Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 47.5KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Sinf rahbari ishini rejalashtirish. Sinf rahbarining namunaviy yillik ish rejasini tuzish metodikasi

Купить
MAVZU: Sinf rahbari ishini rejalashtirish. Sinf rahbarining namunaviy yillik ish rejasini tuzish metodikasi Reja 1. Sinf rahbarining ish rejasi. 2. Sinf rahbari ishini rejalashtirish texnologiyasi. 3. Tarbiyaviy tadbirlarni rejalashtirish va tayyorlash. Sinf rahbari ish rejasi bu majburiy pedagogik hujjatdir. Ish reja choraklik, yarim va bir yillik tuzilishi mumkin. Hozirgi sharoitda tajribalarning ko’rsatishiga binoan yarim yillik rejasidan foydalanish ancha samara bermoqda. Sinf rahbari ish rejasi maktabning yig’ilishida muhokamadan o’tkazib tasdiqlash maqsadga muvofiqdir Rejani ishlab chiqishga tayyorgarlik. Sinf rahbarining ish rejasi-umumiy strategik yo’nalishlarga bo’lib, tarbiy aviy ishlarining kelajakdagi yo’nalishlarini aniq belgilab beradi. Tajriba lar shuni ko’rsatadiki, sinf rahbari butun o’quv yili uchun istiqbolli ish rejasiga ega bo’lsa va keyinchalik o’quv tadbir lari uchun batafsil rejalar tuzsa yaxshi bo’ladi. Biroq, bu o’qituvchining tajribasi, shuningdek, maktabning an’analari va ta’limni boshqarish organlari tomonidan mumkin bo’lgan ko’rsatmalar bilan belgilanadi. Sinf rahbari o’tgan o’quv yili yakun ida o’quv yuk lamas ining taqsimlanishi va yangi o’quv yili uchun sinf rahbar ligi ma’lum bo’l gandan keyin , reja ustida ishlashni boshlashi kerak. Agar s inf rahbari yangi sinfni qabul qilsa, u o’quvchilarning, ularning oilalarining shaxsiy ishlari bilan tanishishi, sinfda mavjud bo’lgan ta’lim tizimini, urf-odatlarni, jamoaning rasmiy va norasmiy tuzilishini o’rganishi kerak. Bularning barchasi ta rbiyaviy ishlarda uzluksizlikni ta’minlash ga yordam beradi. O’quv yili oxirida maktab psixologining yodamida sinfdagi psixologik muhitni, jamoa hayot i ni b jipsligi ni boshqa muhim parametrlarini aniqlash tavsiya etiladi. O’quvchilarning o’zaro munosabatlarini, shuningdek, o’qish, mehnat , tabiat, san’at va atrofdagi voyeylik ning boshqa hodisalari va jarayonlarini aniqlash foydali bo’ladi. Shunday qilib, sinf rahbari tarbiyaviy ish rejasini tuzish uchun tayyorgarlik bosqichi sinf jamoasi va individual o’quvchilar haqida ma’lumot to’plash bilan bog’liq bo’lib, u asosiy ta’lim vazifalarini belgilaydi. Tarbiya jarayoni va uning natijasi ishning qay darajada tashkil etilganligi va undan keladigan samaraga bog’liq. Sinf rahbari tarbiya ishini sinf miqyosida hal etishda istiqbolni tasavvur eta olsa, kelajakni ko’ra bilish mahoratiga ega bo’lsagina u muvaffaqiyat bilan ishlay oladi. Hozirgi kunda mehnatni ilmiy asosda tashkil etish davrning muhim talabi bo’lib qoldi. Shu boisdan ham sinf rahbari ishini ilmiy asosda tashkil etishda quyidagi talablarga rioya qilish kerak: o’z ishida tarbiyaning umumiy maqsadini hisobga olgan xolda shu kun uchun muhim bo’lgan aniq maqsadni belgilash: bolalar jamoasining xususiyatidan kelib chiqadigan vazifalarni tushuntirish; tarbiyaning umumiy qonuniyatlari va prinsiplarini, o’quvchilarga ta’sir etishning shakli, metodi, vositalarini yaxshi bilish; bolalar sinfini idora qilish qoidalari va jamoani rivojlantirish qonunlarini bilish kabilar. Tarbiyada ijod qilmay ishlash mumkin emas. Agar sinf rahbari o’z ishidagi xar bir qadamining pedagogik ma’nosini yaxshi bilsa, u o’quvchilar qalbining muhandisiga aylanadi, aks xolda esa oddiy bir hunarmand bo’lib, qoladi xolos. So’nggi yillarda o’quvchilarning ehtiyoji va o’quvchilar doirasi beqiyos darajada o’sib, o’zgaradi. Fan-texnika yangiliklari, ilmiy ommabop kitoblar, yoshlarning texnik va badiiy jurnallari, kino va o’quvchilarni boy manbalari bilan tanishtirmoqda. Agar sinf rahbarining sinfdagi ishlari o’quvchilarning ana shu axborotlardan kelib chiqayotgan ehtiyojlari darajasiga loyiq bo’lmas ekan, unda ishlashda ko’chirmachilik, shaklbozlik vujudga keladi va sinf rahbari tashkil etayotgan ish o’quvchilardan o’sishdan orqada qolganligi uchun unga qiziqish susayadi. Shuning uchun sinf rahbari o’z ishini rejalashtirishda, o’quvchilarning rivojlanish darajasini, ehtiyojlarini, jamoa taraqqiyoti bosqichlari, kamolot tashkiloti faolligini va imkoniyatlarini hisobga olishi kerak. Buning uchun sinf rahbarining rejasi: Birinchidan, o’z mazmuniga ko’ra g’oyaviy-siyosiy, ijtimoiy foydali yo’nalishga qaratilgan bo’lishi, ya’ni jamiyatning va boshqalarning foydasiga qaratilgan ishlarga alohida e’tibor berish; Ikkinchidan, tarbiyaning yo’nalishini, o’quvchilarga ta’sir etish vositalarini maqsadga muvofiq tanlash, ya’ni reja mo’ljallanayotgan ishlar nimaga va kimga qaratilganligini aniqlash; Uchinchidan, rejadagi ishlar aniq - umumiy maqsadga bo’ysundirilgan, bajaruvchilari, vaqti, ish shakli ko’rsatilgan bo’lishi; To’rtinchidan, rejadagi ishlar o’quvchilar kuchiga va yoshiga mos kelishi; Beshinchidan, o’quvchilar qiziqishiga asoslanishi va ehtiyojlaridan kelib chiqishi; Oltinchidan, mo’ljaldagi ishlarni bajarishda butun jamoaning va yakka shaxslarning ishtirokini hisobga olish; Yettinchidan, bajarilishi lozim bo’lgan barcha ishlar oldindan hammaga ma’lum qilinishi kabi talablarga javob berishi lozim. Tajribada sinf rahbarining uch xil rejasi o’zini oqladi, bular istiqbolli rejalar (uzoq muddatli mo’ljallab tuziladi va u ayni paytda sinf, undagi xar bir shaxsni tarbiyalashning umumiy dasturi xam bo’lib xizmat qiladi), taqvim reja(odatda bir oy uchun tuzilib, shu oyning xar bir kuni uchun mo’ljallanadigan aniq ishlarni o’zida aks ettiradi), alohida tarbiyaviy tadbir uchun tuziladigan reja - konspekt (ba’zan u tarbiyaviy tadbirning ssenariyasi deb xam yuritiladi). Reja qanday bo’lishdan qat’iy nazar tarbiyaviy faoliyat mazmunini, sinf o’quvchilari jamoasining rivojlanish istiqbolini aks ettirish kerak. Eng yaxshi sinf rahbarlarning ilg’or tajribasi asosida o’zida quyidagi bo’limlarni aks ettiruvchi taxminiy reja chizmasini tavsiya qilamiz: 1. Sinf rahbarining sinf bilan olib boradigan ishlarning asosiy yo’nalishlari bo’limi. Bu bo’lim: «Sinfni tashkil etish», «G’oyaviy axloqiy tarbiya», «Mehnat tarbiyasi va kasb tanlashga yo’llash», «Oila va jamoatchilik bilan hamkorlik» kabi mavzularni o’z ichiga oladi. Endi shu masalalarning xar birining mazmunini ko’rib chiqaylik. Sinfni tashkil etish-bunda o’quvchilarning o’zini-o’zi boshqarish ishiga pedagogik rahbarlikning ta’minlanishi ko’zda tutiladi. Shu maqsadda sinf majlislarining kun tartibi, ularni tayyorlash va o’tkazish ishlari, faollar bilan ishlash ko’zda tutiladi. Shu maqsadda sinf majlislarining kun tartibi, ularni tayyorlash va o’tkazish ishlari, faollar bilan ishlash ko’zda tutiladi. Mehnat tarbiyasi va kasb tanlashga yo’llashda o’quvchilar uchun o’qish va o’quv ishini oqilona tashkil etish, shuningdek o’ziga-o’zi xizmat, ijtimoiy foydali mehnat, texnik ixtirochilik, kasb tanlash ishlarini tashkil etish bilan bog’liq tadbirlar ko’rsatiladi. Kechalar, ertaliklar, kitobxonlar anjumani, suhbatlar o’tkazish, ko’rilgan kinofilm va spektaklni muhokama qilish, havaskorlar to’garagi qo’shiq va badiiy o’qish tanlovi, rasmlar ko’rigi, muzey va ko’rgazmalarga borish, «O’quvchilar va yoshlar musiqasi» haftaligi, kino, teatrlarga borish-bularning hammasi estetik tarbiya masalasining mazmunini tashkil etadi. 2. Pedagogik jamoa bilan aloqa bo’limida sinfda dars berayotgan o’qituvchilarni sinf tarbiyaviy ishlariga jalb qilish yo’llari o’quvchilar uchun qo’shimcha mashg’ulotlar, fan va ijodiy to’garaklar, munozaralar, ilmiy anjumanlar, qiziqarli uchrashuvlar, fan haftaliklari bilan bog’liq ishlar yoritiladi. Oila va jamoatchilik bilan ishlash bo’limida esa oila va o’quv yurtining o’quvchilarga qo’yadigan axloqiy talablarni ishlab chiqishga qaratilgan tadbirlar ko’rsatiladi, ota-onalar va jamoatchilikning sinf hayotini va faoliyatini tashkil etishda qanday yordamlar berishlari belgilab chiqiladi, ota-onalar majlislari va ota- onalar uchun tashkil etiladigan suhbat, ma’ruza, anjumanlarning mavzulari, kimning oilasiga borishi va boshqa bir qator ishlar aniqlashtiriladi. Ayniqsa, bu o’rinda jamoatchilik bilan hamkorlik, chunonchi, ishlab chiqarish korxonalarida, turar joylarning oila va o’quv yurtiga yordam beruvchi komissiyalari bilan aloqalar, ularni sinf hayotiga jalb qilish yo’llari va shaklini belgilashda alohida e’tibor berish lozim. Rejalashtirishda xar bir bo’limda ko’plab tadbirlarni ko’rsatish shart emas. Chunki xar bir tadbir hamisha bir necha tarbiyaviy vazifani hal qiladi. Ishning muvaffaqiyatini tadbirlarning miqdori emas balki o’quvchilarga tarbiyaviy ta’sir etishning darajasi sifati va tizimini belgilashni hayotiy tajribalar xam ko’rsatmoqda. Reja bir oylik, choraklik, yarim yillik qilib tuzilishi mumkin. Sinf rahbari uchun esa qaysi bir qulay bo’lsa, u shunisini qo’llashi foydalidir. Sinf rahbari rejasi bir nusxada qilib direktor tasdig’idan o’tgach uning (sinf rahbarining)o’zida saqlanadi. Reja harakat dasturi bo’lib, amalga oshirilishini ta’minlash uchun taqvim reja tuziladi. Taqvim bir chorakka, ko’pincha bir oyga mo’ljallanadi. Uning aniq bo’lishi va rejalarning amalga oshirilishini ta’minlanishi uchun sinf rahbari shu muddat ichida o’quv yurti miqyosida o’tishi mumkin bo’lgan an’anaviy ishlarni to’la hisobga olish kerak. Masalan, sentyabrda o’quv yilining boshlanishi bilan bog’liq «Bilimlar kuni, so’nggi qo’ng’iroq kuni», «O’quvchi yoshlar kuni», «O’qituvchilar kuni» an’anaviy ishlardir. Shuningdek, o’quv yurtida xar oyning oxirgi juma kuni «Ma’naviyat va ma’rifat kuni» deb e’lon qilingan va u an’anaga aylangan. Shu kuni sinflar o’rtasida suhbatlar, bellashuvlar, qo’shiq-she’riyat kechalari, uchrashuvlar va boshqalar o’tkaziladi. Bunda alohida hafta yoki o’n kunliklar ma’lum bir sohaga bag’ishlanadi, chunonchi san’at haftasi, texnik ijod va fan haftaligi, mehnat haftaligi, sport o’n kunligi va xakozolar. Hafta kunlarini xam psixologik imkoniyatga qarab band qilish yaxshi va foydali bo’ladi, masalan, dushanba ancha qiyin o’tadi, shu kunga yorqin, emosional ta’siri kuchli ishlarni(bayram uchrashuvlari, tanlov natijalarini chiqarish va boshqalar), shanba ancha lanj o’tadi, chunki hafta oxirlab qolganligi tufayli toliqish kuchayadi, shu boisdan xam bunga tetiklik, quvnoqlik baxsh etadigan ishlarni yakshanbaga esa hordiq chiqarib, kuch to’plashga ta’sir etadigan ishlarni mo’ljallash foydali bo’ladi. Taqvim rejaga mavsum xam ta’sir etadi: iliq kuz, quyoshli bahor kunlari ochiq havoda o’yin, mehnat bilan bog’liq ishlarni tashkil etish; yomg’irli va ayozli kunlarda og’zaki ish shakllaridan ko’proq foydalanish(ular bino ichida o’tadi) maqsadga muvofiqdir. To’garak ishlari, yig’in va majlislar, suhbat va ma’ruzalar munozara va siyosiy o’qish –axborot kabi ish shakllaridan haftaning o’rta kunlarida foydalanish ayni muddaodir. Taqvim rejada an’ana bo’lib qolgan ishlarga keng o’rin beriladi. Odatda esa ularning hamisha bir xilda o’taverishi xollariga du kelamiz. Bu tadbirlar shu darajada ommalashib ketganki, ular ko’pincha bolalarda xafsalassizlik kayfiyatini uyg’otadi va qiziqishlarni sovitadi. Masalan, «Mustaqillik kuni» bayram qilinishi, «Bilimlar kuni» o’tkazilishi bularning barchasi tantanali, badiiy va ommaviy qismdan tashkil topadi. Ammo bu ishlarni uyushtirish shakli bir xilligi tufayli xam uning ta’siri kam bo’lib qoladi va ko’zlangan maqsadga erishilmaydi. Shuning uchun sinf rahbari, aytaylik, armiya kuni uchun o’tadigan ishlarni xar yili yangi mazmunda uyushtirsa va yildan, yilga o’zgartirib borsa, u xolda o’quvchilarning faolligi ortadi, ulardan tashabbus ko’rsatish, manfaatdorlik o’sadi. Masalan, aytaylik, birinchi yili «Vatan himoyachilar kuni»ga atab bayram kechasi, ikkinchi yili «Motamsaro ona» haykaliga gulchambar qo’yish, keyingi yili otish, mo’ljalga olish, to’siqni yengish bo’yicha musobaqa uyushtirish rejaga kiritilsa va o’tkazilsa bu mazmuniy jihatidan rang-barang bo’ladi. Bu ishlarga tayyorgarlik davrida armiyamiz tarixiga oid badiiy va ommabop kinofilmlarni tomosha qilish va muhokama etish, mo’yqalam ixlosmandlari tanlovini e’lon qilish kabilar xam rejadan o’rin olish kerak. Agar xar yilni ana shu ishlardan biri tanlanib taqvim rejaga kiritilsa, natija yaxshi bo’ladi. Sinf rahbarining rejasidagi sinfning faoliyatiga oid ishlar bir necha parallel sinf qatnashuvida kuchlarning birlashtirib o’tkazilishi vaqtni va kuchni tejaydi. Sinf rahbari tanlaydigan sinf faoliyati ma’lum bir aniq maqsadga bo’ysundirilsa, samarali bo’ladi. Masalan, «Kamolot» tashkilotining tashkil topishi sinf rahbarining yangi a’zolarining yetakchilik, tashkilotchilik imkoniyatini ta’minlashga, umumjamoa tashkilotida yoshlarning biror ishni bajarish va boshqalarga erishishni uyushtirishga xamda ularni sinfning an’analarini yaratishga g’amxo’rlik qilish mahoratiga bog’liq. Rejada ana shu maqsadga xizmat etadigan aniq ish shakllari aks ettirilishi zarur. Reja tuzish texnologiyasi Sinf rahbari ish rejasini tuzishga tayyorgarli gi sinf jamoasi va individual o’quvchilarning xususiyatlarini tuzish bilan yakunlanadi. Bu kelgusi davr uchun sinf hayoti va o’quvchilar bilan ishlash dasturini ishlab chiqish texnologik zanjirini joylashtirishning dastlabki bosqichidir. Keyingi bosqichda sinf rahbari odatda yangi o’quv yilini boshlash nishi ga tayyor bo’lgan umumiy o’quv rejasi bilan tanishishni o’z ichiga oladi. Undan barcha maktab tadbirlarini, shuningdek, parallelliklar va sinf ishtirok etishi kerak bo’lgan sinf guruhlari uchun ijtimoiy foydali ishlarni tanlash zarur . Muayyan sanalar bilan bog’liq tadbirlar jamoa hayot i rejasining asosini tashkil etadi. Bu erda sinf rahbari faoliyati va sinf jamoasining rejalarini tuzishda o’xshashliklarga yo’l qo’yilmasligini ta’kidlash kerak. Ushbu ikki bosqichdan so’ng tajribali pedagog lar sinf bilan o’quv yili davomida olib boriladigan ta rbiyaviy ishlarning aniq vazifalarini belgilash, ijtimoiy foydali tadbirlar tizimini tanlashga kirishadi. Ilk bor sinf rahbarlari etib tayinlangan pedagoglar oldingi bosqichlarda olingan ma’lumot lar ni sinf o’quvchilarining yoshiga oid umumiy ma’lumotlar bilan solishtirishtirishlari lozimdir . Asosiy ta rbiya vazifalarini belgilashda pedagogik jarayonni tashkil etishga yaxlit yondashuvdan boshlashimiz zarur . Rejaning asosini t a rbiya sohasidagi turli xil tadbirlar emas, balki haqiqiy ishlar va faoliyatning turli tomonlarini shakllantiruvchi turli tadbirlar tashkil etishi kerak. Ta rbiya ning vazifalari , shuningdek aniq belgilangan vaqt ichida, ijtimoiy, yosh va individual rivojlanish holati aniqla ni sh kerak. Ijtimoiy vaziyat jamoaviy ishlarning g’oyalarini (jamoani nima qilish kerakligini), yosh - faoliyat shakllarini tanlashni belgilaydi va individual rivojlanish holati bolalar bilan ishlashning mazmunli jihatlarini o’ziga xoslik bilan ta’minlaydi. Shu bilan birga, sinf rahbari e’tiborining uchta asosiy obyekt ga qaratadi : jamoa , faoliyat va individuallik. Har bir o’quvchining shaxsining har tomonlama rivojlantirishni ta’minlash uchun , sinf rahbari rejaga, so’ngra haqiqiy pedagogik jarayonga bilim, mehnat, badiiy-estetik, jismoniy tarbiya va sog’lomlashtirish va boshqa faoliyat lar ni kiritishi lozim . Shu bilan birga, ushbu faoliyatlar ichida ularning o’ziga xos turlarining etarlicha xilma-xilligiga erishish muhimdir. R eja b ir butun sifatida shakllangan bo’lsa, uning « qayta ko’rib chiqish » davri keladi. Sinf rahbari uning alohida bo’limlarini sinf, ota-onalar va o’quvchilar bilan ishlaydigan hamkasblar, o’qituvchilar bilan muhokama qiladi, shuningdek, sinfning ish rejalari, bolalar jamoat tashkilotlari bilan birgalikda tartibga soladi. Sinf rahbarining rejasi jamoa hayot rejasidan ko’ra boyroqdir, chunki u umumiy va individual o’quvchilarga tegishli ta rbiyaviy tadbirlarini, ularning o’qishlarini, ota- onalari bilan ishlash yo’nalishini o’z ichiga oladi. U majoziy ma’noda, sinfning ish rejasi, uning faol lari, o’quvchilarning o’z g’ o’zi boshqarish organlari va individual o’quvchilar uchun mo’ljallangan muhit ni tashkil qiladi. Birgalikda, bir-birini to’ldiruvchi ushbu rejalar maktab o’quvchilarining qimmatli ishbilarmonlik va axloqiy fazilatlarini shakllantirishga qaratilgan ushbu o’quv va ijtimoiy foydali ishlarning zarur mazmunini nazarda tutadi. O’quv ishlari rejasini tuzishning texnologik zanjirida yakuniy bosqich - bu sinf yig’ilishida muhokama qilish, muayyan tadbirlarni tashkil etish uchun mas’ul shaxslarni belgilash , faol lar va individual o’quvchilarga topshiriqlarni taqsimlash. Reja tuzilishi . Maktab amaliyotida sinf rahbarlarining ish rejalari o’ziga xos tuzilishga ega. Bu maktablar va individual sinf jamoalarining pedagogik tizimlar sifatida ishlashining turli shart-sharoitlari bilan bog’liq. Rejaning t uzilishi va shakllari tanlash sinf rahbarining pedagogik malakasi darajasiga bog’liq. Agar tajribali o’qituvchi qisqa ish rejasi bilan chegaralanib qolsa, yangi sinf rahbar lar i uchun batafsil rejalar tuzish tavsiya etiladi. Sinf rahbari uchun an’anaviy ish rejasi quyidagi shaklga ega dir: 1. Ta rbiyaviy ishlarining holatini qisqacha tavsiflash va tahlil qilish. 2. Ta rbiya vazifalari. 3. Sinf rahbari faoliyatining asosiy yo’nalishlari va shakllari. 4. Sinfda ishlaydigan o’qituvchilarning ta rbiyaviy faoliyatini muvofiqlashtirish. 5. Ota-onalar va jamoatchilik bilan ishlash. Sinf rahbarining barcha rejalari o’tgan yilgi ta rbiya ish lar ning holatini va sinfning tavsifini qisqacha tahlil qilish bilan boshlanishi kerak. Tavsifnoma jamoa ning umumiy ta rbiyalanganlik darajasi, uning o’zlashtirishi va intizomi, shuningdek, mehnatsevarli gi , mas’uliyat i , tashkilot chiligi , ijtimoiy faoliyat i va boshqalar kabi fazilatlarni shakllantirishni aks ettiradi. Shaxslararo munosabatlarning tuzilishi (rahbarlar, begonalar, mikroguruhlar), sinfdagi yuksak kayfiyat, jamoatchilik fikrini belgilaydigan yo’nalishlarining mazmuni tahlil qilinadi. Ayrim o’quvchilarga, xususan, qabul qilingan xatti-harakatlar me’yorlaridan chetga chiqishgan, o’qishda orqada qolgan va boshqalar, tavsifnomalar berilishi mumkin. Ikkinchi bo’limda yangi o’quv yilida hal qilinadigan asosiy, asosiy tarbiya vazifalari shakllantiriladi. Ular rasmiy emas, balki samarali bajarilishini ta’minlash uchun ozgina bo’lishi kerak. Vazifalar da sinf jamoasining holati, uning rivojlanish darajasi, shuningdek, maktab oldida turgan umumiy vazifalar hisobga olinishi muhimdir. Bir xil o’quvchilar jamoasi yo’qligi sababli, parallel sinflarda ham vazifalar bir xil bo’lmasligi mumkin. Vazifalar q o’ yilishi k o’p jihatdan sinf rahbarining tajribasi va malakasiga bog’liq dir . Uchinchi bo’lim asosiy tarkibiy mazmunini aniqlaydi , bu faoliyatning asosiy yo’nalishlarini va ta rbiya muammolarini hal qilish yo’l larini belgil ab beradi . Ushbu bo’lim rejaning tuzilmasining o’ziga xosligini belgilaydi, chunki u shaxsni rivojlantirish va shakllantirishning muayyan yondashuvlarini aks ettiradi. Agar o’quvchining shaxsiyati yaxlit ruhiy tizim sifatida «qisman» shakllanmasa, har qanday faoliyat uning shakllanishida aks etadi, keyin rejaning ushbu qismi quyidagi shaklni oladi. An’anaviy rejaning to’rtinchi qismida sinfda ishlaydigan barcha o’qituvchilarning ta rbiyaviy ta’sirini muvofiqlashtirish bo’yicha aniq tadbirlar ishlab chiqiladi . Ular pedagogik kengash lar, maxsus maslahat lar, alohida o’qituvchilar bilan individual suhbatlar va boshqa ish shakllari bo’lishi mumkin. «Ota-onalar bilan ishlash» deb nomlangan ya kuniy qismda ota-ona uchrashuvlarida muhokama qilinishi kerak bo’lgan bir qator masalalar mavjud bo’lsa-da, yuzaga keladigan holatlarga qarab ma’ruza va suhbatlar mavzusi o’zgartirib borish mumkin; bolalarni oilaviy sharoitini va tarbiya muhitini o’rganish uchun oilalarni ziyorat qilish muddati belgilanadi; ota-onalar bilan individual ish shakllari, ota-ona qo’mitasi bilan aloqa va ota-onalarni sinf va maktab hamkorligi aks ettiriladi. Hozirgi vaqtda tarbiyaning asosiy yo’nalishlariga (mehnat, axloqiy, estetik va hokazo) muvofiq bo’limlar bo’yicha rejalashtirish yaxlit pedagogik jarayonni qisman «buzadi», pedagogik vazifalarning barcha turlarini qamrab olmaydi. Ko’pgina pedagoglar asosiy tarbiya ob’ektlari sifatida quyidagilarni taklif qiladi: jamoani tashkil etish, tarbiyaviy faoliyatni tashkil etish va individuallikni rivojlantirish bo’yicha ishlarni tashkil etish. Sinf o’qituvchisi uchun bunday rejaning shakli quyidagi shaklga ega. Ikkita yordamchi bo’lim sinf jamoasining xarakteristikasini va o’quvchilarning oila a’zolarining turmush sharoitini aks ettiruvchi o’quvchilarning o’ziga xos xususiyatlarini (ayniqsa, qiyinchiliklar mavjud bo’lsa) o’z ichiga olishi kerak; ularning manfaatlari va moyilliklari va shu munosabat bilan - qaysi doiralar, bo’limlar, qo’shimcha ta’lim muassasalariga tashrif buyurishadi va agar ular ishtirok etmasa, nima uchun; sog’liqni saqlash holati va eng aniq shaxsiy xususiyatlari. Tarbiya amaliyotida sinf rahbarlarining ishini rejalashtirishning turli shakllari ishlab chiqilgan va mamlakatning turli viloyatlari, shahar va qishloqlar, yangi binolar va eski an’analarga ega maktablar uchun o’ziga xos shart-sharoitlarni hisobga olgan holda, ushbu reja shaklini qat’iy birlashtirishga imkon yo’q. Sinf o’qituvchisi o’zi uchun zarur bo’lgan talablarga va uning pedagogik kontseptsiyasiga e’tibor qaratadigan reja shaklini tanlaydi. Tarbiya tadbirini rejalashtirish va tayyorlash Tarbiyaviy ishlarning istiqbolli rejasi asosida sinf rahbari bir hafta davomida ish rejasini tuzadi, bu esa tarbiyaviy tadbirlarni mavzusini aniqlaydi. Ushbu rejani sinf rahbarining kundaligi bilan birlashtirish maqsadga muvofiqdir. Alohida e’tiborga molik ob’ekt - ta’lim tadbirini tayyorlash . Ko’pgina hollarda, tayyorgarlik jarayoni tadbirning o’zi emas, balki tarbiya ta’sirining kuchi bilan juda muhimdir. Tadbir biron - bir sababga ko’ra sodir bo’lmagan taqdirda ham tarbiya samarasi saqlanib qoladi (masalan, taklif etilgan mehmon kela olmadi va hokazo). Gordin ta’kidlashicha, sinf bilan ta’rbiyaviy ishlarni rejalashtirishning umumiy qoidasi faqat shoshma-shosharliksiz, tayyor va sifatli amalga oshirilishi mumkin bo’lgan ishlar va tadbirlar rejasi bo’lib, ular albatta bajarilishi va sinf jamoasiga ma’naviy qoniqish, muvaffaqiyat quvonchini boshdan kechirish imkonini beradi. Har bir rejalashtirilgan ish, albatta, o’z vaqtida ishlab chiqilishi kerak, etarli kunlar, ba’zan esa uni to’liq tayyorlash uchun haftalar kerak. Ishning tashkilotchilari va ijrochilari o’quvchilarning o’zlari bo’lsa, barqaror tarbiya samarasini olish mumkinligini hisobga olsak, jamoaviy ijodiy ishlarni tashkil etish tajribasidan foydalanish tavsiya etiladi. Sinf rahbarlarining dastlabki ishi. Jamoaviy ijodiy ishning roli jamoa hayotida aniqlanadi, aniq tarbiyaviy vazifalar qo’yiladi; o’quvchilarga imkon qadar taklif qilinadigan ish variantlari belgilanadi; mumkin bo’lgan ishning istiqboli aniqlanadi. Ushbu bosqichda qidiruv, o’rganish ishlari olib boriladi. Agar jamoa rivojlanishning birinchi bosqichida bo’lsa, o’qituvchilar bolalarni ijtimoiy ahamiyatga ega ishlarga jalb qilishadi; agar ikkinchi bo’lsa, unda faol qidiruvga jalb qilinadi; agar uchinchi bo’lsa-jamoaning barcha a’zolari belgilangan yo’nalishlar bo’yicha qidirishadi (masalan, «sinf», «mahalla», «tabiat», «matbuot», «bolalar» va boshqalar). Jamoaviy ijodiy ish ni jamoaviy rejalashtirish. Bu jamoaning umumiy yig’ilishida amalga oshiriladi . Keyingi davr uchun jamoa hayotining umumiy rejasi tuziladi. Birinchidan, ish mikroguruhlarda tashkil etiladi , so’ngra savollar- muammolar birgalikda hal qilinadi, masalan: jamoaviy ijodiy ish ni kimni tashkil qiladi? K im ga q uvonch va foyda keltiradi ? Kim ishtirok etadi? Kim bilan birga? Ish ning oxirida mikro guruhlardan eng qiziqarli, foydali takliflar birlashtiriladi, ish kengashi saylovlari o’tkaziladi. Tarbiyaviy ishni jamoaviy tayyorlash . Ish kengashi jamoaviy ijodiy ish tayyorlash va o’tkazish rejasini aniqlaydi,yaxshi ishlarni tayyorlash uchun mikroguruhlarni tashkil qiladi. Ushbu bosqichda ish yuritish, materiallar tayyorlash, adabiyot larni o’rganish, davriy matbuot, matbuot markazi ni tashkil etish va h. k . T ajriba lar shuni ko’rsatmoqdaki, o’zini oqlagan jamoa ijodiy ishlarini tashkil etish uslubini suiste’mol qilmaslik kerak. Siz an’anaviy suhbatlar, munozaralar, konferensiyalar va pedagogik jarayonni tashkil etishning boshqa ijobiy tasdiqlangan shakllaridan voz kecha olmaysiz. Bunday holda, sinf rahbari quyidagi rejani yoki rejani tayyorlaydi: ishni tashkil etishning mavzusi va shakli; uni o’tkazishning maqsadi va vazifalari, vaqt (sana, soat); tadbir joyi; uni tayyorlash va o’tkazish (topshiriqlarni taqsimlash); uskunalar va dizayn; bajarilgan ishlar natijalarini hisobga olish shakli. Muayyan tadbirning diqqat bilan tuzil gan rejasi - uning sifatli o’tkazilishi va yuqori tarbiyaviy natijalar ga erishish ning zarur sharti dir. I BO’LIM. SINFGA QISQACHA TAVSIFNOMA Sinfda o’quvchi bo’lib, ...tasi qizlar va ... tasi o’g’il bolalar. Shulardan ... tasi “Kamalak” bolalar tashkiloti a’zosi. O’quvchilarning bilim darajalarini nazorat qilish. A’lochi va o’zlashtirmovchi o’quvchilar soni. Sinf o’quvchilari darslarda ongli intizomga erishgan va sinfdan tashqari ishlarning ko’pgina masalalarini mustaqil hal etadi. O’quvchilar faol, mehnatsevar va do’stona jamoadir. Sinf rahbari o’quvchilar haqidagi quyidagi ma’lumotlarni shu bo’limga keltirishlari mumkin: 1. Bola qayerda yashaydi? 2. Uning ota-onasi qayerda va kim bo’lib ishlaydi? 3. Oila tarkibi, oilaning madaniy darajasi. 4. Oiladagi o’zaro munosabat. 5. Oiladagi bolaga tarbiya berishning o’ziga xosligi. 6. Bolaning uydagi kun tartibi va maishiy ahvoli. 7. Bolaning uy va jamoat ishlariga ishtirok etishi. 8. Fan to’garaklariga qatnashishi (maktab va maktabdan tashqaridagi). 9. Bolaning maktabdan tashqaridagi do’stlari va tanishlari. 10. O’quvchi yozda qayerda? 11. Bola hayotidagi eng muhim voqyea-hodisalar. 12. Gazeta va jurnallarga obuna bo’lishi. 13. O’quvchi salomatligining ahvoli xodimlarining ma’lumotiga ko’ra). II BO’LIM. TARBIYAVIY VAZIFALAR 1. O’quvchilarni mehnatda va o’zbek xalqining mustaqil davlat qurishdagi bunyodkorlik ishlarida ishtirokini ta’minlash. 2. Yoshlarni baynalmilal va boshqa xalqlarning qardoshlarcha do’stligi ruhida tarbiyalash. 3. O’quvchilarning o’zlashtirmaslik sabablarini aniqlash va bartaraf etish choralarini belgilash. 4. O’quvchilarni umumiy o’rta ta’limdan keyingi bosqichga tayyorlash. 5. Yuksak ma’naviyat, iymon va e’tiqodli bo’lish, istiqlol g’oyalarini singdirish. 6. Sinfdagi barcha o’quvchilarning bilim darajasini oshirishga erishish. 7. O’quvchilarning ongli intizomi uchun o’qishga va mehnatga to’g’ri munosabati uchun kurash olib borish. 8. O’quvchilar faoliyatini tashkil etishda ularning mustaqilligi va tashabbuskorligini oshirib borish. 9. «Bolalar va o’smirlar uyushmasi»ga kirish uchun tayyorlash. Eslatma : Tarbiyaviy vazifalar o’quvchilarning yosh xususiyatiga qarab o’zgartiriladi. III BO’LIM. O’QUVCHILARGA TARBIYA BERISHNING ASOSIY TURLARI VA SHAKLLARI Sinf rahbari tomonidan o’tkaziladigan barcha tarbiyaviy tadbirlar shu bo’limga kiritilib, sinf tarbiyaviy soatlari deb yuritiladi (yil davomida 30-34 soat dars jadvaliga kiritiladi), u soddalashtirilgan, barcha sinflar uchun qulay quyidagi andozaga tushirilishi mumkin. Avvalgi adabiyotlarda berilgan rejalashtirish chizmasiga «Bajarilish turi» qo’shimcha sifatida kiritildi. Maqsad, rejalashtirilgan mavzu masalan, «Ota-onam - suyangan tog’im» yuzasidan suhbat, kecha, konferensiya uchrashuv, ekskursiya va hokazolar o’tkazish mumkin. Albatta, bu tadbirlarning barchasini bir o’quv yilida o’tkazib, sinf rahbarining tarbiyaviy ish rejasida bu mavzu har yili takrorlanib, bajarilish turi o’zgartirib boriladi. Sinf rahbari mehnatining unumli bo’lishida bu usul ancha samara beradi. № Tarbiyaviy tad- birlar nomi Bajarish turi Vaqti Mas’ul kishi Ijrosi haqida 1. Ota-onam suyangan tog’im Uchrashuv Mart oyining 1-haftasi Sinf ota- onalar qo’mi- tasi raisi Tadbirga ota- ona, o’quvchi ishtirok etdi Sinf tarbiyaviy soatlarning mavzulari tubandagi tarkibiy qismlarni o’z ichiga oladi va yuqoridagi andozaga tartib bilan jamlanadi. I. Ma’naviyat va burch tarbiyasi Ma’naviyatimizning qadimiyligi, mazmun va mohiyati, o’ziga xos xususiyatlari, asosiy tamoyillari, uning jamiyatimiz taraqqiyotidagi roli va ahamiyati, Prezidentimiz asarlari va nutqlarida insonni jonli mavjudotlardan ajratib turadigan ong va til, aql-idrok va tafakkur, odamgarchilik, muruvvat va saxovat, rahm-shafqat, mehr-oqibat, iymon-e’tiqod, mehnatsevarlik, vatanparvarlik, halollik, poklik, tabiatni e’zozlash, ilm va fanni, adabiyot va san’atni, madaniyatni sevib ardoqlash, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga sadoqat, o’zi va o’zga millat kishilarini, ularning tili, tarixi, madaniyati, urf-odatlari va an’analarini hurmat qilish va qadrlash xislatlarini tarbiyalash asosiy maqsad qilib olinadi. Tarbiyaviy soat mavzulari: 1. Ma’naviyat insonga havodek, suvdek zarur. 2. Insonni hayotini bezaydigan, go’zallashtiradigan omil ma’naviyatdir. 3. Davlat va millat ma’naviyati bilan ko’rkamdir. 4. Ma’naviy barkamol kishilar hayoti biz uchun namuna. 5. Halollik va rostgo’ylik - inson fazilati. 6. Bugun niyat - ertangi haqiqat. 7. Chin va yolg’on do’stlik. 8. Haqiqiy va qalbaki qahramonlik. 9. Yomon odatdan saqlan. 10. Iymonsizda Vatan tuyg’usi bo’lmaydi. 11. O’z g’ururingni himoya qila olasanmi? 12. Qur’oni karim va Hadisi sharifdan parchalarni o’qish va muhokama qilish. Eslatma . Yuqoridagi va endi tavsiya qilinadigan mavzularni sinf o’quvchilarining qabul qilish darajasiga qarab soddalashtirshp, murakkablashtirish mumkin. II.Vatanni sevmoq iymondadir. “Uning baxt-saodati, yorug’ istiqboli, farovon kelajagi uchun yashash, kurashish, kerak bo’lsa, jonini fido qilish shu muqaddas zaminda yashayotgan har bir inson uchun baxtdir. Inson uchun ota-ona, aka-uka, do’st-birodar qanchalik zarur bo’lsa, ham Vatan ham shunchalik mo’tabardir. Uni asrab-avaylash bizning burchimizdir. Chunki «Shu aziz Vatan barchamizniki», ekanligi o’quvchilarga tushuntirilib, Olloh taooloh, tilu-zabon, ongu-tafakkur bergan inson uchun Vatandan ortiq mehrigiyo va ulug’ ne’mat bergan inson uchun Vatandan ortiq mehrigiyo va ulug’ ne’mat yo’qligini isbotlovchi mavzular bu bo’limga kiritilishi mumkin. 1. Vatan - Sen suygan odamlar manzili. 2. Vatan - bu tug’ilgan joy. 3. Vatan - bu insonlar yashaydigan muqaddas zamin. 4. «Davlat», «Hukumat», «Xalq» tushunchalari nima? 5. Urush va mehnat faxriylarini e’zozlaymiz. 6. G’alaba va mustaqillik kunini sharaflaymiz. 7. Harbiy o’yinlarda ishtirok etish. 8. Vatanimga xizmat qilaman. 9. Chin Vatanparvarlik o’z o’lkasini sevishdan boshlanadi. 10. Hadisdan mavzuga oid parchalarni o’qish va muhokama qilish. 11.Respublikamiz istiqlolini mustahkamlashda faolmiz. 12. O’zingiz yashab turgan mahalla, qishloq, tuman, viloyat tarixini bilasizmi? 13.Mening vatandoshim - zamondoshim. 14. «Bizdan ozod, obod vatan qolsin». 15. Yov qochsa, botir ko’payar. 16. Mustaqillik uchun kurashgan ajdodlarimiz - faxrimiz. 17. O’zbekiston - Vatanim manim. III. Baynalmilal tarbiya 1. Baynalmilal birlik nima? 2. Sen hamdo’stlik mamlakatlari va ularning bolalari haqida nimalarni bilasan? Bu mavzuga tayyorgarlik tubandagicha tashkil etilishi mumkin. Hamdo’stlik mamlakatlaridan biri tanlanib, uning tashkil topgan vaqti geografik jihatdan joylashishi, aholisi, tabiiy boyliklari, iqtisodi, adabiyoti-san’ati, chet mamlakatlar bilan aloqasi kabi savollar o’quvchilarga bo’lib beriladi. Navbatdagi tarbiyaviy soatga geografiya, tarix va adabiyot o’qituvchilari taklif qilinib, o’quvchilar tinglanadi. Fan o’qituvchilarining suhbati bilan mashg’ulot yakunlanadi. 3. Bizning mahalla, qishloq. va tumanda necha xil millat vakillari yashaydi va ular qanday aloqadalar? 4. Tuman va viloyatlardagi qo’shma korxona vakillari bilan uchrashuv uyushtirish, ekskursiya tashkil etish. 5. Chet tillarni o’rganish - iqtisodiy mustaqillik poydevori. 6. Chet tili o’qituvchisi bilan xorijiy tilda ma’lum temaga atalgan kecha o’tkazish. 7. Hamdo’stlik mamlakatlari hamda chet ellik o’quvchilar bilan aloqa bog’lash. 8. Chet mamlakatlarda ta’lim olayotgan yurtdoshlarimiz bilan aloqa o’rnatish, ular orqali u mamlakat haqida ma’lumot to’plab, muhokama qilish. IV. Estetik (nafosat) tarbiya 1. Musiqani qanday tinglash kerak? 2. Badiiy asar qanday o’qiladi? Afsuski, hozirgi kunda o’quvchilarimiz kitob mutolaasiga qiziqmay quydilar. Zeroki, mashhur tatar olimi Rizouddin ibn Fahruddinning «Nasiyhat» kitobidan olingan ushbu parcha o’quvchilar bilan ishlab chiqilsa, o’quvchilarning bu kasalligiga shifo bo’lsa ajab emas. Kitob va mutolaa 1. Go’zal kitoblar ajib narsalarni ko’ruvchi-ku, ovloqda sirdosh, yolg’izlikda do’st, ojizlik vaqtlarda yordamchi, hasratda shodlik keltiruvchi, fikrlarni nurlantiruvchi, u zamon ahvolidan so’zlovchi, ummatlar voqiotini hikoya etuvchi, aqlli kimsalarning aqllarini ko’rsatuvchi, oz haqli - ko’p foydali narsalardir. Shuning uchun kitob olmaqda baxillik etmangiz, kitoblardan ayrilmangiz. 2. Lekin kitoblar orasida yo’q, narsalar yozilmish - ma’nosiz narsalar ila to’lganlari-da bordir, bularni o’qimoq, qiymatli umrni zoi’ etmoqdir. Shuning uchun fikrlarni nurlantirajak, hulqi poklarga yordam berajak, aqlni ortirajak kitoblarni ixtiyor etib, boshqalardan yiroq bo’lingiz. Foydali kitoblarni o’qimak ko’ngliga shodlik keltirur, fikrga oziq bo’lur, zehnga quvvat berur... 3. Ba’zi kimsalar bo’ladiki, “kitobi ko’b” deb xalq orasida nom chiqarmoq uchungina kitob yig’ib, o’zlari hyechda foyda olmaslar. Boshqalarga-da» foyda oldirmaslar, hatto ichlarida nimalar borliginida bilmaslar. Bular yo’q tashuvchilar misolidadir. Shuning uchun sizlar o’zingiz foyda olajak bo’lgan kitoblarni o’zingiz foyda olmoq uchun ixtiyor etingiz. 4. Mutolaa insonning yuziga nur, ko’ngliga shodlik keltirur. Ushbu sabab uchun zehn xizmati ila mashg’ul bo’luvchilar harnaqadar oriq bo’lsalar- da, aqllari semiz va yo muhabbatli bo’lur. 5. Musiqaning ajoyib sahifalari - musiqali soat o’tkazish. O’quvchilarga mumtoz ashulalardan birining nomi aytiladi. Topshiriq: she’r muallifi, bastakori haqida ma’lumot to’plab kelish, gramplastinka yoki magnit tasmasiga yozilgan qo’shiqni topish va birgalikda eshitib, muhokama qilish, Bolalar o’zlariga topshirilgan vazifani musiqa o’qituvchisi yordamida sinf tarbiyaviy soatida muhokama qiladi. 6. Sen mehmonni qanday kutasan, mehmonda o’zingni qanday tutasan? (Mehmon bo’lish va kutish adabi haqida). 7. «San’atkor dunyosida», «Ulug’ rassom» mavzularida suhbat, uchrashuv, ekskursiya o’tkazish, albom yoki stend tayyorlash. V. Bilim olishda ongli munosabatni tarbiyalash Bu tarbiyaviy tadbirni yuqoridagi kitobdan olingan quyidagi parchalarni sinf tarbiyaviy soatida ishlab chiqilsa, maqsadga muvofiq bo’ladi. 1. Ilm ko’ngil ko’zini ochur, nodonlik qorong’ulikni keltirur, ulug’ darajalar yetkurur, dushmanlarga qurol bo’lur, tiriklikni saqlar, dunyo kutmak sabablarini bildirur, yurt ichida va umumxalqlar ila qanday suvratda bo’lmak kerak ekanini o’rgatur. Ilm olimlarning hurmati bu, o’g’rilardan qurquvsiz davlat va hyech bitmayturgan boylikdir. 2. Olimlar payg’ambarlarning vorislari, dunyoning nurlari bo’lib, nodonlarda dunyoda turganlari holda o’liklar xukmidadirlar, chunki ular Olloh taoloning ajib narsalariga kerak vaqtidagina ko’z solurlar, lekin ibrat ola bilmaslar. Kerak vaqtida suv ichadilar, ammo suvning nimadan hosil bo’lgani, chashmalarning qayerdan kelib, qayerga ketganlaridan xabar bo’lmas. 3. Ilmi xo’b kimsalarga qaraganda oz ilmli bo’lmakdan uyalmangiz, balki bilmoq qo’lingizdan kelajak narsalarni bilmay qoluvingizdan uyalingiz, chunki bunisi aybdir. 4. Ilm ahllariga nafs ortidan yo’rmak hyech kelishilgan ish emas, shuning uchun shariy’at o’lchovidan tashqari mol sevmangiz shahvatlarga asir bo’lmangiz. 5. Har vaqt ilmga muhabbat qo’yingiz, o’rgatilmish narsalarni ixlos ila tinglangiz, kerakliklardan so’ng kerakliklarni o’rganingiz va har bir ilmdan ko’rkam bu bilingiz, hyech vaqt ilmga takabburlik ko’rsatmangiz. 6. Ilm o’rganmoq harna qadar go’zal ish bo’lsa-da, buzuq niyat ila bo’lganida go’zalligi yo’q olur. Shuning uchun «Bizdan Olloh taolo rizo bo’lsin ham yaxshi ishlarga sabab bo’lsin», deb niyat etingiz. Bu esa yaxshi niyatdir. «Imom, muazzin, oxund, qozi yoki muallim, mudarris va nima bo’lsa-da, bir martabaga erishsak edi», deb niyat etmangiz, ko’nglingizda bu kabi narsalar bu, chiqaringiz, chunki bo’ yaxshi niyat emasdir. Zero ilmdan maqsad daraja emas, balki foydali odam bo’lmakdir. 7. Xazinangizda bo’lgan ilmdan ortiqni da`vo etmangiz, o’z-o’zingizga ulug’lik ila hukm aylamangiz. Bilursizmi, donolari ko’ va yirik bo’lgan boshoqlar har vaqt boshlarini qo’yi solib tururlar. Donsiz yoki donli boshoqlar boshlarini yuqori ko’tarib tururlar, ozgina havo silkinsa, silkina boshlaydilar, holbuki, o’zlarining o’tga yondirmoqdan boshqa foydalari bo’lmas. 1. «So’nggi axborot» minuti o’tkazish. O’quvchilarga navbat bilan hafta mobaynida Vatanimiz va chet el yangiliklaridan to’plab, muhokama qilinadi. Materiallar gazeta, radio va televideniyadan to’planadi. Buning uchun har tarbiyaviy soatda 3-4 minut vaqt ajratiladi. davomida har bir o’quvchi bu tadbirda bir marta qatnashadi. 2. O’quvchilarni maktabdagi fan to’garaklarga qatnashishini etish va kuzatish. 3. «O’ylab ko’r», «Bahs», «Bilib qo’ygan yaxshi», «Yangiliklar», mavzularda sinfning munozara burchagini tashkil etish. 4. Gazeta va jurnallarga obuna bo’lishini ta’minlash. 5. Radio va televideniyelarda o’tadigan o’quvchilarbop eshittirish ko’rsatuvlarni eshitish va ko’rish, uni muhokama qilish. 6. Fan haftaliklarida ishtirok etish. 7. Fanga oid maktabda tashkil etiladigan ko’rgazma, kecha, badiiy olimpiadalarda qatnashish. VI. Ekologik tarbiya Inson samarali mehnati, tabiat noz-ne’matlaridan oqilona foydalanishi va uning go’zalliklaridan bahramand bo’lishi tufayli farovon hayot kechiradi. O’quvchilarda bu tushunchani shakllantirishda ekologik tarbiya muhim o’rin tutadi. Ekologik tarbiya - bu o’quvchilarda atrof-muhitga nisbatan beparvo bo’lmaslik, tabiat, inson, hayvonot va o’simliklar dunyosini e’zozlashni shakllantirish demakdir. Bu jarayon dars va sinfdan tashqari mashg’ulotlarda amalga oshiriladi. 1. Yashab turgan tuman, viloyat tabiatini o’rganish. 3. «Suvsiz hayot bo’lmas», «Yer xazina, suv oltin», «Tabiat uchinchi - akamiz mavzularida til adabiyot o’qituvchisi hamkorligida insho o’tkazish, muhokama qilish, namunali insholar ko’rgazmasini tashkil etish. 3. «Tabiat boyliklari deganda nimani tushunasiz?», «Tabiatni uchun asrash uchun nimalar qilish kerak?», «Qanday zavodlar havoni ifloslaydi?», «Orol dengizi haqida nimalarni bilasiz?», «Qanday daraxt va gullarni sevasiz?» mavzularida munozara tashkil etish. VII. Sog’liqni saqlash. Sog’lom avlodni tarbiyalash tadbirlari 1 . Tibbiyot xodimlarining «Tozalik va sog’lik,» haqidagi suhbatlarini uyushtirish. 2. «Sog’lom tanda - sog’lom aql», «Sog’liq - tuman boylik» mavzularida munozara o’tkazish. 3. Buyuk allomalarning sog’lik-salomatlik haqidagi o’gitlarini muhokama qilish. 4. Gazeta, jurnal va badiiy asarlar qanday o’qiladi? Mavzusida munozara. 5. Jinsiy tarbiya borasida o’g’il va qiz bolalarga alohida-ma’lumot berish. Shuningdek, «Nasiyhat» kitobidan «Ovqatlanmok» va «Ichmak» odoblari haqidagi ibratli parchani ishlab chiqilsa maqsadga muvofiq, bo’ladi. VIII. Jismoniy tarbiya «Badan tarbiya bilan mo’tadil va uzoq vaqt shug’ullanuvchi kishi tabiblarning davosiga muhtoj bo’lmaydi». Abu Ali ibn Sino Kelajak avlodni har jihatdan yetuk qilib tarbiyalash, o’quvchilarni jismoniy baquvvat, har qanday muhitga, mehnatga qodir va chidamli qilib tarbiyalash maqsadida sinf tarbiyaviy soat darslari va boshqa tarbiyaviy tadbirlarda tubandagi mavzulardan foydalanish 1. Salomatlikni saqlash va tiklash uchun jismoniy mashqlardan foydalanish (Maktabdaga darsdan oldingi badan tarbiya mashqlariga qatnashishlarini ta’minlash). 2. O’quvchilarni maktab va maktabdan tashqaridagi sport musobaqalariga qatnashishlarini ta’minlash. 3. «Yoshlik-chakqonlik» mavzusida suhbat. 4. «Ular bilan faxrlanamiz» mavzusida uchrashuv o’tkazish, albom yoki stend tayyorlash (maktab, tuman yoki viloyatdan chiqqan sport mash’allari haqida). 5. «Agrar yursang piyoda, umring bo’lar ziyoda» mavzusida ta’til vaqtlarida ekskursiyalarga chiqish. 6. Sport musobaqalariga jalb qilish. 7. Vatandosh buyuk allomalarimizning jismoniy tarbiya haqidagi fikrlarini muhokama qilish. Tarbiyaning muhim sohasi sanalmish jismoniy tarbiya haqidagi o’zbek mutafakkir olimi, yetuk pedagog Abdulla Avloniyning «Turkiy guliston yoxud axloq» kitobidan olingan ushbu parchani o’rganish o’rinlidir. «Badanning salomat va quvvatli bo’lmog’i insonga eng kerakli narsadir. Chunki, o’qimok, o’qutmok.. o’rganmoq, va o’rgatmoq; uchun insonga kuchlik, kasalsiz jasad lozimdur. Sog’ badanga bo’lgan insonlar amallarida, ishlarinda, ibodatlarinda kamchilik qilurlar. Badan tarbiyaning fikr tarbiyasiga ham yordami bordur. Jism ila ruh, ikkisi bir choponning o’ng ila tersi kabidur. Agar jism tozalik ila ziynatlanmasa, yomon xulqlardan saqlanmasa, choponni ustini quyub, astarini yuvub, ovora bo’lmoq kabidurki, har vaqt ustidagi kiri ichiga uradur. Fikr tarbiyasi uchun malham va sog’lom bir vujud kerakdur” IX. Eng yangi yangiliklar va tarixiy sanalarni nishonlash tadbirlari. Mustaqillik tufayli hayotimiz kundan-kunga farovonlashib borishi shubhasiz. Albatta buning negizida Prezidentimiz va hukumatimizning yangi-yangi farmon, buyruq va ko’rsatmalari yotadi. Buni biz shartli ravishda rejaga “Eng yangi yangiliklar” deb kiritdik. Bu bo’lim rejaning eng oxirgi tadbirlaridan hisoblanadi va rejaning oxiriga kiritiladi. Tarixiy sanalardan so’ng qayd qilinadi. Tarbiyaviy tadbirlarda ularni o’rganish va hayotga tadbiq etish zarur, ya’ni zamon talablariga ko’ra chiqarilgan yangiliklar reja tuzilgandan so’ng e’lon qilinsa, sinf rahbari belgilagan tarbiyaviy tadbirni o’quv yilining qaysi yarim yilligidan qat’iy nazar, tarixiy sanalardan keyin mavzuni qayd etadi va tegishli tadbir o’tkazadi. Maktab rahbarlari rejani tasdiqlayotgan vaqtlarida bu bo’limning qay tarzda aks etganligiga ahamiyat berishlari zarur. Tarbiyaviy papkada nimalar bo’lishi kerak? Sinf tarbiyaviy papkasi sinf rahbarining tarbiyaviy sohasida olib boriladigan ishlar to’plamidir. Bunda faqat o’quvchilarning yosh xususiyatlariga qarab tarbiya borasida kerak bo’ladigan materiallar bo’lishi kerak. Yuqoridagi tajribalardan kelib chiqib, sinf rahbarining tarbiyaviy ish rejasi bir katta daftarda bo’lishi maqsadga muvofiq, deb topgan edik. Sinf rahbari mehnatini ixchamlashtirish, nazoratni va boshqaruvni ilmiy asosda tashkil etish uchun reja mundarijasi tubandagi bo’lishini tavsiya etamiz. 1. Sinfga qisqacha tavsifnoma. 2. Tarbiyaviy vazifalar. 3. O’quvchilarga tarbiya berishning asosiy turlari va shakllari (Eslatma: mundarija mazmuni 1-3 bo’limlarda tavsiya etilganidek yoritiladi va daftar bo’lim hajmiga ko’ra mundarijalanadi). 4. O’quvchi, o’qituvchi, ota-onalar bilan suhbatlar alohida-alohida betlarda qayd etiladi. 5. Tarbiyaviy soatlarni hisobga olish (Tarbiyaviy soatga bir soat darsga qanday tayyorlansa, bu tadbir uchun dam shunday hozirlik ko’rish talab etiladi). Mundarijaning bu qismida xar hafta o’tkazilgan tarbiyaviy soatning mavzusi, bajarilish turi, vaqti, kim tomonidan bajarilganligi (haqidagi qisqacha bayonnoma qayd etiladi. Demak tarbiyaviy papkada: - tarbiyaviy ishlar rejasi; - rejalashtirilgan mavzuga oid risolalar; - yo’l harakati xavfsizligi va yong’indan saqlanish qoidalari yuzasidan dastur va ko’rsatmalar hamda tarbiya borasida kerak bo’ladigan zarur materiallargina bo’lishi lozim. Adabiyotlar 1. Kotov V. Vospitatelnaya rabota v shkole: op ы t i problem ы . – SPb: Sev.siyaniye 2003. 2. G’aybullayev N. va boshqalar. Pedagogika. T., 2000. 3. Ziyomuxammedov B., Abdullayeva Sh. «Pedagogika». T., 2000. 4.«Pedagogika» V.A.Slastenin, I.F.Isayev, A.I.Mihyenko, Ye.N.Shiyanov. Moskva. «Shkolnaya pressa». 2004 5.Mahkamov M. «Bo’lajak tarbiyachilarning pedagogik muloqot madaniyatini shakllantirish nomzodlik dissertasiyasi. T., 2005. 6 . www.ppf.uni.udm.ru 7. www.search.re.uz - O’zbekistonning axborotlarni izlab topish tizimi.

Sinf rahbari ishini rejalashtirish. Sinf rahbarining namunaviy yillik ish rejasini tuzish metodikasi

Купить