Sintaksis.Sintaksis aloqa.So‘z birikmasi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	63.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Sintaksis.Sintaksis aloqa.So‘z birikmasi

Купить

MAVZU:Sintaksis.Sintaksis
aloqa.So’z birikmasi.




1.Sintaksis.So’z birikmasi va gap
sintaksisining obyekti.

2.Sintaktik aloqa va sintaktik munosabat.

3.Sintaktik aloqa turlari.

4.So’z birikmasi.Otli va fe’lli birikma.

5.Boshqaruv.Moslashuv.Bitishuv. Reja :

.Sintaksis.So’z birikmasi va gap sintaksisining
obyekti
Nutqimizda gaplardan foydalanamiz.Gap tarkibidagi so’zlar
o’zaro bog’langan bo’ladi.So’zlar bog’lanishi uchun:
1) Ular mustaqil so’z turkumiga mansub bo’ladi.Masalan:kitob
o’qimoq ,maktabga bormoq.Lekin, ukam uchun ,telefon orqali birikuvlari
ikkinchi so’zi mustaqil so’z bo’lmaganligi uchun so’zlarninig bog’lanishiga
misol bo’la olmaydi.
2)so’zlarning ma’nolari o’zaro mos bo’lishi lozim.Masalan oyna so’zining
ma’nosi sinmoq so’ziga mos.Ammo, randalamoq so’ziga mos emas.
3)So’zlarni bog’lovchi qo’shimchalar ham o’z o’rnida kelishi kerak.Masalan
Toshkentda yashayman brikmasida qo’shimchalar to’g’ri qo’llangan

. Sintaktik aloqa va sintaktik
munosabat .
So’zlarning gapdagi bog’lanishi sintaktik
aloqa
, sintaktik aloqani o’rganuvchi
bo’lim
sintaksis deyiladi.
Tovushlardan so’z va qo’shimchalar,
so’z va qo’shimchalardan GAP hosil
bo’ladi.
Gap bitta so’zdan ham iborat bo’lishi
ham mumkin .

Sintaktik aloqa turlari.
So’zlar bog’lanishida oldin kelgan so’z
tobe so’z , keyin kelgan so’z hokim so’z
deyiladi.
Tobe so’z hokim so’z ma’nosini
izohlaydi,to’ldiradi.
Nutqda biri ikkinchisini izohlamaydigan
bog’lanishlar ham mavjud:olma va
anor, o’qidi va yozdi,Salim,Halim kabi.

Bir mustaqil so’z boshqa mustaqil so’zni
izohlaydigan bog’lanish tobe bog’lanish , deyiladi.
Bir mustaqil so’z boshqasiga ergashmay,
izohlamay bog’lansa , teng bog’lanish deyiladi
So’zlarning teng bog’lanishi so’z qo’shilmalarini
hosil qiladi:yoshlar va kelajak,otam bilan
onam ,oy hamda quyosh.
Teng bog’lanishda tobe va hokim so’z
bo’lmaydi,ikkala so’z ham teng huquqli bo’ladi.

So’z birikmasi.Otli va fe’lli brikma.
So’z birikmasi hokim so’zning qaysi turkumga oid so’z bilan
ifodalanishiga qarab, ikki guruhga bo’linadi: otli so’z birikmasi, fe’lli
so’z birikmasi.
Otli so’z birikmasida hokim so’z ot, sifat , son, ravish va
otlashgan so’zlar bilan ifodalanadi: shaharning ko’chalari,
hammasidan katta, chumchuqning chug’ur- chug’uri,
o’quvchilarning beshtasi kabi.
Fe’lli so’ birikmasida hokim so’z fe’l bilan ifodalanadi:kitobni
o’qidi,daftarga yozmoq,tez yugurgan,ohista gapirish ,tasirli
so’zlab , zavq bilan o’qimoq .

So’z brikmasi so’z qo’shilmasi(teng
bog’lanish) va qo’shma so’zga
o’xshaydi.So’z brikmasi va so’z
qo’shilmasi nutqda hosil
qilinadi.Qo’shma so’z nutq
jarayonigacha mavjud bo’ladi.Shu
boisdan u lug’atlarda aks etadi.

Boshqaruv, moslashuv, bitishuvli birikmalar.
Sintaktik jihatdan biri ikkinchisiga bo’ysunadigan , biri ikkinchisiga tobe bo’lgan birliklar
orasida tobe aloqa mavjud bo’ladi.Tobe bo;lak hokim bolakka uch xil: boshqaruv ,
bitishuv, moslashuv usulida bog’lanadi.
Tobe so’zning hokim so’zga tushum jo’nalish , o’rin payt, chiqish kelishiklari va
ko’makchilar yordamida bog’lanishiga boshqaruvli brikma deyiladi.Masalan:bozorga
bormoq, Qalam bilan yozmoq kabi.
Tobe so’z hokim so’zga qaratqich kelishigi orqali bog’lanishga moslashuvli birikma
aytiladi.Bunda hokim so’z egalik qo’shimchalarini oladi.Masalan:kitobning
varog’I,o’quvchining daftari.Ba’zida qaratqich kelishigi tushib qolishi mumkin, lekin bu
btikma moslashuvli brikma bo’laveradi. Masalan: maktab bog’i-maktabning bog’I kabi .
Tobe so’z hokim so’zga hech qanday qo’shimchalarsiz tartib va ohang yordamida
bog’lanishga bitishuvli bog’lanish deyiladi. Masalan: Oyim , dadam, ukam ,opam-
hammamiz birgalashib aylanishga chiqdik.

Sintaksis.Sintaksis aloqa.So‘z birikmasi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish