Shoyim Bo‘tayev qissalarining lingvopragmatik xususiyatlari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	49.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Shoyim Bo‘tayev qissalarining lingvopragmatik xususiyatlari

Купить

Shoyim Bo’tayev qissalarining lingvopragmatik xususiyatlari
Kirish
Dissertatsiya mavzusining dolzarbligi va zarurati. Bugungi kunda
O’zbekiston Respublikasining demokratik davlat qurish yo’lidagi dadil odimiari,
fuqarolik jamiyati asoslarining shakllanishi hamda jahon hamjamiyatida o’z o’rnini
topib olishida ajdodlarimizning bebaho merosi va zamonaviy tafakkuriga tayanib
yashash zamon talabi bo’lib qoldi. Davlatimizning birinchi rahabari shaxsan
islohotlarga bosh bo ’ lib barkamol shaxs , komil insonni tarbiyalashga kattae ’ tibor
qaratib kelmoqda . Aynan ta’lim sohasiga kattae’tibor berilayotganligining
Prezidentimiz tomonidan chiqarilayotgan farmon va qarorlardan ham ko’rishimiz
mumkin.
Prezidentimiz Sh.Mirziyoyevning 2017-yil 7-fevraldagi "0‘zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida"gi
fannonida 2017-2021-yillarda mamlakatimiz taraqqiyotini yanada jadallashtirishga
doir ustuvor vazifalar belgilab berildi.Harakatlar strategiyasidagi beshta ustuvor
yo'nalishdan to'rtinchisi ijtimoiy sohani rivojlantirishga qaratilgan bo’lib, unda
aholi farovonligini ta'minlash, bandlik, salomatlikni muhofaza qilish, uy-joy
masalalari qatoridan ta'lim-tarbiya tizimini taraqqiy ettirish masalasi ham o‘rin
olgan.
Farmonga binoan ta'lim va ilm-fan sohasini yanada rivojlantirish borasida
kompleks chora-tadbirlar ishlab chiqildi. 2017-yil 16-fevraldagi «Oliy o‘quv
yurtidan keyingi ta’limni yanada takomillashtirish to‘g‘risida»gi PF-4958-sonli
Farmoni; 2017- yil 20- apreldagi «Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida»gi PQ-2909-sonli qarori, 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining 2017-yil 22- maydagi «Oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim tizimini
yanada takomillashtirish to‘g‘risida»gi 304-sonli qarori hamda mazkur faoliyatga

tegishli boshqa me’yoriy-huquqiy hujjatlarda belgilangan vazifalar amalga
oshirilmoqda.
Umuman olganda, Prezidentimizning mazkur farmonida belgilab berilgan
ustuvor vazifalar xalq ta'limi tizimini shu bilan lingvistikaning yo’nalishlaridan biri
pragmalingvistikaning jadal rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi.
“Farzandlarimizning har tomonlama yetuk, sog'lom va barkamol avlod bo‘lib
voyaga yetishi esa yurtimizdagi minglab ota-onalami quvontirishi barobarida
davlatimizning kelajakdagi yuksak taraqqiyoti uchun mustahkam poydevor bo’lishi
shubhasiz” .
Ta’lim tizimi islohotining o’zbek modeli tamoyillarida belgilab berilgan
vazifalarni amalga oshirishida tilshunos olimlar ham o’z hissalarini qo’shmoqdalar.
Bunday puxta o’ylangan dasturning asosiy maqsadi yuksak umumiy va kasb-hunar
madaniyatiga, ijodiy va ijtimoiy faollikka, ijtimoiy-siyosiy hayotda mustaqil
ravishda mo’ljalni to’g’ri ola bilish mahoratiga ega bo’lgan, istiqboldagi
vazifalarni ilgari surish va hal etishga qodir kadrlarning yangi avlodini
shakllanlirishga yo’naltirilgan.
Nutq madaniyatini shakllantirishning samaradorligini oshirish maqsadida til
tizimiga oid hodisalarning tub mohiyatini aniqlash, ulaming insoniy faoliyat
jarayonida tutgan o’mi bajaradigan vazifalarining ravshan tasavvur qilish ehtiyoji
tug’iladi. Bu esa o’z navbatida, til tizimini ilmiy tahlilning yangi metodologik
g’oyalar zaminida tarkib topayotgan yo’nalishlar, uslublar asosida o’rganishni
taqozo etadi. Jumladan, oxirgi yillarda til va nutq tizimlariga bir xil tegishli
bo’lgan pragmalingvistika tadqiqot predmetini o’rganishga bag’ishlangan qator
tadqiqotlar bajariladi.
Biroq hali bu sohada bajarilishi lozim bo’lgan ishlar ham talaygina. Butun
jahon tilshunoslik fanida asosiy e’tibor pragmalingvistik, kognitiv tilshunoslik
tadqiqotlari taraqqiy etayotgan bir paytda, o’zbek tilshunoslari ham bu sohalardan

chetda qola olmaydilar.
So’nggi yillarda mamlakatimizda tilshunoslik fani taraqqiyoti ana shu
yo’nalishdan bormoqda. Asosiy e’tibor til birliklarining sistem- semantik
xususiyatlari, ulaming matnda bajaradigan vazifalarini tahlil qilishga qaratilmoqda.
Shuning bilan bir qatorda lisoniy hodisalarning kommunikativ voqelikda sodir
bo’luvchi paragmatik xususiyatlari, ularning inson faoliyatida muhim o’rin
egallashini ta’minlovchi ko’rasatkichlarini aniqlashga yo’naltirilgan tadqiqotlar
ko’lami tobora kengayib bornoqda. Vaholanki, ushbu ko’rinishdagi tuzilmalar o’z
sintaktik, vazifaviy va kommunikativ xususiyatlariga ega bo’lib, ular nutqiy
muloqot matnlarida turli ma’no va prgamatik mazmun egasi sifatida faollashdilar.
Ma'lumki, o'zbek tilshunosligida lingvopragmatika sohasi yangi yo’nalish
bo’lib ,adabiyotimizda yaratilgan asarlar bu yo’nalishda ko’rib chiqilgani va tahlil
etilganicha yo’q.Shoyim Bo’tayev asarlari badiiy tili birmuncha
murakkabroq .Sababi undagi qochirimlar ,kesatiq ,kinoyali gaplarni o’quvchi
angalab yetishi bir muncha qiyinchilik tug’diradi.
Mazkur ilmiy tadqiqot ishining mavzusi lingvopragmatika bilan bo’g’liq bo’lib
bunda asosiy Shoyim Bo’tayev qissalarining pragmatikasi, asosan nutqiy akt va
presuppozitsiyaga qaratilgan. Ishning mohiyati tegishli rejalar, ilmiy materiallar,
badiiy va publitsistik matnlar asosida tadqiq va tahlil qilindi.
Muammoning o'rganilganlik darajasi. О‘zbek tilshunosligida
pragmatic tadqiqot ishlariolib borilgan.Ammo ma’lum bir asar yuzasidan qilingan
tadqiqot ishlarini kamdan kam holatlarda uchratishimiz mumkin.Shoyim Bo’tayev
asarlari adabiyotshunoslikning turli xil yo’nalishlarida tahlil qilingan.Ammo
yozuvchining asarlari lingvistik jihatdan o’rganilganlari nisbatan
kamroq.Pragmalingvistika sohasiga keladigan bo’lsak,bu soha yangi bo’lishiga
qaramasdan bir muncha tadqiqot ishlari olib borilgan.Ayniqsa tilshunos

olimlarimizdan, Buronov B . J ., Safarov Sh . S ., Turniyozov N . Q ., Yusupov U . Q .,
Hoshimov F . M ., Odilov B . B va boshqalar Bundan tashqari , jahon tilshunosligida
Austin J . L , Grice H . P , Arutyanova N . D , Leech G , Levinson S . C , Searle J . R ., Yule
G , Leontiv O . kabi tadqiqotchi olimlarning pragmatik nazariyalari , nutq ta ' siri
nazariyasi va presuppozitsiya nazariyasi ga oid tadqiqotlar olib borilgan.

Tadqiqotning maqsadi. Bitiruv malakaviy ishimizda Shoyim Bo’tayev qissa va
hikoyalarida pragmatic nutq birliklarining qahramon nutqlari(nutq akti)misolida
tadqiq etishni maqsad qilib oldik .Ilmiy ishimizda yozuvchining aynan bir asari
emas balki ,qissalari misolida ko’rib chiqish ishimizning tadqiqot doirasini
kengaytiradi va bu kelgusi tadqiqot ishlarida ham ushbu mavzuni davom ettirish
imkonini beradi.
Tadqiqotning vazifalari. Asosiy maqsadga quyidagi vazifalarni bajarish asosida
erishiladi:
-O’zbek tilshunosligida lingvopragmatika sohasiga doir yaratilgan ilmiy asarlarni
o’rganish;
- Shoyim Butayev qissalarining badiiy til xususiyatlarini tahlil qilish.
- Mazkur qissalardagi qahramonlar nutqiga ahamiyat qaratish;
- Qissalardagi qahramonlarning pragmatikasi, asosan nutqiy akt va
presuppozitsiyaga e’ tibor qaratish;
- O’zbek tilshunosligida Shoyim Bo’tayev qissalarining boshqa jihatdan ham
o’rganilganligini ham tekshirish;

Tadqiqotning obyekti . Shoyim Bo’tayev “Hayot” T. Sharq 2000 y., «Kun
botardagi bog‘» , «Shamol о‘yini», «Eski arava», «Muyulishdagi uy», «SHо‘radan
qolgan odamlar» «Kо‘rg‘onlangan oy» kabi qissalari, hamda adibning nasriy
asarlarini tadqiqiga bag‘ishlangan ilmiy tadqiqotlarni ishimizga obyekt qilib oldik.
Tadqiqot predmeti. O'zbek tilshunosligida lingvopragmatikaga doir turli nuqtai
nazardan o'rgangan olimlarning tadqiqot ishlari.
Tadqiqotning usullari. Tadqiqotda quyidagi tahlil metodlaridan foydalanildi: -
transformatsiya- o’rin almashtirish metodi
-qiyoslash metodi;
-matn tahlili metodi;
Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat: О‘zbek tilshunosligida
Lingvopragmatika sohasi ko’plab tadqiqotlarda o’rganilgan.Ammo ma’lum bir
asar doirasida tadqiq etilmagan.Shoyim Bo’tayev asarlarining qahramonlari
mutlaqo zamonaviy odamlar hisoblanadi.Shuningdek qahramonlarning nutqi ham
biz o’rganadigan tadqiqotga ya’ni nutqning pragmatik xususiyatlariga aynan mos
keladi. Shu boisdan ham aynan Sh .Bo’tayev asarlari tanlab olindi.
Tadqiqot natijalarining ilmiy va amaliy ahamiyati. . Mazkur bitiruv –malakaviy
ishdan, litsey, kollejning adabiyot о‘qituvchilari ijodkorlarning hayoti va ijodini
tahlil qilishda, ma’ruzalar va referatlar, Oliy ta’limda esa talabalar kurs ishlari
yozishda bemalol foydalanishlari mumkin.qolaversa,Oliy ta’limning magistratura
bosqichida pragmalingvistika kurslarida foydalanish mumkin. Tadqiqotning ijobiy
natijalaridan so’ng o’zbek tilini o’qitishning nazariy kurslarida va amaliyotida
foydalanish imkoniyatini beradi.. Tadqiqotda bildirilgan fikr-mulohazalar o’zbek
tili pragmatikasi darsliklarida mavjud bo’lgan qo’shma gap sintaksisiga oid

to’plamlarini tuzishda foydalanish tavsiya qilinadi.
Tadqiqotning amaliyotga tadbiq qilinishi. Dissertatsiya ishining asosiy
natijalari va materiallaridan oliy ta’lim muassasalarining o‘zbek filologiyasi
fakultetlari talabalari uchun va magistratura yo‘nalishlarida o‘tiladigan
morfologiya va sintaksis darslarida keng foydalanish tavsiya etiladi.
Dissertatsiyaning tuzilishi. Dissertatsiyaning hajmi Word dasturi Times
New Roman shriftining 14 kegel kattaligida ... sahifa ...... ta so‘z bo‘lib, ishning
umumiy tavsifi, kirish, 3 bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan
iborat.

Shoyim Bo‘tayev qissalarining lingvopragmatik xususiyatlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish