Shaharlarning geogtafik - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	10.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Shaharlarning geogtafik

Купить

Shaharlarning geogtafik
O'rniga iqtisodiy geografik
tavsif

关于公司Reja:
1. Shaharlarni о ‘rganishning
iqtisodiy-geografik jihatlari.
2. Shaharlarni о ‘rganishning
umumiy tartibi.

Shaharlar, mamlakat va iqtisodiy rayonlar geografiyasida o‘rga-
nilishi bilan bir qatorda, ular alohida tadqiqot obyekti bo‘lib ham xiz
mat qiladi. Bu borada, yani shaharlarni iqtisodiy geografik o‘rganish
tartibi haqida ilmiy-uslubiy adabiyotlarda ko‘pgina taniqli olimlar-
ning ko‘rsatmalari mavjud. Albatta, shaharlarni o‘rganish, avvalam-
bor, ulaming tarixi, kelib chiqishi, genetik xususiyatlarini tahlil qilish-
dan boshlanadi. Natijada, asosan tarixiy manbalarga tayangan holda,
o‘rganilayotgan shahar yoki shaharchalarning nima uchun aynan shu
joyda va o ‘tmishning aynan shu bosqichida vujudga kelganligi yoritilib
beriladi.

Shaharlarni retrospektiv o‘rganish tarixiy tamoyilga binoan bajari-
ladi: qo‘yilgan maqsad nuqtayi nazaridan o‘tmish ma’lum tarixiy davr-
larga bo‘linadi va har bir davming shahar (shaharlar) shakllanishi
va
rivojlanishiga bo‘lgan ta’siri tadqiq etiladi. Ammo bu yerda
tarixning
«ikir-chikiriga» o‘tib ketilmaydi, geografiya tarix uchun emas, aksincha,
tarix geografiyaga xizmat qilishi kerak.

Mamlakatimiz shaharlarini o‘rganishda,
ulami bunyod etilganligidan
boshlab hozirgi kungacha bosib o‘tgan
yo‘lidagi asosiy tarixiy, davriy
voqealar qisqacha ko‘rilib chiqiladi va
ular mavjud borliqdan kelib
chiqqan holda baholanadi. Boshqacha
qilib aytganda, shaharlaming
ta-rixi vujudga kelgan va rivojlanib ketgan
davr nuqtayi nazaridangina
emas (bu asosan tarixning vazifasi), balki
ulaming hozirgi vaqtdagi ho-
latidan kelib chiqib ham tahlil qilinadi.
Tarixiy geografiya uchun esa, har
bir hodisa o‘sha davrdan kelib chiqib tahlil
etilishi va baholanishi lozim.
Zero, Geraklit aytganidek, «ayni bir
oqimga bir vaqtning o‘zida ikki
marta tushib bo‘lmaydi». Chunki ikkinchi
marta kirganda oqim (suv)
ham, unga tushuvchi ham ilgarisidek emas,
o‘zgargan bo‘ladi.

关于公司
0 ‘ z b e k i s t o n s h a h a r l a r i n i o ‘ r g a n i s h d a , u l a m i n g q a d i m i y v a b o y
t a r i x i d a n t a s h q a r i , m s v a s o v e t l a r i m p e r i y a s i d a v r l a r i h a m k o ‘ r i b
c h i q i l a d i . S h u n d a n s o ‘ n g , s h a h a r l a r s h a k l l a n i s h i v a r i v o j l a n i s h i d a g i
m a m l a k a t i m i z n i n g m u s t a q i l l i k d a v r i g a a l o h i d a e ’ t i b o r b e r i s h l o z i m .

0 ‘rganilayotgan shahar yoki shaharlar
tarixiga ko‘ra, ulaming ge-
netik turlari ajratiladi, «yangi» va «eski»
shaharlar guruhi aniqlanadi.
Eski Yangi

关于公司Endigi sharoitda «yangi shaharlami»
sobiq sovetlar davrida vujudga
kelganligi bilan asoslash noto‘g‘ridir.
Qolaversa, yangi shahar tushun-
chasining o‘zi ham nisbiydir. Keng
ma’noda, yurtimizning yangi tarixi
ga muvofiq «yangi shaharlar» deb, ulami
Turkiston Rossiya tomonidan
zabt etib olingan (XIX asr yarmi)
davrdan so‘ng pay do bo‘lganlarini
aytish mumkin. Bunday shaharlar
turkumiga Farg‘ona (Yangi
Marg‘ilon, Skobelev), Kogon (Yangi
Buxoro), To‘rtko‘1 (Petroaleksan-
drovsk)lardan boshlab keyingi yillarda
vujudga kelgan barcha shahar

lar kiritiladi

Ammo, iqtisodiy
va sotsial geografiya nuqtayi nazaridan qaraganda, butunlay
«bo‘sh»
yoki o‘zlashtirilmagan joylarda hamda keyingi qisqa davrda aholisi
va
xo‘jaligi keskin rivojlangan va tashqi qiyofasi tubdan o‘zgargan
man-
zilgohlami tom ma’nodagi «yangi shaharlar» deb atash
to‘g‘riroqdir.
Yangi shaharlar

katta o ‘rta kichik
Shaharlar geografiyasini o ‘rganishdagi navbatdagi bosqich ulami
katta-kichikligi bo‘yicha tabaqalashtirish (klassifikatsiyalash) dan
iboratdir. Bu yerda qo‘yilgan maqsad va tadqiq qilinayotgan obyekt
xususiyatidan kelib chiqib, shaharlar to‘ri aholi soni bo‘yicha turli
daraja yoki sinflarga ajratiladi
Eng avvalo ular 3 gumhga:

Tabiiyki, katta yoki kichik sha
har tushunchasi ham nisbiydir. Masalan, Toshkent darajasidan hatto
azim Samarqand yoki Namangan ham kichik shahardir (yaponlar
«shahar nima?» savoliga «bu Tokiodir» deb javob berishgan ekan).
Ayni paytda, mamlakatimiz qishloq joylari, ichkarisidan qaraganda
tuman markazi - kichik shahar ham ular uchun katta yoki Chiroqchi
aholisining nigohida shahar - bu, eng avvalo, Qamashi va Chiroq-
chidir; Qarshi, Samarqand, Toshkent esa ular uchun nihoyatda ulkan,
16
azim shahar hisoblanadi. 16

Shaharlar kelib chiqishi va ulami
tasniflash natijalari max
sus
statistik jadval,
diagramma,
grafik va xaritalar yor-
damida
tasvirlanishi
shart.
Jumladan,
shaharlar
tabaqalani-
shini piramida shaklida ko‘rsatish
ham nihoyatda maqbul
usul hisoblanadi. Category 1 Category 2 Category 30246810 Chart Title
Series 1 Series 2 Series 3Series 1
Category 1 Category 2 Category 3

Chunki bunday tasvirda
mamlakat yoki
viloyatning
qaysi bo‘g‘inidagi
shaharlari ko‘p yoki
kam, kuchli yoki zaifligi
va
ushbu muammoni hal
etish yo‘llari, manbalari
yaqqol ko‘rinadi. Ayni
chog‘da, bu holat
mamlakat yoki rayon
xo‘jaligining hududiy
mujassam-
lashuv xususiyatini aks
ettiradi.

Shaharlami o‘rganishda, ulaming iqtisodiy-geografik o‘mi, ishlab
chiqarishning ijtimoiy va hududiy tashkil etish shakllariga alohida e’tibor
berish kerak. Bu borada ayniqsa, ishlab chiqarishning mujassamlashuvi,
ixtisoslashuvi, kooperatsiya va kombinatlashuvini, sanoat tuguni va maj-
mualarini tadqiq qilish muhimdir. Bunday iqtisodiy ko‘rsatkichlar statis-
tik usullar, hisob-kitoblar yordamida aniqlanadi, shaharlar ko‘rsatkichlari
boshqa shaharlar va mamlakatlar o‘rtacha holati bilan taqqoslanadi.
Jumladan, mujassamlashuv va ixtisoslashuv koeffitsiyenti va in-
dekslari, tarmoqlaming turlanishi (diversifikatsiyasi), aholi j on boshi-
ga to‘g‘ri keladigan sanoat mahsuloti, rivojlanganlik darajasi va
boshqalar hisoblab chiqiladi.

Foydalanilgan Adabiyotlar
1.http://geografiya.uz/ozbekiston-tabiiy-
geografiyasi/11612-qashqadaryo-tabiiy-
geografik-okrugi.html
2.Usmonov M.R.,Ibragimov
L.Z.,"Shaharlar geografiyasi".Ishchi o'quv
dasturi.

Shaharlarning geogtafik

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish