Sharq klassik adabiyotida adabiy - tanqidiy fikrlar taraqqiyoti - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	59.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Sharq klassik adabiyotida adabiy - tanqidiy fikrlar taraqqiyoti

Купить

MAVZU : Sharq klassik adabiyotida adabiy -
tanqidiy fikrlar taraqqiyoti
REJA :
① ,, Adabiy tanqid ʼʼ tushunchasi;
② Adabiy tanqidning boshqa fanlar bilan
munosabati;
③ Sharq klassik adabiyotida adabiy tanqidiy
fikrlar taraqqiyoti .

Adabiytanqid ilmda o ‘ziga xos hodisa sifatida
dastlab Platón, Aristotel,Aristarx
faoliyatlarida antik zamonda namoyon bo'ldi.
Aslini olganda,tanqidning ilk unsurlari xalq
og‘zaki ijodida boshlangan. 0 ‘tmishda badiiy
asar haqida ikki xil: og'zaki va yozma
shakllarda fikr bildirib kelindi. Ilk badiiy asar
yaratuvchisi xalq bo‘lganidek, ularga ilk
munosabat bildiruvchi ham xalqning o ‘zidir

Arabiy lug‘atlarning shahodat berishicha, «naqd» so‘zining bosh
ma’nosi - «saralamoq», ya ʼ ni yaxshini yomondan yoki aslni soxtadan
ajratish demakdir. «Naqada» o ‘zagidan kelib chiqqan tanqid istilohi
muhokama qilmoq, tekshirmoq, o ‘rganmoq, nimaningdir
haqqoniyligi
va to‘g ‘riligini isbotlamoq, yutuq va kamchiliklarini aniqlash, badiiy
asari baholash, izohlash kabi ma’nolarni ifodalaydi.
Ma’lumki, Sharq mumtoz poetikasi an’anaviy ilmi qofiya, ilmi
aruz, ilmi bade’dan tarkib topgan edi. Tanqid ham ana shu uchlik
ichida bo‘lgan. Vazn, qofiya, ifoda, tasvir, bayondagi g ‘alizliklar uni
yaxshi tushunuvchilar tomonidan bee’tibor qolmagan. Badiiy
asardagi
kamchilikni ko‘rsatadigan «ilmi naqd» tarzida an’ana kasb eta
borgan.
Biroq boshda u dastlab ilmi aruz, ilmi qofiya, ilmi bade’da har
birining o ‘zida naqd qismi sifatida mavjud bo‘lgan.

XIII asrning yirik adabiyotshunosi Shamsiddin Muhammad
binni
Qays Roziy «Al- M o‘jam» kitobida ilmi naqdni alohida fasl
qilib
ajratgan. Olim bu ilmning ahamiyati, vazifalari haqida ham
maxsus
fikr yuritadi.
1483- yili Alisher Navoiy homiyligida bitilgan Atoulloh
Husayniyning «Badoyi us-sanoye» a sarida ham badiiy asar
kamchiligi
muammosi alohida bobda bayon etilgan. Alisher Navoiy
zamondoshi
Husayn Voiz Koshifiyning «Badoyi’ ul afkor fi sanoyi’ ul
ash’on>
kitobi ham Sharq tanqid ilmi tarixini yoritish uchun muhim
manba
hisoblanadi

Adabiy tanqidtarixini badiiy ijod, so‘z san’ati tarixidan
ajratib o‘rganish mumkin emas. Negaki, ular bir-biri bilan
chambarchas bog‘liqdir.B inobarin, adabiy tanqid ilm iy
muhokama va m ushohada yo‘sinidagi so‘z san’ati
hisoblanadi. N . Xudoyberganov to‘g‘ri ta’kidlaganidek,
«so‘z san’atining o ‘ziga xos yaratuvchi, kashf etuvchi ijod
sahifasi ekaniigini hech kim inkor etmaydi, ammo adabiy
tanqidchilikning mustaqil ijod turi ekanligi hamon shubha
uyg‘otadiki, masalaga aniqlik kiritish maqsadida uning
tuzilishi, shakllanishi, rivojianish jarayonini chuqur
o'rganish, tadqiq etish talab qilinadi.

Adabiy tanqidning o ‘ziga xos ijod turi, fan sohasi
ekanligini ulkan
adib va tanqidchilarning yaratgan qator asarlari isbotlab
turibdi. Bunga Alisher Navoiy, Fitrat, A.Qodiriy, Oybek,
P.Qodirov, O. Sharafiddinov, M.Qo'shjonov ijodlari yetarli
darajada misol bo'Ia oladi.
Adabiy tanqid o ‘z mohiyatiga ko‘ra falsafa bilan
chambarchas
bogliq. Tanqid shu ma’noda falsafiyki. uning ma’riFiy va
g‘oyaviy,
ijtimoiy va estetik vazifalari m a’lum darajada falsafa
fanining vazifalari bilan mos tushadi.

Tanqid estetika bilan chambarchas bog‘liq. Tanqid bilan estetikaning
uzviy bog‘liqligi — bu ikkta fan vazifalarining o ‘zaro mushtarak
tomonlarida ko‘zga tashlanadi. Modomiki, tanqidning predmeti
badiiy
jarayon tamoyillari, uning xususiyatlari va aniq asarlarini tahlil
etishdan
iborat ekan, uning vazifasi ham voqelik va inson tabiatini estetik
talqin etish hamda uni takomillashtirishdan iborat boMadi. Bu
jihatdan
estetika va tanqid — birjonu bir tan. Shu umumiy vazifasini
bajanshda
tanqid: birinchidan, badiiy asar bilan voqelik; ikkinchidan, fan bilan
san’atkor; uchinchdan, san’at bilan kitobxon; to‘rtinchidan,
san’atkor
bilan kitobxon o'rtasida munosabat o ‘rnatadi. Bunda tanqid adabiy
jarayon va badiiy asaming ichki estetik tamoyillari, yo‘nalishlari va
fazilatlarini tadqiq qilish asnosida o ‘z maqsadiga erishadi.

Ma’lumki, estetika fani ham uch tarkibiy qismdan tarkib
topadi:
1) estetika tarixi; 2) estetika nazariyasi; 3) estetik tanqid.
Estetik tanqid misolida estetika va adabiy tanqid bir-biriga
juda
yaqinlashib, ba’zi jihatlardan hatto o ‘zaro uyg‘unlashib
ketadi. Zéro,
estetik tanqid quyidagi masalalami o ‘z ichiga oladi: a)
estetikaga oid
ilmiy adabiyotlar tanqidi; b) adabiyot va san’at asarlarini
estetikaning mushtarak qonun-qoidalariga asoslangan tanqidi;
v)tanqidni
tanqid, ya’ni adabiy tanqidga doir ilmiy ishlami estetika
muammolari
nuqtayi nazaridan tanqidi.

V.G. Belinskiy tanqidiy ishlarini yaratganda falsafa,
tarix, estetika, adabiyot tarixi, adabiyot nazariyasi,
psixologiya, pedagogika, logika kabi qator fanlardan
izchil o lrganib borgan; tanqidda faqat ijtimoiy
fanlargina emas, tabiiy fanlar ham qatnashishi
mumkinligini aytgan.
Qadimgi Sharq mumtoz adabiyotshunosligi adabiy-
tanqidiy fikrlar sinkretik tarzda ( narsaning
dastlabki, bir-biridan ajralmagan, qorishiq holati)
da mavjud bo lgan.ʻ

Adabiy-tanqidiy fikrlar , eng avvalo , adabiy
anjuman va yig ilishlarda , o zaro suhbatlarda ʻ ʻ
og zaki shaklda , ko pincha fikr olishuvlar va
ʻ ʻ
munozaralar tarzida kechgan. Bu holatning
tasviri tarixchi Xondamirning ,,Makorim ul-
axloq ʼʼ asarida ham akslangan. Mavlono Lutfiy
so z lutfida yagona davron edi. Undan ilgari
ʻ
hech kim turkiy tilda she ʼ rni undan yaxshiroq
ayta olmagan ʼʼ .

X asrdayoq she ʼ r san ati ʼ - siz, rassom san ʼ ati-
bo yoq ekanligi, ikkalasi ham odamlar qalbini
ʻ
obrazli ifoda qilishi haqidagi bu mulohaza -
adabiyot ilmining ancha chuqur o rganilganligini
ʻ
isbotlaydi. Sharq mumtoz adabiyotida she ʼ riyat
qonun qoidalari haqida maxsus nazariy risolalar
ham yaratilgan. Ularda,,ilmi qofiya ʼʼ , ,,ilmi aruz ʼʼ ,
,,ilmi muammo ʼʼ va so z san atlari ilmi kabi maxsus
ʻ ʼ
sohalar tekshirilgan va poetika masalalari
o rganilgan.
ʻ

FOYDALANILGAN
ADABIYOTLAR

B. Nazarov, A. Rasulov, Q. Qahramonov, Shu.
Ahmedova - O zbek adabiy tanqidchiligi tarixi ʻ
- Toshkent,2012;

https:// arxiv. uz;

https:// uz. m.Wikipedia.org

E ʼ TI BORIN GIZ
UCHUN TA SHAKKUR

Sharq klassik adabiyotida adabiy - tanqidiy fikrlar taraqqiyoti

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish