Шумораи тартибӣ - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	642.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Шумораи тартибӣ

Купить

Нақша :
1. ШУМОРА ВА ХУСУСИЯТҲОИ ОН
2. ШУМОРАИ ТАРТИБ ВА МИҚДОРӢ Ӣ
3. ТАРЗИ СОЗМОНИ ШУМОРАИ ТАРТИБ
Ӣ МАВЗ Ъ: ШУМОРАИ ТАРТИБ
Ӯ Ӣ

Ҳиссаи номии нутқе, ки миқдор ва тартиби
предметҳоро бо адад ифода мекунад ва инчунин
ададҳои му аррадро номбар менамояд, шумора ном ҷ
дорад. Шумора ба саволҳои Чанд? Ч қадар? Чандум?
ӣ
авоб мешавад:
ҷ як, се, ҳафт, даҳ: ҳашт талаба, н ҳ ӯ
духтар, дуто қалам, чордаҳто китоб: боби сеюм,
саҳифаи бистум...

Шумораҳо аз ҷиҳати маъно ва аломатҳои
дастуриашон ба ду гурўҳ ҷудо мешаванд:
•
Шуморае, ки адади мучаррад ва миқдори предметҳоро
ифода намуда, ба саволҳои чанд?, ч қадар? авоб мешавад, ӣ ҷ
шумораи миқдор
ӣ номида мешавад. Масалан, «ду понздаҳ-
як с » гўем, ададҳо мучарраданд, вале дар ибораҳои «се
ӣ
оҳубарра», «даҳ майна», «с дарахт» шумораҳо (се, даҳ, с )
ӣ ӣ
миқдори предметҳо (оҳубарра, майна, дарахт)-ро ифода
менамоянд.Шумораи
миқдорӣ
•
Шуморае, ки дар вақти шумурдан тартиби
предметҳоро бо адад мефаҳмонад, шумораи тартиб
ӣ
ном дорад. Шумораи тартиб ба саволи чандум?
ӣ
авоб мешавад.
ҷШумораи
тартибӣ

Шумораи тартиб ба саволи ӣ
чандум? авоб мешавад.
Ҷ
Шумораҳои тартиб аз
ӣ
шумораҳои асл бо воситаи
ӣ
пасванди – ум (-юм ) сохта
мешаванд: якум, дуюм,
чорум, сиюм, чилум... Масалан:
1.Дар рўзҳои пан
ҷ ум , шаш ум , ҳафт ум ва
ҳашт ум и март дар даруни арк ҳам чой
хол намонд. (С.Айн ).
ӣ ӣ
2. Лекин тири ду юм и муаллим, ки
дарҳол кас аз тири як ум баромада буд,
Мансурбойро аз по афтод ( .Икром ).
Ҷ ӣ

Гоҳо бо мақсади таъкид дар шумораҳои тартибй
пасванди «ин»-ро бад аз пасванди –ум (-юм)
меоваранд:
1.Ана, ҳоло уръат пайдо кардааст ва якумҷ ин мактуби худро ба
падарам мефиристонд ( .Икром ).
Ҷ ӣ
2. Дар гўшаи аз ҳама дуртари печка пан ум
ҷ ин
иштироккунандаи ма лис Ҳошим-корвон ойгир буд
ҷ ҷ
(С.Улуғзода).

Шумораҳои тартиб асосан пас аз предмети ӣ
шумурдашаванда меоянд. Вале, шумораҳои тартибй
бо пасванди –ин одатан пеш аз предмети
шумурдашаванда меоянд:
Меҳмонхона бо лампаи чилум гарм ва равшан
шудаг буд (С.Айн ).
ӣ ӣ
Аввалин нуқта гарчи чуст бувад,
Охирин беҳтар аз нахуст бувад.
Х. Деҳлав
ӣ

Гоҳо дар навишт аз шумораи
тартиб пасванди –ум (-юм) ӣ
меафтад, вале дар вақти талаффуз
барқарор карда мешавад:
Дар 22 моҳи октябри соли 1928 дар
ҳавои Тошкент як хунукии аз одат
берун рўй дод (С.Айн ).
ӣ Баъзан аз умла предмети
ҷ
шумурдашаванда меафтад ва
солҳо дар шакли
ихтисоршуда оварда
мешаванд, аммо онҳо ба
туфайли матн дарк карда
мешаванд:
Ҳодисаҳои 28-29-ро аз сар
гузаронида истода дар ин чо
ҳам хато хўрдан, албатта, аз
камсаводист( .Икром ).
Ҷ ӣ Дар ин чумла предмети
шумурдашаванда (солҳо)
ва пасванди ум-афтида
ададҳои 1928-1929 дар
шакли 28-29 ихтисор
шудаанд, ки ин маън аз
ӣ
матн дарк карда мешавад.

Шумораи тартибӣ

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish