Sintillyatsion detektorlarning yorug‘lik to‘plamini ko‘paytirish usullari

Sintillyatsion detektorlarning yorug’lik to’plamini ko’paytirish
usullari
MUNDARIJA
K IRISH -
I   BOB     SINTILLYATSION   DETEKTORLAR   TUZILISHI   VA
ISHLASH PRINSIPI -
1.1 Sintillyatsion materiallarning turlari
-
1.2 Polistrolli sintillaytion plitalar va chiziqlar ishlab chiqarish 
usullari, ularning o’lchamlari va tajribalarda qo’llanishi -
1.3 Sintillyatorlar uchun VAL va TAL tushunchasi -
II BOB. SINTILLYATSION DETEKTORLARNING 
YORUG’LIK TO’PLAMINI KO’PAYTIRISH USULLARI -
2.1 Quyma yo’li bilan ishlab chiqarilgan sintillyatorlarning 
yorug’lik yig’ishining kamayish sabablari -
2.2 Ekstruziya yo’li bilan ishlab chiqarilgan sintillyatorlarning 
yorug’lik yig’ishining kamayish sabablari -
2.3 Katta sintillyatsion plitalardan yorug’lik to’plamini 
ko’paytirish usullari (SDF, FNAL, USA o’rnatishning muon 
triggerning sintillyatsion detektorlari misolida) -
III BOB.  TAJRIBA NATIJALARI VA ULARNING TAHLILI -
3.1 Sintillyatsiya chiziqlaridan yorug’lik to’plamini oshirish 
usullari (COMET VA Mi2e loyihalari uchun CRV modullari 
misolidan foydalanish) -
3.2 Sintillyatsion detektorda olingan natijalar
3.3 Sintillyatsion detektorda olingan natijalar tahlili
XULOSA -
ADABIYOTLAR RO`YHATI - Kirish 
Dissertatsiya m avzusining   dolzarbligi :
  Sintillatsion   detektorlari   fan,   texnologiya   va   milliy   iqtisodiyotda   keng
qo'llanilmoqda. Ko'pgina tadqiqotlar uchun turli xil parametrlarni saqlab qolish
kerak:   tezlik,   radiatsiyaga   chidamlilik,   uzoq   muddatli   ishlash,   skintillator
geometriyasi   va   boshqalar.   Boshqa   barcha   parametrlarga   ta'sir   qiluvchi
skintillash   detektorining   asosiy   xususiyatlaridan   biri   detektordan   to'plangan
yorug'lik miqdori (yorug'lik to'plami). 
So‘nggi   yillarda   dunyo   tadqiqotchilarning   diqqat   e’tiborini   ko‘proq
yorug‘likning   sochilish   usuli   bilan   suvli-organik   sistemalarni   tadqiq   qilishga
qaratilmoqda.   Sochilgan   yorug‘lik   spektrning   nozik   struktura   spektroskopiyasi
usuli   bilan   barqaror   bo‘lmagan   muvozanat   sohadagi   suvli-organik   sistemalar
xususiyati,   har   xil   turdagi   fluktuatsiyalar   kinetikasi,   suyuqliklarning
nanoo‘lchamli   fazoviy  va   vaqt   masshtabdagi   korrelyatsion   xossalari  to‘g‘risida
muxim   ma’lumot   olish   imkonini   beradi.   Biroq,   ushbu   turdagi   tadqiqotlarni
o‘tkazish   bir   qator   eksperimental   qiyinchiliklarga   olib   keladi.   Muhitning
barqaror bo‘lmagan sohasiga kichik tashqi ham uning qo‘zg‘alishga  katta ta’sir
qilib   sistema   sezuvchanligining   kuchli   o‘sishiga   sabab   bo‘ladi.   Intensivlikning
sezilarli darajada oshishi, uyg‘otuvchi yorug‘lik chastotasidagi spektrning nozik
strukturasidagi intensivlikning chastota taqsimotini batafsil o‘rganish muammoli
vazifalardan   biri   hisoblanadi.   Shu   sababli,   hozirgi   kunga   qadar   suvli   organik
sistemalarning   barqaror   bo‘lmagan   holatlari   sohasida   sochilgan   yorug‘lik
spektrining nozik strukturasi yetarlicha o‘rganilmagan.
O‘zbekiston   Respublikasida   2018-yilda   mamlakat   atom   energetikasini
umumiy   energetika   balansiga   kiritish,   undan   kamida   60   yil   davomida   xavfsiz
foydalanishni   ta’minlagan   holda   respublika   hududida   atom   elektr   stansiyasi barpo etishni nazarda tutuvchi yadro-energetika dasturini amalga oshirishga start
berildi.
O‘zbekiston   Respublikasi   Prezidentining   2018-yil   19-iyuldagi
“O‘zbekiston   Respublikasida   atom   energetikasini   rivojlantirish   chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi   PF-5484-son   Farmoniga   muvofiq   Mirzo   Ulug‘bek   nomidagi
O‘zbekiston Milliy universitetida “Atom yadrosi va elementar zarralar
fizikasi,   tezlashtiruvchi   texnika”,   “Yadro   fizikasi   va   yadro
texnologiyalari  (qo‘llash   sohalari  bo‘yicha)”,   shuningdek,  Samarqand
davlat   universitetida   “Atom   yadrosi   va   elementar   zarralar   fizikasi,
tezlashtiruvchi texnika” yangi magistratura mutaxassisliklari ochildi. 
Ushbu   Bitiruv   malakaviy   ishida   tahlil   qilingan   noelektrolitlarning   suv
eritmalarida   yorug’likning   molekulyar   sochilishining   spektrlari   tadqiq   etilgan.
Unda     eritmada   Reley   chizig`i   nozik   strukturalari   intensivliklari
munosabatlarining   temperatura   va   konsentratsiyaga   bog`liqligi   natijalari   qarab
chiqilgan.   Olingan   natijalar   eritmaning   kritik   nuqtasi   yaqinida   strukturaviy
jarayonlarning tahlili  muhokama etilgan. 
Muammoning   o‘rganilganlik   darajasi:   Yorug’likning   Reley   sochilish   nozik
strukturasi     spektri   laboratoriyada   maxsus   tayyorlangan   va   sanoatda
uchramaydigan, yuqori ajrata olish qobiliyatiga ega bo’lgan ikki karra o’tuvchi
Fabri-Pero   interferometrida   tadqiqotlar   o’tkazildi.   Nurlanishni   uyg’otuvchi
manba   sifatida   He-Ne   lazeri   qo’llanildi.   Interferometr   kamerasida   bosimni
o’zgartirish yo’li bilan spektrlar yig’ilgan.
Noelektrolitlarda   Reley   chizig`i   nozik   strukturalari   intensivliklari
munosabatlari ga  doir qaratilgan eksp е rim е ntal tadqiqot natijalari va  zamonaviy
nazariy yonadashuvlar bo`yicha adabiyotlarda mavjud ma'lumotlar tahlil etilgan.
Dunyoda   y orug’likning   molekulyar   sochilishini     spektroskopiyasi   usuli
bilan kritik holat  va maxsus  nuqtalar yaqinida eksperimental  tadqiqotlar  kuchli fluktuasiyali   suyuqliklarning   nazariy   tassavurlarini   hosil   qilish   uchun
fenomenologik   (noyob)   asos   bo’lib   xizmat   qila shi   s hu   bilan   birgalikda   bunday
tadqiqotlar   nazariy   bashorat   va   xulosalarni   tekshirishni   xamda   kritik   xolati
sohasida   optik   va   akustik   hodisalar   uchun   umumlashtirish   imkonini   ber ishi
aniqlangan . 
Ishning   maqsadi   ushbu   tezis   yorug'lik   to'plamini   ko'paytirish   usullarini
o'rganishga   bag'ishlangan.     Yorug'lik   to'plamini   ko'paytirish   usullari   aniq
misollar yordamida ko'rsatiladi: CDF (AQSh) muon sintillyatsion detektorlari va
Mu2e (AQSh) va COMET (Yaponiya) qurilmalari uchun skintillash chiziqlariga
asoslangan modullar uchun.
Ishning vazifalari:  
1. S intill y ator geometriyani tanlash ;
2.    O ptik tolalarni qayta chiqarish ;
3. R eflektor sirt uchun materialni tanlash.
Tadqiqot obyekti:   Sintillyatsion detektorlar .
Tadqiqot predmeti:  Yorug’lik to’plamlari.
Mazkur   ishda   qo`yilgan   maqsadga   erish   uchun     quyidagi   vazifalar
bajarildi:   
1. Elektrolit   bo`lmagan   suvli   eritmalarda   Reley   chizig`i   nozik   strukturalari
intensivliklari   munosabatlari   konsentratsiya   va   temperaturaga   bog`liqligini
o`lchash   uchun   yorug’likning   Releycha   sochilish   nozik   strukturasi     spektri
m е todini  o`rganildi.
2. Nazariy   hisoblangan   kattaliklar   va   tajribada   olingan   natijalar   taqqoslanib,
zamonaviy nazariy m е todlar nuqtai nazaridan tahlil etildi.
Tadqiqot   usullari:   Dissertatsiyada   labaratoriya,   statistik   va   qiyosiy   tahlil
usullaridan foydalanilgan.
Dissertatsiyaning   tuzilishi   va   hajmi:   Dissertatsiya   kirish,   uchta   bob,   xulosa,
foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati va ilovadan iborat.