Shaxs tarbiyasida Amir Temur o‘gitlardan foydalanish - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	01 Август 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Shaxs tarbiyasida Amir Temur o‘gitlardan foydalanish

Купить

SHAXS TARBIYASIDA AMIR TEMUR O‘GITLARDAN FOYDALANISH

MUNDARIJA Kirish I BOB. AMIR TEMUR TUZUKLARIDAGI O‘GITLARIDAN TARBIYA JARAYNIDA FOYDALANISHNING O‘RNI 1.1. Amir temur tuzuklaridagi o‘gitlaridan tarbiya jaraynida foydalanishning o‘rni va ahamiyati l.2. Amir Temurning pand-nasihatlaridagi ma’naviy-axloqiy tarbiyaning mazmuni II BOB. AMIR TEMUR TUZUKLARIDAGI O‘GITLARDAN TARBIYA JARAYONIDA FOYDALANISH 2.l . Amir Temurning pand-nasihatlaridagi ma’naviy- axloqiy tarbiya masalalarini ilgari surilishi 2.2. Amir Temur tuzuklaridan foydalanishda o‘qituvchi maxorati masalalari XULOSA FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

Kirish. Mavzuning dolzarbligi. Mamlakatimiz o‘z mustaqilligini qo‘lga kiritgandan so‘ng “... mamlakatimizda huquqiy demokratik davlat, fuqarolik jamiyati barpo etish yo‘lida avval boshdanoq asosiy ustuvor yo‘nalishlarga aylangan masalalar....” dan biri barkamol shaxs kamoloti masalasi ekanligi ayon bo‘ldi. Jamiyatda barkamol avlodning etishib chiqishi ta’lim-tarbiya ishidagi nechog‘lik izchillik va uyg‘unlikka bog‘lig‘ligi ma’lum. Shu bois ham mamlakatimizda qabul qilingan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun asosida ta’lim tizimida tub islohotlar amalga oshirilmoqda. Bu islohotlarning mazmun mohiyati Milliy istiqlol g‘oyasining tamoyillarini amaliyotga tatbiq etishdan iborat. Mamlakatimizda chuqur o‘zgarishlar, siyosiy va ijtimoiy-ig‘tisodiy hayotning barcha tomonlarini izchil isloh etish va libe

I BOB. AMIR TEMUR TUZUKLARIDAGI O‘GITLARIDAN TARBIYA JARAYNIDA FOYDALANISHNING O‘RNI. 1. Amir temur tuzuklaridagi o‘gitlaridan tarbiya jaraynida foydalanishning o‘rni va ahamiyati. Amir Temurning otasi Tarag‘ay o‘ziga to‘q, badavlat kishi edi. Temurning onasi Tegina Begim Buxorolik taniqli olim Ubaydulloxning g‘izi bo‘lgan. Temur shaxsi masalasi uzoq yillar davomida man qilinganligi natijasida nafaqat Temur tarixi, balki butun O‘rta Osiyoning XIV-XV asrlaridagi tarixi, madaniyati, maorifi masalalari deyarli o‘rganilmay qoldi. “Amir Temur nomi tariximiz soxifalaridan qora bo‘yoq bilan o‘chirilib, unitishga maxkum etildi. Maqsad, xalqimizning yuragidan milliy ong, milliy g‘urur tuyg‘usini uyg‘otish, uni qaramlikka, tobelikka ko‘ndirish edi. Lekin O‘zbek xalki o‘z ajdodlarini, o‘z bahodirlari

Mashxur muxarrixlar o‘z asarlarida Amir Temur ismiga Ko‘rag‘on, Soxibg‘iron, Qutbiddin, Abulmansur kabi unvonlar g‘o‘shib, uni ezozlab, ulug‘lab rivoyat va xotiralar bitganlar. (“Ko‘ragon” so‘zi-xon kuyovi manosini bildiradi, “Soxibg‘iron”, “Yulduz burjlarining baxtli kelishi (g‘iron)da tug‘ilgan farzand” demakdir. kutbiddin - zamona peshvosi, yo‘l ko‘rsatuvchi avliyo, “ Abulmansur” unvoni esa - zafarmand, g‘alaba qozonuvchi degan lug‘aviy manolarni bildiradi). Temur bilim olishni yetti yoshdan boshlaydi. U bolalik va o‘smirlik yillari xakqida shunday deydi, “Men 9 yoshga to‘lganimda namoz o‘qiy boshladim va madrasadagi barcha o‘quvchilardan ustun bo‘lib oldim. l3 yoshimda bolalar bilan o‘ynashga orlandim va vaktimni o‘z tenglarim xamda o‘spirinlar bilan o‘tkazardim”, deydi. U yana “Yetti

. Maktablarda arab alifbosida savod chiqarilgan “Xaftiyak” kitobi o‘qitilgan. “Xaftiyak”da ko‘proq diniy marasimlarda o‘qiladigan so‘zlar berilgan. Uni o‘rganishga 2-3 yil vaqt ketgan. “Xaftiyak”dan so‘ng “CHor kitob”, So‘fiy Ollayorning xikmatlari o‘qitilgan. Maktab muayyan uquv dasturiga ega bo‘lmagan. O‘quvchilar yakka tartibda o‘qitilgan. Maktabga qabul qilishning aniq vaqti xam bo‘lmagan. Temur va temuriylar davrida Movaraunnaxrda ibtidoiy diniy maktablardan tashqari, shaxzodalar, xonzodalar, bekzodalar va yirik amaldorlarning 26 bolalari uchun saroylar va xonadonlarda aloxida savod maktablari xam tashkil etilgan. Bunday maktablar podsho xonadoni uchun maxsus qissaxon deyilar edi. Shaxzodalar va malikalar Temurning boy kutubxonasida mutolaa qilishgan.

Amir Temur o‘qit nasixatlarida axloqqa oid gaplar juda ko‘pdir. l. Adolat va adolatsizlik xaqida: «Xar mamlakatda adolat eshigini ochdim, zulmu-sitam yo‘lini to‘sdim. qaysi mamlakatni zabt etgan yoki qo‘shib olgan bo‘lsam, o‘sha erni obro‘-etiborini, kishilarini aziz tutdim, sayidlari, ulomalari, fuqaro va mashoyixiga tazim bajo keltirdim va xurmatladim, ularga vazifalar berib, maoshlarini belgiladim. O‘sha viloyatlarning ulug‘lari og‘a-inilarimdek, ayollari va bolalarini bo‘lsa o‘z farzandlarimdek ko‘rdim”, -deydi. Shuningdek u ish va so‘z birligini xush ko‘rar edi. Amir Temur do‘stga sodiq edi. U Imom Baroka vafot etganda yig‘lab ko‘z yoshi to‘kkan. “Shiddatli kishilarni do‘st tut, chunki tangri taolo jasur kishilarni ardog‘laydi”, deb yana do‘st-dushmandan kimki menga iltijo qilib kelgu

Amir Temurning o‘zi To‘xtamishxon uning panoxiga sig‘inib kelganda unga yaxshilik va muruvvat ko‘rsatgan. Amir Temur “Xech kimga g‘azab bilan qattiq muomala qilmadim”, deb yozadi o‘z “Tuzuklari”da. U shirin aytib g‘animni imonga kiritgan. “Bir kalima shirin so‘z qilichni qiniga kiritgar”, deb ta’kidlardi Soxibqiron. Shunday qilib XIV asrning ikkinchi yarmida XVII asrgacha bo‘lgan davr Movorounnaxrda iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy yuksalish davri bo‘ldi. Markazlashgan davlatning asoschisi Amir Temur o‘z imperiyasini tuzib, uning iqtisodiy va madaniy qudratini yuksaklikka ko‘tardi. Uni Ovro‘pa “ Amir Temur nomi tariximiz soxifalaridan qora bo‘yoq bilan o‘chirilib, unitishga maxkum etildi. Maqsad, xalqimizning yuragidan milliy ong, milliy g‘urur tuyg‘usini yo‘qotish, uni qaramlikka, tobelikka k

Mashxur muxarrixlar o‘z asarlarida Amir Temur ismiga Ko‘rag‘on. Soxibqiron, qutbiddin, Abulmansur kabi unvonlar qo‘shib, uni ezozlab, ulug‘lab rivoyat va xotiralar bitganlar. (“Ko‘ragon” so‘zi-xon kuyovi manosini bildiradi, “Soxibqiron”, “Yulduz burjlarining baxtli kelishi (g‘iron)da tug‘ilgan farzand” demakdir. qutbiddin - zamona peshvosi, yo‘l ko‘rsatuvchi avliyo,“Abulmansur” unvoni esa - zafarmand, g‘alaba qozonuvchi degan lug‘oviy manolarni bildiradi). Temur bilim olishni yetti yoshdan boshlaydi. U bolalik va o‘smirlik yillari xaqida shunday deydi, “Men 9 yoshga to‘lganimda namoz o‘qiy boshladim va madrasadagi barcha o‘quvchilardan ustun bo‘lib oldim. 13 yoshimda bolalar bilan o‘ynashga orlandim va vaqtimni o‘z tenglarim xamda o‘spirinlar bilan o‘tkazardim”, deydi.

U yana Yetti yoshimdan yetmish yoshimgacha va umr bo‘yi men kambag‘allarga ehson qilar edim. Bir marta kiygan kiyimimni ikkinchi qayta kiymas edim va uni yo‘qsillarga xadiya qilardim. Men qudratga erishganimda bolalikdagi yoru do‘stlarimning xammasini katta mansablarga ko‘tardim. Xar kuni qo‘y so‘yib va xar bir qo‘y tanasini ettiga bo‘lib kambag‘allarga ulashdim. Payg‘ambar avlodlariga, olimlar va keksalarga nisbatan buyuk xurmat xamda extirom bilan munosabatda bo‘ldim, ularga nafaqa tayinladim, bu mamlakatning badavlat kishilari og‘a-inimdek, yetim- yesir va kambag‘allar esa bolalarimdek bo‘lib qoldi. Xammaga yaxshilik qildim. Xar bir shaharda masjidlar, madrasalar qurishni daryolar ustiga ko‘priklar qurishga buyurdim.

Amir Temur quyidagi sifatlarga amal qilgan: l-sifat: “Men sifatlarimning eng avvali deb beg‘arazlikni tushundim.Xammaga xam bir xil jiddiy va odil qaradim.. boyni kambag‘allardan ustun qo‘ymadim”. 2-sifat: “Men xar doim islomga qatiy rioya qildim va Allox Taoloning amri bilan shug‘ullangan shaxslarga xurmat bilan qarardim”. 3-sifat: “Men kambag‘allarga ko‘p xayri-exson qildim...” 4-sifat: “Xaloyig‘qa raxm qildim, barchaga naf yetkazdim. Bunda birovga noxaq ozor yetkazmadim va mendan yordam so‘rab kelganlarni ko‘kragidan itarmadim”.5-sifat: “Islomga taaluqli ishlarni men xar doim kundalik itoatni ado etib bo‘lganimdan keyingina kundalik ishlarga qo‘l urdim”. 6-sifat. “Barcha so‘zlarimda doimo xaqiqatgo‘ylikka amal qildim va u dunyo xaqidagi eshitganlarimdagi xaqitni yolg‘ondan ajrata bildi

7-sifat: “Men har kimgaki, vada bersam, unga vafo qildim”. 8-sifat: “Doimo o‘zimni Alloxning erdagi mulkining posboni deb bildim va parvardigorning izmisiz uni sarf etmadim”. 9-sifat: “Men xar doim tangrining amrini va uning payg‘ambar xadislarini to‘la ado etishga intildim”. l0-sifat: “Men xar doim insof bayrog‘ini baland ko‘tardim va iymon tarqatishni o‘z buyukligimning qudratli zamini deb bildim”. ll -sifat. “Men doim saidlarga extirom bilan qarardim, ulamo va shayxlarni ezozlardim”.

l.2.Amir Temurning pand- nasihatlaridagi ma’naviy- axloqiy tarbiyaning mazmuni. Davrga ta’sir etgan omillar yurtimiz tarixidagi zarhal harflar bilan bitilgan ulkan xazinadir. Mamlakatimizning dunyoga mashhur bo‘lishida, insonlar tarbiyasida bu davr o‘z rolini bajarmoqda va mustaqilligimizni mustahkamlashda, xalqimizning milliy g‘ururini shakllantirishda xizmat qilmoqda. Har bir davrning moddiy va ma’naviy taraqqiyotga ta’sir etuvchi o‘z omillari bo‘ladi.

Temuriylar davri ma’naviyatining yuksalishiga ta’sir etgan omillar- IX-XII asrlarda Markaziy Osiyoda ro‘y bergan o‘zgarishlar, buyuk Uyg‘onish davri (Sharq Renessansi) kashfiyotlari, ilm-fan sohasidagi katta o‘zgarishlar, buyuk allomalar Ibn Sino, Forobiy, Farg‘oniy, Beruniy, Buxoriy, Bahouddin Naqshband va boshqalarning asarlari, keyingi asrlardagi voqealardir. Mutaxassis olimlarning fikrlariga qaraganda, mashhur shayx Bahouddin Naqshband tariqati Amir Temur davri mafkurasi asosini tashkil etgan va u yuksak e’tibor topganligi tasodifiy emas eqi. «Diling Allohda, qo‘ling - mehnatda bo‘lsin»,- degan buyuk hikmat Amir Temur dunyoqarashiga mos edi. Uzoq cho‘zilgan vayronagarchilik, mislsiz urushlar bu o‘lkada yagona va qudratli davlat barpo etilishini hamda mamlakatda tinchlik va osoyishtalik

Amir Temur “serg‘ayrat quruvchi” bo‘lganini Bartold bir necha bor ta’kidlab o‘tdi. U go‘zal bog‘lar bilan kurshalgan muhtasham binolar bunyod etdi, shahar va qishloqlarni qayta tikladi, ariq va zo- vurlar qazdirdi va ularni tuzattirdi; rasmiy tarixdagi (SHarafuddin Ali Yazdiy asaridagi) iboraga ko‘ra, u biron-bir ekin ekish mumkin bo‘lgan erlarning bo‘sh yotishiga yo‘l qo‘ymas edi. Matnning ruhiga qaraganda, bu o‘rinda Bartold ayni Movarounnahr erlarini nazarda tutgan bo‘lsa kerak. Ammo boshqa bir o‘rinda Bartold “Temur o‘zi tug‘ilib o‘sgan Movarounnahrdagina emas, Xurosonda ham, Mug‘on dashti va Kobul havzasi kabi olis joylar- da ham ulkan sug‘orish inshootlari qurdirganini” ta’kidlab o‘tadi (SHarafuddin Ali Yazdiy va G‘iyosiddin Alining asarlarida ham shu fikr uchraydi.

II BOB. AMIR TEMUR TUZUKLARIDAGI O‘GITLARDAN TARBIYA JARAYONIDA FOYDALANISH. 2.l. Amir Temurning pand- nasihatlaridagi ma’naviy- axloqiy tarbiya masalalarini ilgari surilishi. Ma’naviyat avlod-ajdodlarimiz, ota- bobolarimizdan bizlarga qolgan eng katta, bebaho boylik, bitmas- tuganmas xazinalar konidir. Xalqimizning ma’naviy poydevori juda qadimiy va mustahkamdir. Bugungi kunda ma’naviyat masalasi ijtimoiy hayotimizning asosiy masalalaridan biriga aylanib qoldi. Mustaqillikning dastlabki kunlaridanoq bu masalaga katta va uzluksiz e’tibor berib kelinmoqda [1.12b].

Erksevar xalqimiz mustaqillik tufayli o‘z yeri, o‘z tili, o‘z diniga ega bo‘ldi; milliy g‘ururi, izzat obro‘si tiklanib, endilikda qadriyatlarimiz, ma’naviy merosimizdan baxramand bo‘lmokdamiz. Mustaqillik va ma’naviyat bir–biriga g‘oyat bog‘liq tushunchalardir. Ma’naviyati buyuk xalqni qul qilish, abadiy istibdod zulmi ostida saqlash mumkin emas. Bunday ma’naviyatning kamol topishi, qalblarga singishi uchun Mustaqillikni mustahkamlash ham lozim bo‘ladi. Qudratli kelajagi buyuk davlat, buyuk ijtimoiy–iqtisodiy islohotlar qudratli ma’naviyat zamirida vujudga keladi. Har bir alohida shaxsning va butun millatning ma’naviy kamoloti orqali demokratik huquqiy davlat barpo etiladi. Davlatimiz rahbari shu bois ham ma’naviyat va ma’rifatga doimo katta e’tibor berib kelmoqda. . Shu oqilona siyosat t

Erkin fuqaro, ozod shaxs, barkamol inson haqida gap ketganda quyidagi to‘rt jihatga e’tiborni qaratish kerak, ya’ni har bir fuqaro: – o‘z haq–huququni taniydigan bo‘lsin, buning uchun kurashsin; – o‘z kuchi va imkoniyatlariga tayanadigan bo‘lsin, imkoniyatlarini ishga solib, samarasini ko‘rsin; – atrofda sodir bo‘layotgan voqea– hodisalarga mustaqil munosabat bildira olsin; – shaxsiy manfaatini mamlakat va xalq manfaati bilan uyg‘un holda ko‘rib, faoliyat yuritsin. Bular barkamol inson fazilatlari haqidagi aniq va to‘liq ta’rifdir. Ma’naviy barkamol inson shon–shuhrat, mansab, moddiy boylik ketidan quvmaydi, moddiy qiyinchiliklarga duch kelganda qaddi bukilmaydi, ba’zan uyushtirilgan tuhmatu– fitnalar uning ruxini tushira olmaydi. Demak, har qanday shum taqdir va qismat pokiza, mard, ma’na

Komil, barkamol insonni tarbiyalash, voyaga etkazish haqida musulmon SHarqi axloqi tarixida inson hayoti uchun dasturulamal, qo‘llanma vazifasini o‘tagan ko‘p pandnomalar, xalq kitoblari mavjud bo‘lgan. Shulardan ba’zilarini sanab o‘tamiz. Chunonchi, Kaykovusning “Qobusnoma”, Sa’diyning “Guliston”, “Bo‘ston”, Amir Temurning “Temur tuzuklari”, Abdurahmon Jomiyning “Bahoriston”, Alisher Navoiyning “Mahbubul–qulub”, Xusayn Voiz Koshifiyning “Axloqi muhsiniy” va boshqalarni ko‘rsatishimiz mumkin. Bu asarlarning ko‘pchiligida odil shoh va adolat, halollik, soflik, poklik, to‘g‘rilik, rostgo‘ylik, insonparvarlik, ma’rifatli bo‘lish kabi insonning sharqona fazilatlari berilgan . Yuqoridagilarni hozirgi mustaqil hayotimiz, turmush tarzimiz, kishilarning, ayniqsa, yoshlarning intilishlari bilan bog

2.2. Amir Temur tuzuklaridan foydalanishda o‘qituvchi mahorati masalalari. Hozirgi zamon pedagogika fani oldida turgan muhim muammolardan biri-o‘qituvchi va uning pedagogik maxorati muammosi hisoblanadi. Chunki, o‘qituvchida barcha pedagogik g‘oyalar mujassamlangan bo‘lishi, uning faoliyati orqali bu g‘oyalar amalga oshishi va hayotga tatbiq etilishi muximdir. O‘qituvchining ko‘p qirrali va murakkab faoliyati zamirida yosh avlodni odobli, axloqli qilib tarbiyalash, ularni bilimlar bilan qurollantirish kabi muhim vazifalar yotadi.

Bularni amalga oshirish esa o‘qituvchining xilma-xil faoliyatiga bog‘liq: bolalarni o‘qitish, maktabdan va sinfdan tashqari tarbiyaviy ishlarni tashkil eta bilish va o‘tkazish, ota-onalar o‘rtasida pedagogik targ‘ibot ishlarini olib boorish va hokazo. Bularning hammasi o‘qituvchidan chuqur bilimga ega bo‘lishni, o‘z sohasini, bolalarni sevishni talab etadi. O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim konsepsiyasida mutaxassis vazifalari quyidagicha belgilangan: …"mutaxassis o‘z faoliyati, sohasidan qat’iy nazar, ijodiy jamoalarda ishlay olish qobiliyatiga, menejment va marketing sohalarida tayyorgarlikka ega bo‘lishi, yangi texnologiyalarni joriy etishning xo‘jalik, ijtimoiy va madaniy jihatlarini aniq tasavvur qila olishi kerak". Hozirgi zamon o‘qituvchisining asosiy fazilatlaridan biri

Chunki maktabda ta’lim-tarbiya ishining yuqori saviyada olib borilishi faqat o‘qituvchiga, uning kasbiy tayyorgarligiga bog‘liq. O‘qituvchi shaxsiga qo‘yiladigan muhim talablardan biri shuki, u o‘zi o‘qitayotgan predmetlarni chuqur bilishi, uning metodikasini o‘zlashtirib olgan bo‘lishi zarur. Predmetni va uning nazariyasini chuqur bilishi, uni qiziqarli qilib o‘quvchilarga yetkaza olishi bolalarning shu predmetga bo‘lgan qiziqishini oshiradi, o‘qituvchining obro‘sini oshiradi. O‘quvchilar o‘qituvchining o‘z bilimlarini bolalarga yetkaza olishi imkoniyatlarini qadrlabgina qolmay, balki uning fidoyiligini ham taqdirlashadi. O‘qituvchi kasbiga xos bo‘lgan muhim talablardan biri – bolalarni sevish, ularning hayoti bilan qiziqish, har bir shaxsni hurmat qilishdan iboratdir.

Xulosa Kichik maktab yoshidagi bolalarni milliy qadiryatlarimiz asosida axloqiy tarbiyalash muhim pedagogik muammo hisoblanadi. Kurs ishini yozar ekanmiz o‘quvchilarning axloqiy jixatdan tarbiyalashda xalqning boy pedagogic merosiga murojat qilish, bugungi kunning muxim muammolaridan biri ekanligiga yana bir bor amin bo‘ldim. Bu muammolarni xal qilishda ta’lim hamda tarbiyaviy jarayonlarni to‘gri tashkil qilish maqsadga muvofiqdir. Ana shu omillarda biri xalqimizning faxri bo‘lgan Amir Temurning xayoti va ijodiy faoliyati haqida xikoya qiluvchi, hikoyat va rivoyatlar bo‘lsa, ikkinchisi Sohibqironniong “ Tuzuklarida” bayon etlgan pant nasixatlardir. Shuning uchun biz Amir Temurning o‘qituvchi tarbiyachilarga quydagi ish shakllarini taklif qilamiz. l. Amir Temurning hayoti va ijodiy faoliyat

E’tiboringiz uchun raxmat!

Купить