Sinf rahbarining maktab, jamoat tashkilotlari bilan olib boriladigan ishlar - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	43.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Sinf rahbarining maktab, jamoat tashkilotlari bilan olib boriladigan ishlar

Купить

MAVZU: Sinf rahbarining maktab, jamoat tashkilotlari bilan olib
boriladigan ishlar
Reja
1. «Oila, mahalla, maktab hamkorligi» konsepsiyasining o’quvchilarni
tarbiyalashdagi ahamiyati.
2. Jamoatchilik bilan hamkorlikdagi tarbiyaviy ishlar.
3. Oila va mahalla hamkorligida tarbiyaviy ishlarni tashkil etish.

Tarbiya jarayoni ishtirokchilari sa’y-harakatlarini birlashtirish maqsadida
1993 yilda ishlab chiqilgan «Oila, mahalla, maktab hamkorligi» konsepsiyasi
yoshlarni istiqlol g’oyalariga sadoqatli, ma’naviy barkamol, vatanparvar etib
tarbiyalashda keng jamoatchilik faoliyatini muvofiq - lashtirish borasida ma’lum
dasturilamal bo’ldi.
Mamlakatimizda keyingi yillarda qabul qilingan ta’lim va tarbiya
to’g’risidagi qator me’yoriy hujjatlar, jumladan O’zbekiston Respublikasining
«Ta’lim to’g’risida»gi Qonuni bozor iqtisodiyoti sharoitlarida muvaffaqiyat li
ishlay oladigan, mustaqil fikrlovchi kadrlarni tay yorlashda oila, mahalla va maktab
nufuzini yanada yuqori pog’onaga ko’tarishni taqozo etadi.
O’zbekiston Respublikasining ta’lim-tarbiya sohasidagi amalga
oshirilayotgan islohotlar:
 birinchidan, ijtimoiy-siyosiy iqlimga ijobiy ta’sir ko’rsatishga, umuman
mamlakatdagi mavjud muhitni butunlay o’zgartirishga;
 ikkinchidan, insonning hayotda o’z o’rnini topishini tezlashtirishga;
 uchinchidan, jamiyatda mustaqil fikrlovchi erkin sh axsni shakllan -
tirishga;
 to’rtinchidan, insondagi mavjud salohiyatni to’la ro’yobga chiqarishga;
 beshinchidan, umumiy va maxsus bilimlarga ega, ongli, tafakkuri ozod,
zamonaviy dunyoqarash, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga voris bo’lgan,
kuchli fuqarolik jamiyatini barpo etadigan komil insonlarni tarbiyalashga
qaratilgan.
Mazkur Konsepsiyada taraqqiyotimizning ma’naviy-axloqiy negizi milliy va
umuman insoniy qadriyatlar uyg’unligi ekanligi e’tirof etildi, milliy va
umuminsoniy tarbiyaning kuyidagi o’zaro aloqalari, uyg’un yo’nalishlari belgilab
olindi.
Milliy tarbiya yo’nalishi orqali yoshlarda o’zlikni anglash, vatanparvarlik
milliy g’urur, millatlararo muloqot madaniyati, milliy mafkuraviy onglilik milliy
odob, fidoyilik fazilatlari shakllan-tiriladi. Umuminsoniy yo’nalishda huquqiy,
iqtisodiy, jismoniy, aqliy, estetik ekologik gigiyenik va boshqa tarbiya

yo’nalishlari amalga oshiriladi. Bu Konsepsiya milliy davlatchilik va jamiyat
qurilishi talablari asosliligini ta’minlaydi.
Konsepsiyada oilaga alohida e’tibor qaratildi. O’zbekistonda 1998 yil «Oila
yili» deb e’lon qilinishi oilaning tarbiyaviy rolini yanada kuchaytiradi. Qayd
etilgan masalalar jamiyatimiz, xalqimiz, davlatimiz taqdiri va uning dunyo
miqyosidagi siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy salohiyatini shakllantirishda g’oyat katta
ahamiyatga ega ekanligiga O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
1998 yil 26 martda qabul qilingan «Ijtimoiy-ma’naviy muhitni yanada
sog’lomlashtirish, diniy aqidaparastlikning oldini olish chora-tadbirlari
to’g’risida»gi 130-sonli qarori misol bula oladi.
Shuningdek O’zbekiston Respublikasining «Ta’lim to’g’risida»gi
Qonunining 51-moddasida «Voyaga yetmagan ta’lim oluvchilar ota-onasining
hamda boshqa qonuniy vakillarining huquq va majburiyatlari», deb belgilab
qo’yilgan.
. Yosh avlodni ma’naviy-axloqiy tarbiyalashda xalqimizning boy milliy,
madaniy, tarixiy an’analariga, urf-odatlariga xamda umumbashariy qadriyatlarga
asoslangan samarali, zamonaviy pedagogik texnologiyaning ishlab chiqilib,
amaliyotga joriy etilishi, shaxsni tarbiyalash va uni xar tomonlama kamol
toptirishning ustuvorligini ta’minlash; umumiy xamda milliy pedagogik
madaniyatni oshirish; mamlakatimiz fuqarolari orasida milliy mafkuraviy tarbiya
ishlarini takomillashtirish «Oila, mahalla, maktab hamkorligi» Konsepsiyasining
asosiy maqsadidir.
O’zbekistonda ro’y berayotgan o’zgarishlar «Oila, mahalla, maktab
hamkorligi» yo’nalishidagi bola tarbiyasida oila, ota-ona, mahalla, maktabning
asosiy vazifalarini mazmunan yangilab hayotga tatbiq etishni taqozo qiladi.
«O’quvchilarni tarbiyalashda oila, mahalla, maktab hamkorligi»
Konsepsiyasini amalga oshirish jarayonida oilaning vazifalari:
- oilada sog’lom muhitni yaratish, milliy ruh va turmush tarzini hisobga
olish, farzandlar uchun ota-ona har tomonlama o’rnak bo’lishi, farzandlarning ota-

ona-siga, Vatanga muhabbat tuyg’usini shakllantirish, o’zaro g’amxo’r bo’lishni
ta’minlash;
- oilada huquqiy tarbiyani yaxshilash, oila a’zolarining o’z huquq va
burchlarini anglab yetishlarini va ularga rioya qilishlarini ta’minlash;
- farzandlariga chuqur dunyoviy bilim asoslarini berish, ma’rifatli va
ma’naviyatli kishilar bo’lib yetishishlarini ta’minlash;
- bozor munosabatlariga mos bo’lgan kasb-hunar o’rgatish, iqtisodiy
tushunchalarni farzandlar ongiga singdirish;
- bolalarning ma’naviy barkamol va jismonan sog’lom bo’lishlari uchun
iqtisodiy va ijtimoiy muhitni yaratish;
- bolalarni mustaqil fikrlashga o’rgatish, istiqlol g’oyalari va milliy mafkuraga
sadoqat ruhida tarbiyalash;
- bolalarning bo’sh vaqtlarini pedagogik nuqtai nazardan kelib chiqib unumli
tashkil qilish, ularga qo’shimcha ta’lim berish;
- farzandlarida mavjud bo’lgan iste’dod kurtaklarini rivojlantirish uchun zarur
sharoitlarni yaratish;
- o’z farzandlarining maktab, mahalla, davlat va jamiyat oldidagi burchlarini
to’la ado etishlari uchun oilada mas’uliyatli bo’lish;
- ota-onalar o’zlarining pedagogik va psixologik bilim saviyalarini doimo
oshirib borishi;
- bolalarda tejamkorlik va ishbilarmonlikning ma’naviy axloqiy tomonlarini
shakllantirish;
- oilada milliy va umuminsoniy tarbiyaning barcha yo’nalishlarini uyg’un xolda
bosqichma-bosqich amalga oshirishga mas’ullikni ta’minlash;
- sanitariya-gigiyenik ekologik ko’nikmalarni singdirish, diniy aqidaparastlik
ichkilikbozlik giyohvandlikka qarshi tarbiyani amalga oshirish;
- oila, maktab va mahalla oldida o’z farzandlarining barcha xatti-harakatlari
uchun javobgardir;
- sog’ligida va aqlida nuqsonlari bo’lgan farzandlariga hayot talablariga mos
ravishda bilim va kasb-kor o’rgatishdan iborat.

Ota-onaning farzand oldidagi burchi, o’zbekona ta’bir bilan aytganda, farzandga
yaxshi nom kuyish, yaxshi muallim kuliga topshirib savodini chiqarish, ilmli, kasb-
hunarli qilish, oilali va uyli-joyli qilishdan iboratdir.
O’quvchilarni tarbiyalashda oila, mahalla, maktab hamkorligi jarayonida
mahallaning vazifalari:
«Bir bolaga yetti mahalla ota-ona» degan naqldan kelib chiqib, kelajak avlodni
tarbiyalash va unga ta’lim berish jarayonini amalga oshirish borasida kichik Vatan
bo’lmish mahallaning oldida kuyidagi vazifalar turadi:
- mahalla faollari tomonidan tarbiya muassasalari bilan birgalikda ta’lim-tarbiya
jarayonida amalga oshirilishi kerak bo’lgan masalalarni muhokama qilishda
qatnashishi va oqilona yechimlarini topishda faollik ko’rsatilishi;
- mahalla o’z hududidagi ijtimoiy va iqtisodiy yordamga muhtoj oilalarni
aniqlab, ularni qullab-quvvatlab va farzandlarining bilim hamda tarbiya olishlariga
bosh-qosh bo’lishi;
- ma’nan nosog’lom oilalarni mahalla yig’inlarida muhokama qilish, ularga
nisbatan jamoatchilik choralarini ko’rish;
- mahalla hududidagi o’quv-tarbiya muassasalariga iqtisodiy va ijtimoiy yordam
ko’rsatilishini qullab-quvvatlash;
- ota-onalar orqali bolalarni tashabbuskorlik mehnatsevarlik milliy g’urur,
vatanparvarlik milliy odob, baynalmilallik kabi xislatlarini singdirishni har tomonlama
rag’batlantirish;
- yoshlar diniy mazhablar va sektalar, aqidaparastlikning mohiyatini to’g’ri
anglab yetishiga ota-onalar orqali ta’sir ko’rsatish, ular ajdodlarimizning tarbiyaviy
o’gitlarini singdirib borishga jamoatchilikni safarbar qilish;
- mahalla yig’inlarida milliy davlatchilik va m illiy mafkura g’oyalarini,
respublikamizda iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda erishilgan yutuqlar targ’ibotini
amalga oshirish borasida turli tadbirlar tashkil qilish;
- «Ma’naviyat va ma’rifat», «Sog’lom avlod uchun», «Mahalla», «Ekosan»,
«Umid», «Ulug’bek», «Nuroniy» jamg’armalari, O‘zbekiston Yoshlar ittifoqi,
xotin-qizlar qo’mitalari, turli jamiyatlar, birlashmalar va ijodiy uyushmalarni yosh

avlodni milliy istiqlol g’oyalari asosida tarbiyalash ishiga, muammoli
masalalarning yechimini topishga faol jalb qilish;
- mahalla hududidagi ishlab chiqarish korxonalari va tashkilotlarining
imkoniyatlarini o’quv-tarbiya muassasalari moddiy negizini mustahkamlashga jalb
qilish;
- mahalla hududida o’quv-tarbiya muassasalari bilan birgaliqaa turli ko’rik-
tanlovlar, sport musobaqalari, anjumanlar, bayram va bellashuvlar tashkil qilish; -
turli yo’nalishda iqtidorli bo’lgan o’quvchi bolalarni maktablar tavsiyasiga kura
ijtimoiy va iqtisodiy jihatdan qo’llab-quvvatlash;
- ilg’or pedagogik xodimlar, tarbiyachilarga mahalla imkoniyatlaridan kelib
chiqib, xar tomonlama yordam ko’rsatish;
- farzandlariga ta’lim va tarbiya berishda ijobiy natijalarga erishayotgan,
namunali oilalar hayot tajribasini ommalashtirib, mahalla hududida «Oila
saboqlari» mashg’ulotlarini tashkil qilish;
- mahallada istiqomat qilayotgan xalq ustalari, san’atkorlar, ziyolilar va
barcha ijod ahlining imkoniyatlaridan foydalanib, turli to’garak va «Usta-shogird»
rusumida bilim va kasb berish faoliyatini tashkil qilish;
- mahalla hududidagi ishlab chiqarish korxonalari tomonidan mahallada
istiqomat qilayotgan va moddiy qiynalgan yoshlar uchun ish joylari kvotasining
ajra-tilishiga erishish;
- har bir yosh fuqaroda O’zbekistonga, uning tabiatiga muhabbat, tarixiga
qiziqish, mahalla obodonchiligi, ahilligi uchun javobgarlik ruhini shakllantirish.
O’quvchilarni tarbiyalashda oila, mahalla, maktab hamkorligi jarayonida
maktabning vazifalari:
Bolalarga ta’lim-tarbiya berishda maktab va pedagoglarning asosiy
vazifalari O’zbekiston Respublikasining Oliy Majlis tomonidan qabul qilingan
«Ta’lim to’g’risida»gi Qonunining va respublika rahbariyatining dasturiy fikrlari
mazmunidan kelib chiqqan bo’lishi kerak, ya’ni:
- maktabda bolaga biron-bir kasb-korni egallashi uchun mustahkam
poydevor yaratish;

- o’quvchi-yoshlarning sport turlari bilan shug’ullanishlariga yordam berish,
ularning bo’sh vaqtlarini tashkil qilish;
- bolalarga ta’lim berishni ilg’or pedagogik texnologiyalar, zamonaviy
o’quv-uslubiy dasturlar asosida tashkil etish, o’quv-tarbiya jarayonlarini jahon
andozalariga mos ravishda ta’minlash;
- o’quvchilarning imkoniyatlari va qiziqishlari tah lilidan, iqtisodiy va ijtimoiy
muhitdan kelib chiqib, ularni turli soha bo’yicha kasb asoslariga yo’nal tirish va
ta’limda tabaqalashtirilgan yondoshuvni jo riy etish;
- yosh oilalar bilan ishlash, tibbiy tarbiyaviy, huquqiy, ma’naviy-ma’rifiy,
ijtimoiy tushunchalar berish uchun maxsus tadbirlarni amalga oshirish;
- o’z hududidagi mahalla jamoalarining faoliyatini tarbiyaviy maqsad
yo’lida muvofiqlashtirish;
- tarbiyasi «og’ir», qarovsiz qolgan bolalarning ota- onalari bilan ishlash,
oilalarga pedagogik yordam berish;
- bola tarbiyasi yaxshi yo’lga quyilgan oilalarni tegishli idoralar
hamkorligida o’rganib, tajribalarini ommalashtirish;
- o’qishni va ishlashni xohlamaydigan, bezorilik yo’liga kirib ketgan
o’smirlarni hisobga olib, ularga tegishli tashkilotlar bilan birgalikda zarur choralar
ko’rib, ota-onalar yig’inlarida muhokama qilish;
- tarbiya subyektlari bo’lmish huquqiy, tibbiy, ijo diy uyushmalar, yoshlar,
tabiatni muhofaza qilish va «Ekosan», «Qizil yarim oy», barcha jamg’arma va
jamo atchilik markazlari, ommaviy axborot vositalari, inson huquqlari bo’yicha
milliy markazlar, kasaba uyushmalari, nodavlat tashkilotlari, ishlab chiqarish
korxonalari, mahalliy boshqaruv idora-larining bola tar biyasiga bo’lgan mas’uliyat
va javobgarligini muvofiq- lashtirish;
- turar joyda va mahallada olib borilayotgan barcha tarbiyaviy, ma’naviy,
ma’rifiy, madaniy-ommaviy va sport tadbirlari markazi - maktab bo’lishiga
erishish;
- o’quvchi-yoshlar, ota-onalar, jamoatchilik bilan huquqiy tarbiyani amalga
oshirish, tarbiya jarayonining barcha ishtirokchilari orasida milliy mafkurani targ’ ib

qilish, aqidaparastlik va milliy taraqqiyotimizga zararli g’oyalarning kirib kelishiga
qarshi murosasiz kurashishni tashkil etish;
- ta’lim muassasalari nizomlari asosida o’quvchilar ning maktabda joriy
qilingan tartibga amal qilishla rini va nizomda belgilangan o’quvchilar libosida ta’lim
va tarbiya jarayoniga qatnashishlarini ta’minlash;
- mahallada, xotin-qizlar orasida zamonaviy bilimlarni targ’ib qilish, o’smir
yoshlarning dunyoviy bilimlarga bo’lgan intilishlarini rag’batlantirish;
- maktab negizida pedagogik huquqiga, psixologik ma’naviy va ma’rifiy
bilimlar beruvchi «Ota-onalar universitetlari» faoliyatini tashkil qilish.
O’quvchilarni tarbiyalashda oila, mahalla, maktab hamkorligini amalga
oshirish tamoyillari va bosq ichlari.
Yosh avlodni yaxshi xulqli, davlat ramzlariga sadoqatli qilib tarbiyalashda
ularning yosh jihatlariga, xarakteriga alohida ahamiyat berish lozim, chunki
bularsiz tarbiyada ko’zlangan maqsadga erishib bo’lmaydi.
Oila, mahalla, maktab hamkorligida quyidagi ta moyillarga va bosqichlarga
amal qilinganda samaradorlik yanada yuqori buladi:
- ta’lim va tarbiya sohasida hamkorlik jarayoni ishtirokchilari
harakatlarining ish birligi;
- tarbiyalanuvchiga hurmat va talabning uyg’unligi;
- hamkorlik jarayoni subyektlarining teng huquqliligi va yuksak mas’uliyati;
- faoliyat jarayonida millat va davlat manfaatlari ustuvorligi;
- hamkorlikning ilmiy asoslanganligi;
Birinchi bosqich. Yosh oilalar bilan ishlash. Yosh ota-onalarga farzand va
uning tarbiyasi haqida falsafiy, tibbiy tushunchalarni berish va bu masalalarga
tibbiyot xodimlari, obro’li xotin-qizlarni, ota-onalarni jalb qilib, «Yosh onalar va
otalar maktablari» faoliyatini yo’lga quyish muhim ahamiyat kasb etadi.
Ikkinchi bosqich. Farzandning maktabgacha bo’lgan davridagi jismoniy,
aqliy va ma’naviy rivojlanishini ta’minlash borasida ularga rasm chizish,
voqyealarni bayon qilish, o’ziga o’zi xizmat qilish, harf tanish, qo’shiq aytish va
raqs tushish, turli o’yinlarda ongli qatnashish tushunchalarini singdirish va

mustaqil ravishda bilim olish ko’nikmalarini shakllantirish yuzasidan maktabga
tayyorlash guruhlari, «Yakshanbalik maktablar» ishini tashkil qilish.
Uchinchi bosqich. Kichik yoshdagi (7-11 yosh) maktab dav rida bolalarning
jismoniy, ma’naviy va ijtimoiy shakllanishini ta’minlash, uning ilk iqtidori,
qiziqishi va aqliy imkoniyatlarini aniqlash, o’z xatti-harakatlariga javobgarlik
hissini tarbiyalash, bo’sh vaqtini to’g’ri tashkil qilishni o’rgatish, atrof-muhitga
ongli munosabatda bo’lib, do’stlik baynalmilallik, vatanparvarlik xislatlarini
shakllantirish.
To’rtinchi bosqich. O’smirlarning (11-16 yosh) qiziqishini, bilimga
chanqoqlik va aql zakovatini hisobga olgan holda ijtimoiy faoliyatga tortish,
jismonan baquvvat bo’lishini ta’minlash, maishiy mehnat fao-liyati orqali turli
kasblarga yo’naltirish, o’smirlar guruhlari va jamoatchilik orasida o’z o’rnini topa
olishiga ko’maklashish, o’z xatti-harakatlari uchun jamiyat, qonun va ota-onalari
oldida javobgarlik tuyg’usini shakllantirish, ijtimoiy faolligi va mustaqil
dunyoqarashini yuzaga keltirish.
Beshinchi bosqich . Yoshlarni (16 yosh va undan yuqori) dunyo
andozalariga mos bilim olishlari, kasb tanlashlari, mustaqil hayotga
tayyorgarliklarini ta’minlash. Ularning imkoniyatlari darajasida ta’lim olishlariga,
tanlagan kasblari bo’yicha ish bilan ta’minlanishlariga, iqtisodiy mustaqil
bo’lishlariga shart-sharoit yaratish. Vatan, Davlat va jamiyat oldidagi fuqarolik
burchlarini ado etishga javobgarlik hissini to’la shakllantirish, mustaqil oila
qurishga tayyorlash.
O’quvchilarni tarbiyalashda oila, mahalla, maktab hamkorligini amalga
oshirish mexanizm».
O’zaro hamkorlik ishlarini boshqarish uchun joylarda o ’ z tarkibiga mahallalar
faollari, obro’li ota-onalardan, o’quv-tarbiya muassasalarining tajribali
xodim laridan, mahalla hududida joylashgan turli tashkilotl arning xodimlaridan
iborat muvofiqlashtiruvchi jamoatchilik kengashlari tuzilishi kerak. Jamoatchilik
kengashi o’z zimmasiga olgan vazifalardan kelib chiqib, o’z tarkibida turli
yo’nalishlarda faoliyat ko’rsa-tadigan kichik tashabbuskor guruhlarni tuzishi

mumkin. Jamoatchilik kengashi ma’lum bir muddatga mo’ljallangan ish dasturini
tuzish va uni mahalla yig’inida tasdiqlab olib, amalga oshirishi zarur buladi.
Qayd etilgan tadbirlar davra suhbatlaridan, biron bir mavzuga yoki
muammoga qaratilgan kengash va majlislardan, anjumanlardan, mahalla ahlini
birlashtiruvchi, ularni sog’lom turmush tarziga yetaklovchi ko’rik-tanlovlar,
musobaqalar, bellashuvlar, uchrashuvlar va turli sanalarga bag’ishlangan anjuman
va tantanalardan iborat bo’lishi mumkin.
Joriy qilingan jamoatchilik kengashi o’z faoliyati to’g’risida mahalla ahliga
xar chorakda bir marotaba hisobot beradi. Zarurat turilganda o’quv-tarbiya
muas sasalari, mahalla faollari, mahalla hududida joylashg an tashkilot, korxona va
idoralarning ta’lim-tarbiya yuzasidan olib borilayotgan ishlari to’g’risida
hisobotlarini tinglab, ularga amaliy va nazariy yordam berishi ish samarasiga va
uning izchilligiga ijobiy ta’sir ko’rsatadi.
Kengash mahalla hududida istiqomat qilayotgan, o’z farzandlari tarbiyasiga
befarq ota-onalarga nisba tan davlat boshqaruv idoralari, huquqni himoya qilish
tashkilotlari bilan hamkorlikda turli ma’muriy choralarni qo’llashi mumkin.
Kengash tashabbusi bilan biron-bir dolzarb mavzuda favqulodda mahalla
yig’inlari, o’quv-tarbiya muassasalarining pedagogik kengashlari yoki boshqa
zarur tadbirlar tashkil qilib o’tkazilishi mumkin. Kengash mahalla hududida o’zbek
milliy tarbiya an’analarini tiklash, turli madaniy tadbirlar o’tkazish, bolalar va
kattalarning bo’sh vaqtlarini tashkil etish borasida maktablar, o’yingohlar,
madaniyat muassasalari, sport inshoatlari, o’smirlar klublari, maktabgacha va
maktabdan tashqari muassasalar ishini muvofiqlashtiradi.
Kengash o’tkazilgan tadbirlarni tahlil qiladi, bu borada uslubiy maslahatlar
tayyorlaydi va bu tadbirlarni ommaviy axborot vositalarida yoritadi. Kengash yosh
avlodni tarbiyalashda mahalla, maktab va oila hamkorligi tasarrufiga kirgan masala
va muammolarni mahalla hududidagi o’quv-tarbiya muassasalari, tashkilot va
idoralari ishi rejalashtirilishi va amaliyot dasturlariga kiritilishida ularning
bahamjihatligini ta’minlaydi. Ushbu kengashlar maktab, tuman, shahar va viloyat
miqyosida tashkil qilinishi va kengash a’zolarining barcha davlat va nodavlat

tashkilotlariga, jamg’armalarga, jamoatchilik markazlariga va turli tashkilotlarga
o’z vakolatlari doirasida murojaat qilishlariga imkoniyat yaratilishi kengash
vazifalarini tezkorlik bilan amalga oshirish imkoniyatini beradi.
O’quvchilarni tarbiyalashda oila, mahalla, maktab hamkorligini amalga
oshirish uslublari.
Ta’lim va tarbiya sohasiga e’tiborni kuchaytirish, bu borada hukumatimiz
tomonidan qabul qilingan qonun va hujjatlarni, direktiv ko’rsatmalarni samarali
bajarish uchun oila, mahalla, maktab hamkorligi faoliyati o’ziga xos pedagogik
tizim, uslub va shakllarga ega bo’lishi zarur.
O’tkazilgan tadbirlar xar tomonlama puxta, shuning bilan qatnashchilarning
yoshlariga mos pedagogik va psixologik mujassamlashgan, mantiqan teran,
qiziqarli va ko’rgazmali, ta’sirchan, ommabop, amaliy jihatdan qisqa va lo’nda,
estetik jihatdan keng ko’lamli bo’lishi kerak.
Hamkorlikda olib borilayotgan ishlar mahalla hududidagi barcha yoshlar va
toifadagi fuqarolarni qamrab olishi hamda ularning qiziqish va intilishlariga mos
bo’lishi lozim. Hamkorlik tadbirlarining mavzulari «Sog’lom avlod uchun», «Ota-
onangga rahmat», «Odobingga balli», «Sor tanda sorlom aql», «Mehr chashma-si»,
«Qizlar ibosi», «Bir yigitga qirq hunar oz», «O’g’lim posbonim», «Hayot-ustoz,
xalq-muallim», «O’zbekiston - Vatanim manim!», «Milliy burch va mas’uliyat»,
«Oila saboqlari», «Oila etikasi», «Oila tinch - mahalla tinch», «Mustaqil hayot
bo’sag’asida», «Askarlik - yigitlik maktabi», «Oila baxti - Vatan baxti», «Sportchi
oila», «Oilamiz ohanglari», «Vatan ostonadan boshlanadi», «Biz kimmiz» kabi
tadbirlardan iborat bo’lishi mumkin.
Kelajakni quruvchi yosh avlod ekan, ularni oilada tarbiyalash, ularni qanday
y o’ l bilan tarbiyalash kerakligiga e’tibor bermog’imiz lozim. Chunki har bir oila
ijtimoiy jihatdan har xil, tarbiyalash ham shunga k o’ ra b o’ ladi. Tarbiyalash ham
olalarda har xil bo’ladi, chunki yosh ota-onalar uchun biroz murakkabroq b o’ lsa,
o’rta yoshidagi oilalarda osonroqdir, keksalar orasida esa xotirjamlik. Bunday
b o’ linishida tarbiyachilar ham xar xil bo’ladi. Lekin hamma ota-onalar o’z farzandi
xar tomonlama rivojlangan, komil insonni tarbiyalashni umid qiladi. Jamiyatimiga

ham bunaqa fuqarolar juda zarur, chunki yangi mustaqil davlatimizda yangi komil
inson yashash kerak. M aktab, oila va va jamoatchilikning tarbiyadagi maqsadlari
bir xil ekandir. Buni hisobga olgan holda o’qituvchilar sharqona ta’lim tarbiya
yo’llarni, axloq -odob mezonlarini chuqur o’rganishlari kerak va uni tarbiyaviy
tadbirlar jarayonda tashkil etish mumkin. Markaziy Osiyo halqlari milliy
pedagogik merosini, halq pedagogikasi an’analari va uni ta’lim tarbiya ishida
qo’ llashlari uchun keng imkoniyatlar mavjud. Al-Xorazmiy, Al-Farobiy, Ibn Sino,
Al-Beruniy, Marg’iloniy, M.Ulug’bek, A. Navoiy, Bobur, Avloniy kabi k o’ plab,
tarbiya ilmiy etakchilarini, asrlar davomida millatimiz e’ ti q odi, bulish i s lom dini
axloqiy mezonlarin targ’ibotchilari Al Buxoriy, At - Termiziy, Naqshband,
Ya ssaviylar nomi e’ tiqod, axloq-odob , t a’lim-tarbiya borasidagi beqiyos
meroslarini targ’ib qilish ham bu yerda faoliyat ko’rsatayotgan ma h oratlarni
oshiradi.
Oila va jamiyat - mohiyatan bir-biri bilan chambarchas bog’liq bo’lib, oilada
jamiyatning tub mohiyati va muammolari o’z aksini topadi. Shuning uchun ham
oilani kichik jamiyat deyish mumkin. Har bir jamiyat a’zosi oila bag’rida voyaga
yetadi, ijtimoiy munosabatlarni o’zlashtiradi va insoniy fazilatlarni namoyon etadi.
Barkamol insonni shakllantirish, uni hayotga, mehnatga tayyorlash oilaning
muqaddas vazifasidir. Oilani mustahkamlash jamiyat barqarorligi va qudratining
muhim shartidir. Shu boisdan ham davlat oilani o’z himoyasiga oladi.
Oila qanday bo’lsa, jamiyat ham shunday bo’ladi. Mamlakatimizda milliy
mustaqillik yillarida ma’naviyat sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar, avvalo,
oila qadriyatlarini eng ilg’or an’analarini tiklashga qaratilgandir. Oilaviy tarbiya -
oilada ota-onalar, vasiylar yoki katta kishilar tomonidan bolalarni tarbiyalash, yosh
avlodning har tomonlama rivojlanishida muhim o’rin tutadi. Oila tarbiyasida
doimiy tarbiyaviy ta’sirchan kuch - oilaviy tartibdir.
Oila va mahalla boshqa tarbiyaviy muassasalardan farqli ravishda odamning
butun hayoti davomida uning barcha tomonlariga, qirralariga ta’sir ko’rsatishga
qodirdir va odatda ta’sir ko’rsatadi. Oila va mahalla hamkorligidagi tarbiya
vazifasining bu ulkan miqyosi uning mafkuraviy va psixologik ta’sir

ko’rsatishning chuqur o’ziga xosligi bilan uyg’unlashib ketadi. Bu esa uni oliy
darajada ta’sirchan qilibgina qolmay, shu bilan birga shaxsni shakllantirish
jarayonining zarur bo’g’iniga ham aylantiradi.
Oila va mahallaning yuksak tarbiyaviy imkoniyati bolalar va ota-onalarning
o’ziga xos xususiyatlari: qon-qarindoshligi, qo’ni-qo’shniligi, muhabbati,
yaqinligi, ishonchi, burch hissi, obro’ligi va hokazolar bilan ta’minlanadi.
Ma’lumki, xilma-xil faoliyat sharoitida bolaning qobiliyatlari eng samarali
rivojlanadi, uning ijodiy imkoniyatlari ochiladi, bolani oila va mahalladan boshqa
qayerda ham faoliyatning xilma-xil turlariga jalb etish mumkin. Oila va mahalla
hamkorligidagi tarbiyaning qimmatliligini ahamiyati ana shundaki, kichik bolalik
paytida oilada egallagan narsalar bir umr saqlanib qoladi. Huddi shuning uchun
ota-onalarning bolalarni har tomonlama tarbiyalash majburiyati qonuniy tarzda
byelgilab qo’yilgan.
Oila va mahalla hamkorlikda tarbiyaviy ishni tashkil etar ekanlar, eng yangi
psixologik-pedagogik tadqiqotlar ma’lumotlarini e’tiborga olishlari ham muhimdir,
ularga muvofiq o’sib kelayotgan kishi shaxsini shakllantirishga oilani qo’shadigan
hissasi turli yosh bosqichlarda turlicha bo’ladi va to’lqinsimon o’zgaradi.
Sinfdan va maktabdan tashqari ishlarning tarbiyaviy ta’siri ko’p darajada
o’quv jarayonini tashkil etish saviyasiga hamda o’quvchilar jamoasininig xilma-xil
ishlarni qanday yo’lga qo’yishlariga bog’liqdir. Sinfdan tashqari faoliyat majburiy
dastur bilan chegaralanmaydi, balki yoshlar har xil o’quvchilarni ixtiyoriy ravishda
birlashtiradi. Ularning tashabbusi asosida ishlarni amalga oshiradi, fanga
qiziqtiradi, ularni halqning madaniy hayoti muhitiga olib keladi. Sinfdan tashqari
ishlar shaxsdagi ijtimoiy faollik, ijtimoiy ong hamda axloqiy odatlarni tarkib
toptirishning eng muhim omilidir.
O’quvchilar maktabdan tashqari ishlarda qatnashib, turli kishilar bilan
muayyan munosabatga kirishadilar, turli vaziyatlarga duch keladilar.
Shuning uchun ham o’quvchilarning maktabdan tashqari faoliyatlari
qanchalik xilma-xil bo’lsa, ularning munosabatlari shunchalik boy, munosabat
doirasi keng va ma’naviy o’sishi samarali bo’ladi. Maktabdan tashqaridagi

tarbiyaviy ishlarda o’quvchilar jamoada ishlashni o’rganadilar, ijtimoiy mehnat
quvonchini his qiladilar, ishlab chiqarish mehnatiga qo’shiladilar, jamoatchilik
fikriga bo’ysunishga, jamoa sharafi uchun kurashishga odatlanadilar.
Maktabdan tashqari tarbiyaviy ishlar unda qatnashuvchilarning ma’naviy va
jismoniy rivojlanishi hamda yosh xususiyatlariga ko’ra belgilanadi. Bu jarayonda
ular ta’lim olayotgan maktabning sharoiti ham ta’sir etadi.
Tarbiyaviy ish pedagogdan butun qobiliyatini ishga solishni, tinmay
ishlashni taqozo etadi.
Sinfdan va maktabdan tashqari tarbiyaviy ishlarni ko’ngildagiday olib
borishda o’sib kelayotgan yosh avlodni yetuk va barkamol inson qilib
tarbiyalashda oila va mahalla hamkorlikda ish olib borishi lozim . Umuman
olganda, yosh avlodlarni tarbiyalashda uchta asosiy sub’ekt bo’lib bormoqdalar:
ota-onalari, mahalla va maktab orqali jamoatchilik. Bu uchala tarbiya
subyektlarning tarbiyadagi maqsadlari birligi va ahamiyatini bilgan xolda asosiy
sub’ekt maktab bo’lib hisoblanadi. chunki maktab o’qituvchi ota-onalar va
jamoatchilikning hamkorlik ishlarini yunaltiradi va tashkil etadi:
Demak, maktab, oila va jamoatchilik hamkorligini bolalar tarbiyasida hal
qiluvchi bug’in bulib bunda o’qituvchi-tarbiyachilarning tashkilotchilik
muammoni hal etuvchi hisoblanadi.
Boshlang’ich maktab bolalarni tarbiyalashda o’qituvchi ota-onalari bilan
hamkorligini tashkil etish shakllari va usullari quyidagicha:
1. Ota-onalarning yig’ilishlari;
2. Ota-onalarning maktabi, fakulteti yoki universitet (1-4 yillik);
3. Ochiq eshiklar kuni;
4. Oilaga borishi
5. Ota-onalar va jamoatchilikning savol-javob kechalari, davra-suxbatlari,
anjumanlari, s haxsiy va guruhiy suhbatlar.
Ota-onalarning yig’ilishlarda t o’ la ravishda hozir bo’lishlarini ta’minlovchi
eng asosiy shart-bu yig’ilishlarning qiziqarli va mazmuni o’tkazilishidir.

Bu yig’ilishlarda ota-onalarni va o’qituvchilarni qiziqtira oladigan aniq va
ravshan masal a lar q o’ yilishi muximdir. Ota-onalar o’quv vazifalarni yaxshi
bajarilishini taominlash uchun quyidagilarga ioya qilsalar yaxshi bo’ladi:
- o’quvchilarni mashg’ulotlaidan kechikishlariga va darsga kech
qolmasliklariga yo’l qo’ymaslik;
- Uy vazifalarini shoshilmay, aniq bajarish imkonini vujudga keltirish.
- Bolalarni uy vazifalariga faollik bilan qarashga o’rgatish, bolani g’ayrat va
chidamlik oshirish
- Ota-onalar maktabi, fakultet, universitet mashg’ulotlarda mu h o ka ma qilish
uchun quyidagi mavzularni chiqarish mumkin:
- Maktab, oila va jamoatchilikning tarbiya maqsadlarining b i r xilligi;
- Tarbiyaning pedagogik va psixologik asoslari;
- Ota-onalarning obr o’ si, uning turlari;
- Bolalarga va ota-onalarga maktabning talablari;
- Boshlang’ich sinf bolaning kun rejimi.
- Oilani rivojalantirish va mustaxkamlash;
- Oilada aqliy, axloqiy, iqtisodiy, mehnat, nafosat, ekologik, jismoniy,
huquqiy tarbiya;
- Bolalar va din…
Namunaviy oilalarni topish, ul a rning tajribalarini mahalla, qishloq,
shaharlarda ommalashtirish-pedagogning mu hu m vazifalardan biridir. Chunki agar
oilada o’zaro hamkorlik, o’zaro yordam bir biriga ishonch holati mavjud ekan,
bunday oilada ros t g o’ y, ommaviy, mehribon, o’rtoqlariga doimo yordam berishga
tayyor bo’lgan inson kamol topadi. O’zida odobli, kishiga xos fazilatlarni
mujassamlashtirgan kishilarning oilalarida doimo huzur-halovat va samimiy
hurmat qaror topadi.
Pedagogik tadqiqotlarda isbotlaganidek, oilaviy va ijtimoiy tarbiyaga doir
ishlarni quyidagi shakl va usullardan iborat bo’lishi mumkin :
1) mahallalardan oila va jamoatchilik hamkorlik kunlarni tashkil etish;

2) bolalar yashash joylarda hamkorligida «Sog’lom-bayramlarni», sport
musobaqa, «quvnoq startlarni» o’tkazish;
3) tarbiyasi og’ir bolalarni nazoratga olib, ular bilan sha x siy ishlash
yondoshuvda, maktablarda tashkil etilayotgan tadbirlarga mahalla, ota-onalar,
ishlash joylardan rahbariyatlarni taklif qilish;
4) oilalarga an i q amaliy yordam berish maqsadida tez-tez doktor, yurist,
iqtisodiyotchi, pedagog va psixologlarni maxsus tadbirlarga taklif qilish va zaruriy
shart-sharoitlarni yaratish;
5) zarur b o’ lgan holda oilalarga davlat tomondan moddiy yordam bilan
ta’minlash .
Mazkur hamkorlik ishlarni rejalashtirishda va amal d a q o’ llashda ota-onalar
q o’ mitasi muhim rol o’ynaydi, chunki qo’ mita a’zolari eng faol, eng qiziqqan ota-
onalardan iboratdir.
Yuqorida ko’rsatilgan hamkorlik ishlarning usul va shakllar q u yidagi
sharoitlarda bajarilsa, tarbiya samaradorligi yanada oshadi;
1) Maktab o’zining barcha ta’sirlari majmuini oilaviy tarbiya jarayoniga
izchil y uo’ naltirsa;
2) O’qituvchilar jamoasi oila va mahalla bilan o’zaro hamkorligi davrida
o’zlarining etnik pedagogika talablarini asosida tarbiyani to’g’ri tashkil etsa;
3) Xalq ta’limi va muassasalar tashkilotchi ota-onalarni va jamoatchilikni
tarbiyaviy jarayonga tizimli uyushtirsalar;
4) O’qituvchilar tomonidan oilaviy tarbiyaga rahbarlik bolalar maktabga
kelmasdan oldin boshlansa va ishlar ularning barcha o’quv yillarida davom ettirilsa
maqsadga mu v ofiq bo’lar edi.

Sinf rahbarining maktab, jamoat tashkilotlari bilan olib boriladigan ishlar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish