Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 376.1KB
Покупки 0
Дата загрузки 23 Сентябрь 2019
Расширение ppt
Раздел Презентации
Предмет Информатика и ИТ

Продавец

Bohodir Jalolov

Шахсий компьютерлар

Купить
WWW.ARXIV.UZШахсий компьютерлар WWW.ARXIV.UZРЕЖА Компьютернинг архитектураси ва асосий курилмалари Шахсий компьютерлар таснифи Компьютернинг атроф курилмалари Компьютерда маълумотларни ташкил этиш ва саклаш Компьютернинг дастурий таъминоти Тизимли дастурий таъминот Амалий дастурий таъминот Дастурлаш технологиясининг ускунавий воситалари1 2 3 4 5 6 7 8 WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ АРХИТЕКТУРАСИ ВА АСОСИЙ КУРИЛМАЛАРИ  Информатика — бу ахборотнинг нафакат умумий хусусиятлари, балки унга автоматлаштирилган ишлов беришнинг услублари, жараёнлари ва техник воситаларини урганувчи фандир. Автоматлаштирилган ишлов бериш жараёнларининг асосини ахборотни йиКиш, талкин килиш, саклаш, кайта ишлаш ва узатиш ташкил килади. Бу жараёнлар хисоблаш техникаси, жумладан, ЭУМлар ёрдамида амалга оширилади.  Утган асрнинг 40-йилларидан бошлаб универсал ЭУМларнинг даври бошланди деса булади. Уларнинг тараккиётини авлодларга булиб урганиш тажрибаси кенг кулланиб келинган. Айни пайтда ЭУМда кулланилган радиотехник элементлар базаси хамда дастурий таъминоти каби тасниф белгилари буйича авлодларга ажратишдан хам фойдаланилган. Лекин яна бир тасниф белгиси — ЭУМнинг а WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ АРХИТЕКТУРАСИ ВА АСОСИЙ КУРИЛМАЛАРИ Универсал ЭУМлар архитектурасига караб куйидагиларга булинади: Биринчи авлод ЭУМлари — бу таркибида тезкор хотира курилмаси хам бор булган «базавий ЭУМ»дир. Иккинчи авлод ЭУМлари — бу биринчи авлод машинасидан таркибида ташки хотира курилмаси хам борлиги билан фарк килади; Учинчи авлод ЭУМлари — бу иккинчи авлод машина сидан таркибида ахборот алмашув курилмаси(канал) хам борлиги билан фарк килади. Канал тезкор хотира билан ЭУМнинг ташки курилмалари орасида ахборот алмашу вига имкон беради. Шу туфайли куп дастурли (бир вактнинг узида, мисол учун, ахборотни чоп этиш, мусикани ижро этиш, маълумотларни киритиш ва хоказо) режимни амалга ошириш мумкин булади. БЭСМ-6, ЕС ЭУМ ва бош калар учинчи авлод машиналари сирасига киради. Туртинч WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ АРХИТЕКТУРАСИ ВА АСОСИЙ КУРИЛМАЛАРИ WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ АРХИТЕКТУРАСИ ВА АСОСИЙ КУРИЛМАЛАРИ Компьютернинг асосий курилмалари куйидагилар: системали блок , монитор ва клавиатура (сичконча билан). Системали блокда марказий процессор, оператив (тезкор) хотира, каттик диск, контроллерлар, дискеталар ва лазерли компакт дисклар билан ишлаш учун курилмалар ва бошкалар жойлашади. Марказий процессор . Компьютернинг энг мухим кисмини марказий процессор, (яъни процессор ва бошкарув курилмаси) ташкил этади. Дастур ёрдамида берилган маълумотларни узгартирадиган, хамма хисоблаш жараёнларини бошкарадиган хамда хисоблаш ишларига тегишли мосламаларнинг узаро алокасини урнатадиган курилма — процессор деб аталади. Арифметик ва мантикий амалларни бажариш, хотирага мурожаат килиш, дастурдаги курсатмаларнинг берилган кетма-кетликда бажарили WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ АРХИТЕКТУРАСИ ВА АСОСИЙ КУРИЛМАЛАРИ 1993 йилдан бошлаб Intel фирмаси Pentium микропроцессорларини ишлаб чикариб, IBM компьютерларига урнатмокда. Уозирда Республикамизда IBM русумли компьютерлардан PIII кенг таркалган. Айрим корхона ва ташкилотларда,хусусан таълим муассасаларида, жумладан академик лицей ва касб-хунар коллежларида PIV компьютерлари хам урнатилиб фойдаланилмокда. Оператив хотира . Оператив хотира узида компьютерда ишлатилаётган дастурлар ва маълумотларни саклайди. Маълумотлар доимий хотирадан оператив хотирага кучирилади, олинган натижалар зарур холда дискка кайта ёзилади. Компьютер учирилиши билан оператив хотирадаги маълумотлар учирилади. Дискли жамлагичлар. Маълумотларни саклаш, хужжатларни ва дастурларни бир жойдан иккинчи жойга олиб утиш, бир ко WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ АРХИТЕКТУРАСИ ВА АСОСИЙ КУРИЛМАЛАРИ Уозирги пайтда компьютерларда, асосан, 3,5 дюймли (89 мм), сиКими 1,44 Мбайт булган дискеталар ишлатилиб келинмокда. Бу дискеталар каттик пластмасса Ки лофга уралган булиб, бу уларнинг ишончлилигини ва ишлаш муддатини оширади. 3,5 дюймли дискеталарда ёзишни такикловчи ёки имкон берувчи махсус утказгичи мавжуд. Агар тешикча бекилган булса маълумотлар ёзиш мумкин, акс холда эса, мумкин эмас. Дискетадан биринчи бор фойдаланганда уни албатта махсус равишда форматлаш, инициализация килиш керак. Бунинг учун WINDOWSнинг махсус дастури керак булади. Каттик дисклардаги жамлагичлар (винчестерлар) компьютер билан ишлаганда фойдаланиладиган ахборотни доимий саклашга мулжалланган. Масалан, операцион тизим дастурлари, куп ишлатиладиган даст WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ АРХИТЕКТУРАСИ ВА АСОСИЙ КУРИЛМАЛАРИ Шуни алохида таъкидлаш лозимки, маълумотларга кириш вакти ва укиш-ёзиш тезлиги факат дисководнинг узигагина боКлик эмас, балки диск билан ахборот алмашиш канали параметрларига, диск контролерининг тури ва компьютер микропроцессорининг тезлигига хам боКлик. Контролерлар (махсус электрон схемалар) компьютер таркибига кирувчи турли курилмалар (монитор, клавиатура ва бошкалар) ишини бошкаради. Киритиш-чикариш портлари оркали процессор ташки курилмалар билан маълумот алмашади. Ички курилмалар билан маълумот алмашуви учун махсус портлар хамда умумий портлар мавжуд. Умумий портларга принтер, «сичконча» уланиши мумкин. Умумий портлар 2 хил булади: параллел — LPT1—LPT4 деб белгиланади ва кетма-кет — COM1—COM3. Параллел портлар кириш- чик WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ АРХИТЕКТУРАСИ ВА АСОСИЙ КУРИЛМАЛАРИ Клавиатура . IBM PC клавиатураси фойдаланувчи томонидан маълумотларни ва бошкарув буйрукларини компьютерга киритишга мулжалланган курилмадир. Клавиатуранинг умумий куриниши ундаги тугмачалар сони ва жой ланишига караб турли хил компьютерларда фарк килиши мумкин, лекин уларнинг вазифаси узгармайди. Сичконча ва трекбол. Сичконча ва трекбол компьютерга ахборотни киритишнинг координатали ку рилмалари хисобланади. Улар клавиатуранинг урнини тулалигича алмаштира олмайди. Бу курилмалар асосан икки ёки учта бошкарув тугмачасига эга. Сичкончани уланишининг уч усулини курсатиш мумкин. Энг куп таркалган усул кетма-кет порт оркали уланишдир. Шинали интерфейсли сичкончалар камрок тар калган. Уларни улаш учун махсус интерфейс ёки «сичконча» п WWW.ARXIV.UZШАХСИЙ КОМПЬЮТЕРЛАР ТАСНИФИ Шахсий компьютерлар (ШК) — хаммабоплик ва куллашда универсаллик талабларини кониктирувчи, бир киши фойдаланадиган микро ЭУМлардир. Шахсий компьютерлар хаммабоплик ва универсаллик талабларини кондириши учун куйидаги хусусиятларга эга булиши лозим: индивидуал харидор учун мос келадиган нархларда; атроф-мухит шароитларига махсус талабларсиз фойдаланиш автономлиги; тузилишининг бошкариш, фан, таълим, турмуш сохаларида турли куринишда кулланишларга мослашувчанлиги; фойдаланувчининг махсус, касбий тайёргарликсиз ишлаши имкониятини берувчи операцион тизимлар ва бошка «дустона» дастурий таъминотлар; ишлашнинг юкори даражада ишончлилиги (бузилмасдан 5000 соатдан ортик ишлаши). Маълумотларни кайта ишлаш билан боКлик бирор масалани янги ахборот технологияси дои WWW.ARXIV.UZШАХСИЙ КОМПЬЮТЕРЛАР ТАСНИФИ WWW.ARXIV.UZШАХСИЙ КОМПЬЮТЕРЛАР ТАСНИФИ Кучма компьютерлар шахсий компьютерларнинг тез ривожланаётган кенжа синфидир. Мутахассислар фикрича, 1998 йилда фойдаланувчиларнинг 50% дан купроКи айнан кучма компьютерлардан фойдаланган булса, 2000 йилга келиб бу курсаткич 81% дан ошди. Кучма компьютерларнинг купчилиги аккумуляторлардан алохида (автоном) таъминланади. Улар тармокка уланиши хам мумкин. Видеомонитор сифатида уларда ясси видеопроекторли суюк кристалли дисплейлар кулланилади. Суюк кристалли дисплейлар (LCD - Liguid Crystal Display) фаол (актив) ва суст (пассив) матрицали булади. Суст матрицада экраннинг хар бир элементи (пиксел) координатали бошкарувчи шаффоф симлар кесишган жойга етиб келади. Фаол (актив) матрицали дисплей анча мураккаб ва киммат, бирок яхши сифат — баркарор, контраст WWW.ARXIV.UZШАХСИЙ КОМПЬЮТЕРЛАР ТАСНИФИ Мохиятига кура улар тармокдан таъминланувчи оддий ишчи станцияларидир, бирок ташки кобиКи(корпуси) кутариб юриш учун кулай килиб тайёрланган ва ясси суюк кристалли видеомониторга эга. Улар одатда модем ва СД—ROMларга, локал хамда Internet тармокларига уланиши мумкин. «Lap Top» туридаги портатив компьютерлар «дипломат» хажмидаги кичик чемоданчалар куринишида тайёрланади. Уларнинг оКирлиги одатда 5—10 кг атрофида булади. Аппарат ва дастурий таъминот уларнинг энг яхши кучмас ШКлар билан муваффакиятли ракобатлашишига имкон беради. Компьютер-блокнотлар (Note Book ва Sub Note Book , шунингдек, уларни Omni Book — «хар ерда хозир» деб хам аташади) столда фойдаланиладиган ШКларнинг барча вазифаларини бажаради. Улар унча катта булмаган китоб хажмидаги муъжаз ч WWW.ARXIV.UZШАХСИЙ КОМПЬЮТЕРЛАР ТАСНИФИ Компьютер-блокнотларнинг купгина моделлари алока каналига ва шунга мувофик хисоблаш тармоКига уланиш учун модемларга эга алокани таъминлайди. Улар унча катта булмаган хажмдаги суюк кристалли монохром ва рангли дисплейларга эга. Клавиатураси хар доим киска, Tpack Point ва Tpack Pad туридаги манипуляторларга эга. Чунтак компьютерлари ( Palm Top , бу «кафтдаги» деган маънони билдиради) 300 грамм оКирликка эга. Типик улчамлари йиКилган холатда 150Ѕ80Ѕ25 ммдир. Улар тулаконли шахсий компьютерлар булиб, микропроцессор, оператив ва доимий хотира, одатда монохром суюк кристалли дисплей, ихчам клавиатура, кучмас ШКга ахборот алмашув максадларида уланиш учун порт булимларига эга. Электрон котиблар ( PDA-Personal Digital Assistent , уларни баъзан Hand Help — ку WWW.ARXIV.UZШАХСИЙ КОМПЬЮТЕРЛАР ТАСНИФИ Купгина электрон котиблар модемларга эга ва бошка ШКлар билан ахборот алмашиши мумкин. Уисоблаш тармоКига уланганда эса электрон почта ва факсларни олиш хамда жунатиш мумкин. Улардан баъзилари хатто автоматик ракам терувчиларга эга. Электрон котибларнинг янги модемлари бошка компьютер курилмалари билан масофадан симсиз ахборот алмашиш учун радиомодем ва инфракизил портлар билан жихозланган. Электрон ёзув дафтарчалари ( organizer — органайзерлар) ихчам компьютерларнинг «энг енгил синфи»га киради (бу синфга улардан ташкари калькуляторлар, элек трон таржимонлар ва бошкалар киради); уларнинг оКирлиги 200 граммдан ошмайди. Органайзерлар фойдаланувчи томонидан дастурлаштирилмайди, бирок сиКимли хотирага эга. Унга зарур ахборотни ёзиш ва унинг ёрдамида махс WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ АТРОФ КУРИЛМАЛАРИ Компьютерлар асосий курилмалардан ташкари бир катор атроф курилмаларига хам эга. Уларнинг баъзилари билан танишиб чикамиз. Принтерлар. Принтер — маълумотларни коКозга чикарувчи курилма. Барча принтерлар матнли маълумотни, купчилиги эса расм ва графикларни хам коКозга чикаради. Рангли тасвирларни чикарувчи махсус принтерлар хам бор. Принтерларнинг куйидаги турлари мавжуд: матрицали, пурковчи ва лазерли. Матрицали принтерлар якин вактларгача кенг таркалган принтерлардан бири эди. Бу принтернинг ёзиш каллагида вертикал тартибда игналар жойлашган. Каллак ёзув сатри буйлаб харакатланади ва игналар керакли дакикада буялган лента оркали коКозга урилади. Натижада коКозда белги ёки тасвир пайдо булади. Игналар сонига караб бу принтерлар бир неча турларга WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ АТРОФ КУРИЛМАЛАРИ Пурковчи рангли принтер сифати лазерли принтерга якин, нархи арзон ва шовкинсиз ишлайди. Шунинг учун хозирги кунда купчилик ундан фойдаланяпти. Тезлиги бир бет учун 15 дан 100 секундгача. Лазерли принтерлар матнларни босмахона сифати даражасига якин даражада чоп этишни таъминлайди. У ишлаш нуктаи назаридан нусха кучирувчи ксероксга якин. Бунда факат босувчи барабан компьютер буйруКи ёрдамида электрланади. Буёк доначалари зарбланиб барабанга ёпишади ва тасвир хосил булади. Тезлиги бир бет матн учун 3 дан 15 секундгача. Расм учун купрок, катта расмлар учун 3 минутгача вакт талаб килади. Уозирги кунда минутига 15—40 бетгача чоп этадиган лазерли принтерлар бор. Лазерли компакт дисклар . Лазерли компакт дисклар учун диск юритувчи ( CD - ROM )нинг иш п WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ АТРОФ КУРИЛМАЛАРИ Диск юритувчиларнинг унумдорлигини ошириш учун уларни буфер хотира (КЭШ хотира) билан жихозлайдилар. КЭШ хотираларнинг стандарт хажмлари 64, 128, 256, 512 ва 1024 Кбайт. Диск юритувчининг буфери маълумотларни CD-ROM дан укигандан сунг, контроллер платаси, сунгра марказий процессорга жунатишгача булган вакт давомида, киска муддатга саклаш учун махсус хотира хисобланади. Бундай буферлаштириш диск курилмасига маълумотларни процессорга кичик микдорларда узатиш имконини беради. WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ АТРОФ КУРИЛМАЛАРИ Аудиоадаптер. Уар кандай мультимедиавий шахсий компьютер таркибида аудиоадаптер платаси мавжуд. Creative Labs фирмаси узининг биринчи аудиоадаптерини Sound Blaster деб аталгани учун уларни купинча «саундбластерлар» дейишади. Аудиоадаптер компьютерга факат стерефоник овознигина эмас, балки ташки курилмаларга товуш сигналларни ёзиш имконини хам беради. Шахсий компьютерларнинг дискли жамлагичларига оддий (аналогли) товуш сигналларини ёзиш мумкин эмас. Улар факат ракамли сигналларнигина ёзишга мулжаллангандир. Аудиоадаптер товуш сигнали даражасини даврий равишда аниклаб, уни ракамли кодга айлантириб берувчи аналог-ракамли узгартиргичга эга. Мана шу маълумот таш ки курилмага ракамли сигнал куринишида ёзиб куйилади. Ушбу жараёнга тескари жараённи амалг WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ АТРОФ КУРИЛМАЛАРИ Модем ва факс-модемлар. Модем-телефон тармоКи ор кали компьютер билан алока килиш имконини берувчи курилмадир. Факс-модем — бу, факсимил хабарларни кабул килиш ва жунатиш имконини берувчи модемдир. Узининг ташки куриниши ва урнатилиш жойига караб модемлар ички ва ташки модемларга булинади. Ички модемлар бевосита системали блок ичига урнатиладиган электрон платадан иборат. Ташки модемлар — бу компьютер ташкарисида булган ва портлардан бирига уланадиган автоном электрон курилмадир. Сунгги йилларда модемлар ва факс-модемларга булган талаб ошиб кетди. Модемлар бир компьютердан иккинчисига хужжатлар пакетини етарлича тез утказиш, электрон почта оркали боКланишга имкон беради. Шунингдек, хорижий хамкорлар билан алока килиш учун глобал компью тер тармоК WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ АТРОФ КУРИЛМАЛАРИ Сканерлар. Сканер — компьютерга матн, расм, слайд, фотосурат куринишида ифодаланган тасвирлар ва бошка график ахборотларни автоматик равишда киритишга мулжалланган курилмадир. Сканерларнинг турли моделлари мавжуд. Энг куп тар калгани — стол усти, планшетли ва рангли сканерлардир. Плоттерлар — бу, компьютердан чикарилаётган маълумотларни коКозда расм ёки график куринишда тасвирлаш имконини берувчи курилмадир. Одатда уни график ясовчи (графопостроитель) деб хам аташади. Юкоридаги курилмалардан ташкари компьютерга махаллий тармокка уланиш имконини берувчи тармок адаптери, диджитайзер, яъни электрон планшет, джойстик, видиоглаз, ракамли фотоаппарат ва видиокамера каби курилмалар уланиши мумкин. WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРДА МАЪЛУМОТЛАРНИ ТАШКИЛ ЭТИШ ВА САКЛАШ Компьютер ишлов берадиган барча маълумотлар элементлари «Киштчалар», яъни 0 ва 1 ракамлардан (битлар) дан тузилади. Шундан сунг куйидаги занжир хосил булади: бит-байт- файл-каталог- мантикий диск. Бит — ахборотнинг энг кичик бирлиги булиб, 0 ёки 1 раками берадиган ахборотни билдиради. Битнинг кийматини учирилган-ёкилган, йук-ха, ёлКон-рост альтернативалари каби талкин этиш мумкин. Компьютер конкрет битлар билан алохида жуда кам холларда иш куради. Одатда компьютер саккиз битдан иборат 0 ва 1 ракамлари комбинацияси билан ишлайди. Бу комбинациялар байт деб аталади. Компьютернинг барча ишлари — бу, байтлар тупламини бошкаришдир. Байтлар компьютерга клавиатура ёки дисклардан (ёки алохида линиялар оркали) келиб тушади. Шундан сунг даст WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРДА МАЪЛУМОТЛАРНИ ТАШКИЛ ЭТИШ ВА САКЛАШ Саккиз разрядли байтдаги максимал иккилик сон 1111• 1111га тенг. Агар уни унли санок системасига утказсак 255 хосил булади. Демак, ноль билан биргаликда бир байтда 256 та турли унли сонларни ёзиш мумкин экан. Компьютер хотираси — бу, махсус электрон ячейкалар туплами булиб, уларнинг хар бири ноль ва бирлар комбинациясидан иборат бир бит ахборотни саклай олади. Ячей ка лар 0,1,2,,,,3200,32001 ва х.к. тартиб ракамлари билан номерланади. Ячейканинг номери шу ячейкага ёзиб куйилади ва байтнинг адреси дейилади. Шунга эътибор берингки, ячейка (байт) адреси ва ячейкага жойлашган ахборот (байт киймати) бир хил нарса эмас. Ячейка адреси (номери) узгармайди, ундаги ахборот эса 0 дан 255 гача узгариши мумкин. Оператив хотирада ахборот компью WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРДА МАЪЛУМОТЛАРНИ ТАШКИЛ ЭТИШ ВА САКЛАШ Магнитли дискка ёзилган барча ахборот блокларга булинган холда булади. Бу блоклар байтлар тупламидан иборат булиб, файллар деб аталади. Уар бир файл узининг белгиси (номи)га эга булиши керак. Шу ном буйича инсон ва операцион тизим файлларни фарклайди, таниб олади ва фойдаланади. Демак, файл — каттик ёки эгилувчан диск ка ёзилган ва номланган байтлар мажмуасидир. Файл узунлиги бир байтдан унлаб Мбайтгача узгариши мумкин. Файлларда компьютер ишлов бериши мумкин булган ихтиёрий ахборот сакланиши мумкин. Масалан, матнли хужжатлар, дастурнинг матни, шартли кодлар, машина тилидаги дастурлар ва бошкалар. Турли дастурларнинг ишлаши натижасида хам дискда файллар хосил булиши мумкин. Файллар турлари буйича матнли ва матнли булмаган файлларг WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРДА МАЪЛУМОТЛАРНИ ТАШКИЛ ЭТИШ ВА САКЛАШ Кенгайтма одатда файлнинг келиб чикиши, нимага мулжалланганлиги, бирор гурухга тегишли эканлилигини билдиради. Купчилик дастурий тизимлар конкрет типдаги файллар конкрет кенгайтмага эга булиши кераклилигини талаб этади. Масалан, DOS операцион тизими EXE ва СOM кенгайтмали файлларни дастур деб хисоблайди. Матнли файллар учун ТХТ, doc кенгайтмаларини ишлатиш кулай. Шуни таъкидлаш лозимки, факат кенгайтмалари билан фарк килувчи номлар, турли файлларни билдиради. Масалан, COWF.C, COWF.PRT, COWF.OBT, COWF.EXE. Куп таркалган кенгайтмалар куйидагилардир: · BAT — буйрукли файл. · BAK — файлнинг суКурта нусхаси. · BAS — бейсик тилидаги дастур матни. · PAS — паскал тилидаги дастур матни. · DBF — маълумотлар базасининг оператив файли. WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРДА МАЪЛУМОТЛАРНИ ТАШКИЛ ЭТИШ ВА САКЛАШ Компьютер эгилувчан ва каттик магнитли дисклар (винчестерлар)даги жамлагичлар билан жихозланган булади. Бирор дискка мурожаат этиш учун диск юритувчилар лотин алифбосининг биринчи харфлари билан белгиланган. Маса лан, А, В, С, . . . . харфларни диск юритувчиларнинг номи деб атаймиз. Диск номи бирор операцион тизим буйруКида ёзилганда икки нукта билан биргаликда ёзилади: С:, А:, ва хоказо. Эгилувчан дискеталар диск юритувчисининг биринчиси А номга, иккинчиси В номга (агар мавжуд булса) эга. Биринчи каттик диск С номга эга. Айрим операцион тизимлар маълум Мбайт сиКимидан ошик булган винчестерлар билан ишлай олмаганлиги сабабли физик винчестер бир неча, сиКими 28—32 Мбайтдан ошмайдиган мантикий дискларга булинади. Ушбу мантикий дискл WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРДА МАЪЛУМОТЛАРНИ ТАШКИЛ ЭТИШ ВА САКЛАШ Файл туКрисида гапирганда уни бирор дискда (дискетада ёки винчестерда) жойлашган деб тушунамиз. Винчестерга ёзилган хар бир файлнинг албатта у жойлашган мантикий дискининг номи булади. Эгилувчан дискларда эса ундай эмас. Бирор файл ёзилган дискета диск юритувчига куйилмагунча у учун диск номи мавжуд булмайди. Агар дискета А диск юритувчига куйилса, файл хам А дискда жойлашган деган гапни айтишимиз мумкин. Локал компьютер тармокларида ва СD-ROM уланганда хам мантикий дисклар билан иш куриш мумкин. Винчес терда минглаб, хатто ун минглаб файлларни жойлаштириш мумкин. Агар улар бирор усул билан тематик гурухларга булинмаса, шунча файллар билан ишлаш анча мушкул булади. Бир ном билан аталувчи файллар гурухи каталоглар дейи лади. Уларни WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРДА МАЪЛУМОТЛАРНИ ТАШКИЛ ЭТИШ ВА САКЛАШ Мисол учун, мантикий дискни — жавон десак, унда папкалардан иборат кутилар ва алохида (кутидан ташкарида) папкалар сакланиши мумкин. Уар бир кутида уз навбатида алохида кутичалар ва алохида папкалар жойлашган булиши мумкин. Кутилар, кутичалар ва папкаларга номлари ёзилган этикеткалар елимланган булади. Энди тасаввур килинг, папка — бу, этикеткада ёзилган номга эга булган файл булса, алохида кути — бу, мантикий дискнинг каталоги, кутича эса ушбу каталогнинг каталог остидир. Каталоглар, файлларнинг тула руйхати узак каталогнинг мундарижаси дейилади ва шу каталогда биринчи даражали каталоглар ва алохида файллар кайд этилади. WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ ДАСТУРИЙ ТАЪМИНОТИ Шахсий компьютер иккита ташкилий кисмлардан иборатлигини биз олдинги бобда айтиб утган эдик. Булар аппарат таъминот (hardwаre) ва дастурий таъминот (soft ware)лардир. Аппарат таъминоти — бу, биринчи навбатда компьютернинг асосий техник кисмлари ва кушимча (атроф) курилмаларидир. Дастурий таъминот компьютернинг иккинчи мухим кисми булиб, у маълумотларга ишлов берувчи дастурлар мажмуасини ва компьютерни ишлатиш учун зарур булган хужжатларни уз ичига олади. Дастурий таъминотсиз хар кандай компьютер бамисоли бир парча темирга айланиб колади. Компьютернинг аппарат ва дастурий таъминоти орасида боКланиш кандай амалга оширилади? Аввало улар орасидаги боКланиш интерфейс деб аталишини билиб олишимиз лозим. Компьютернинг турли техник кисмлари орасидаги уз WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ ДАСТУРИЙ ТАЪМИНОТИ Энди компьютернинг дастурий таъминоти билан танишиб чикайлик. Барча дастурий таъминотларни учта категория буйича таснифлаш мумкин: — системавий дастурий таъминот; — амалий дастурий таъминот; — дастурлаш технологиясининг ускунавий воситалари. Системавий дастурий таъминот (Sistem software) — компьютернинг ва компьютер тармокларининг ишини таъминловчи дастурлар мажмуасидир. Амалий дастурий таъминот (Aplication program paskage) — бу аник бир предмет сохаси буйича маълум бир масалалар синфини ечишга мулжалланган дастурлар мажмуасидир. Дастурлаш технологиясининг ускунавий воситалари — янги дастурларни ишлаб чикиш жараёнида кулланиладиган махсус дастурлар мажмуасидан иборат воситалардир. Бу воситалар дастурчининг ускунавий воситалари булиб хизмат килад WWW.ARXIV.UZКОМПЬЮТЕРНИНГ ДАСТУРИЙ ТАЪМИНОТИ Энди компьютернинг дастурий таъминоти билан танишиб чикайлик. Барча дастурий таъминотларни учта категория буйича таснифлаш мумкин: — системавий дастурий таъминот; — амалий дастурий таъминот; — дастурлаш технологиясининг ускунавий воситалари. Системавий дастурий таъминот (Sistem software) — компьютернинг ва компьютер тармокларининг ишини таъминловчи дастурлар мажмуасидир. Амалий дастурий таъминот (Aplication program paskage) — бу аник бир предмет сохаси буйича маълум бир масалалар синфини ечишга мулжалланган дастурлар мажмуасидир. Дастурлаш технологиясининг ускунавий воситалари — янги дастурларни ишлаб чикиш жараёнида кулланиладиган махсус дастурлар мажмуасидан иборат воситалардир. Бу воситалар дастурчининг ускунавий воситалари булиб хизмат килад WWW.ARXIV.UZСИСТЕМАВИЙ ДАСТУРИЙ ТАЪМИНОТ Системавий дастурий таъминот (СДТ) куйидагиларни бажаришга каратилган: — компьютернинг ва компьютерлар тармоКининг ишонч ли ва самарали ишлашини таъминлаш; — компьютер ва компьютерлар тармоКи аппарат кисмининг ишини ташкил килиш ва профилактика ишларини бажариш. Системавий дастурий таъминот иккита таркибий кисм дан — асосий (базавий) дастурий таъминот ва ёрдамчи(хиз мат курсатувчи) дастурий таъминотдан иборат. Асосий дастурий таъминот компьютер билан биргаликда етказиб берилса, хизмат курсатувчи дастурий таъминот алохида, кушимча тарзда олиниши мумкин. Асосий дастурий таъминот (baze softwаre) — бу, компьютер ишини таъминловчи дастурларининг минимал тупламидан иборат. Уларга куйидагилар киради: — операцион тизим (ОТ); — тармок операцион тизими. Ёрдам WWW.ARXIV.UZСИСТЕМАВИЙ ДАСТУРИЙ ТАЪМИНОТ Шундай килиб, системавий дастурий таъминотни схематик равишда куйидагича тасвирлаш мумкин. WWW.ARXIV.UZСИСТЕМАВИЙ ДАСТУРИЙ ТАЪМИНОТ Операцион тизим (ОТ). Компьютернинг ёкилиши билан ишга тушувчи ушбу дастур компьютерни ва унинг ресурсларини (тезкор хотира, дискдаги уринлар ва хоказо) бошкаради, фойдаланувчи билан мулокотни ташкил этади, бажариш учун бошка дастурларни (амалий дастурларни) ишга туширади. ОТ фойдаланувчи ва амалий дастурлар учун компьютер курилмалари билан кулай мулокотни(интерфейсни) таъминлайди. Драйверлар. Улар ОТ имкониятларини кенгайтиради. Жумладан, компьютернинг киритиш — чикариш курилмалари (клавиатура, сичконча, принтерлар ва бошкалар)ни бошкаришда ёрдам беради. Драйверлар ёрдамида компьютерга янги курилмаларни улаш ёки мавжуд курилмалардан ностандарт равишда фойдаланиш мумкин. Уозирги даврда куплаб ОТлар мавжуд: — UNIX; — MS DOS; — OS/2; — WINDOWS; — WIND WWW.ARXIV.UZСИСТЕМАВИЙ ДАСТУРИЙ ТАЪМИНОТ Биринчи шахсий компьютерлар ОТ га эга эмас эдилар . Компьютер тармокка уланиши билан процессор доимий хотирага мурожаат этар эди. Уларда мураккаб булмаган дас турлаш тили, масалан, Бейсик ёки шунга ухшаш тилни кулловчи, яъни уни тушуниб, унда ёзилган дастур билан ишлай олувчи махсус дастур ёзилган булар эди. Ушбу тил буйрукларини урганиш учун бир неча соат кифоя килар, сунгра компьютерга унча мураккаб булмаган дастурларни киритиш ва улар билан ишлаш мумкин булар эди. Компьютерга магнитофон улангач, чет дастурни хам юклаш имконияти яратилди. Бунинг учун битта, LOAD буйруКи кифоя эди, холос. Компьютерга диск юритувчилар уланиши билан ОТга булган зарурият пайдо булди. Диск юритувчи магнитофондан шуниси билан фарк киладики, бу курилмага эркин мурожаат э WWW.ARXIV.UZСИСТЕМАВИЙ ДАСТУРИЙ ТАЪМИНОТ ОТларнинг кейинги ривожланиши аппарат таъминотининг ривожланиши билан параллел борди. Эгилувчан дисклар учун янги диск юритувчилар пайдо булиши билан ОТлар хам узгарди. Каттик дискларнинг яратилиши билан, уларда унлаб эмас, балки юзлаб, хатто минглаб файл ларни саклаш имконияти яратилди. Шу сабабли файллар номида хам англашилмовчиликлар пайдо була бошлади. Ана шунда ДОТлар хам анча мураккаблашди. Уларга дискларни каталогларга булувчи ва ушбу каталогларга хизмат курсатувчи воситалар (каталоглар орасида файлларни кучириш ва нусха олиш, файлларни саралаш ва бошкалар) киритилди. Шундай килиб, дискларда файлли структура пайдо булди. Уни ташкил этиш ва унга хизмат курсатиш вазифаси эса ОТга юкланади. Каттик дисклар янада катта улчамларга эга булиши билан WWW.ARXIV.UZСИСТЕМАВИЙ ДАСТУРИЙ ТАЪМИНОТ Уар бир янги пайдо булаётган ОТ компьютернинг тезкор хотирасидан янада яхши, унумлирок фойдалана олади ва янада кувватли процессорлар билан ишлай олади. 1981 йилдан 1995 йилгача IBM PC компьютерларни асосий операцион тизими MS DOS эди. Шу йиллар ичида у MS DOS 22 версиясигача булган ривожланиш боскичларини босиб утди. MS DOS фойдаланувчи билан компьютернинг аппарат таъминоти уртасидаги «воситачи» булиб хизмат килди. Шунинг билан бирга у инсонга караганда компьютерга якинрокдир. Компьютерни таъмирлаш ва унга хизмат курсатиш буйича купгина ишлар хам MS DOSда бажарилар эди. WINDOWS 95, WINDOWS NT, WINDOWS 98лар график интерфейсли ОТлар хисобланади, чунки улар фойдаланувчи билан график тасвирлар (ёрликлар, белгилар) ёрдамида мулокот килиш имконини берад WWW.ARXIV.UZАМАЛИЙ ДАСТУРИЙ ТАЪМИНОТ Компьютернинг дастурий таъминоти орасида энг куп кулланиладигани амалий дастурий таъминот (АДТ)дир. Бунга асосий сабаб — компьютерлардан инсон фаолиятининг барча сохаларида кенг фойдаланиши, турли предмет сохаларида автоматлаштирилган тизимларнинг яратилиши ва кулланишидир. Амалий дастурий таъминотни куйидагича таснифлаш мумкин. WWW.ARXIV.UZАМАЛИЙ ДАСТУРИЙ ТАЪМИНОТ Муаммога йуналтирилган АДТ га куйидагилар киради: — бухгалтерия учун ДТ; — персонални бошкариш ДТ; — жараёнларни бошкариш ДТ; — банк ахборот тизимлари ва бошкалар. Умумий максадли АДТ — соха мутахассиси булган фойдаланувчи ахборот технологиясини куллаганда унинг ишига ёрдам берувчи куплаб дастурларни уз ичига олади. Булар: — компьютерларда маълумотлар базасини ташкил этиш ва саклашни таъминловчи маълумотлар базасини бошкариш тизимлари (МББТ); — матнли хужжатларни автоматик равишда бичимлаштирувчи, уларни тегишли холатда расмийлаштирувчи ва чоп этувчи матн мухаррирлари; — график мухаррирлар; — хисоблашлар учун кулай мухитни таъминловчи элек т рон жадваллар; — такдимот килиш воситалари, яъни тасвирлар хосил килиш, уларни экранда намойиш этиш, слайдлар, ан WWW.ARXIV.UZАМАЛИЙ ДАСТУРИЙ ТАЪМИНОТ Офис АДТ идора фаолиятини ташкилий бошкаришни таъминловчи дастурларни уз ичига олади. Уларга куйидагилар киради: — режаловчи ёки органайзерлар, яъни иш вактини режалаштирувчи, учрашувлар баённомаларини, жадвалларни тузувчи, телефон ва ёзув китобларини олиб борувчи дастурлар; — таржимон дастурлар, яъни берилган бошланКич матн ни курсатилган тилга таржима килишга мулжалланган дас турлар; — сканер ёрдамида укилган ахборотни таниб олувчи ва матнли ифодага биноан узгартирувчи дастурий воситалар; — тармокдаги узок масофада жойлашган абонент билан фойдаланувчи орасидаги узаро мулокотни ташкил этувчи коммуникацион дастурлар. Кичик нашриёт тизимлари «компьютерли нашриёт фаолияти» ахборот технологиясини таъминлайди, матнни бичим солиш ва тахрирлаш, автоматик рави WWW.ARXIV.UZАМАЛИЙ ДАСТУРИЙ ТАЪМИНОТ — Билимларга асосланган интеллектуал тизимлар. Ушбу йуналишдаги мухим натижалардан бири эксперт тизимларнинг яратилиши хисобланади. Шу туфайли сунъий интеллект тизимларини маълум ва кичик сохаларнинг эксперти сифатида тан олиниши ва кулланиши мумкин. — ЭУМларнинг янги архитектурасини яратиш. Бу йуналиш сунъий тафаккур машиналари (бешинчи авлод ЭУМлари) ни яратиш муаммоларини урганади. — Интеллектуал роботлар. Бу йуналиш олдиндан куйилган манзил ва максадга эриша оладиган интеллектуал роботлар авлодини яратиш муаммолари билан шуКулланади. WWW.ARXIV.UZДАСТУРЛАШ ТЕХНОЛОГИЯСИНИНГ УСКУНАВИЙ ВОСИТАЛАРИ Уозирги пайтда дастурлаш технологиясининг ускунавий воситаларини яратиш билан боКлик йуналиш тез суръатлар билан ривожланмокда. Бундай ускунавий воситалар дастурлар яратиш ва созлаш учун кувватли ва кулай воситаларни ташкил этади. Уларга дастурлар яратиш воситалари ва Cаse-технологиялар киради. Дастурлар яратиш воситалари. Ушбу воситалар дастурлар яратишда айрим ишларни автоматик равишда бажаришни таъминловчи дастурий тизимларни уз ичига олади. Уларга куйидагилар киради: — компилятор ва интерпретаторлар; — дастурлар кутубхонаси; — турли ёрдамчи дастурлар. Компилятор дастурлаш тилидаги дастурни машина кодидаги дастурга айлантириб беради. Интерпретатор юкори даражадаги дастурлаш тилида ёзилган дастурнинг бевосита бажарилишини хам та WWW.ARXIV.UZДАСТУРЛАШ ТЕХНОЛОГИЯСИНИНГ УСКУНАВИЙ ВОСИТАЛАРИ CASE-технологияси информатиканинг хозирги пайтда энг тезкор ривожланаётган сохаларидан биридир. CASE — Computer Aided Sistem Engineering — ахборотлар тизимини автоматлаштирилган усулда лойихалаш дегани булиб, CASE-технологияси турли мутахассислар, жумладан, тизимли тахлилчилар, лойихачилар ва дастурчилар иштирок этадиган купчиликнинг катнашиши талаб этиладиган ахборот тизимларини яратишда кулланилади. Case-технологиялари воситалари нисбатан янги, 80- йиллар охирида шаклланган йуналишдир. Улардан кенг куламда фойдаланиш кимматлиги туфайли чегаралангандир. Case-технологияси — мураккаб дастурий тизимларни тахлил этиш, лойихалаш, ишлаб чикариш ва кузатиб туриш технологик жараёнини автоматлаштирувчи дастурий таъминотдир. Case- технолог WWW.ARXIV.UZФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР 1. Каримов И. А. Узбекистон буюк келажак сари.—Тошкент.: «Узбекистон», 1998.—528 б. 2. Баркамол авлод — Узбекистон тараккиётининг пойдевори.(Узбекистон Республикасининг «Таълим туКрисида» ва «Кадр лар тайёрлаш миллий дастури туКрисида»ги конунлар).—Т.: «Шарк», 1998.—64 б. 3. Информатика: Касб-хунар коллежлари учун укув дастури.//Муаллифлар жамоаси: А.А.Абдукодиров, Р. Д. Алоев, Р. Р. Бокиев ва бошкалар—Т.:2000.—12 б. 4. Рахмонкулова С. И. IBM РС шахсий компьютерида ишлаш.—Тошкент, 1998. —224 б. 5. У. Юлдашев,Р. Р. Бокиев, М. Э. Мамаражабов. EXCEL 97: Укув кулланма.—Т., 2000.— 40 б. 6. У. Юлдашев, М. Э. Мамаражабов, К. А. Мирвалиева. POWER POINT 97: У кув кулланма .— Т ., 2001.—32 б . WWW.ARXIV.UZФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР 7. У. Юлдашев, Ш. К. Рахматуллаева. Microsoft WINDOWS -98: Укув кулланма.—Т., 2001. —29 б. 8. У. Юлдашев, Ш. К. Рахматуллаева. Microsoft WORD 97: Укув кулланма.—Т., 2001.—47 б. 9. Узбекистон Давлат таълим стандарти: Урта махсус, касб-хунар таълими умумтаълим фанлари. — «Маърифат», №86, 2000 й. 4 ноябрь. 10. ўуломов С. С., Шермухамедов А. Т., Бегалов Б. А. Иктисодий информатика: Дарслик / Академик С. С. ўуломовнинг умумий тахрири остида.—Т.: «Узбекистон», 1999.—528 б. 12. ўуломов С. С. ва бошкалар. Ахборот тизимлари ва технологиялари: Олий укув юрти талабалари учун дарслик /Академик С. С. ўуломовнинг умумий тахрири остида.—Т.: «Шарк», 2000.—592 б.
Купить
  • Похожие документы

  • Operatsion tizimlarda journaling file system
  • I/O scheduling algoritmlari
  • O‘rta Osiyo kutubxonalarining o‘rganilish masalalari
  • Funksiyalar va arrow function
  • Tashkilot xodimlari ma’lumotlarini jamlovchi tizim

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha