Share books axborot almashinuv ilovasini ishlab chiqish
![I - BOB. O‘ZBEKISTONDA ANDROID TIZIMIDA ISHLOVCHI
DASTURLARNI ISHLAB CHIQISHNING HOZIRGI KUNDAGI O‘RNI
1.1 Android tizimida ishlovchi milliy dasturlar ishlab chiqishning
ahamiyati
“Raqamli O‘zbekiston - 2030” Konsepsiyasida “Mamlakatimizda raqamli
iqtisodiyotni faol rivojlantirish, barcha tarmoqlar va sohalarda, eng avvalo, davlat
boshqaruvi, ta’lim, sog‘liqni saqlash va qishloq xo‘jaligida zamonaviy axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish bo‘yicha kompleks chora-
tadbirlar amalga oshirilmoqda 2
” kabi masalalar asosida jamiyatimizda ko’plab
faoliyatkarni raqamlashtirishga va kitobga bo‘lgan e’tibor rag‘batlantirilmoqda.
Android (yunoncha so‘z bo‘lib, ikki bo‘g‘ini — «erkak» va «o‘xshash») -
odamsifat robot ma’nosini ifoda etadi. Balki mana shuning uchun Android
operatsion tizimi logotipida robot tasvirlangandir.
Android operatsion tizimining yaratilishi tarixi 2002-yillardan boshlangan.
Mana shu davrda Google korporatsiyasi yaratuvchilari E. Rubinning dasturiy
ishlanmalari to‘plami bilan qiziqib qoladilar. Dastlab mobil qurilmalar uchun yangi
operatsion tizimni yaratish loyihasi bilan katta maxfiylik ostida Android Inc.
Kompaniyasi shug‘ullangan, ushbu kompaniyani keyinchalik Google sotib oladi.
Android - Linux yadrosiga asoslangan kommunikatorlar, planshetli
kompyuterlar, elektron kitoblar, raqamli musiqa uskunalari, qo‘l soatlari, netbuklar
va smartbuklar uchun portativ (tarmoqli) operatsion tizimdir. Keyinchalik Google
Open Handset Alliance (OHA) alyansini tashkil qildi, u hozirda ham platformani
qo‘llab-quvvatlash va yanada rivojlantirish bilan shug‘ullanadi. Android Google
tomonidan ishlab chiqilgan kutubxona orqali qurilmani boshqaruvchi Java
ilovasini yaratishga imkon beradi. Android Native Development Kit Si va boshqa
tillarda yozilgan ilovalarni yaratadi [3].
2
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 05.10.2020 yildagi PF-6079-sonli "«Raqamli O‘zbekiston —
2030» strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi Farmoni //
Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 06.10.2020 y., 06/20/6079/1349-son;
4](https://docx.uz/documents/43a1aaf8-3f90-42cc-b21d-0538394d5945/page_4.png?v=1)
![2012-yilning uchinchi choragida sotilgan smartfonlarning 75 foizida
Android operatsion tizimi o‘rnatilgan [15].
Android operatsion tiziminig ustunliklari:
Ba’zi sharhlovchilar Android qator hollarda veb-syorfing, Google Inc. servislari
bilan mosligi kabi va boshqa xususiyatlari bilan o‘z raqobatchilaridan biri Apple
iOS kompaniyasiga qaraganda o‘zini yaxshi namoyon qilishini aytadilar. Android,
iOS ga nisbatan ochiq platforma hisoblanadi, bu holat unda ko‘proq funksiyalarni
amalga oshirishga imkon beradi;
- iOS va Windows Phone 7 dan farqli ravishda, Androidda fayllarni qabul
qilish va uzatishga ham imkon beruvchi Bluetooth oqimini to‘la amalga oshirish
mavjud. FTP-serverini, tarmoqqa ulanish nuqtasi rejimi (PAN xizmati) va
Bluetooth orqali guruhli birinchi darajali tarmoqni (GN xizmati) amalga oshirish
mavjud;
- Android-apparatlarida, odatda, USB va xotira kartalarini olmasdan turib
boshqa uzatish usullari tezlik cheklanishlaridan qat’iy nazar kompyuter fayllarini
tezlikda telefonga ko‘chirishga imkon beruvchi, MicroSD- kardrider mavjud;
bundan tashqari, iOS va Windows Phone 7 sinxronlashtirish dasturi (iTunes va
Zune), orqali amalga oshirishdan tashqari, biror-bir fayllarni telefonga/telefondan
to‘g‘ridan-to‘g‘ri uzatish mumkin emas, Android operatsion tizimidagi telefonlar
esa xotira kartasi fayllar tizimini USB mass storage device («fleshka») kabi uzatish
imkoniga e ga;
Avvaldan dasturni «tekshirilmagan manbalardan» (misol uchun, xotira kartasidan)
o‘rnatish taqiqlanishiga qaramay, ushbu cheklash apparat sozlashlarida doimiy
vositalar yordamida o‘chiriladi, bu holat esa internet-ulanishlarsiz dasturlarni
telefonlar va planshetlarga o‘rnatishga imkon beradi (misol uchun, Wi-Fi-ulanish
nuqtalariga ega bo‘lmagan va odatda juda qimmat turadigan mobil internetga pul
sarflashni istamaydigan foydalanuvchilar uchun), hamda barcha istaganlarga
Android uchun ilovalarni bepul yozish va o‘z apparatida test sinovlaridan o‘tkazish
imkonini beradi, shu bilan birga, iOS va Windows Phone 7 da hatto o‘z
5](https://docx.uz/documents/43a1aaf8-3f90-42cc-b21d-0538394d5945/page_5.png?v=1)
![dasturlarini tarqatish istagi bo‘lmaganda ham loyihachining qayd etish ro‘yxatini
sotib olishi kerak bo‘lardi;
Androiddan ARM, MIPS, x86 kabi turli apparatli platformalarda foydalanish
mumkin;
Ilovalar boshqa muqobil Google play magazinlari mavjud, misol uchun
Amazondan Appstore for Android, Opera Store, Yandex.Store[3].
Android operatsion tizimi uchun telefonlar ishlab chiqarish:
Hozirda bir qancha kompaniyalar Android uchun o‘z telefonini sotuvga
chiqarmoqda, masalan HTC kompaniyasining Dream, Magic, Droid hamda
Motorola kompaniyasining Motorola Droid telefonlaridir.
Motorola Droid chiqarilganidan so‘ng birinchi haftadayoq Motorola kompaniyasi
150000 ta telefonni sotishga ulgurdi.
Android grafik rejimi va animatsion muhiti qolgan iPhone, Windows mobile
sistemalari darajasiga ko‘tarish maqsadida shu sistemalarning dasturiy
ta’ m in o t i d a n An d r o i d d a ham ya ra t i l a b osh l a n di m a s al a n ― c o m pa s s .‖ S i z c o m pa s s ‖ i
9 9 $ l i k i P h o n d a uchra t m a s l i g i ng iz m u m kin l e k i n bu ni 99 $ li k Anroid telefonlariga
tekin yuklab olishingiz yoki standart o‘rnatilgan kompasdan foydalanishingiz
mumkin. Hozirgi kunda HTC Droid telefoni Amerikada 50$ ga arzonlashishga
ulgurdi. Shu kabi telefonlarning narxlari va xususuiyatlari jadvalda solishtirilgan.
Android operatsion tizimi uchun yaratilgan dasturlardagi qo‘shimcha qulayliklar:
Oddiy foydalanuvchi uchun yana ko‘plab dasturiy ta’minotlar yaratilgan bo‘lib
bular sizga bir qator qulayliklar yaratishga xizmat qiladi. Masalan, Quickpedia -
Wikipedia bilan ishlash uchun yaratilgan. Bunda dastur Wikipedia sahifasini
sizning telefon ekrani hajmiga moslashtirib ko‘rsatadi, siz ko‘rgan maqolaning
matnini xotiraga saqlab qo‘yish imkoniyati mavjud.
Life360 - sizga qaysidir butun rayon bo‘ylab ma’lumot uzatishga yoki qabul
qilishga yordam beradi, dastur ko‘proq tog‘lik hududlarda xatardan ogoh qilishda
kerak bo‘ladi masalan siz tog‘lik hududlarni o‘rganuvchi tadqiqotchisiz qishloqni
qor bosish xavfini hisoblab chiqib buning 70% aniqligiga ishonch hosil qildingiz
6](https://docx.uz/documents/43a1aaf8-3f90-42cc-b21d-0538394d5945/page_6.png?v=1)
![shunda dastur orqali butun qishloqdagi fuqarolarning mobil telefoniga
ogohlantirish uzatishingiz mumkin.
Locale - sizni har daqiqada bezovta qiladigan telefonni nazorat qiluvchi dastur
bo‘lib telefoningizni qaysi hududda qanday rejimda bo‘lishini belgilab qo‘yasiz,
natijada GPS orqali nazorat qilinayotgan telefoningiz belgilangan hududga
kirganda tebranish rejimida ishga tushadigan yoki qo‘ng‘iroq rejimida ishga
tushadigan bo‘ladi.[5]
Endilikda Android yana bir imkoniyatini taqdim qildi, ya’ni Microsoft Office 2007
Word, Excel va PowerPointda yaratilgan fayllarini o‘qish va ularni
telefoningizning o‘zida yaratishingiz uchun QuickOffice dasturi yaratildi, siz bu
dastur bilan bemalol Word, Excel va PowerPointda yaratilgan fayllarni o‘qib
ularga o‘zgartirishlar kiritib xotiraga saqlab qo‘yishingiz mumkin.
1.2 Android tizimida ishlovchi milliy resurslar tahlili
Hozirgi kunda har bir kishi o‘z mobil telefoniga ega va biz telefonlarning
rusumlari haqida ko‘p eshitganmiz. Telefonlarning rusumlariga qarab tanlaymiz va
narx ham shunga bog‘liq deb o‘ylaymiz. Mobil telefonning narxi bir jihatdan unda
ishlayotgan operatsion sistemaga ham bog‘liqdir. Telefonimizda ishlayotgan
dasturiy ta’minot nafaqat uning narxiga, balki telefonning boshqa xususiyatlari va
qulayliklarini ham belgilab beradi. Bugungi kunda mobil tizimlar sohasida
qo‘llanilayotgan asosiy dasturiy ta’minotlar Symbian, Windows Mobile, iPhod
systemasi, Android, Web OS va yana bir ochiq kodli yosh sistema Samsung
Electronics ning kechagina yaratilgan Bada sistemasi. Bugungi kunda juda tez
ommalashayotgan, mobil qurilmalar uchun yaratilgan ochiq kodli operatsion
sistema - Android tizimidir[6].
Android tarixi (Operatsion Sistemaning yaralishi va bosgan yo‘li) 1991-yil Linus
Torvalds boshlab bergan erkin va ochiq kodli operatsion sistemalar 2007 yilga
kelib telefonlarni ham egallay boshladi. Aslida bu qanday boshlangan edi? 2005-
7](https://docx.uz/documents/43a1aaf8-3f90-42cc-b21d-0538394d5945/page_7.png?v=1)
![Vidjetlarda ma’lumotlar massivini hosil qilishda ma’lumotlar ro‘yxatini o‘zaro
bog‘lash va ularni vidjetlarda ifodalash uchun vidjetlardan adapterlardan
foydalaniladi. Ma’lumotlarni bog‘lashdagi eng oddiy adapter Arrayadapter<T>
klassi bo‘lib hisoblanadi. U ma’lumotlar massivida qobiq hosil qiladi, misol uchun:
String[] items = {― on e ,‖ ― two ,‖ ― tree }; ‖ Arrayadapter<String>adapter
new Arrayadapter<String>
(this, android.R.layout.simple_list_item_1, items); Arrayadapter
konstruktori 3 ta parametrni qabul qiladi:
- Context obyekti - ilovalarning resurs va klasslarga maxsus murojaatni
amalga oshirish imkonini beradi.
- Resurslarni e’lon qilishda foydalaniladigan identifikatorlar.
- Vidjetda List<T> obyekti tiplarini ifodalash uchun massiv yoki ro‘yxat.
Jimlik bo‘yicha Arrayadapter ro‘yxat obyekti uchun toString() metodini chaqiradi
va har bir satr uchun aniqlangan qobiqlarni yaratadi. R.layout.simple_list_item_1
ushbu satrlarni TextView obyektiga aylantiradi.
Matnli maydon
Android da foydalanuvchi tomonidan to‘ldiriladigan matnli maydon 2 klass
yordamida e’lon qilinadi. Bular:
1. AutoCompleteTextView;
2. MultiAutoCompleteTextView
Ushbu klasslar matn bilan ishlovchi barcha metodlarni TextView klassidan,
tahrirlashda esa EditText klassidan meros oladi. Quyida foydalanuvchi tomonidan
to‘ldiriladigan matnli maydon klasslarining iyerarxiyasi keltirilgan.
33](https://docx.uz/documents/43a1aaf8-3f90-42cc-b21d-0538394d5945/page_33.png?v=1)
![12-rasm. Matnli maydon klasslari iyerarxiyasi
AutoCompleteTextView vidjeti o‘zida foydalanuvchi tomonidan to‘ldirish va tahrirlash
imkoniyati mavjud bo‘lgan matnli maydonni ifodalaydi. Shu kabi vidjetlar mobil
ilovalar uchun juda qulay hisoblanadi. Chunki u ilovalardagi matn kiritish jarayonlarini
tezlashtiradi. AutoCompleteTextView EditText ning ost klassi bo‘lganligi uchun ham
matnni formatlash va tahrirlashning barcha imkoniyatlarini yaratadi. Bundan tashqari
AutoCompleteTextView ning android:completion-Threshold hususiyati foydalanuvchi
tomonidan kiritilgan simvollarning minimal qiymatini o‘rnatadi.
MultiAutoCompleteTextView vidjeti AutoCompleteTextView vidjetining funktsional
imkoniyatlarini kengaytiradi.
Ma lumotlarni ro yhatda ifodalash‟ ‟
Androidda ro‘yxat elementlari 5 ta klass yordamida e’lon qilinadi. Bular:
- ListView
- GridView
- Gallery
- Spinner
- SlidingDrawer
13-rasm. Ro‘yxat klassi iyerarxiyasi
Bu konteyner vidjetlari AdapterView ning ost klasslari hisoblanadi. Ushbu vidjetlar
ma’lumotlarning ma’lum bir turini bog‘lashda va ularni foydalanuvchilarga namoyish
etishda qo‘llaniladi[3].
34](https://docx.uz/documents/43a1aaf8-3f90-42cc-b21d-0538394d5945/page_34.png?v=1)
![- matnli xabar;
- xabarlar oynasini namoyish etish davomiyligi 2 ta konstanta orqali
aniqlanadi:
- LENGTH_ShORT - qisqa oraliqda matnli xabarni namoyish e tish;
- LENGTH_LONG - uzoq muddatga matnli xabarni namoyish e tish. Shuningdek,
xabar namoyish etish davomiyligi qiymatini millisekundlarda berish ham mumkin.
Jimlik bo‘yicha, standart xabarlar oynasi ekranning quyi qismida paydo bo‘ladi.
Xabarlar oynasi paydo bo‘lish o‘rnini
setGravity(int, int, int) metodi yordamida o‘zgartirish mumkin. Ushbu metod 3 ta
parameter qabul qiladi:
- katta konteynerga joylashgan obyekt uchun standart konstanta (masalan,
GRAVITY.CENTER, GRAVITY.TOP va boshqalar);
- X o‘qi bo‘yicha yo‘nalgan;
- Y o‘qi bo‘yicha yo‘nalgan.
Misol uchun, xabarlar oynasi ekranning markaziy qismida hosil bo‘lishiga erishish
uchun quyidagicha kod yoziladi: toast.setGravity(Gravity.CENTER, 0, 0);
Agarda xabarlar oynasini ekranning o‘ng tomoniga joylashtirish lozim bo‘lsa, u
holda ikkinchi parametr qiymatini oshirish kerak. Oynani ekranning quyi tomoniga
joylashtirish kerak bo‘lsa, oxirgi parametr qiymati oshiriladi.
Dialogli oyna
Dialog - odatda joriy holatdan oldin paydo bo‘ladigan kichik oyna. Bunda asosiy
holat ikkinchi darajaga o‘tib, diolog foydalanuvchi ta’sirini qabul qilish holatini
oladi. Dialog asosan ilova uchun bevosita bog‘liq bo‘lgan xabarlar va qisqa
jarayon uchun qo‘llaniladi[4].
Dialog klassi barcha dialogli oyna klasslari uchun bazaviy klass bo‘lib hisoblanadi.
39](https://docx.uz/documents/43a1aaf8-3f90-42cc-b21d-0538394d5945/page_39.png?v=1)
Share books axborot almashinuv ilovasini ishlab chiqish