Shaxs shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	72.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Shaxs shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar

Купить

Shaxs shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar
Reja:
1. Shaxs shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar
2. Psixologik shart-sharoitlar

Shaxs shakllanishi haqida gapirar ekanmiz, albatta u
yashayotgan muhit, kishilar, jamiyatning roli juda kattadir.
Mana masalan, biron mahamada inson shaxsining tarkib
topishiga aktiv ta’sir ko’rsatuvchi bez yuzta o’ziga xos
ijtimoiy muhit bor degan ma’noni bildiradi. Bu yerda
shunday bir savol tug’iladi. Tashqi muhit inson shaxsining
tarkib topishiga qanday ta’sir qiladi?
Birinchidan, ijtimoiy muhitdagi turli xrdisalar odamning
ongiga bevosita ta’sir qilib
g unda chuqur iz qoldiradi.
Ikkinchidan, tashqi ijtimoiy muhit ta’sirining chuqurroq va
mustahkamroq bo’lishiga odamning o’zi yordam beradi.
Ma’lumki, bolalar o’z tabiatlariga ko’ra, ilk yoshlik
chog’laridan boshlab nihoyat darajada taqlidchan bo’ladilar.
Bolalar katta odamlarning barcha xatti-harakatlariga bevosita
taqlid qilish orqali bu xatti-harakatlarni, yaxshi-yomon
fazilatlarni o’zlariga singdirib boradilar. Shuning uchun
bolalar oilada, ko’cha - kuyda katta odamlarning har bir
harakatlarini, o’zaro munosabatlarini zimdan kuzatib
turadilar.
Inson shaxsining tarkib topishida tashqi ijtimoiy
muxitning roli haqida gap borara ekan, shuni ham ta’kidlab
o’tish zarurki, ayrim gayri tabiiy hodisalar inson shaxsining

tarkib topishida tashqi muhit ta’sirining hal qiluvchi
ahamiyatga ega ekanligini to’la tasdiqlaydi. Biz ayrim
tasodifiy hollarda odam bolalarining yovvoyi hayvonlar
muhitiga tushib qolish hodisasini nazarda tutayapmiz.
Hayotda bunday hodisalar juda siyrak bo’lsa ham har holda
uchrab turadi. Masalan, Hindistonli doktor Sing Kalkutta
yaqinidagi o’rmonzorda bo’ri bolalari bilan birga ikkita
odam bolasining ham to’rt oyoqlab yugurib yurganini ko’rib
qoladi. Keyin ularni poylab, qarorgohlarini topib bolalarni
olib ketadi. Ulardan biriga Amala, ikkinchisiga Kamala deb
nom quyadi. Shu narsa xarakterliki, bolalar yoshlikdan bo’ri
muhitiga tushib qolganliklari tufayli, fe’l-atvorlari, xatti-
harakatlari jihatidan bo’rilardan farq qilmas edilar. Nutq
yo’q, demak tafakkur ham nihoyat darajada cheklangan edi.
Juda katta qiyinchiliklar bilan qayta tarbiyalanilayotgan bo’ri
muhitidagi bolalar shamollash natijasida o’lib qoladilar. Bu
hodisa odamning shaxs sifatida rivojlanishi uchun eng avval
insoniy muhit, ya’ni ijtimoiy muhit bo’lishi kerakligini to’la
tasdiqlaydi.
Shaxs va uning psixologiyasiga ta’sir etuvchi ikkinchi
omil -ta’lim - tarbiyaning ta’siridir. Ma’lumki, ta’lim-tarbiya
inson ongini shakllantiradi, uni dunyoqarashi, e’tiqodi,

hayotta bo’lgan munosabatini tarkib toptiradi. Agar
bolalarning ruhiy taraqqiyotlari va shaxsiy xususiyatlarining
tarkib topishi faqat tashqi ijtimoiy muhit bilan ta’lim
tarbiyaning o’zigagina bog’liq bulganda edi, unday paytda
biz bir xilda sun’iy va aynan bir xil ta’lim tarbiya sistemasini
tashkil qilib, har tomondan bab -baravar tarakqiy etgan va
deyarli bir xil shaxsiy xususiyatlarga ega kishilarni
yetishtirib chiqarar edik. Baholanki, bunday bo’lishi mumkin
emas. Shuni aytib o’tish kerakki, bola shaxsining tarkib
topishiga ta’lim-tarbiyaning ta’siri deganda albatta birinchi
navbatda tarbiya muassasalarida, ya’ni bogcha, maktab,
internat, lisey va kollejlarda beriladigan ta’lim tarbiya
tushuniladi. Biroq bundan oilada bolaga beriladigan ta’lim-
tarbiya mutlaqo mustasno emas! Oiladagi umumiy ijtimmoiy
muhitdan tashqari oilada beriladigan ta’lim-tarbiyaning roli
kattadir. Bola tarbiyasi bilan sistemani shugullanadigan va
umuman shugullanmaydigan oilalarga misollar keltirish
mumkin.
Yuqorida aytib o’tilgan ikkita omildan tashqari uchinchi
omil ham mavjud - bu nasliy xususiyatlardir. Odamga
nimalar nasliy beriladi? Odamga nasliy yo’l bilan ayrim
anotomik va biologik xususiyatlari beriladi. Masalan, tana

tuzilishi, sochi va ko’zlarini rangi, ovozi, gapirish uslublari,
ayrim harkatlari tugma berilishi mumkin. Lekin shunr! hyech
qachon esdan chiqarmaslik kerakki, odamga hyech vaqt
uning psixik xususiyatlari, ya’ni uning aqliy tomonlari bilan
bogliq bo’lgan sifatlari nasliy yo’l bilan, ya’ni tugma
ravishda berilmaydi. Nihoyatda nodir hollarda ayrim
qobiliyatlar, masalan, musiqa, matematik qobiliyatlariga
nasliy yo’l bilan berilishi mumkin.
Odamning ruxiy iaraqqiyoti va shaxsiy
xususiyatlarining tarkib topishi haqida gapirar ekanmiz, yana
bir muhim narsa
ustida to’xtab o’tish kerak. Hozirgi kunda tez-tez
akselerasiya
terminini ishlatayapmiz. Xo’sh akselerasiya bu nima?
Akselerasiya
so’z bo’lib, tezlatish degan ma’noni anglatadi. Hozirgi kunda
bolalarni ham jismoniy, ham jismoniy, ham ruhiy jihatdan
juda jadallik bilan rivojlanayotganliklarining guvohi bo’lib
turibmiz. Xo’sh
t buning sababi nima? - Albatta bunga turli
fikrlar bor. Ayrim olimlar akselerasiyaning sababini ilmiy-
texnika bilan bog’lab tushuntirishga intilmoqdalar. Ularning
fikricha, ilmiy-texnikaning juda jadal temp bilan rivojlanishi

insoniyatning oldiga mislsiz ko’p informasiyalarni idrok
qilish
va fikrda qayta ishlash talablarini qo’ydi. Bu talab o’z
navbatida
insonni har tomonlama, ya’ni ham jismoniy, ham psixik
jihatdan
tez rivojlanishiga olib keldi. Yuqorida aytib o’tilgan
olimlarning fikricha, akselerasiya - bu XX asrning ikkinchi
yarmiga xos bo’lgan hodisadir.

Shaxs shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish