Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 22.6KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim texnologiyalari asosida informatika fanlarini o‘qitish. Informatikani o‘qitishda hamkorlikda, jamoada, muammoli o‘qitish; modul, didaktik-o‘yin texnologiyalari

Купить
Shaxsga yo’naltirilgan ta’lim texnologiyalari asosida informatika fanlarini o’qitish. Informatikani o’qitishda hamkorlikda, jamoada, muammoli o’qitish; modul, didaktik-o’yin texnologiyalari Reja: 1. Informatika o’qitishda shaxsga yo’naltirilgan, hamkorlikda, jamoada va muammoli o’qitish texnologiyalari. 2. Informatika o’qitishda didaktik o’yin texnologiyalari. 1. Informatika o’qitishda shaxsga yo’naltirilgan, hamkorlikda, jamoada va muammoli o’qitish texnologiyalari. Shaxsga yo’naltirilgan ta`limning asosiy tamoyili ta`lim markazida talaba (o’quvchi) qo’yiladi. Ta`lim samaradorligini oshirishda shaxsga yo’naltirilgan ta`lim muhim hisoblanib u quyidagilarga asoslanadi: - shaxsning xususiyatlariga; - uning oldingi tajribalariga; - aqliy xususiyatlariga; - ta`lim jarayoniga mos taxnologiyalarni tanlashga. Hamkorlikda ta`lim olish metodi ta`lim samaradorligini oshirish usullaridan biri bo’lib, uning asosiy g’oyasi turli o’quv holatlarida talaba (o’quvchi)larning faol o’quv faoliyatlari uchun sharoit yaratish ya`ni talabalar uchun ma`lumotlarning axborot banki, nazorat-sinov banki, masofadan turib ta`lim olish, mustaqil ishlarni to’g’ri tashkillashtirish kabi muammolarning echilishida qo’l keladi. Hamkorlikda o’rganish modeli – o’quvchilarning mustaqil huruhlarda ishlashi evaziga ta`lim olishini ko’zda tutuvchi metod. Talabani mustaqil ishlashga o’rgatish birinchi navbatda dars mashg’ulotlarida etakchi va tajribali o’qituvchilarning ma`ruzalarini tinglash, konspektlar yozish va ularni to’ldirish, ilmiy va ilmiy-uslubiy jurnallardagi maqolalarni o’rganish, darslik va adabiyotlar bilan ishlashga, elektron manbalardan foydalanishga o’rganishdan boshlanadi. O`quv materialining samarali o’zlashtirilishi amaliy, seminar va laboratoriya mashg’ulotlarida va talabalarning jamoa bo’lib ta`lim olishlarida davom ettiriladi. Muammoli ta`limning asosiy maqsadi. “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”ning talablari asosida bilim oluvchilarning mustaqilligi va faolligini oshirish, tafakkurini rivojlantirish, o’zlashtirilgan bilimlarning amaliyotga tatbiq etilishini kuchaytirishdan iboratdir. Pedagogik-psixologik adabiyotlarda muammoli ta`limning ilmiy-nazariy asoslari haqida gap borganda, uni ta`limning metodi, printsipi yoki alohida tizim deb hisoblash holatlari uchraydi. Muammoli ta`limni qanday nomlashdan qat`iy nazar uning asosiy hususiyati – bilim oluvchining aqliy faolligini oshirish, mustaqil, ilmiy, ijodiy izlanish, o’zi uchun yangi bilim, ko’nikma va malakalarni kashf etishdan iboratdir. Demak, muayyan mavzuni muammo shaklida olib chiqish yo’li bilan egallanadigan bilim, ko’nikma va malakalar yig’indisiga muammoli ta`lim deyiladi. Respublikamizda zamonaviy pedagogik texnologiyalarning ta`lim jarayoniga tatbiq etilishi muammoli ta`limni hozirgi sharoitda dolzarb pedagogik masalaga aylantirdi. Muammoli ta`lim o’zining maxsus tushunchalariga ega bo’lib, ularning mohiyatini bilmasdan turib, mashg’ulotlarni muammoli tarzda tashkil etib bo’lmaydi. Muammoli ta`lim quyidagi asosiy tushunchalarga ega: - Muammo - Muammoli savol - Muammoli vazifa - Muammoli topshiriq - Muammoli vaziyat Muammoli ta`limning asosiy tushunchalariga izoh berishdan oldin, tayyor bilimlarni o’qituvchi tamonidan berilishi yoki o’quvchining mustaqil egallashini izohliko’rgazmali metodi natijasi sifatida aniq tasavvurlar hosil qiladigan, ongda saqlanadigan, zarur bo’lganda qayta tiklanishini aniqlaydigan axborot shaklidagi savolni tushunish o’rinlidir. Axborot shaklidagi savol: tayyor javobi bo’lgan, xotiradagi bilimlarga tayanib yechimi topiladigan holat bo’lib, “nima, kim, qachon, qayerda, qanday, qancha, qaysi, ...?” kabi so’roqlar asosida javobi aniqlanadi. Muammoli ta`limning dastlabki tushunchasi muammo hisoblanadi. Muammo yunoncha “problem” so’zidan olingan bo’lib, vazifa, topshiriq degan ma`noni anglatadi. Tayyor javobi bo’lmagan, o’rganish, tadqiq etishni talab qiladigan nazariy yoki amaliy masala muammo hisoblanadi. Inson hayoti va faoliyati jarayonida cheksiz muammolarga duch keladi. Shaxsiy muammolar, ijtimoiy muammolar, turmush muammolari, ta`lim-tarbiya muammolari va boshqalar. Bularning har biri o’ziga xos yechim yo’llariga ega. Ta`limiy muammolar bilim oluvchidan aqliy operatsiyalarni bajarishni talab etadi. Bu operatsiyalar muammoli holatning xususiyatidan kelib chiqib, bir- biridan farq qiladi. Muammoli savolda bajariladigan aqliy operatsiya muammoli vazifanikidan, muammoli topshiriqda bajariladiganlari muammoli vaziyatnikidan o’ziga xos xususiyatlari bilan ajralib turadi. Muammoli ta`limning keyingi asosiy tushunchasi muammoli savol sanaladi. Muammoli savol axborot shaklidagi savoldan farqli o’laroq tafakkur qilish yo’li bilan izlangan noma`lumni topishni ta`minlaydigan so’roq bo’lib alohida holda, muammoli vaziyat va vazifalarning tarkibida bo’lishi mumkin. Muammoli savolga fikr yuritish orqali javob topiladi. “Nima uchun, nima sababdan, buni qanday tushunsa bo’ladi, bundan qanday xulosa chiqarish mumkin...? “kabi so’roqlar muammoli savol paydo bo’lishini ta`minlaydi. Pedagogika fanining predmeti, maqsad va vazifalari mavzusi yuzasidan quyidagi savolni muammoli deb tavsiya etish mumkin: - Pedagogika faniga turlicha ta`riflar berilgan. “Pedagogika tarbiya haqidagi fandir” - degan ta`rif ko’p uchraydi. Siz shu qoidaga qo’shilasizmi yoki qo’shilmaysizmi? Siz qanday ta`rifni pedagogika fani uchun eng ma`qul deb sanaysiz? O`zingizga yoqqan ta`rifni izohlab bering. Bir nechta echimini kutayotgan muammoli savolning bir-biriga bog’liq holda qo’yilishi muammoli vazifani keltirib chiqaradi. Muammoli vazifa sharti aniq bo’lgan, kimdir tamonidan hosil qilingan, javobini topish doirasi cheklangan didaktik tushunchasidir. Muammoli vazifaning mazmuni bilim oluvchiga aniq bo’lgan masalaning noanig’i bilan ziddiyatlashuvidan iboratdir. Noaniq topilishi zarur bo’lib, izlanishni, fikrlashni, mantiqiy hulosalar chiqarishni ta`minlaydi. Muammoli vazifa albatta vazifa beruvchi tomonidan hosil qilinadi. Pedagogika fanining ta`lim metodlari mavzusi yuzasidan talabalar uchun o’qituvchi tomonidan quyidagi muammoli vazifalar belgilanishi mumkin: - Ilg’or o’qituvchining darsiga kirib, uni tahlil qiling. Ta`limning qanday metodlaridan foydalandi? Bu metodlar fanning va mavzuning mazmuniga qanday darajada mosligini izohlang. - Sizningcha qanday metodlardan foydalanilganda dars yanada samarali bo’lishi mumkin edi? Bu vazifalarning echimini topish uchun talaba birinchi o’rinda mavzu yuzasidan mavjud bilimlarni mufassal egallashi, ta`lim metodlarini bilishi va birbiridan farqlay olishi zarur. Shu asosda o’qituvchining yutuq va kamchiligini tahlil qila oladi. Muammoli savol va vazifalar birgalikda muammoli topshiriqning tarkibida kelishi mumkin. Muammoli topshiriq - o’qituvchi, ta`lim beruvchi, kitob muallifi tomonidan muammoli savol va vazifa shaklida bilim oluvchini muammoli vaziyatga tushiradigan o’quv topshirig’idir. Muammoli topshiriqda muammoli savol va vazifalarning elementlari mavjud bo’ladi. Shuning uchun ham muammoli vaziyatga olib kiradi. Muammoli vaziyat - sub`ektning psixologik holati bo’lib, muammo bilan duch kelganda aqliy qiyinchilikning paydo bo’lishi zudlik bilan hal qilishga halaqit beradigan yangi bilim va harakat usullarini izlash, ularni topib, hosil bo’lgan qiyinchiliklarni bartaraf etishni ta`minlaydi. Muammoli holat shaxsni yangi bilimlar olishga da`vat etadi Ma`lumki, muammoli vaziyat hosil qilgandagina o’quvchilarni fikrlashga, munosabat bildirishga hamda xulosalar chiqarishga harakat qiladilar. Dars jarayonida o’quvchilar berilgan o’quv materialini eslabgina qolmay, balki uni boshqa materiallar bilan taqqoslash, umumlashtirish, tahlil qilish, xulosa chiqarishga yo’naltirilmog’i kerak bo’ladi. Bu jarayonda o’qituvchining vazifasi ma`lum muammoli vaziyatni tashkil qilar ekan, eng avvalo, o’quvchiga qo’yilayotgan muammoni to’g’ri anglatish, unda muammoni yechishga qiziqish uyg’otish zarurdir. Muammoli ta`limning mohiyati o’qituvchi tomonidan o’quv mashg’ulotida muammoli vaziyatlarni yuzaga keltirish, muammoli savol, topshiriq va vazifalarni bajartirish orqali yangi bilimlarni egallash bo’yicha ularning o’quv faoliyatini boshqarib borilishidir. Muammoli o’quv mashg’ulotlarini tashkil etishda o’qituvchi hech qachon o’quvchilarga tayyor javoblarni berishi kerak emas, balki ularga bilimlarni egallashga yo’l ko’rsatishi, ayrim voqea, axborot va hodisalar misolida mustaqil ravishda uning echimi ustida ishlash ko’nikmalarini shakllantirishga qaratishi lozim. O`qituvchining faoliyati o’quv materiallarini bayon etishdan, o’quvchilarni mavzuga qiziqtirish orqali mustaqil va ijodiy ishlashni tashkil qilish, ularning bilim, ko’nikma va malakalarini ob`ektiv baholash va rag’batlantirib borishdan iborat bo’ladi. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarning zarur shartlaridan biri ta`lim jarayonida o’qituvchi, o’quvchilarning mustaqil bilim olishlarini ta`minlovchi, yo’naltiruvchi, maslahat beruvchi, tafakkurini rivojlantirishning to’g’ri yo’llarini ko’rsatuvchi, hamkorlik qiluvchi shaxs sanaladi. Bunga muammoli ta`lim orqali erishish eng ma`qul yo’l hisoblanadi. Muammoli ta`lim mustaqil, ijodiy va faol o’zlashtirishni ta`minlash bilan birga, keng qamrovli fikr yuritishga, avvaliga o’zi uchun yangi bilimlarni kashf etishga va keyinchalik ilmni, fanni rivojlantiradigan kashfiyotlar qilishga zamin hozirlaydi. 2. Informatika o’qitishda didaktik o’yin texnologiyalari. Didaktik o’yinli mashg’ulotlar. Ta`lim jarayonida didaktik o’yinli texnologiyalar didaktik o’yinli dars shaklida qo’llaniladi. Ushbu darslarda talabalarning bilim olish jarayoni o’yin faoliyati orqali uyg’unlashtiriladi. Shu sababli talabalarning ta`lim olish faoliyati o’yin faoliyati bilan uyg’unlashgan darslar didaktik o’yinli darslar deb ataladi. Inson hayotida o’yin faoliyati orqali quyidagi vazifalar amalga oshiriladi: - o’yin faoliyati orqali shaxsning o’qishga, mehnatga bo’lgan qiziqishi ortadi; - o’yin davomida shaxsning muloqotga kirishishi ya`ni, kommunikativ – muloqot madaniyatini egallashi uchun yordam beriladi; - shaxsning o’z iqtidori, qiziqishi, bilimi va o’zligini namoyon etishiga imkon yaratiladi; - hayotda va o’yin jarayonida yuz beradigan turli qiyinchiliklarni engish va mo’ljalni to’g’ri olish ko’nikmalarining tarkib topishiga yordam beradi; - o’yin jarayonida ijtimoiy normalarga mos xulq-atvorni egallash, kamchiliklarga barham berish imkoniyati yaratiladi; - shaxsning ijobiy fazilatlarini shakllantirishga zamin tayyorlaydi; - insoniyat uchun ahamiyatli bo’lgan qadriyatlar tizimi, ayniqsa, ijtimoiy, ma`naviymadaniy, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni o’rganishga e`tibor qaratiladi; - o’yin ishtirokchilarida jamoaviy muloqot madaniyatini rivojlantirish ko’zda tutiladi. Didaktik o’yinli mashg’ulotlarni talabalarning bilim olish va o’yin faoliyatining uyg’unligiga qarab: syujetli-rolli o’yinlar, ijodiy o’yinlar, ishbilarmonlar o’yini, konferentsiyalar, o’yin-mashqlarga ajratish mumkin. O`qituvchi-pedagog avval talabalarni individual(yakka tartibdagi), so’ngra guruhli o’yinlarga tayyorlashi va uni o’tkazishi, o’yin muvaffaqiyatli chiqqandan so’ng esa, ularni ommaviy o’yinlarga tayyorlashi lozim. Chunki talabalar didaktik o’yinli mashg’ulotlarda faol ishtirok etishlari uchun zaruriy bilim, ko’nikma va malakalarga ega bo’lishlari, bundan tashqari, guruh jamoasi o’rtasida hamkorlik, o’zaro yordam vujudga kelishi lozim. O`qituvchi-pedagog didaktik o’yinli mashg’ulotlarni o’tkazishga qizg’in tayyorgarlik ko’rishi va uni o’tkazishda quyidagi didaktik talablarga rioya qilishi talab etiladi: 1. Didaktik o’yinli mashg’ulotlar dasturda qayd etilgan mavzularning ta`limiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi maqsad hamda vazifalarini hal qilishga qaratilgan bo’lishi; 2. Jamiyatdagi va kundalik hayotdagi muhim muammolarga bag’ishlanib, ular o’yin davomida hal qilinishi; 3. Barkamol shaxsni tarbiyalash tamoyillariga va sharqona odob - ahloq normalariga mos kelishi; 4. O`yin tuzilishi jihatidan mantiqiy ketma-ketlikda bo’lishi; 5. Mashg’ulotlar davomida didaktik printsiplarga amal qilinishi va eng kam vaqt sarflanishiga erishishi kerak. Quyida “Informatika” fanini o’qitishda tashkil etish va o’tkazish mumkin bo’lgan didaktik o’yinli mashg’ulotlardan ayrimlarining tafsilotlari keltiriladi. Didaktik o’yinli mashg’ulotlar orasida konferentsiya mashg’ulotlari ham muhim o’rin tutadi. Konferentsiya mashg’ulotlari talabalarning bilish faoliyatini faollashtirishda, ilmiy dunyoqarashini kengaytirishda, qo’shimcha va mahalliy materiallari bilan tanishtirishda, ilmiy va ilmiy-ommabop adabiyotlar bilan mustaqil ishlash ko’nikma va malakalarini orttirish, mustaqil hayotga ongli tayyorlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Konferentsiya mashg’ulotini o’tishdan avval mashg’ulot mavzusini, maqsad va vazifalarini belgilab, shu mavzuga oid qo’shimcha ilmiy, ilmiy-ommabop adabiyotlar ko’zdan kechiriladi. Mashg’u-lotni o’tkazishdan 1 hafta oldin mashg’ulot mavzusi e`lon qilinib, unga tayyorgarlik ko’rish uchun adabiyotlar tavsiya etiladi. Ushbu mashg’ulotda «Olimlar» rolini tanlash, mavzuni har tomonlama yoritish, ma`ruza tayyorlash talabalarning ixtiyorida bo’ladi. Ilmiy konferentsiya mashg’ulotini quyidagicha o’tkazish tavsiya etiladi: I. O`qituvchining kirish so’zi. Bunda o’qituvchi mashg’ulotning mavzusi, maqsadi va vazifalari, tegishli rollarni bajaruvchi «Olimlar» bilan talabalarni tanishtiradi. II. Ilmiy ma`ruzalarni tinglash. «Olimlar» mavzu yuzasidan tayyorlagan ma`ruzalarini taqdimot va ko’rgazmali qurollar asosida bayon qiladilar. III. Ma`ruzalar muhokamasi. Bunda «Olimlar» va guruhdagi boshqa talabalar o’rtasida mavzu yuzasidan bahs-munozara o’tkaziladi. IV. Ilmiy konferentsiya yakuni. O`qituvchi mavzu yuzasidan eng muhim tushuncha va g’oyalarni ta`kidlab, darsni yakunlaydi. V. Talabalarni baholash. Mashg’ulotda faol ishtirok etgan talabalar rag’batlantiriladi va reyting tizimiga muvofiq baholanadi. VI. Uyga vazifa berish. VII. Mashg’ulotni umumiy yakunlash. “Kasb ta`limi metodlari” mavzusida o’tkaziladigan ilmiy konferentsiya mashg’uloti quyidagi loyiha bo’yicha o’tkazilishi mumkin. Mavzu: “Kasb ta`limi metodlari”. Mashg’ulotning borishi: I. Tashkiliy qism. II. Talabalarni mashg’ulotning mavzusi, maqsadi va borishi bilan tanishtirish. Bu mashg’ulotni o’tishdan bir hafta oldin talabalarni 4 ta guruhga ajratamiz va ularga informatika fani sohasida faoliyat ko’rsatayotgan «Olimlar» maqomini beramiz. III. Yangi mavzuni o’rganish: Talabalar guruhi o’z mutaxassisliklariga tegishli bo’lgan quyidagi mavzulardan biri bo’yicha ma`ruza tayyorlaydi. 1. Kasb ta`limi metodlari va ularning tavsifnomasi. 2. Reproduktiv va muammoli izlanish metodlari. 3. Ta`lim jarayonida interfaol metodlar. Har bir yo’nalish bo’yicha «Olimlar» maqomini olgan talabalar o’zlariga tegishli mavzu bo’yicha taqdimot va ko’rgazmali qurollar asosida qo’shimcha materiallardan foydalangan holatda ma`ruza qiladilar. IV. Ma`ruzalar tugagach, talabalar o’rtasida bahs va munozara o’tkaziladi. V. Mashg’ulotni umumiy yakunlash. VI. Uyga vazifa berish. Talabalarning ijodiy izlanishi, mantiqiy fikrlashini rivojlantirish va qo’shimcha bilim olishga bo’lgan ehtiyojlarini qondirishda ijodiy o’yinlar muhim ahamiyatga egadir. Ta`lim jarayonida vujudga keltirilgan muammoli vaziyatlarni talabalar o’zaro hamkorlikda avval o’zlashtirgan bilim, ko’nikma va malakalarini ijodiy qo’llanish va izlanish orqali hal etishga zamin tayyorlaydigan didaktik o’yinlar ijodiy o’yinlar deb ataladi. Ijodiy o’yinli mashg’ulotlardan «Informatika» fanini o’qitishda, yani ma`lum bir mavzuni o’rganishda foydalanish mumkin. Bunda talabalar teng sonli guruhlarga ajratilib, ularga shartli ravishda «Professor», «Dotsent», «Katta o’qituvchi» deb nom beriladi. Bu erda mutaxassislarning har qaysi guruhi ijodiy izlanib, kelgusidagi ishlarini rejalashtirishga o’rganadilar. O`qituvchi tomonidan tavsiya etilgan topshiriqlarni bajarib, dalil va isbotlar asosida o’z javoblarini bildiradilar. Ijodiy o’yin mashg’ulotlarida guruhdagi barcha talabalar hamkorlikda ishlaydilar, avvalgi mashg’ulotlarda o’zlashtirgan bilimlarini yangi vaziyatlarda qo’llaydilar. Bu esa ularda o’z bilim va iqtidoriga nisbatan ishonch hissini uyg’otadi. Shunday qilib, didaktik o’yinli mashg’ulotlar orqali o’quvchi-talabalar yangi kasblar bilan tanishadilar, egallagan bilimlarini ta`limning qaysi sohalarida qo’llash mumkinligini ko’rsatadilar, ushbu fanga bo’lgan qiziqishlari ortadi, qo’shimcha adabiyotlar bilan mustaqil foydalanishga, o’z o’rtog’ining fikrini sabot va chidam bilan tinglashga, bilimlarini nazorat qilishga, o’z-o’zini baholashga o’rganadilar. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Yuldashev U.Yu., Boqiev R.R., Zokirova F.M. Informatika o’qitish metodikasi. Toshkent, “Talqin”, 2005 y. 2. Saidaxmedov N.S. Yangi pedagogik texnologiyalar T., “Moliya”, 2003y., 172 b. 3. To’raqulov X.A. Pedagogik tadqiqotlarda axborot tizimlari va texnologiyalari. T., “Fan”, 2006 y., 240 b. 4. Ishmuhamedov R., Abduqodirov A.A., Pardaev A. Ta`limda innovatsion texnologiyalar (ta`lim muassasalari pedagog-o’qituvchilari uchun amaliy tavsiyalar). Toshkent 2008 y., 181 b. 5. Isoqov I., Qulmamatov S.I. Informatikani o’qitishda innovatsion texnologiyalar fanidan amaliy mashg’ulotlar ishlanmalari. Guliston, GulDU, 2013 y.

Shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim texnologiyalari asosida informatika fanlarini o‘qitish. Informatikani o‘qitishda hamkorlikda, jamoada, muammoli o‘qitish; modul, didaktik-o‘yin texnologiyalari

Купить