Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 3.1MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

SHarqiy Оsiyo mamlakatlari kalеndarlaridagi “fazоviy tarmоq”lar

Купить
SHA RQI Y ОSIYO MAMLAKATLARI KALЕN DARLA RIDAGI “ FAZОVI Y TARMОQ” LAR  Xitoy, Misr, Bobil va Hindistonda astronomiya fani salkam bir vaqtda paydo boigan. Insonlarning ehtiyojidan kelib chiqib, bu fan taraqqiy etgan. «Shuszin» (Tarix kitobi) nomli tarixiy kitobda ma’lumot berilishicha, Xitoy kohinlari Quyoshning qachon tutilishini oldindan ayta oigan. Bu ularning asosiy vazifalaridan biri edi.  Eramizdan avvalgi 360-yilda xitoyliklar birinchi yulduz katalogini tuzib chiqadi.  Bir qancha Xitoy solnomalari, arxeologik ma’lumotlarga ko’ra Shan-In sulolasi davri (er.avv. XVIII-XII asrlar)da yilning uzunligi 365 kun qilib belgilansada, oylar 29- 30 kundan iborat 12 oydan tashkil topgan.  «Chjuan-yuy li» nomli kalendar qadimgi kalendarlardan biri liisoblanadi. U mukammalligi jihatidan yarim asr keyin yaratilgan Yulian kalendari bilan bahslasha olardi.  Kalendar boshqa kalendarlardan tuzilishi jihatidan butunlay farq qiladi. Unda yil bir davriylik (sikl)ni tashkil qiladi va u oltmish yildan iborat. Butun oltmish yil ikki «ver» va «fazoviy» tarmoqlarga bo'linadi. Davriylikda beshta «fazoviy tarmoq» mavjud. Bular: daraxt (mu), olov (xo), yer (giu), metall (szin), suv (shuy)dir. Har bir fazoviy tarmoq ham ikkiga bo‘linadi. Masalan, daraxt - o‘simlik, daraxt - buyum shaklidagi, olov - tabiiy olov va yoqilgan olov, metall - tabiatdagi va metall buyum, yer - haydalgan va haydalmagan yer, suv - oqayotgan va oqmayotgan suv tarzida  Oltmish yillik davriylik kalendarida o‘n ikkita yer tarmoqlari ham boMgan. Ular biror bir hayvon nomi bilan atalgan. Masalan, sichqon (szi), sigir (chou), yoMbars (in), quyon (mao), ilon(chen), ot(u), qo'y(vey), maymun(shen), tovuq(yu), it(svuy), to'ng'iz(xav). Kalendarda oltmish yil davomida «yer tarmoqlar»i besh marta takrorlanadi. Oltmish yil davomida «fazoviy» va «yer» tarmoqlaridagi uyg'unlik hech takrorlanmavdi.  Sharqiy Osiyo mamlakatlari kalendarlaridagi oltmish yillik sikl. Sharqiy Osiyo mamlakatlari kalendarida oltmish yillik siklning kelib ehiqish tarixi quyidagicha: qadimda olam suv. olov, tuproq, metall va yog’och kabi beshta unsurdan tashkil topgan deb hisoblangan hamda ular iiobiy va salbiy xususiyatlarni mujassamlashtirgan.  Yupiterning 12 yillik harakat yoli 30° dan qilib, 12 bo‘lakka bo"litigan (360° 12 = 360°) va har ■ bir boTagiga «fazoviy tarmoq» ileb ataluvchi o‘n ikki oyning belgilari qo'yib chiqilgan. Kevin milod boshlarida bu belgilarga hayvonlarning nomlari qo'shib qo'yilgan. Bular Ouyoshning yillik ko'rinma harakati yo‘lida joylashgan ushbu yulduz 63 turkumlari egallagan hududlarga mos keladi: liamal, savr, javzo, saraton, asad, sunbula, mezon, aqrab, qavs. jadiy, dalv va hut.  Sharqiv Osiyo mamlakatlari xalqlari «fazoviy tarmoq», «yer tarmoqlar»i belgilaridan tashkil bo'lgan (60x5) yilni o'z ichiga oigan siklik jadval kalendarni tuzganlar. Mazkur kalendar ma’lum yil «fazoviy tarmoq»ning vertikal ustuni va «yer tarmog‘i»ning gorizontal yo‘li kesishgan katakda joylashib, qo‘shma «quvon-olov», «maymun-metall» yoxud «olov-suv» kabi nomlar bilan ataladigan bo‘lgan va aynan shu nomlarga mos ravishda, 60 yildan so‘nggina qaytarilgan.  60 yillik siklga ega bo‘lgan bu kalendar hozirgi kunda Xitoy, Yaponiya, Koreya, Vetnam va Mo‘g‘ulistonda qo‘llaniladi. Xitoy va Koreyada «fazoviy tarmoq»ni tashkil etgan unsurlar ikkilamchi ijobiy va salbiy xususiyatlarga ko‘ra ikkiga bo'lingan holda, Yaponiyada ular yosh xususiyatlariga ko‘ra katta va kichik nom bilan, Mo‘g‘ulistonda esa besh unsur faqat ranglar bilan ko‘k (ba’zan yashil), qizil, sariq. oq va qora bilan qoilaniladi.

SHarqiy Оsiyo mamlakatlari kalеndarlaridagi “fazоviy tarmоq”lar

Купить