova suv namunalari
olindi va analitik namunalar metodika asosida analizga tayyorlandi.
Oqova suv namunalari tarkibidagi nitrat, nitrit va ammoniy azoti
konsentratsiyasini ionometrik va fotokalorimetrik usullar yordamida aniqlandi.
Oqova suvlar tarkibidaginitrat, nitrit va ammoniy azoti konsentratsiyasini fizik –
kimyoviy analiz usullari yordamida aniqlash natijalarining to’g’riligi olingan
miqdoriy analiz natijalarini matematik – statistika usullari yordamida metrologik
baholandi.
Nitrat selektiv elektrod va ionometrik analiz usullaridan foydalanib
pomidor, bodring, handalak, kabachka, tarvuzlar tarkibidagi nitratlar miqdorini shu
mahsulotlar uchun ruxsat etilgan me’yor darajasida ekanligi asosida aniqlandi.
Nitratlar amalda meva, poliz ekinlari va zabzovotlarda pishish oldidan eng ko’p
miqdorda to’planadi. Go’sht va sut maxsulotlarida esa uning miqdori juda kam
bo’ladi. Bazi ko’katlarda, masalan, otquloq, petrushkaning 100 gramida 200 – 300
grammgacha nitratlar to’planadi.Mevalar va ba’zi qulupnay, malina va smarodina
kabilarning 100 gramm mevasida 10 milligrammdan kam nitratlar uchraydi.
IV. Adabiyotlar ro’yxati .
1. E. A. Ro’ziyev, M. Q. Qurbonov, Yo. A. Ro’ziyev, Z. Yeshonqulov
“ Ichimliksuvlarininganalitikko’rsatgichlariniyeliktrokimyoviynazoratqilish”

30VIII. Resp. Ilm. – Amaliy konfer. Ilmiy maqolalarto’plami.Akad.A.F.
G’aniyevning 80 yil. Bag’ish. “ Analitik kimyo fanining dolzarb muammolari”.
Termiz: 2010 yil. 150-154 betlar
2. G. Tursunova, M. Qurbonova, U. Sheraliyev, Yo. Ro’ziyev
“Eliktroximicheskiy kontrol soderjaniya ammoniy ionov v stochnix vodax” VI.
Resp. Yosh. Kimyogar. Konf. Material. “Bioorganik kimyo muammolari”.
Namangan. – 2009 64 -65 b.
3.Э. А. Рузиев, Э. А. Абдурахмонов «Вляне екологичиских факторов на
природуи разработка методов для екоаналитического мониторинга фторидов
в обектах окружаюшег среди»Сб. матер. IX – междунар. Конф. «Проблеми
развития инжинирних комуникатсий” Самаркандю – 2010. С. 110 – 111.
4. E . A . Ro ' ziyev , B . Kengjayev , Y . A . Ro ’ ziyev , T . Xoshimov
“ Ichimliksuvlarinitarkibinianalitikbaholash ”.Сб. матер. IX – междунар. Конф.
«Проблеми развития инжинирних комуникатсий” Самаркандю – 2010. C . 47 –
5.О. Ф. Хожийев, Д. Х. Хужакулов, Ж. К. Нишонов «Оческа
поверхиостеих вод с применением желизо алюминиевих коагулянитов» Resp .
Ilm . – amal . Konf . Mater . To ’ plami . [ I ]. “Kimyo va kimyo texnologiyaning
dolzarb muammolari”. Urganch. – 2011. 140 – 142 b.
6.M. Ya. Boboxojiyev, I. X. Domulatjonov, M. A. Abdug’aniyev “Farg’ona
viloyatida suv havzalarining ifloslanish jarayoni”. V – Resp. Ilm. – amaliy.
Anju.Material. “Noananaviy kinyoviy texnologiyalar va ekologik
muammolar” : Farg’ona. – 2009. 222 – 224 b.
---- 63 ----
7. E. A. Ro’ziyev “Qishloq ichimlik suvlarining analitik xususiyatlarini baholash”
Resp. Ilm. – Amal. Konf.Mater.II – qism “Kimyoning dolzarb
muammolari”.Samarqand. 2009. 79 –b.

318.Э. А. Рузиев, Д. Т. Рузиев «Методи фезико – химии писводо анализа
нитрита и нитрата натрия». Resp. Ilm. – Amal. Konf.Mater.II – qism
“Kimyoning dolzarb muammolari”.Samarqand. 2009. 79 – b .
9.Э. А Рузиев, М. Д. Сатторова, А. К,оржовов, Ё. А. Рузиев
«Еликтрохимичиской контрол содержания аммоний ионов в промишленних
сточних водах” Resp . Ilm . – Amal . Anjum . Maqolalar to ’ plami “ Zamonaviy ilg ’ or
va innovatsion texnologiyalar ” . buxoro . : 2012. 12 – 13 b.
10.E. A. Ro’ziyev, J. Qorjovov, Yo. A. Ro’ziyev, B. kengjayev “yer osti ichimlik
suvlarining tarkibini analitik baholash” Матер. и Респуб. Конфер. «Зеленая
химия” – в интересах уст развития : Самарканд. 2012. С. 339 – 341.
11.Физико-химические методы анализа. Практическое руководство / В. Б.
Алесковский, В. В. Бардин, Е. С. Бойчинова и др. – Л. : Химия, 1988.
12.Аналитическая химия. Физико-химические методы анализа / Под ред.О.
М. Петрухина. – М. : Химия, 2001.

Shahar oqava suvlari tarkibidagi nitratlarni aniqlash

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish