“Shifoxona” ma’lumotlar bazasini yaratish - Педагогика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	386.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	pdf
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

“Shifoxona” ma’lumotlar bazasini yaratish

Купить

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA -MAXSUS TA’LIM
VAZIRLIGI SAMARQAND DAVLAT UNIVERSITETI RAQAMLI
TEXNOLOGIYALAR FAKULTETI

AMALIY MATEMATIKA INFORMATIKA YO’NALISHI
302 - guruh talabasi Rahmatova Mashhuraning
MA’LUMOTLAR BAZASI TEXNOLOGOYALARI FANIDAN
“Shifoxona ” ma’lumotlar bazasini loyhalash mavzusida

KURS ISHI

Tekshirdi: Eshonqulov E.

SAMARQAND – 202 1

Mavzu: “Shifoxona” ma’lumotlar bazasini yaratish.
Reja:
I. Kirish.
1.1. MBBT ni hozirgi kundagi ilm -fandagi o’rni.
1.2. MBBT istiqbollari.
II. Nazariy qism.
2.1. MBBT haqida umumiy ma’lumot.
2.2. MBBT da jadvallar, so’rovlar, formalar va hisobotlar bilan ishlash.
2.3. MBBT tillari haqida ma’lumot.
III. Amaliy qism.
3.1. “Shifoxona” ma’lumotlar bazasining mantiqiy strukturasi va uni
shakllantirish .
3.2. Jadvallarning o’zaro bog’lanishi.
IV. Xulosa.
V. Foydalanilgan adabiyotlar.

Kirish
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Farmoniga asosan, Axborot
texnologiyalari va kommunikastiyalarini rivojlantirish vazirligi tashkil etildi.
Farmonning O’zAda keltirilgan matniga ko’ra, vazirlik O’zbekiston Aloqa,
axborotlashtirish va telekommunikastiya texnologiyalari davlat qo’mitasi negizida
tashkil etilgan.Yangi vazirlikning asosiy vazifalari va faoliyat yo’nalishlari sifatida
quyid agilar belgilangan:axborot texnologiyalari va kommunikastiyalar soxasida,
“elektron xukumat”ni joriy etishda yagona davlat siyosati amalga oshirilishini
ta’minlash;aloqa va telekommunikastiyalar soxasidagi faoliyatni, shuningdek,
radiochastotali spektrdan foydalanishni davlat yo’li bilan boshqarish, listenziyalash
va nazorat qilish borasidagi funkstiyalarni amalga oshirish;Internet tarmog’ining
milliy segmenti yanada shakllantirilishini ta’minlash;raqobatdosh dasturiy
maxsulotlarning mamlakatimizda ishlab c hiqarilishini va ichki bozorini xamda
ularga ko’rsatiladigan xizmatlarni rivojlantirishga ko’maklashish;axborot
xavfsizligini ta’minlash;zamonaviy kommunikastiya vositalari soxasida ilmiy
tadqiqotlar va ishlanmalarni, kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini
oshirishni tashkil qilish;vazirlik faoliyati doirasiga kiruvchi boshqa yo’nalishlar
bo’yicha xorijiy investistiyalarni jalb etish va boshqalar. “Gazeta.uz” ning qayd
etishicha, Aloqa, axborotlashtirish va telekommunikastiya texnologiyalari d avlat
qo’mitasi 2012 yil 16 oktyabrida Aloqa va axborotlashtirish agentligi negizida
tashkil etilgan edi. O’zAAA esa, o’z navbatida, 2002 yili Pochta va
telekommunikastiyalar agentligi negizida, ushbu agentlik esa 1997 yili Aloqa
vazirligi negizida tashkil etilgan edi. Aloqa vazirligining o’zi 1992 yilda tashkil
etilgan. Biz dasturchilar uchun bu qarorlar juda muhim qarorlardan biri bo’ldi. 2013 -
yildan 2020 -yilgacha Elektron hukumat tizimiga o’tilish talab qilinmoqda. Shuning
uchun axborot tizimlariga o’ti lishga kata ahamiyat berilmoqda.Yangi o’quv yurtlari
va yangi fakultetlar ochilmoqda. Dunyo globallashib borgani sari axborot
tehnalogiyalarga bo’lgan talab ortib bormoqda. O’zbekiston ham rivojlangan
davlatlar qatoriga kirib bormoqda. Bunda esa yoshlarni ongini saviyasini oshirish va
zamon talablariga mos ravishda kadrlarni tayyorlash davlatimiz taraqiyotini

rivojlanishiga sabab bo’ladi. Mamlakatimizda axborot -kommunikatsiya
texnologiyalarini rivojlantirish jarayoni izchil davom ettirib kelinmoqda. Eng
avv alo, O‘zbekistonda mazkur sohani tartibga soluvchi mukammal qonunchilik
bazasi yaratilganini alohida ta'kidlash joiz. Shu bilan birga, bugun dunyoda shiddat
bilan kechayotgan globallashuv sharoitida AKT sohasining keskin taraqqiy etib
borishi kuzatilayotga nligi, ilg‘or davlatlarning ushbu soha rivojiga alohida e'tibor
qaratayotgani bejiz emas. Darhaqiqat, hozirgi davrda AKT orqali uzatiladigan
axborot jamiyat rivojining eng muhim shartlaridan biri bo‘lib qoldi. U ishlab
chiqarish resursi, insonlar orasidagi aloqani ta'minlovchi qudratli vositaga aylandi.
Shu bois, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, umuman, jamiyatning axborot
uzatish tezligi hamda sifatiga bo‘lgan talablari kun sayin ortib bormoqda. AKT
sohasini jadal sur'atlar bilan taraqqiy ettiris h O‘zbekiston iqtisodiyotida amalga
oshirilayotgan tarkibiy o‘zgarishlar hamda iqtisodiy islohotlarning bosh
yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Chunki bu yo‘nalish nafaqat respublikani
axborotlashgan jamiyatga aylantirish uchun xizmat qiladi, balki mamlaka timiz
iqtisodiyotini jadal sur'atlar bilan rivojlantirishda o‘ziga xos yetakchi tarmoq —
«lokomotiv» rolini o‘ynaydi.Dasturiy vazifalardan kelib chiqib, mamlakatimizda
komputer va axborot texnologiyalari, telekommunikatsiya va ma'lumot uzatish
tarmoqlarini , internet xizmatlarini rivojlantirish va zamonaviylashtirish, ularni
dunyo standartlari darajasiga yetkazish maqsadida keng ko‘lamli islohotlar
bosqichma -bosqich amalga oshirilmoqda. Albatta, ijtimoiy hayotning barcha
sohalarida bo‘lgani kabi axborot -komm unikatsiya texnologiyalari sohasidagi
islohotlarni muvaffaqiyatli amalga oshirish, o‘z navbatida, ushbu sohaning huquqiy
asosini shakllantirish va takomillashtirib borishni taqozo etadi. Shuning uchun ham
mamlakatimizda mazkur sohada samarali huquqiy mexan izmlarni yanada
takomillashtirishga jiddiy e'tibor qaratilmoqda. O‘tgan davr mobaynida sohani
yanada rivojlantirishga qaratilgan 11ta qonun, O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining 3ta farmoni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti hamda Vazirlar
Mahkamasini ng 40dan ortiq qarorlari va 300dan ortiq idoraviy qonunosti hujjatlari
qabul qilindi. Mustaqillik yillarida yaratilgan keng huquqiy maydon

mamlakatimizda siyosiy modernizatsiya jarayonlarida tobora muhim ahamiyat kasb
etib borayotgan axborotkommunikatsiya texnologiyalarining jadal sur'atlarda
rivojlanishi yo‘lida qulay imkoniyatlar yaratmoqda.Jamiyatni axborotlashtirish va
axborot -kommunikatsiya texnologiyalarini yanada rivojlantirish maqsadida 2003 -
2004 yillarda «elektron» qonunlar bloki qabul qilindi. Bul ar «Elektron raqamli imzo
to‘g‘risida»gi, «Elektron hujjat aylanishi to‘g‘risida»gi va «Elektron tijorat
to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi qonunlaridir. Mazkur qonun hujjatlarini
ishlab chiqishda ushbu sohadagi xalqaro huquqiy me'yorlar hamda bir qat or
rivojlangan davlatlarning tajribalari ham atroflicha o‘rganilib, milliy
qonunchiligimizga maqbul jihatlari uyg‘unlashtirildi. Ushbu qonunlarning qabul
qilinishi va joylarda ularning ijrosi ta'minlanishi, o‘z navbatida, ish yuritish
madaniyatining elektr on ko‘rinishi shakllanishiga, masofa qisqarishiga, vaqt
tejalishiga hamda iqtisodiy samaradorlikning oshishida muhim omil bo‘ldi.
Mamlakatimizda axborot -kommunikatsiya texnologiyalarining jadal sur'atlarda
rivojlanishi elektron hujjat aylanishi, elektron r aqamli imzo, elektron tijorat,
elektron to‘lovlar kabi yana bir qancha yangi xizmat turlarining shakllanishiga,
jumladan, tadbirkorlarimizga masofadan turib dunyoning xohlagan mamlakatidan
o‘ziga hamkor topish va tijorat ishlarini yuritishiga keng yo‘l och di. Mamlakatimiz
milliy iqtisodiyotida yangi yo‘nalish hisoblangan mazkur tizimlarning tez sur'atlarda
taraqqiy etishining yana bir omili — bu axborotkommunikatsiya texnologiyalarini
raqamlashtirish darajasining ortishi, xususan, xalqaro axborot tarmoqlari dan
foydalanishning umumiy tezligi o‘tgan yilga nisbatan 61 foizga oshib, bugungi
kunda 7780 Mbit/s.ni tashkil etayotgani va ulardan foydalanish uchun qulay shart -
sharoitlar yaratilganligidadir. Shuningdek, joriy yil boshida ma'lumotlar uzatish,
jumladan, internetga ulanish bo‘yicha xizmat ko‘rsatuvchi xo‘jalik subyektlarining
soni 930 taga yetgan bo‘lsa, jamoaviy foydalanish maskanlari 1063tani tashkil
etdi.Xorijiy mamlakatlar tajribasidan ma'lumki, elektron tijoratning shiddat bilan
rivojlanishiga interne tdan foydalanuvchilar soni aholining 20 -25 foizini tashkil
etgandagina erishish mumkin. Bugungi kunda mamlakatimizda internetdan
foydalanuvchilar soni 10 millionga yetgani elektron tijoratning kelgusidagi yorqin

istiqbolidan darak berib turibdi. O‘zbekisto nda elektron hujjatlarga huquqiy mavqe
beruvchi «Elektron hujjat aylanishi to‘g‘risida»gi qonunning qabul qilinishi,
shubhasiz, elektron hujjat aylanishi tizimini rivojlantirishga ko‘maklashib, davlat
hokimiyatining turli idoralari o‘rtasidagi hujjat aylan ishini avtomatlashtirishga
qulay imkoniyat yaratmoqda. Elektron hujjat aylanishi tizimini joriy etish o‘zaro
axborot almashinuvi darajasi va sifatini oshirishga, axborot izlash samaradorligi
o‘sishiga, katta hajmdagi ma'lumotlar bilan ishlash va ulardan fo ydalanishga
ko‘maklashib, qog‘ozli hujjat aylanishi ulushining kamayishiga yordam bermoqda.
Ushbu qonun elektron hujjatning huquqiy maqomini va uning rekvizitlarini
aniqlagan bo‘lib, elektron hujjat aylanishi ishtirokchilarini, elektron hujjatni olish,
jo‘ natish, ularni saqlash va muhofaza etish tartibini belgilab berdi. «Elektron raqamli
imzo to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni elektron hujjatdagi elektron
raqamli imzo va qog‘ozdagi shaxsiy imzo teng kuchga ega ekanligini ta'minlab
berdi. Natija da yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan internet tarmog‘idan
foydalangan holda kerak bo‘lgan barcha hisobot formalari va boshqa ma'lumotlarni
elektron ravishda interaktiv holda olish hamda soliq va statistika hisobotlarini
topshirish imkoniyatini yaratdi . Bu tizim kichik biznes va tadbirkorlik
subyektlarining vaqtini tejash, davlat xizmatchilari bilan bevosita muloqot uchun
navbat kutish yoki soliq hisobotlarini to‘ldirishdagi xato va kamchiliklarni
tuzatishga emas, balki o‘z tadbirkorlik ishlarini rivojl antirishga sarf etishlariga
imkon bermoqda.Shuningdek, mazkur qonunning qabul qilinishi va ijrosining
ta'minlanishi natijasida respublikamizda 9ta elektron raqamli imzo kalitlarini
ro‘yxatga olish markazlari tashkil etildi. Agar elektron raqamli imzo kalit lari soni
2006 yilda 93tani tashkil etgan bo‘lsa, hozirgi kunga kelib 300 mingtadan ortib
ketdi.Shu bilan bir qatorda, mijozlarga yangi xizmat turlarini ko‘rsatishning huquqiy
asoslari kafolatlab qo‘yildi. Bu bilan iqtisodiyotimizga «Paynet» kabi elektron
to‘lovlar xizmatini ko‘rsatuvchi muassasalar kirib keldi, «SMS -banking»,«Internet -
banking» kabi yangi elektron to‘lov xizmatlari joriy etildi. Endilikda ushbu
xizmatlar sharofati bilan mijozlar kommunal, mobil aloqa va internet xizmatlarini
hisob -kitob qil ib, uy -ro‘zg‘or mollarini internet orqali sotib olishmoqda.2005 yildan

boshlab O‘zbekistonda davlat organlarining internetdagi rasmiy veb -saytlari
ochilishi tatbiq etildi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
«Axborotlashtirish sohasida normativ -huquqiy bazani takomillashtirish
to‘g‘risida»gi 256 -qarori bilan ushbu saytlarga asosiy talablar belgilangan bo‘lib,
unda saytlarni to‘laqonli rasmiylashtirish, undan foydalanish va yangilash
maqsadida veb -saytda joylashtiriladigan zaruriy axborotlar ro‘y xati, mazmuni va
boshqa kerakli shartlarga nisbatan xalqaro standartlar aniq shakllantirildi. Davlat va
xo‘jalik boshqaruvi, mahalliy davlat hokimiyati organlarining
axborotkommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish vositasida jismoniy va
yuridik shaxsl ar bilan o‘zaro tezkor hamkorligini ta'minlash, shuningdek, davlat va
xo‘jalik boshqaruvi, mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan ko‘rsatiladigan
xizmatlardan keng foydalanilishni ta'minlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi
tomonidan 2007 yil 23 avgust da «Davlat va xo‘jalik boshqaruvi, mahalliy davlat
hokimiyati organlarining axborot -kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan
holda yuridik va jismoniy shaxslar bilan o‘zaro hamkorligini yanada
takomillashtirish chora -tadbirlari to‘g‘risida»gi qaror qa bul qilinib, u bilan axborot -
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda interaktiv davlat xizmatlari
ko‘rsatish to‘g‘risidagi nizom tasdiqlandi. Ma’lumotlarni boshqarish vositalarining
rivojlanishi axborot texnologiyalari bazasiga qurilgan har qan day axborot tizimining
asosi hisoblanadi. Ma’lumotlar bazasi (date base) - bu EHM ning tashqi xotirasida
saqlanadigan, har qanday jismoniy, ijtimoiy, statistik, tashkiliy va boshqa
ob’yektlar, jarayonlar, holatlarning o‘zaro bog‘liq va tartiblashtirilgan
m ajmuidir.Ma’lumotlar bazasi (MB) har xil foydalanuvchilarning axborot
yetishmovchiligini ta’minlash uchun mo‘ljallangan. Amaliyotda ko‘pchilik
ma’lumotlar bazasi chegaralangan predmet sohasi uchun loyihalashtiriladi. Bitta
EHMda bir qancha ma’lumotlar baza si yaratiladi. Vaqti bilan turdosh vazifalarni
bajarishga mo‘ljallangan ba’zi bir ma’lumotlar bazasi birlashishi ham mumkin. MB
ni loyihalashtirishda asosan ikkita masala echiladi:

• predmet sohasi ob’ektlarini qanday qilib ma’lumotlar modellarining abstr akt
obektlari shaklida ifodalash. Ayrim hollarda bu masalaga ma’lumotlar bazasini
mantiqiy loyihalash masalasi deyiladi.
• ma’lumotlar bazasiga so‘rovlarning bajarilish effektivligini qanday
ta’minlash. Bu masalaga ma’lumotlar bazasini fizik loyihalash ma salasi deyiladi.
Ixtiyoriy turdagi MBni loyihalashtirishning birinchi bosqichdagi predmet sohasini
tahlil qilish bo‘lib, u axborot tuzilmasini (konseptual sxemalar) tuzish bilan
yakunlanadi. Bu bosqichda foydalanuvchining so‘rovlari tahlil qilinadi, axboro t
ob’ektlari va uning xarakteristikalari tanlanadi, hamda o‘tkazilgan tahlil asosida
predmet sohasi tuzilmalashtiriladi. Predmet sohasini tahlil qilishni uch bosqichga
bo‘lish maqsadga muvofiqdir:
• konseptual talablar va axborot ehtiyojlarini tahlil qili sh;
• axborot ob’ektlari va ular orasidagi aloqalarni aniqlash;
• predmet sohasining konseptual modelini qurish va MBni konseptual
sxemasini loyihalashtirish.

2.1.MBBT haqida umumiy ma’lumot.
Informatsion texnologiyalarning rivojlanishi va axborot oqimlarining tobora
ortib borishi, ma’lumotlarning tez o’zgarishi kabi holatlar insoniyatni bu
ma’lumotlarni o’z vaqtida qayta ishlash choralarini qidirib topishga undaydi.
Ma’lumotlarni saqlash, uzatish va qayta ishlash uchun ma’lumotlar bazasi (MB) ni
yaratish, so’ngra undan keng foydalanish bugungi kunda dolzarb bo’lib qolmoqda.
Ma’lumotlar bazasi – bu o’zaro bog’langan va tartiblangan ma’lumotlar
majmuasi bo’lib, u ko’rilayotgan ob’ektlarning xususiyatini, hol atini va ob’ektlar
o’rtasidagi munosabatni ma’lum sohada tavsiflaydi.
Darhaqiqat, hozirgi kunda inson hayotida MBda kerakli axborotlarni saqlash
va undan oqilona foydalanish juda muhim rol o’ynaydi. Sababi: jamiyat
taraqqiyotining qaysi jabhasiga nazar so lmaylik o’zimizga kerakli ma’lumotlarni
olish uchun, albatta, MBga murojaat qilishga majbur bo’lamiz. Demak, MBni
tashkil qilish axborot almashuv texnologiyasining eng dolzarb hal qilinadigan
muammolaridan biriga aylanib borayotgani davr taqozasi.Ma’lumki, MB
tushunchasi fanga kirib kelgunga qadar, ma’lumotlardan turli ko’rinishda
foydalanish juda qiyin edi. Programma tuzuvchilar ma’lumotlarini shunday tashkil
qilar edilarki, u faqat qaralayotgan masala uchungina o’rinli bo’lardi. Har bir yangi
masalani hal qilishda ma’lumotlar qaytadan tashkil qilinar va bu hol yaratilgan
programmalardan foydalanishni qiyinlashtirar edi. Shuni qayd qilish lozimki, MBni
yaratishda ikkita muhim shartni hisobga olmoq zarur: ma’lumotlarning turi va
ko’rinishi ularni qo’llaydiga n programmalarga bog’liq bo’lmasligi lozim, ya’ni
MBga yangi ma’lumotlarni kiritganda yoki ma’lumotlar turini o’zgartirganda,
programmalarni o’zgartirish talab etilmasligi lozim;
MBdagi kerakli ma’lumotni bilish yoki izlash uchun biror programma tuzishga
hojat qolmasin.Shuning uchun ham MBni tashkil etishda ma’lum qonun va
qoidalarga amal qilish lozim. Bundan buyon axborot so’zini ma’lumot so’zidan
farqlaymiz, ya’ni axborot so’zini umumiy tushuncha sifatida qabul qilib, ma’lumot
deganda aniq bir belgilanga n narsa yoki hodisa sifatlarini nazarda tutamiz.

Bugungi kunda ma’lumotlarni eng ishonchli saqlaydigan vositalardan biri
hozirgi zamon kompyuterlaridir. Kompyuterlarda saqlanadigan MB maxsus
formatga ega bo’lgan muayyan tuzilmali fayl demakdir. Kompyuter xotirasida har
bir fayl yozuv deb ataladigan bir xil turdagi qismlardan iborat bo’ladi. Yozuv o’zaro
bog’langan ma’lumotlarning bir qismidir. Fayldagi yozuvlar soni qaralayotgan
ma’lumotning o’lchoviga bog’liq. Har bir yozuv esa maydon deb ataladigan
bo’la klardan tashkil topadi. Maydon ma’lumotlarning qisqa to’plamidan iborat
bo’lishi lozim. Har bir maydon, o’zi ifodalaydigan ma’lumotlariga ko’ra, biror
nomga ega bo’ladi.
MB tashkil qilish, ularga qo’shimcha ma’lumotlarni kiritish va mavjud MBdan
foydalani sh uchun maxsus MBlar bilan ishlaydigan programmalar zarur bo’ladi.
Bunday programmalar majmui ma’lumotlar bazasini boshqarish sistemalari
(MBBT) deb yuritiladi. Aniqroq qilib aytganda, MBBT –bu ko’plab
foydalanuvchilar tomonidan MBni yaratish, unga qo’shim cha ma’lumotlarni kiritish
va MBni birgalikda ishlatish uchun zarur bo’lgan programmalar majmuidir.
MBBSning asosiy tarkibiy qismi –ma’lumotlar bo’lsa, boshqa tarkibiy qismi –
foydalanuvchilardir. Bulardan tashqari Hardware - texnik va Software -dasturiy
ta’mi noti ham MBBSning samarali ishlashini ta’minlovchi tarkibiy qismlar
hisoblanadi. Hardware tashqi qo’shimcha qurilma iborat bo’lsa, programma qismi
esa MB bilan foydalanuvchi o’rtasidagi muloqotni tashkil qilishni amalga oshiradi.
MBning tuzilishi o’rganila yotgan ob’ektning ma’lumotlari ko’rinishi, ma’nosi,
tuzilishi va hajmiga bog’liq bo’ladi.
Odatda, foydalanuvchilar quyidagi kategoriyalarga bo’linadilar:
• foydalanuvchi -programma tuzuvchi;
• sistemali programma tuzuvchi;
• ma’lumotlar bazasi administra tori.
Bunda programma tuzgan foydalanuvchi MBBT uchun yozgan programmasiga
javob beradi, sistemali programma tuzuvchi esa butun sistemaning ishlashi uchun
javobgar hisoblanadi. U holda MB administratori sistemaning saqlanish holatiga va
ishonchliligiga ja vob beradi.

MBBT quyidagicha tavsiflanadi:
Ispolnimost -Bajarilishlik, foydalanuvchi so’roviga hozirjavoblik bilan
muloqotga kirishish;
Minimalnaya povtoryaemost – Minimal takrorlanishlik, MBdagi ma’lumot
iloji boricha kam takrorlanishi lozim, aks holda ma’lumotlarni izlash susayadi;
Yaxlitlik –axborotni MBda saqlash iloji boricha ma’lumotlar orasidagi
bog’liqlikni asragan holda bo’lgani, ayni muddao;
Bezopasnost –Xavfsizlik, MB ruxsat berilmagan kirishdan ishonchli himoya
qilingan bo’lishi lozim. F aqat foydalanuvchi va tegishli tashkilotgina ma’lumotlarga
kira olish va foydalanish huquqiga egalik qilishi mumkin;
Migratsiya –ba’zi bir ma’lumotlar foydalanuvchilar tomonidan tez ishlatilib
turiladi, boshqalari esa faqat talab asosida ishlatiladi. SHuni ng uchun ma’lumotlar
tashqi xotiralarda joylashtiriladi va uni shunday tashkil qilish kerakki, eng ko’p
ishlatiladigan ma’lumotlarga murojaat qilish qulay bo’lsin.
Ma’lumotlar bazasini boshqarish sistemasida har bir MB modeli quyidagi
xususiyatlari bo’yic ha tavsiflanadi:
Ma’lumotlar tuzilmalarining turi;
Ma’lumotlar ustida bajariladigan amallar;
Butunlikning cheklanganligi.
Ma’lumotlar. Belgili shaklda ifodalangan ob’ekt yoki ob’ektlarning muomalasi
haqidagi axborotlar ma’lumotni tashkil qiladi.Bu ma’lumotlar inson yoki qandaydir
texnik qurilma tomonidan qabul qilinishi va tegishli tarzda interpretatsiya qilinishi
mumkin. Ma’lumotlarning tavsifli xususiyati shu hisoblanadiki, ya’ni ularni bir
belgili tizimdan boshqasiga qayta kodlash axbor otni yuqotmagan holda o‘tkazish
mumkin. Belgili ifodalanishning bunaqangi xususiyatining ahamiyati - mavjud
predmetli holatning qabul qiluvchiga yo‘naltirilgan, belgilarning har xil tizimlarida
ifodalanish imkonini beradi.Ma’lumotlar bazasini qurishda inso nga yo‘naltirilgan
mantiqiy ifodalanish haqida va uzoq muddatli xotira qurilmasiga yo‘naltirilgan
jismoniy ifodalanish haqida gapirish an’anaga aylangan.

2.1 -rasmda predmet sohasining ma’lumotlar bazasida ifodalanishi bilan bog‘liq
asosiy tushunchalar kel tirilgan.

2.1 -rasm. Ma’lumotlar bazasida predmetli muhitning ifodalanishi .
Ma’lumotlarning joylashuvi va xotira qurilmasida ularning o‘zaro aloqalari
haqida gapirishdan oldin, o‘zigan xos ma’lumotlar modelini yaratgan holda,
ma’lumotlar o‘zaro bog‘liqligini mantiqiy darajada keltirish lozim.Shunday qilib,
predmet sohasining barch a ob’ektlarida yozuv tarkiblari va ularning o‘zaro aloqasi
aniqlandi, ya’ni predmet sohasining ma’lumotlar modeli vazifalashtirildi.
Ma’lumotlar modelining asosiy vazifasi saqlash ahamiyatlari bilan bog‘liq,
chalg‘itadigan detallarsiz axborot kartinasini t o‘liq namoyon etish imkonini
berishdan iborat. U ma’lumotlar bankida saqlanayotgan har qanday ma’lumotni
olish mexanizmini ishlab chiqishda yordam beradigan asbobdir.
MBni yaratishda predmet sohasini tahlil qilish
MB ni loyihalashtirishda asosan ikkita m asala yechiladi:
1.Predmet sohasi ob’ektlarini qanday qilib ma’lumotlar modellarining abstrakt
obektlari shaklida ifodalash. Ayrim hollarda bu masalaga ma’lumotlar bazasini
mantiqiy loyihalash masalasi deyiladi.
2.Ma’lumotlar bazasiga so’rovlarning bajar ilish effektivligini qanday
ta’minlash. Bu masalaga ma’lumotlar bazasini fizik loyihalash masalasi deyiladi.
Ixtiyoriy turdagi MBni loyihalashtirishning birinchi bosqichdagi predmet
sohasini tahlil qilish bo’lib, u axborot tuzilmasini (kontseptual sxemala r) tuzish bilan
yakunlanadi. Bu bosqichda foydalanuvchining so’rovlari tahlil qilinadi, axborot
ob’ektlari va uning xarakteristikalari tanlanadi, hamda o’tkazilgan tahlil asosida
Real
dunyo
Ob’ektlar
Xususiyat
Munosabat.
Muammoli muhitning
mantiqiy aks ettirilishi
Muammoli muhitning
jismoniy aks ettirilishi

predmet sohasi tuzilmalashtiriladi. Predmet sohasini tahlil qilishni uch bosq ichga
bo’lish maqsadga muvofiqdir:
• kontseptual talablar va axborot ehtiyojlarini tahlil qilish;
• axborot ob’ektlari va ular orasidagi aloqalarni aniqlash;
• predmet sohasining kontseptual modelini qurish va MBni kontseptual
sxemasini loyihalashtirish .
Kontseptual talablar va axborot extiyojlarini tahlil qilishda quyidagi
masalalarni hal qilish kerak:
• foydalanuvchilarning MBga bo’lgan talablarini tahlil qilish;
• MBdan o’rin olishi lozim bo’lgan axborotlarga ishlov berish bo’yicha mavjud
masalalarini aniqlash;
• kelajakda hal qilinishi lozim bo’lgan masalalarni aniqlash;
• tahlil natijalarini hujjatlashtirish.

2.2. MBBT da jadvallar,so’rovlar,formalar va hisobotlar bilan ishlash.
Ma’lumot bazasi (MB) buyurtmachisi bilan birgalikda , ma’lumot bazasiga
so‘rovlar tizimini ishlab chiqish zarur. Ishlab chiqilgan so‘rovlar tizimi relevant
yaratilgan Mohiyat aloqa modeliga va buyurtmachini talablarini maksimal darajada
qondirishi kerak . Agar buyurtmachini qo ‘ygan talablariga qurilgan mohiyat aloqa
modeli so‘rovlar tizimiga , uni to‘la javob bermasa, unda predmet sohani qushimcha
o‘ranib chiqib, mohiyat aloqa modeli kerakli elnementlar , bog‘lanishlar va
munosobatlar bilan to‘ldiriladi.
1. So‘rovlar tizimini ma’lumotlar bazasidan foydalanuvchiga beriladigan
axborot bo‘yicha standart va nostandart (reglamentlamagan) so‘rovlarga sinflanadi.
2. Ma’lumot bazasiga reglamentlanmagan so‘rovlar - shunday so‘rovlarki, ular
foydalanuvchilarni joriy ehtiyojlariga qarab , lekin qurilgan model imkoniyatlari
chegarasida va bu surovlarni unga relevantligini saqlagan xolda o‘zini ta’rifini
uzgartirish imkonini beradi.
"Omborxona" predmet sohasi uchun surovlar sistemasi
1. Omborxonada mavjud barcha materiallarni tashki tavsif ini toping;
2. Materiallarni nomlarini va qabul qilish sanasini toping;
3. Omborxonada mavjud materiallar nomini toping;
4. Iste’molchilar va materiallar nomini toping;
5. Materiallarni olgan, omborxona nomlarini toping;
6.bir material uchun omborxona nomeru ularning kirim chiqimini toping;
7.№1 nomerli materiallar sonini va iste’molchini toping;
8. Vazni >100 bulgan materiallarni kirim va chiqim sonini toping;
9. S1 omborxonadagi materiallar nomini va ularni sonini aniklang;
10. Maksimal ogirlikka ega bulgan qizil rangli materiallarni nomini toping;
11. Eng engil vaznli detal uchun zarur bulgan materialga talab (son va
iste’molchi)ni toping;
12. 31.04 kunda kabul k.ilingan material nomerini toping;
13. P1 iste’molchiga zarur bulgan barcha materiallar saqlanadigan hamma
omborxonalarni toping;

14. Qizil rangli materiallar kerak bulgan barcha iste’molchilarni toping;
15. Vazni 40 dan katta bulgan talab kilingan mivdordagi materiallarni va ular
uchun barcha iste’molchilarni topi ng;
16. K1 va K2 materiallar saqlanaetgan barcha omborxonalarni toping;
17.31.04 sanada olingan materiallar zarur bulgan barcha iste’molchilarni
toping;
18. S1 raqamli omborxonadagi materiallar nomini va ularni mivdorini
aniqlang;
19. P1 iste’molchi za rur bulgan materiallarni umumii mikdorini aniqlang;
20. P1 iste’molchiga zarur bulgan materiallar umumii sonini toping;
21. Xar bir material va har bir omborxona uchun omborxona yangi xolatini
kuyidagi formula bilan hisoblang
22. kol = kol0 + kol1 - kol 2
| | |
Q oldiq kirim chikim
23. bir material buiicha kirimlarni umumii sonini toping; bir omborxona va har
bir material uchun chik;imlarni umumii sonini toping;
24. Talab eng ko‘p miqdorda bo‘lgan materiallarni toping;
25. k irim munosabatiga tanlash quying
26.Omborxona joriy holatini uzgartiring (kirim va chikim hisobga olinsin);
27.Barcha munosabatlarda tanlashlarni olib tashlang;
28.har bir material uchun etishmaslikni hisoblang;
29. Oq materialni ortiqchasini hisoblang ;
30. maksimal ortiklikka ega materiallarni tanlang;
31. K1 va K2 materiallar saqlanadigan barcha omborxonalarni kushimcha
munosabat yaratib toping.

2.3.MBBT tillari haqida ma’lumot.
SQL - kompyuter berilganlar bazasida saqlanuvchi ma’lumotlarni qayta ishlash
va o‘qish uchun muljallangan instrumentdir. SQL – bu strukturlashgan so‘rovlar
tilining (Structured Query Language) qisqartirilgan nomlanishidir. SQL
abbreviaturasi odatda “sikvel” deb o‘qiladi. Ba’zi xollarda, “ESKYUEL” talaffu zi
xam SQL abbreviaturasini o‘qishda ishlatiladi. Nomlanishidan ko‘rinib turibdiki,
SQL foydalanuvchining berilganlar bazasi bilan o‘zaro aloqasini tashkil etish uchun
qo‘llaniluvchi dasturlashtirish tilidir. Xaqiqatda esa SQL faqat relyasion deb
nomlanuvc hi bir turdagi berilganlar bazasi bilan ishlaydi.
Hozirda bu til MBBT foydalanuvchilariga taqdim etayotgan barcha funksional
imkoniyatlari qo‘llanilmoqda. Bu imkoniyatlar quyidagilardir:
1. Ma’lumotlar strukturasini tuzish. SQL foydalanuvchilarga ma’lumo tlar
strukturasini tuzish, o‘zgartirish xamda berilganlar bazasi elementlari o‘rtasida
aloqalarni o‘rnatish imkoniyatini beradi.
2. Ma’lumotlarni o‘qish. SQL foydalanuvchi yoki dasturga berilganlar bazasida
saqlanuvchi ma’lumotlarni o‘qish va ulardan foyd alanish imkonini beradi.
3. Ma’lumotlarni qayta ishlash. SQL foydalanuvchiga yoki dasturga berilganlar
bazasini o‘zgartirish, ya’ni unga yangi ma’lumotlar qo‘shish, mavjud ma’lumotlarni
o‘zgartirish va o‘chirish imkonini beradi.
4. Berilganlar bazasini x imoyalash. SQL yordamida ma’lumotlar bazasi
foydalanuvchilarini undagi ma’lumotlarni o‘qish va o‘zgartirish imkoniyatlarini
chegaralab qo‘yish mumkin. Bu orqali ruxsat berilmagan foydalanuvchilardan
axborotlar ximoyalanadi.
5. Ma’lumotlardan birgalikda fo ydalanish. SQL ma’lumotlardan birgalikda
foydalanishni koordinatsiya qiladi, bu esa paralel ishlayotgan foydalanuvchilar
birbirlariga xalaqit bermasdan berilganlar bazasidagi ma’lumotlardan
foydalanishlari imkonini beradi.
6. Ma’lumotlar yaxlitligini ta’m inlash. SQL berilganlar bazasini yaxlitligini
ta’minlashga imkon beradi va unda noo‘rin o‘zgartirishlar qilishni oldini oladi.

MySQL ni faqat mSQL kamchiliklariga javob sifatida qarash noto‘g‘ridir.
Uning ixtirochisi Maykl Videnius (+ yana Monty sifatida ma’lum) shved
kompaniyasi TsX xodimi ma’lumotlar bazasi bilan 1979 yildan beri ishlaydi. Yaqin
paytgacha Videnius TsX da faqat dasturchi edi. 1979 yilda firma ichida foydalanish
uchun UNIREG nomli ma’lumotlar bazasini boshqarish vositasini yaratdi. 1979
yi ldan so‘ng UNIREG bir necha tillarda yozildi va katta ma’lumotlar bazalarini
qo‘llash uchun kengaytirildi. Bitta dastur bajarilayotgan har bir jarayon bu dastur
nusxasi deyiladi, chunki xuddi o‘zgaruvchi nusxasi kabi xotiradan joy oladi. 1994
yilda TsX WWW uchun Amaliy dasturlar yarata boshladi va bu loyihani qo‘llashda
UNIREG dan foydalandi. Baxtga qarshi, UNIREG katta harajatlar talab qilgani
uchun, undan veb -sahifalarni dinamik generatsiya qilish uchun muvaffaqiyatli
foydalanib bo‘lmadi. Va TsX shundan s o‘ng SQL va mSQL ga murojaat qildi Lekin
o‘sha paytda mSQL faqat 1.x relizlari shaklida mavjud edi. Yuqorida aytganimizdek
mSQL 1.x versiyalari hech qanday indekslarni qo‘llamas edi va shuning uchun
UNIREG dan unumdorligi past edi.Videnius mSQL avtori s Xy uz bilan bog‘landi
va mSQL ni UNIREG dagi V+ ISAM qayta ishlovchisiga ulash fikri Bilan
qiziqtirmoqchi bo‘ldi. Lekin Xyuz shu paytga keldib mSQL 2 yaratish yo‘lida
anchaga ketgan va indekslar Bilan ishlash vositalarini yaratgan edi. TsX o‘z
talablariga ko‘ proq mos keluvchi ma’lumotlar bazalari serverini yaratishga qaror
qildi. TsX xodimlari Yangidan velosiped ixtiro qilib o‘tirmadilar. Ular UNIREG ni
asos qilib oldilar va soni oshib borayotgan o‘zga dasturchilar utilitalaridan
foydalandilar. O‘z tizimlari u chun boshida mSQL uchun yaratilgan API bilan deyarli
ustma -ust tushuvchi API yaratdilar. Natijada Yangi kengroq imkoniyatga ega TsX
ma’lumotlar bazasiga o‘tmoqchi bo‘lgan mSQL foydalanuvchisi o‘z kodiga juda
kam o‘zgartirish kiritishi talab qilinardi. Shu bilan birga Yangi ma’lumotlar bazasi
kodi to‘la original edi. 1995 yil may oyiga kelib TsX kompaniya ichki talablarini
qanoatlantiruvchi ma’lumotlar bazasi, - MySQL 1.0 ga ega edi. Firma biznes -
partneri Detron HB dan David Aksmark (David Axmark) TsX ga o‘z serverini
Internetda ko‘rsatishni taklif qildi. Serverni Internetda ko‘rsatishdan maqsad -
birinchi bo‘lib Aladdin Peter Deych (Aladdin Peter Deutsch) qo‘llagan biznes

modelldan foydalanishdir. Natijada MySQLni mSQL ga nisbatan «tekinroq»
qiluvchi o‘ta mo slashuvchan avtorlik huquqlari olindi. Nomiga kelganda Videnius
bu haqida shunday deydi: «Xozirgacha noma’lum MySQL nomi qaerdan kelib
chiqqani. TsX da asosiy kattalog, hamda bibliotekalar va utilitalar ko‘p qismi bir
necha o‘n yildan beri «mu» prefiksiga ega. Shu bilan birga mening qizim (bir necha
yilga kichik) ismi ham May (My). Shuning uchun haligacha sir, bu ikki manbaning
qaysi biri MySQL nomini bergan».

3.1 “Shifoxona” ma’lumotlar bazasining mantiqiy strukturasi va uni
shakllantirish
"Shifo xona Bo’limini" ma'lumotlar bazasini ishlab chiqish
2.1 " Shifo xona Bo’limini " mavzusini tahlil qilish
"Bolim" ma'lumotlar bazasi berilgan bo’limlar, xodimlar mehnatining
dinamikasi, bo’limda ishash shartlari,.
Ushbu mavzu sohasida ob'ektlarning izini ajratish mumkin:
-Shifo xona (Shifohona nomi, telifoni, email pochtasi)
-Bo’limi (Bo’lim nomi, Rahbari).
-Mijoz (To'liq ismi, pasport ma'lumotlari,Kasalik turi,).
-Shifo xona xodimlari. (hujjatlarni yig'ish, (agar filialga so'rov yuborilsa)
yordam berish).
Ob'ektlarning o'zlaridan tashqari, ular o'rtasida ham bog'liqlik mavjud.
Ob'ektlar o'rtasidagi munosabatlar - predmet sohasidagi ob'ektlarning aloqasi.
Mavzu maydoniga muvofiq tizim quyidagi xususiyatlar ni hisobga olgan holda
quriladi:
- Bemor Sog’ligiga javob berish.
- Bemorning kasalik turini aniqlash.
- Bemorning yotoq joyi va tinchligi
- xodim mijozga xizmat qiladi.

“Shifo xona ” – Shifo xona haqida ma’lumotni saqlovchi jadval
Maydon nomi Tipi Izoh
idShifo xona int(6) Kalit maydon
Shifo xona_name varchar(255) Shifo xona nomi
Shifo xona_Adress varchar(255) Shifo xona Manzili
Shifo xona_Maneger varchar(255) Shifo xona Menijeri
Phone varchar(255) Shifo xona telifoni
Email varchar(255) Email pochta manzili
Shifo xona_Sete varchar(255) Shifo xona Internit

“ Bo’lim ” – Bo’lim haqida ma’lumotni saqlovchi jadval
Maydon nomi Tipi Izoh
idBolim int(5) Kalit maydon
Bolim_Nomi varchar(60) Bo’lim nomi

“Lavozim ” –jadvali
Maydon nomi Tipi Izoh
idLavozim int(11) Kalit maydon
LavozimName varchar(100) Lavozim Nomi

“ X ona ” –haqidag saqlovchi jadval
Maydon nomi Tipi Izoh
id X ona int(11) Kalit raqami
X onaTuri varchar(45) X ona Turi
X onaSoni int(11) X onalar soni
X onaRaqami int(11) X ona raqami

“Employee ” –Xodimlar haqida ma’lumot saqlovchi jadval
Maydon nomi Tipi Izoh
idEmployee int(5) Kalit maydon
Full_name varchar(45) F.I.O
Phone varchar(45) Telifoni
Position varchar(45) Lavozmi
EmployeeDate varchar(45) Ishchi kelgan vaqti

3.2 . Jadvallarning o’zaro bog’lanishi.
Shifo xona va Bo’lim jadvallari n:1 bog’lanish turini hosil qilgan.

Bo’lim va Xon a 1:1 bog’lanish jadvali

Lavozim va Xodim jadvallari 1:1 b og’lanish

Shifo xona va X odim jadvallari n:1 bo’lanish

SQL operatorlari yordamida jadvallarni hosil qilish va jadvallarga
ma’lumotlar kiritish
1-jadval. “Shifo xona” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Shifo xona (
idShifo xona INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
Shifo xona_name VARCHAR(55) NOT NULL,
phone VARCHAR(55) NOT NULL,
email VARCHAR(15) NOT NULL
Shifo xonaAdres VARCHAR(15) NOT NULL
Shifo xonaMeniger VARCHAR(15) NOT NULL
);

2-jadval. “ X odim” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE X odim (
id X odim INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
EmployeEFullName VARCHAR(45) NOT NULL,
EmployeeDate INT(10) NOT NULL,
EmployeeAdres Varchar(45) NOT NULL,
phone VARCHAR(45) NOT NULL,
);

3-jadval. “Bemor” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Bemor (
idBemor INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
Full_name VARCHAR(45) NOT NULL,
BemorAdresi VARCHAR(45) NOT NULL,
KasalDate DATETIME(2)

);

4-jadval. “ X ona” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Hodim (
Id X ona INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
X onaTuri VARCHAR(20) NOT NULL,
X onaSoni INT(2) NOT NULL,
X onaRaqami INT(2) NOT NULL
);

5-jadval. “Bo’lim” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Bolim (
idBolimINT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
BolimNomi VARCHAR(45) NOT NULL,
);

6-jadval. “Lavozim” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Lavozim (
idLavozim INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
LavozimNomi VARCHAR(45) NOT NULL,
);

7-jadval. “Shifo xona va Hona n:1 bog’lanish” jadvalini CREATE operatori
yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Shifo xona_has_ X ona(
Shifo xona_idShifo xona INT(4) NOT NULL PRIMARY KEY,
X ona_id X ona INT(3)) NOT NULL,
);

8-jadval. “Shifo xona va Bo’lim n:1 bog’lanish” jadvalini CREATE operatori
yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Shifo xona_has_Bolim(
Shifo xonaBolim INT(4) NOT NULL PRIMARY KEY,
Shifo xona_idS hifox ona INT( 3) NOT NULL,
X odim_id X odim INT(3) NOT NULL,
)

SQL operatorlari yordamida jadvallarga yozuvlar qo’shish
1-jadval. “Shifo xona” jadvaliga INSERT operatori yordamida yozuv qo’shish
INSERT INTO Shifo xona
VALUES( 1,’Ko’pTarmoqli','Samarqand’,’+998986987858’,’ Odilova Dilshoda ’,
‘Kup tarmoqli@gmail.com’,’Kuptarmoqli.uz’ );

INSERT INTO Shifo xona
VALUES(2,‘Tramatalogiya',‘ Qashqadaryo ’,’+998986574892’,’Odilova
Charos’,’ Tramatalogiya@gmail.com’,’Tramatalogiya.uz’ );

2-jadval. “Xodim” jadvaliga INSERT operatori yordamida yozuv qo’shish
INSERT INTO Xodim
VALUES(1,’ Ergashova Gulmira ','23.02.1987 ’,’Samarqand’, ‘+998903215674’ );

INSERT INTO Xodim
VALUES(2,’Jabborov Olim ','21.02.1976’,’Samarqand’, ‘+998990342138’);

3-jadval. “Bemor” jadvalini INSERT operatori yordamida yozuv qo’shish
INSERT INTO Bemor
VALUSE(1,’Dilmurodova Guljahon’,’Jizzax’,’02.05.2021’) ;

INSERT INTO Bemor
VALUSE(2,’Dostonov Dilshod’,’ Qashqadaryo’,’02.05.2021’);

4-jadval. “Xona” jadvalini INSERT operatori yordamida yozuv qo’shish
INSERT INTO Xona
VALUSE(1,’Lyukis’,’8’);

INSERT INTO Xona
VALUSE(2,’Oddiy’,’25’);

5-jadval. “Bo’lim” jadvalini INSERT operatori yordamida jadval qo’shish
INSERT INTO Bulim
VALUSE(1,’Terapeya’);

INSERT INTO Bulim
VALUSE(2,’Genikalogiya’);

6-jadval. “Lavozim” jadvalini INSERT operatori yordamida jadval qo’shish
INSERT INTO Lavozim
VALUSE(1,’Terapev’);

INSERT INTO Bulim
VALUSE(2,’Genikalog’);

Xulosa
Hozirgi kunda Respublikamizda keng tarqalib borayotgan ish joylarini
avtomalashtirish va ish joylarida axborot kommunikatsiya vositalaridan keng
foydalanishga katta e’tibor berilmoqda.
Men ushbu “Shifoxona ma’lumotlar bazasini yaratish” mavzusidagi kurs
ishimni bajarish davomida ko`plab izlanishlar olib bordim. Jumladan, Xodimlarni
oylik maoshini ishlab chiqish bo`yicha yaratilgan ma’lumotlar bazasi bilan tanishib
chiqdim. U yerda kerakli ma’lumotlarni qanda y olish haqida tassavvurga ega
bo`ldim.
MB ni yaratish davomida dasturlash texnologiyasi bilan chuqurroq tanishib
chiqdim va chuqur malaka hosil qildim.
Shuningdek ma’lumotlar bazasi bilan ishlash, ularni oddiy va dinamik
usullarda tashkil qilish malakas ini hosil qildim. Ma’lumotlar bazasini boshqarish
tizimlari bilan tanishib chiqdim va “ Shifoxona ma’lumotlar bazasini yaratish”
ma’lumotlar bazasini bilan shuningdek undagi turli xil so’rovlar orqali ishlar olib
bordim.
Xulosa qilib shuni ta’kidlash mumki n, xozirgi fan -texnika xamda
informatsion texnologiyalarining jadal rivojlanayotgan vaqtida Shifoxona larga
bo`lgan talablar juda xam kuchli bo`lib, bu talablarni to`laqonli qondirish biz va
bizga o`xshash yosh dasturchilarning oldida turgan ulkan vazifalar dan biri bo`lib
xisoblanadi.
Shifoxona lar ishini takomillashtirish bilan qog`oz bozlikdan ozod bo`lish va
ish unumdorligini yuqori darajada oshirishga erishishimiz mumkin ekan.

Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Karimov I.A. “Bizning bosh maqsadimiz – jamiyat ni demokratlashtirish va
yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir”. – T.,”Xalq so‘zi”,
2005 - yil 29 -yanvar.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Kompyuterlashtirishni yanada
rivojlantirish va axborot -kommunikatsiya texnologiyalarini jori y etish
to‘g‘risida”gi Farmoni (№PF -3080 30.05.2002 y.).
3. O‘zbekiston Respublikasining “Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi Qonuni.
(№563 -11. № 560 -II 11.12.2003 y.). 5. “Ma’lumotlar bazasini boshqarish
tizimlar” fani bo’yicha elektron o’quv qo’llanma, TATU F F.
4. Ayupov R.X., Ismoilov S.I., Azlarov A.X., “MS Access 2002 - ma’lumotlar
majmuasini boshqarish tizimi”(o’quv qo’llanma) Toshkent.: Toshkent Moliya
instituti, 2004.
5. Кодд Э.Ф., “Реляционная модель данных для больших совместно
используемых банков данных”. СУБД . 1995 г.
Internet saytlari
1. www.ictcouncil.gov.uz -Kompyuterlashtirishni rivojlantirish bo`yicha
Vazirlar Maxkamasi muvofiqlashtiruvchi Kengashining sayti.
2. www.ecsoman.edu.ru –Rossiya Federatsiyasi Oliy o`quv yurtlarida
o`qitilayotgan fanlar bo`yicha o`quv -uslubiy komplekslar.
3. http://www.voydod.uz/ - qidiruv tizimi.
4. ziyonet.uz –O`zbekistonning axborotlarni izlab topish tizimi.
5. http://ITPortal sayti.

“Shifoxona” ma’lumotlar bazasini yaratish

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish