Sharq dunyosida Shimoliy Koreyaning o‘rni - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	744.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Sharq dunyosida Shimoliy Koreyaning o‘rni

Купить

Mavzu: Sharq dunyosida Shimoliy Koreyaning o`rni.
Reja:
1. 38-parallel.Koreya Xalq Demokratik Respublikasi (KXDR) yoki
Shimoliy Koreya ning tashkil topishi.
2. Davlatning sanoati va iqtiodiyoti,madaniyati.
3. Davlatning tashqi siyosati, dunyo siyosiy maydonidagi ahvoli.
1

1. 38-parallel. Koreya Xalq Demokratik Respublikasi (KXDR) yoki Shimoliy
Koreya ning tashkil topishi.
1910-yildan to Ikkinchi jahon urushiga qadar yagona Koreya davlati Yaponiyaning
mustamlakasi bo‘lgan. Yaponlar bu hududdan turib nafaqat Koreyani, balki
Xitoyning katta hududini nazorat qilishardi. Koreyaning bo‘linib qolishida aynan
mana shu jihat asosiy rol o‘ynaydi. Ikkinchi jahon urushi yakuniga ko‘ra, hududni
yaponlardan ozod qilish zarurati tug‘ildi. Shimol tomondan sobiq SSSR, janubdan
AQSh va uning ittifoqchilari Koreya yarimorolini yapon bosqinchilaridan ozod
qilishdek ezgu maqsad yo‘lida birlashdi. Ular mamlakat hududini 38-paralleldan qoq
ikkiga ajratib, ikki tomonga o‘z askarlarini joylashtirishdi va tozalash ishlarini
boshlab yuborishdi. E'tiborli jihati keyinchalik ikki tuzumni ajratuvchi bu chiziq
vaqtincha va shartli ravishda chizilgandi. O‘sha paytlar Koreya davlati uchun ulkan
muammoni yechib berishni ko‘zlagan bu ikki qudratli davlat keyinchalik bu hudud
ulkan qirg‘inlar maydoniga, ikki tuzum ziddiyati markaziga aylanishini bilganlarida
balki bu davlatga umuman kirmasmidi?..Xullas, Ikkinchi Jahon urushi yakuniga
ko‘ra, 1949 - yilning dekabrida antigitlerchilar koalitsiyasi tomonidan yaponlarni
quvish va Koreya mustaqilligini tiklash maqsadida 38-parallelning har ikki tomonida
muvaqqat hukumatlar tuzildi. Janub tomonda AQSh vasiyligida o‘tkazilgan saylovlar
natijasiga ko‘ra Li Sin Man g‘olib chiqqan bo‘lsa, shimolda sovetlar tomonidan
2

qo‘llab-quvvatlangan Kim Ir Sen davlat boshqaruviga keldi.Bir qarashda hammasi
reja bo‘yicha ketayotgan, yaponlar quvilib, Koreya mustaqillikka erishgach, barcha
murod maqsadiga yetadigandek edi.Ammo bu paytga kelib har biri o‘ziga xos tuzum
hamda mafkurani targ‘ib qiluvchi AQSh va SSSR o‘zaro sovuq urush davriga kirib
ulgurgan, bir-birlarining har bir harakatiga shubha bilan qarashardi. Bu kayfiyat
Koreyaning har ikki rahbari qalbidan joy olib ulgurgan, undan tashqari Li Sin Man
ham, Kim Ir Sen ham allaqachon hokimiyat mazasini totib bo‘lgan, o‘z o‘rnini
osonlikcha berib qo‘ya qolmasdi. SSSR va AQShning yagona Koreya bo‘yicha
qarashlari avvalboshdan yagona va mustahkam kelishuvga ega bo‘lmagani uchun bir-
biriga zid kela boshladi. Ular 1947-yilga qadar bu borada yakdil xulosaga kela
olishmadi va masala yechimini yangi tuzilgan hamda ulkan umidlar bag‘ishlayotgan
tashkilot – BMTga topshirishdi. Shu bilan birga, har ikki davlat o‘ziga tegishli
hududda harbiy kuchlarini saqlab qoldi. Janub va Shimol tom ma'noda ikki tomonga
qarab keta boshladi hamda 38-parallel davlatlar o‘rtasidagi ramziy jarlikka aylana
bordi. 1948-yilga kelib har ikki tomon o‘z konstitutsiyasini qabul qilib oldi va bu
konstitutsiyalarda o‘z davlatining mutlaq hukmronligini ta'kidlagan holda
qo‘shnisining hududlarini egallab olgan «zolimlarni quvib solish muqaddas burch»
ekanligi aytib o‘tilgandi. Shimoliy Koreya konstitutsiyasida hatto mamlakat poytaxti
sifatida Seul shahri ko‘rsatilgan, Pxenyan esa Seul «ozod» qilingunga qadar
muvaqqat hukumat vaqtincha faoliyat yuritayotgan shahar maqomida edi. Har ikki
davlat qo‘shnisining huquqlarini tan olmagan holda o‘z mafkurasini
mustahkamlashga kirishib ketdi. O‘sha paytlarda shimolda amalda bo‘lgan
kommunistik tuzumning davlat boshqaruvida muxoliflarni shafqatsizlarcha yo‘q
qilgani haqida ko‘p ma'lumotlar yoritilgan. Lekin tarix hozirgi natijalarga olib kelgan
demokratik davlat poydevori qurilayotgan o‘sha yillarda Janubiy Koreyada ham aksil
qarashdagi har qanday inson omadi kelsagina panjara ortiga ravona bo‘lgani, odatda
dahshatli o‘lim topgani to‘g‘risida yetarlicha faktlarga ega. Li Sin Man AQShning
qo‘llab-quvvatlashini o‘z bilganicha tushundi va demokratiyani mutlaq hokimiyatni
egallash yo‘lidagi bir vosita deb bildi. Unga qarshi har qanday harakat shafqatsiz
bostirilar, mamlakat hududidagi qamoqxonalarda minglab odamlar otilishi bilan birga
3

22 mingdan ortiq odam faqat siyosiy mahbus hisoblanardi. Ma'lumot uchun aytish
mumkinki, hatto yapon mustamlakasi avjiga chiqqan mamlakatning eng qora
kunlarida ham yaxlit Koreyadagi siyosiy mahbuslar soni 12 ming nafardan
oshmagan. 1949 - yilning 1 dekabrida qabul qilingan qonun hammasidan oshib tushdi.
«Dushman (Shimoliya Koreya) tomonga xayrixohlik bildirgan har qanday fuqaroni
shafqatsiz jazo kutadi» degan mazmunni beruvchi bu qonunni xohlagancha talqin
qilish mumkin edi.
Li Sin Man 1947-yildayoq «Shimolda qo‘nim topgan xoinlarni quvish va separatistik
hukumatni ag‘darib, hududni ozod qilish hamda yagona Koreya davlatini tuzish
shart»ligi haqida ochiq da'vat qilgandi. Tabiiyki, yagona Koreya rahbari sifatida u
yolg‘iz o‘zini ko‘rardi.Kim Ir Sen ham bunga javoban Koreya respublikasi degan
davlat aslida yo‘qligini, xalqni janubiy hududda imperialistlar ko‘magida uya qurib,
hokimiyatni egallab olganlardan qutqarish tez orada sodir bo‘lishini ta'kidlardi.
Shonli chaqiriqlar faqat qog‘ozda qolib ketmadi, har ikki tomon tarafdorlari
ko‘magida zo‘r berib qurollanishga kirishib ketdi.
4

1950-yilning 25-iyunida ochiqdan-ochiq boshlangan urushning asl sababchisi
kimligi, janglar olovini dastlab qaysi tomon yoqqani borasidagi tortishuvlar hali ham
davom etib kelmoqda va bu savollarga aniq javobni tarix o‘z qa'riga ko‘mib yuborgan
bo‘lsa ajab emas.Anig‘i shuki, har ikki tomon o‘z harbiy harakatlarini ilojsiz mudofaa
sifatida ko‘rsatishga urinar, raqibining to‘satdan uyushtirgan hujumlari haqida rad
etib bo‘lmas dalillar taqdim etardi.Muhimi bu emas. Shunisi muhimki, kechagina
og‘a-ini bo‘lib, yagona dushmanga qarshi kurashlarda qon to‘kkan bir millat ikkiga
bo‘linib olib, ikki mafkura ostida bir-biriga qarshi shafqatsiz urush boshladz
Dastlab Shimol kuchlari katta suratda janubga qarab siljiy boshladi va tez orada
poytaxt Seul egallandi. Ammo ularning zudlik bilan g‘alabaga erishish hamda
janubdagi hukumatdan ko‘p sonli norozilarning isyon ko‘tarib shimol kuchlarini
qo‘llab-quvvatlashi rejasi amalga oshmadi. Shunday bo‘lsada, shimolliklar qadamba-
qadam janub tomonga yurishda davom etdilar.1950-yilning iyun-avgustiga kelib,
Janubiy Koreyaning 90 foiz hududi Shimol tasarrufiga o‘tdi va janubliklar ixtiyorida
faqatgina bir yirik shahar – Busan (Pusan) qoldi.
5

Deyarli hamma shimolning g‘alabasi va kommunizm rejimining butun Koreya
yarimoroliga tarqalishi aniqligini ta'kidlab turgan bir paytda urushga shu paytgacha
maslahatchi maqomida turgan AQSh va uning ittifoqchilari aralashishdi. Janubiy
Koreyaning 5, AQShning 5 diviziyasi, Buyuk Britaniyaning maxsus brigadasi, 500ta
tank, 1600dan ortiq turli kalibrdagi yirik o‘qotar qurollar, 1120ta samolyot birlashib,
avval tasarrufida 40ta tank va 800dan ortiq o‘qotar qurol qolgan shimol kuchlarini
to‘xtatishdi, keyin esa ortga uloqtirib, 1950-yilning 15 sentabridayoq qarshi hujumni
boshlashdi.
6

Kuchlar teng emasdi. Tez orada ittifoqchilar 38-parallelni ham ortda qoldirishdi.
Qarshi hujum juda tez natijalar berdi, kamiga 38-paralleldan 50-60 kilometr nariga
5000 kishilik desant tashlandi va 20-oktabrga keliboq poytaxt Pxenyan zabt etildi.
Bu urushning o‘ziga xos jihati tomonlarning o‘ta shafqatsizligida edi. Bir millatning
ikki mafkura ta'siridagi og‘a-inilari bir-birlarini asir olish mumkin bo‘lgani holda
ayovsiz o‘ldirishar, asirlar hech bir sababsiz otib tashlanar, tinch aholi vakillari –
ayollar, bolalar uylarga qamab yoqib yuborilar, to‘da-to‘da qilib suvga cho‘ktirilardi.
Har ikki tomonda raqibining bunday shafqatsizliklari haqida minglab hujjatlar
to‘plangan va ommaga oshkor qilingan.1950-yilning sentabridayoq Shimoliy Koreya
urushning bu bosqichida mag‘lub bo‘lishi aniq bo‘lib ulgurgandi. Bu paytga kelib
kommunistik rejim uzil-kesil hokimiyat tizginini o‘z qo‘liga olgan Xitoy va uning
rahbari Mao Tszedun ittifoqchilarning 38-paralleldan har qanday shaklda oshib
o‘tishini Xitoyga qarshi agressiya sifatida qabul qilishini hamda o‘z davlatining bu
urushga qo‘shilishini aytib dag‘dag‘a qildi. Ammo AQSh prezidenti Garri Trumen
Maoning bu so‘zlarini real harakatlarga olib kelmaydigan shunchaki qo‘rqitish deb
baholadi.Biroq AQSh qo‘shinlari Shimoliy Koreya chegaralarini bosib o‘tgan 8
oktabrdayoq Mao Xitoy qo‘shinlarini chegaraga yondosh o‘z hududlariga to‘play
boshladi va chegaradan o‘tib, keyingi harakatlarga tayyor turishni buyurdi.
Shuningdek, Xitoy rahbari bu vaziyatda qanday yo‘l tutish bo‘yicha SSSR bilan
muzokaralar o‘tkazishga kirishdi.Mao Tszedun Stalinga yo‘llagan maktubida «Agar
biz AQSh va ittifoqchilarining Koreya yarimorolini zabt etishlariga yo‘l qo‘yib
bersak, tez orada ularning Xitoyga ham urush ochishlariga tayyor turishimiz kerak
7

bo‘ladi» degandi.O‘z navbatida Trumen ham vaziyatni «Biz Chikago, Nyu-Orlean
yoki San-Frantsiskoda jang qilmaslik uchun ham Koreya yarimorolida harbiy
harakatlar olib bormoqdamiz», deya izoh beradi.Mao Stalindan yordam kutib, Xitoy
kuchlarini 13-oktabrdan 19-oktabrga qadar urushga kirishdan to‘xtatib turdi.
Ammo Ikkinchi Jahon urushida g‘olib bo‘lgan bo‘lsada, o‘ta katta talofatlar bilan
chiqqan SSSRning yana bir mantiqsiz urushga ochiqdan-ochiq qo‘shilishi to‘g‘ri
bo‘lmasligini Stalin yaxshi anglab yetardi. Qolaversa, prezident Trumen general
Vandebergga agar sovetlar ittifoqi urushga o‘z kuchlarini tashlaydigan bo‘lsa,
Sibirdagi harbiy bazalarni yadro quroli bilan bombardimon qilish imkoniyatlarini
ko‘rib chiqish haqida topshiriq bergandi.
Shunday bo‘lsada, SSSR hududdagi o‘z mafkurasining barbod bo‘lishiga ham jim
qarab tura olmasdi. Stalinning maxfiy buyrug‘iga ko‘ra aniq soni ma'lum bo‘lmagan
ko‘plab harbiylar turli niqob ostida yarimorolga jo‘natila boshlandi. Shuningdek,
«Mig-15» samolyotlari havodan turib AQShning «F-80» samolyotlarini tutday
to‘kishga kirishdi.Tinchlik shartnomasiga keyinchalik ham erishishning imkoni
bo‘lmadi va Shimol hamda Janub bugungi kungacha urush holatini saqlab turibdi.
8

2. Davlatning sanoati va iqtisodiyoti, madaniyati.
Sanoati. Asosiy sanoat tarmoqlari: qora va rangli metallurgiya, mashinasozlik, kimyo
sanoati. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi, yog ochni qayta ishlovchi, kimyo vaʻ
neft kimyosi, to qimachilik, oziq-ovqat sanoat tarmoqlari bor. Qishloq xo jaligida
ʻ ʻ
dehqonchilik ustun turadi. Yerlarga ishlov beriladi va sug oriladi. Sholi, texnika
ʻ
ekinlari, dukkaklilar, paxta, tamaki va boshqalar yetishtiriladi. Plantatsiyalarda
jenshen, bog dorchilik, sabzavotchilik rivojlangan. Yirik shoxli qoramollar,
ʻ
cho chqachilik, parrandachilik, baliqchilik tarmoqlari bor. Temir yo llarning uzunligi
ʻ ʻ
— 4915 km dan ortiq, shundan 3500 km elekrtlashtirilgan, avtomobil yo llari —
ʻ
31200 km dan ortiq. Dengiz portlari: Vonsan, Chxonjin, Nampxo, Xinnam. Tashqi
aloqalar aylanmasining hissasi 80 % dan ortiq. Metallurgiya, kimyo, mashinasozlik,
tog -kon sanoati mahsulotlari, baliq mahsulotlari, mevalar eksport qilinadi.
ʻ
Hamkorlari: Xitoy, Yaponiya, Rossiya, Germaniya. Pul birligi-vona.KXDR xalq
hukumati yillarida mustamlaka mamlakatdan industrial-agrar sotsialistik mamlakatga
aylandi. Iqtisodiy rivojlanishi sotsialistik mamlakatlar bilan hamkorlikda olib borildi.
Sanoat xissasiga sanoat mahsulotlari va qishloq xo jalikning ¾ qismi to g ri keladi.
ʻ ʻ ʻ
Elektr energiyasi ishlab chiqariladi, ko mir, temir, rux, molibden, volfram,
ʻ
qo rg oshin, mis, alyuminiy, magniy, oltin, grafit, pirit, tuz qazib chiqariladi.
ʻ ʻ
Ikkinchi jahon urushidan keyin mamlakatda og ir industriya asoslarini yaratish:
ʻ
metallurgiya, energetika, konchilik, kimyo, qurilish materiallari, avtomobilsozlik,
stanoksozlik korxonalarini barpo etish yo li tutildi. Qishloq xo jaligi sohasida davlat
ʻ ʻ
va kooperativ xo jaliklari tashqil etildi.Oziq-ovqat sanoati, hunarmandchilik va
ʻ
mahalliy sanoat korxonalari mavjud. Bu yerda rangli, qora, asl metallar, toshko mir,
ʻ
temir rudasi, volfram, qo rg oshin-rux, molibden, alyuminiy rudalari, grafit, magnezit
ʻ ʻ
va boshqa foydali qazilmalarning zahiralari bor. Iqtisodiyotining asosi og ir sanoat,
ʻ
yetakchi tarmoqlari — elektr energetika, qora va rangli metallurgiya, konchilik va
kimyo sanoati, qurilish materiallari ishlab chiqarish, mashinasozlik; yengil va oziq-
ovqat sanoati rivojlangan. Yiliga o rtacha 53,5 mlrd. kVt-soat elektr energiyasi hosil
ʻ
qilinadi. 1
Lekin shunga karamay, 2000-yil arafasida xalq xo jaligi tang ahvolga tushib
ʻ
1
V.S.Xan-“Korey tarixi”.Toshkent-2013
9

qoldi: iqtisodiyot boshi berk ko chaga kirib qolgan, sanoat notekis rivojlangan,ʻ
texnikaning rivoji orqada qolgan, iste mol mahsulotlari ishlab chiqarish darajasi past,
ʼ
elektr energiya, yoqilgi, xom ashyo, oziq-ovqat tanqis.Don yetishtirish qishloq
xo jaligi ishlab chiqarishining asosini tashqil etadi. Sholi (haydaladigan yerlarning
ʻ
50%) va makkajo xori — asosiy qishloq xo jaligi ekinlaridir. Bug doy, arpa, soya,
ʻ ʻ ʻ
paxta, qand lavlagi, kartoshka, tamaki va boshqa ham ekiladi. Sabzavotchilik,
bog dorchilik, parrandachilik, baliqchilik, pillachilik mavjud. Kesonda jenshen
ʻ
plantatsiyalari bor. Chorvachilik unchalik rivojlanmagan. Mamlakat butun
hududining 18%, ya ni 2,27 mln. ga yerda dehqonchilik qilinadi, 9 mln. ga yer
ʼ
o rmon bilan qoplangan.
ʻ Keyingi yillarda qishloq xo jaligi ishlab chiqarishi surunkali ʻ
inqirozga duchor bo ldi. Donli ekinlar, avvalo asosiy mahsu-lot bo lmish sholi hosili
ʻ ʻ
pasayishi aholini oziq-ovqat bilan ta minlashni mushkullashtirdi. Mamlakatda aholini
ʼ
oziq-ovqat va xalq iste mol mollari bilan belgilangan me yorda ta minlash tizimi
ʼ ʼ ʼ
saqlangan. Yuklarning 90% yaqini temir yo lda tashiladi. Transport yo lilar uzunligi
ʻ ʻ
— 9 ming km, avtomobil yo llari uz. — 23 ming km. Dengiz savdo floti tonnaji 951
ʻ
ming t dedveyt. Dengiz portlari: Vonsan, Chxonjin, Nampxo va boshqa Pxenyan
yaqinidagi Sunan degan joyda xalqaro aeroport bor. Amnokkan, Chxonchxongan,
Tedongan va Tumangan daryolarining quyi oqimida kema qatnaydi. Tashqi savdosi
unchalik rivojlanmagan. Chetga, asosan, xom ashyo chiqaradi. Chetdan mashina va
asbob-uskuna, suyuq yoqilg i, koks, prokat, paxta tolasi, o g it, xalq iste mol mollari
ʻ ʻ ʻ ʼ
sotib oladi. Savdo-sotikdagi asosiy mijozlari: Xitoy, Rossiya va boshqa Pul birligi —
vona.Yaponiya hukmronligi davrida maktabda darslar yapon tilida o qitilgan. 1945-
ʻ
yildan yangi 4 yillik maktablar ochildi.
Madaniyat va maorif. Darslar ona tilida yangi dastur asosida olib boriladigan bo ldi.
ʻ
1958-yildan o qish bepul. 1975-yildan majburiy 11 yillik ta lim joriy etilgan.
ʻ ʼ
KXDRda 10 mingdan ko proq umumiy ta lim maktabi, 600 texnika bilim yurti va
ʻ ʼ
200 dan ortiq oliy o quv yurti bor. Eng yirik oliy o quv yurti — Kim Ir Sen nomidagi
ʻ ʻ
Pxenyan universiteti. Pxenyanda KXDR Fanlar akademiyasi va Hamxinda uning
filiali, Tibbiyot fanlari, Qishloq xo jaligi fanlari, Ijtimoiy fanlar, O rmon-tex-nika
ʻ ʻ
akademiyalari mavjud. Kutubxona va muzeylari: Davlat markaziy kutubxonasi
10

(1947), Fanlar akademiyasi kutubxonasi (1952), Markaziy tarix muzeyi, K. inqilob
muzeyi (1948), Ozodlik urushi muzeyi (1953), Etn. muzeyi (1956), Nafis san atʼ
markaziy muzeyi. Vonsan, Hamxin, Sarivon va boshqa shaharlarda ham muzeylar
bor.Asosiy gazeta va jurnallari: "Koreya" (koreys, rus, xitoy, ingliz, fransuz va ispan
tilida nashr etiladigan oylik jurnal, 1956-yildan), "Nodon Sinmun" ("Ishchi gazetasi",
kundalik gazeta, 1945-yildan), "Minchju Choson" ("Demokratik Koreya", kundalik
gazeta, 1946-yildan) "Choson inmingun" ("Koreya xalq, armiyasi", kundalik gazeta,
1948-yildan), "Chxollima" ("Qanotli ot", oylik jurnal, 1959-yildan), "Killochja"
("Mehnatkash", oylik jurnal, 1946-yildan), "Choson yesul" ("Koreys san ati", oylik
ʼ
jurnal) va boshqa K. Markaziy telegraf agentligi 1946 i. tashqil etilgan. K. Markaziy
radio qo mitasi va Markaziy televideniyesi mavjud. Radioeshittirishlar koreys,
ʻ
shuningdek, rus, ingliz, fransuz, ispan, yapon, xitoy tillarida olib boriladi. Pxenyanda
telemarkaz 1967-yildan ishlaydi.Ikkinchi jahon urushidan keyin Shimoliy K.da
adabiyotni sotsialistik realizm yo lidan rivojlantirish rag batlantirildi. 1946-yilda
ʻ ʻ
koreys yozuvchilari Shimoliy K. Adabiyot va san at arboblari assotsiatsiyasiga
ʼ
birlashdi. Katta avlod bilan bir qatorda yosh shoirlar adabiyotga kirib keldi. Ular
"yangi turmush"ni, "SSSR bilan do stlik"ni madh etishdan boshqa ilojlari yo q edi.
ʻ ʻ
Shunday sharoitda ham iste dodli qalam sohiblari xalq tarixini haqqoniy yoritishga
ʼ
intildilar. Cho Gi Chxon "Pektusan tog i" dostonida yaponiyalik bosqinchilarga
ʻ
qarshi xalq harakatini, Chxve Myon Ik, Chxon Se Bon hikoya va ocherklarida, Li Gi
Yon "Yer" romanida qishloq turmushini aks ettirdi. Li Buk Myon, Xvan Gon va
boshqa yozuvchilar ishchilar haqida asarlar yaratishdi. Shoirlar orasida Pak Phar Yan,
Min Byon Gyun, Pak Se Yon, An Nyon Mon, Cho Gi Chxon 1950—53 yillar urushi
haqida vatanparvarlik ruhidagi asarlar yozishdi. Urushdan keyin roman adabiyotning
asosiy janri bo lib qoldi. Yun Se Jun, Chxon Se Bon va boshqa dolzarb zamonaviy
ʻ
muammolarni ko tarib chikdi. Li Gi Yon, Chxve Myon Ik, Pak Txe Von tarixiy
ʻ
romanlar yaratishdi. 60-yillardan esdalik adabiyoti keng yoyildi. Keyingi yillarda
dunyo yuzini ko rgan salmoqli asarlar orasida ko pchilik bo lib yozilgan "Qon
ʻ ʻ ʻ
dengizi", "Soqchining taqsiri" kabi asarlarni ko rsatish mumkin.1940-yillar oxiridan
ʻ
shaharsozlik rivojlandi. Pxenyanning bosh rejasi ishlab chiqildi. 1950—53 yillardagi
11

urushda vayron bo lgan shaharlar (Hamxin, Vonsan, Sarivon, Keson, Nampxo vaʻ
boshqalar) qayta tiklandi. Sanoat va gidrotexnika inshootlari, maktab, kasalxona,
madaniyat saroylari qurishga kirishildi. Dastlabki paytlarda o rta asr koreys
ʻ
me morligi an analaridan foydalanildi (Pxenyan Katta teatri). 60-yillarning 2-
ʼ ʼ
yarmidan yangi qurilish materiallari va konstruksiyalari joriy etildi, ixcham
rejalangan, qulay va chiroyli binolar (Kim Ir Sen nomidagi universitet) qad ko tardi,
ʻ
tipovoy loyihalar asosida ko p qavatli turar joylar qurildi. Qishloq joylarda kottejlar,
ʻ
blokli va seksiyali uylar barpo etilgan. Kurortlar qurilishiga e tibor berildi.
ʼ
Me morlar orasida Kim Jon Xi, Li Xyon, Pak Ik Xvan. Sin Sun Gen va
ʼ
boshqalarlarni ko rsatish mumkin. 1954-yilda K. me morlar uyushmasi
ʻ ʼ
tuzilgan.1946-yilda tashqil etilgan Adabiyot va san at arboblari assotsiatsiyasi milliy
ʼ
rangtasvirni tiklashni maqsad qilib olgan edi. 1950—53 yillardagi urush davrida
rassomlar, asosan, tashviqot-targ ibot ruhidagi varaqa va plakatlar yaratishdi. Milliy
ʻ
an analarni davom ettirish bilan birga zamonaviy mavzularga murojaat etayotgan
ʼ
rassomlar orasida Li Chxon, Chxve Gen, Li Sok Xo, Kim Yon Jun, Chon Yon Man,
haykaltaroshlardan Mun Sok O, Cho Gyu Bonlar bor. Qad. kulollik, chinnisozlik,
suyak va yog och o ymakorligi, bambuk tolasidan to quvchilik, kashtachilikda xalq
ʻ ʻ ʻ
amaliy san ati saqlanib qolgan. 1953-yilda rassomlar uyushmasi tuzilgan.K. ozod
ʼ
etilgandan keyin (1945) dastlab ommaviy qo shiqlar rivojlandi. Xalq qo shiqlarini
ʻ ʻ
yig ish, o rganish va ommalashtirishga kirishildi. 1946-yil Musiqachilar uyushmasi
ʻ ʻ
tuzildi. Katta shaharlarda musiqa o quv yurtlari (Pxenyanda konservatoriya), konsert
ʻ
zallari, musiqali teatrlar ochildi. Filarmoniya, katta simfonik orkestr va boshqa
musiqa jamoalari tashqil etildi. Simfonik va kantata-oratoriya janrlari, xalq mu-siqiy
dramasi (chxangik), zamonaviy opera (kagik) va balet rivoj topdi (kompozitorlar Li
Myon San, Xvan Haq Kin, Li Gon U, Pak Ton Sil, Kim Yon Gyu).1947—49 yillarda
Pxenyanda Davlat teatri (hozirgi "Chxollima" davlat drama teatri), Davlat xalq badiiy
teatri (hozirgi Pxenyan shahri teatri), K. xalq armiyasi huzuridagi truppa ochildi.
Viloyatlarda teatrlar ishlab turibdi. Maishiy, tarixiy asarlardan tashkari, Yaponiya
mustamlaka hukmronligi yillaridagi ozodlik harakatiga ba-g ishlangan pyesalar
ʻ
sahnalashtirilgan ("Pusan", "Pochxonbo mash ali", "Onamiz" kabi spektakllar).1947-
ʼ
12

yil kinostudiya tashqil etildi, uning asosida badiiy va hujjatli filmlar studiyasi ochildi
(1958). KXDRda birinchi badiiy film — "Mening vatanim" 1949-yilda ishlab
chiqarildi. 1950-yilda "Domna pechi", "Chegarachilar" filmlari yaratildi. Shimoliy —
Janubiy urushi yillarida "Yosh partizanlar", "Ona yurt himoyachilari" va boshqa
filmlar suratga olindi. 1957-yil "Ogainilar" rangli filmi yaratildi. 1959-yil Pxenyan
teatr va kino instituti ochildi. 1961-yil KXDR kinematografchilar uyushmasi tashqil
etildi.Keyingi yillardagi eng yaxshi koreys filmlari orasida "Sadoson qal asi haqidagiʼ
rivoyat", "Ayriliqda yashab bo larmi", "Humo qushi", "Qizil gul", "Besh aka-uka",
ʻ
"O rmon shovqini" va boshqa bor.
ʻ
3. Davlatning tashqi siyosati, dunyo siyosiy maydonidagi ahvoli.
13

Koreya: Bir millat, ikki davlat.
Dunyodagi g‘oyalar urushining yorqin misoli, o‘z davlatchilik uslubining xatoligiga
qaramay qat'iyat, har qancha rivojlanish va kuchli tarafdorlar bo‘lishiga qaramay
ziddiyatga to‘la yechim topa olmaslik... Mana shu so‘zlar Shimoliy va Janubiy
Koreya davlatlarining bugungi holatiga qisqa ta'rif bo‘la oladi. Bir millatdan iborat
ikki davlat hamon rasman o‘zaro urush maqomini saqlab turibdi.Davlatlarning
nomlanishi ham juda antiqa. Janubiy Koreya rasman Koreya Respublikasi deb
nomlansa, Shimoliy Koreya demokratiyadan asar bo‘lmagani holda Koreya Xalq
Demokratik Respublikasi (KXDR) degan jarangdor nomni bexijolat qabul qilib
olgan. Janubiy Koreya butun dunyoga o‘z eshiklarini ochib qo‘ygan, bu davlat haqida
istagancha axborot olish mumkin. KXDR esa buning butunlay aksi, boshqa davlatlar
muxbirlari bu mamlakatdan erkin faoliyat olib bora olmagani kamlik qilgandek,
internet ham deyarli uzib qo‘yilgan. Mamlakatning rasmiy axborotnomalarida esa
«AQSh imperialistlarini quvib yuborgan koreys xalqi millatning «porloq yulduzi»
rahnamoligida erishayotgan mislsiz yutuqlar, tez orada asli KXDRga tegishli bo‘lgan
mamlakatning janubiy hududlari ham ozod qilinishi» haqidagi jarangdor axborotlar
tarqatiladi.Janubiy Koreya va qator xorij nashrlari esa Shimoliy Koreya aholisi o‘ta
abgor ahvolda yashayotgani, hatto ochlik changalida qolgani, davlat boshqaruvida
o‘ta shafqatsiz tizim minglab odamlarning yostig‘ini quritayotgani haqida bong uradi.
Qisqa qilib aytganda, har ikki tomon o‘z tuzumining mutlaq adolatli ekanligi haqida
jar solgani holda qo‘shnisining hududlari aslida o‘ziga tegishli ekanligini, ularni ozod
qilish muqaddas burchligini ta'kidlashdan to‘xtamaydi.Shimoliy Koreya uzoq
yillardan buyon o z qo shnilari va AQSHga raketa sinovlari orqali po pisa qilibʻ ʻ ʻ
keladi. Biroq bu yo l bilan Shimoliy Koreya o z maqsadiga erishadi deb bo lmaydi.
ʻ ʻ ʻ
Pxenyan tahminiy yillik 28 milliard dollar daromadining asosiy qismini qurollanishga
sarflaydi. Shu sababli mamlakat iqtisodiyoti boshi berk ko chaga kirib qolganiga
ʻ
ancha bo lgan. Agar qiynalib qolsa, AQSH, Janubiy Koreya, Yaponiya, Rossiya va
ʻ
Xitoy kabi davlatlar bilan muzokara stoliga o tirib, ortiq qurollanishni davom
ʻ
ettirmaslikka so z bergan holda, oziq-ovqat va boshqa ko maklarni olib keladi. O zini
ʻ ʻ ʻ
biroz tiklab olgandan so ng, qurollar ustida ish olib borishni yana davom ettiradi.
ʻ
14

Shimoliy Koreya bu manevrdan ancha vaqtdan buyon foydalanib kelmoqda. Aslida
esa Pxenyan biror qurol ustidagi tadqiqotlarni muvaffaqiyatli yakunlamagan.
Mobodo, biror bir sinovi muvaqqiyatli chiqsa, bu raketalar AQSH yoki Janubiy
Koreyaga qarshi qaratilganini da vo qilib, ularni cho chitishga harakat qiladi.ʼ ʻ
Xaqiqatda esa bu sinovlar bilan o z boshiga faqat tashvish orttiradi.
ʻ Shimoliy Koreya
bu strategiyani tanlashiga sabab, SSSR qulagandan so ng pushti-panohidan ajralib
ʻ
qolgan shimolliklar iqtisodiyotida daxshatli jarlik paydo bo ldi. Ko pchilik bu inqiroz
ʻ ʻ
tez orada hukumatni qulatib, Koreya yarimorolini birlashishiga sabab bo ladi deb
ʻ
tahmin qilgan edi. Hukumat esa, tabiiy ravishda, hokimiyatni o z qo lida saqlab
ʻ ʻ
qolish uchun har narsaga tayyor edi. Kim Chen Ir hukumati mavjud vaziyatda biror
tashqi kuch mamlakat ichkarisiga suqilib kirib, inqilob ko tarishidan doimo
ʻ
xavotirlanardi. Janob Kimga tashqi davlatlarni Shimoliy Koreya ichki ishlariga
aralashishdan tiyilishiga sabab bo ladigan o zgacha strategiya zarur edi va hukumat
ʻ ʻ
hokimiyatdan ajrab qolmaslik uchun yadro quroli ustida ish boshlab yubordi. Mana
20 yildirki, Shimoliy Koreyaning o zini qiynab bo lsada yuritayotgan yovvoyi, ojiz
ʻ ʻ
va ahmoqona strategiyasi ish berib kelmoqda.O zbekiston — KXDR aloqalari. 1994-
ʻ
yildan buyon O zbekiston Respublikasi bilan KXDR o rtasida iqtisodiy, ilmiy-
ʻ ʻ
texnikaviy va madaniy hamkorlikka oid huquqiy negizni yaratish sohasidagi ish
davom etayotir. 1995-yilda o zbek va koreys tomonlari "Havo qatnovi sohasida
ʻ
hamkorlik to g risida bitim" va "Qishloq xo jaligi sohasida hamkorlik haqida bitim"
ʻ ʻ ʻ
deb atalgan hujjatlarni kelishib oldilar.Ikki mamlakat o rtasida savdo-sotiq yo lga
ʻ ʻ
qo yila boshladi.
ʻ Tovar aylanmasi 1998-yildagi 2,3 mln. AKSH dollaridan 1999-
yilda 6,7 mln. dollarga yetdi. O zbekiston Respublikasida KXDR sarmoyasi
ʻ
ishtirokida 2 ta sho ba korxona va 2 ta qo shma korxona ro yxatga olingan.
ʻʼ ʻ ʻ
Chunonchi, "Rinrado", "K. U. Rinrado", "Choson-Sik-reksul" va "Safar" korxonalari
xalq iste mol mollari ishlab chiqarish, harid qilish va sotish bilan shug ullanadi.
ʼ ʻ
Har yili O`zbekistonlik yakkaxon xonandalar va ijodiy jamoa Pxenyandagi “Aprel
bahori” festivalida ishtirok etadi. 2
Bugungi kunda ochiq siyosat va iqtisodni qo‘llagan
Janubiy Koreya dunyoning eng rivojlangan davlatlaridan biriga aylangani holda,
2
V.S.Xan-“Korey tarixi”.Toshkent-2013
15

Shimoliy Koreya o‘ziga kommunistik mafkurani taqdim qilgan SSSR degan davlat
tarqab ketganiga qaramay, totalitar rejimdan voz kechmadi.Hozirda 70 yillik
sulolaning navbatdagi vakili Kim Chen In tinchlik yo‘lida ancha-muncha sammitlar
uyushtirgan bo‘lsada, hanuz raketa sinovlaridan voz kechmagan. Hatto turli
davlatlarning uzoq yillik iqtisodiy sanksiyalari ham KXDRni tutgan yo‘lida qaytara
olmadi.
Ko‘pchilik «Nahotki shuncha qudratli mamlakatlar birgalashib kichik bir davlatni
yenga olmasa?», degan savolni berishadi. Bir necha sabab tufayli amalda buning iloji
yo‘q.
1. Xitoy va Rossiya KXDRdagi tuzum qulab, janubdagi AQSh kuchlarining o‘z
chegaralariga kelib qolishlariga har qanday yo‘l bilan qarshilik qiladi;
2. KXDR va Koreya Respublikasi o‘rtasidagi siyosiy, maishiy, iqtisodiy tafovut
shunchalik ulkanki, agar hamma qurollardan voz kechilib, do‘stona birlashuv bo‘lgan
taqdirda ham shimol o‘z «yuki» bilan janubning shuncha yillik taraqqiyotini osongina
yo‘qqa chiqarib qo‘yishi mumkin;
3. Kim Chen In tinchlik yo‘lidagi qadamlariga qaramay asosiy quvvati – yadro
qurolidan voz kechmagan. Bu vosita bilan hazillashish yaxshilikka olib kelmaydi;
4. Qachonlardir bir jonu-bir tan bo‘lgan ikki davlat va xalq o‘zi tutgan yo‘ldan
shunchalar olisga ketib qolganki, endi ularni yagona mafkura ostida birlashtirishni
hech kim tasavvur qila olmaydi;
5. Koreya muammosi saqlanib turishidan manfaatdor kuchlar bor. Chunki ziddiyat
bo‘lgan hududga harbiy kuchlar olib kirish, o‘ziga og‘dirish va ta'sir doirasini
oshirish imkoniyati tug‘iladi. 3
3
V.S.Xan-“Korey tarixi”.Toshkent-2013
16

Joriy yil davomida AQSh prezidenti Donald Tramp Shimoliy Koreya rahbari Kim
Chen In bilan bevosita uchrashdi va qator muzokaralar o‘tkazdi. Shuningdek, Janubiy
Koreya yetakchisi Mun Chje In ham KXDR yetakchisi bilan tarixiy sammitlar
uyushtirishga muvaffaq bo‘ldi. Umuman, yuzlab davlatlarning yuzlab rahbarlari
kunora uchrashib yurgan hozirgi davrda Shimoliy Koreya bilan o‘tkazilgan har
qanday muzokara hamon «tarixiy» degan maqomni saqlab turibdi.

Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati
1.V.S.Xan-“Korey tarixi”.Toshkent-2013.
2.Temur Amirov. Yovvoyi,ojiz va ahmoqona:Shimoliy Koreyacha strategiya.
17

3.O`zbekiton milliy ensiklopediyasi birinchi jild.Toshkent-2000.
4.Internet ma`lumotlari.
18

Sharq dunyosida Shimoliy Koreyaning o‘rni

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish