Siydik va tanosil a’zolari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	917.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Siydik va tanosil a’zolari

Купить

SIYDIK VA TANOSIL
A’ZOLARI

SIYDIK – TANOSIL A`ZOLAR
TIZIMI.
Siydik – tanosil a`zolari sistemasiga siydik ajratish a`zolari hamda jinsiy
a`zolar kiradi. Bu a`zolar funktsiyalari har xil bo`lishiga qaramay,
tuzilishiga ko`ra yaqindir. Bundan tashqari, ularning chiqaruv yo`llari
umumiy siydik – tanosil kanalini hosil qiladi (erkaklarda) yoki umumiy
bo`shliqqa ochiladi (ayollarda).

SIYDIK A JRATISH A`ZOLARI.
Siydik a`zolariga siydik ajratuvchi buyrak va siydik chiqaruvchi, uni
vaqtincha to`plovchi yo`llar (siydik yo`llari, qovuq va siydik chiqarish
kanali) kiradi.

BUYRAK.
Buyrak loviya shaklida old va orqa tomonlari yassilangan, o`rta yashar odamlarda 140-150
gramga teng bir juft a`zodir. Buyrak 1-2 bel umurtqalari tanasining ikki yonida, qorin
bo`shlig`ining orqa tomonida mushak va diafragmaga tegib turadi. Qorin bo`shlig`i o`ng
tomonining yuqori qismida jigar joylashganligi uchun o`ng buyrak chap buyrakka nisbatan
pastroq o`rnashgan. Uning yuqori va quyi uchi ichki va tashqi qirg`oqlari, oldingi va orqa
yuzalari tafovut qilinadi. Buyrak o`rtasi botiq bo`lib, buyrak darvozasi deyiladi. Buyrak
darvozasidan arteriya, nerv tomirlari kirib, vena, siydik yo`llari chiqadi.
Buyrak o`rtasidan 2 ga bo`linsa, u ikki xil moddadan tuzilganligini ko`rish mumkin. Buyrak
pûsti qizg`ish rangda bo`lib, qalinligi 4-5 mm keladi, ichki oqishroq rangda bo`lib, mag`iz
qismi hisoblanadi. Buyrak ichki qismi piramida va so`rg`ichlardan iborat. Piramidalar
taxminan 1 mln mayda kanalchalardan tuzilgan. Buyrak kanalchalarining bir uchi berk
bo`lib, devori ikki qavatli kapsula – SHumlyanskiy – Bouman kapsulasi bilan tugaydi. Ular
o`z navbatida qon tomirli koptokchani o`rab turadi. Bu koptokcha bilan kapsula birgalikda
buyrak tanachasini tashkil qiladi. Buyrak tanachalari bilan naychalar o`zaro birikkan
holda nefronli buyrakning tarkibiy va funktsional birligini tashkil etadi.

Buyrak tanachalari bevosita buralma naychalarga davom etib,
buyrakning po`st qismidan piramidalar tomon yo`naladi. Naychalar
piramidaning uchiga yaqinlashib orqasiga qaytadi va shu yo`sinda
nefron qovuzlog`ini hosil qiladi. Po`stloq moddaga etgan buralma
naychalar yig`uvchi naychalarga qo`shiladi. Bu naychalar piramidalar
tarkibida joylashib, to`g`ri yo`nalishga ega. Ular asta-sekin o`zaro
qo`shilishi natijasida 15-20 ta kalta naychalar hosil qilib, piramidaning
uchiga ochiladi.
Demak, kapsula bo`shlig`ida qon tomirli koptokchalardan filtrlanish yo`li
bilan hosil bo`lgan birlamchi siydik ushbu ultrafiltrat oqsillari bo`lmagan
qon plazmasiga tarkibi jihatidan yaqindir. Birlamchi siydik buyrak
naychalaridan o`tayotganda organizmga kerakli bo`lgan suv, mineral
tuzlar va boshqa kerakli moddalar qayta shimiladi, natijada haqiqiy
siydik paydo bo`ladi. Siydik piramida so`rg`ichni o`rab turgan kichik
kosachalarga quyiladi. 8-9 ta kichik kosachalar o`zaro qo`shilib, 2-3 ta
katta kosachani, ular o`zaro qo`shilib, buyrak jomini hosil qiladi. Jom
buyrak darvozasidan chiqishi bilan siydik yo`lida davom etib, qovuqqa
ochiladi.

SIYDIK YO`LI
Siydik yo`li buyrak jomidan siydikni qovuqqa o`tkazuvchi nay hisoblanadi.
Uzunligi 30 sm, eni 8 mm bo`lib, yuqoridan pastga tomon yassilashgan
va qorin pardadan tashqarida joylashgan. U qorin va chanoq
qismlaridan iborat. Siydik yo`li qovuq mushaklarini teshib bo`shliqqa
ochiladi. Ayollar siydik yo`li erkaklarnikiga nisbatan 2-3 sm qisqa bo`ladi.
Siydik yo`li devori 3 qavatdan tuzilgan.
SHilliq qavat – unda shilliq chiqaruvchi bezlar mavjud.
Mushak qavati.
Biriktiruvchi to`qima.
CHaqaloqlarda siydik yo`li duksimon shaklda bo`ladi. U bolalarda tez
o`sadi.

QOVUQ
500-700 ml hajmli qovuq kichik chanoqda joylashgan. Qovuq bo`shligida bujmayib shilliq
qavat burmalari ko`payadi, mushak qavati qalinlashadi.
Qovuq 3 kismdan iborat: tubi, cho`qqisi, tanasi.
Qovuq bo`sh bo`lganda yuqoriroqda, suyuqlik bilan tulganda pastga tushadi. YAngi tug`ilgan
chaqaloq qovug`i cho`zinchoq duk yoki naysimon bo`ladi. Qovuq devori 4 qavatdan tuzilgan:
SHilliq qavat – Bu qavatda shilliq bezlar, limfa tugunlari bo`ladi.
SHilliq osti qavat – Biriktiruvchi to`qimadan iborat.
Mushak qavati silliq mushakdan iborat bo`lib, uch qavat bo`lib joylashgan:
tashqi uzunasiga ketgan tolalar
o`rta ko`ndalang tolalar
v) ichki ko`ndalang va buylama tolalar joylashgan.
Uch qavatli mushak tolalari bir-biriga yopishmagan.
Seroz parda kavati.

TANOSIL A`ZOLAR
Tanosil a`zolari erkak va ayol tanosil
a`zolarga bo`linadi. Har ikkala jinsda
ham tanosil a`zolari, ichki va tashqi
qismlarga ajraladi.

ERKAKLAR TANOSIL A`ZOLARI.
Erkaklar tanosil a`zolari: ichki va tashqi qismlarga bo`linadi. Ichki tanosil
a`zolariga: moyaklar, urug` chiqarish yo`li, urug` pufaklari, prostata bezi,
Kuper bezlar kiradi.
Tashqi tanosil a`zolar: erlik olati va yorg`oqdan iborat.
Erkaklarda siydik chiqarish kanali 2 ta tizim uchun umumiydir, shu bois
uning tuzilishi tanosil a`zolariga qo`shib o`rganiladi.

URUG` PUFAKCHALAR.
Urug` pufakchalari – siydik qopchasining tubi bilan to`g`ri ichak orasida
joylashadi. Pufakchalar ekstretor bez bo`lib, erkak urug`ining suyuq
qismini ishlab chiqaradi. Pufakning suyuqlikni o`tkazuvchi nayi urug` olib
keluvchi nayga ochiladi. Bu 2 naydan urug` o`tuvchi nay hosil bo`lib, u
siydik chiqaruv yo`lining boshlanish qismiga ochiladi.
Urug` pufak 3 qismdan iborat:
biriktiruvchi to`qima
mushak to`qima
shilliq qavat

AYOLLAR TANOSIL A`ZOLARI
Ayollar ichki tanosil a`zolariga: tuxumdon, bachadon naylari, bachadon,
qin kiradi.
Tashqi tanosil a`zolariga: katta va kichik lablar, klitor, qizlik pardasi kiradi.

TUXUMDON
Tuxumdon – juft a`zo bo`lib, quyidagi qismlardan: bachadon nayiga qaragan uchi, lateral va
medial yuzalar, erkin qirra, tutqichli qirradan tuzilgan. Tuxumdon, bachadon bilan xususiy
boylam vositasida birikib, uning bachadon nayiga qaragan uchiga nayning hosilasi va
boylami birikadi. Tuxumdonning tashqi yuzasi oqsil parda bilan qoplangan. Tuxumdon ichida
follikula pufaklari bo`lib, unda tuxum hujayralar etiladi.
Follikula pufaklari rivojlanib, yorilib va undagi tuxum hujayralari tuxumdon yuzasiga chiqadi.
Agarda tuxum hujayra urug`lanmasa, sariq tana atrofiga uchrab, so`riladi va oq tanaga
aylanib, yo`qolib ketadi. Har 28 kunda bitta follikula etishadi. Tuxumdon qorin parda bilan
o`ralmaydi. SHu sababli tuxum hujayra tuxumdon yuzasidan bachadon nayiga yo`naladi.
Bachadon nayi
Bachadon nayi tuxumdonga etilgan tuxum hujayralarni bachadonga o`tkazish vazifasini
bajaradi. Bachadon nayining tashqi seroz pardasi qorin parda to`qimasidan hosil bo`ladi. Bu
parda ostiga uzunasiga yunalgan va halqasimon mushaklar joylashgan, ichki shilliq qavat
bo`lib, kiprikli epiteliy hujayralari bilan qoplangan va burmalar hosil bo`ladi.

Siydik va tanosil a’zolari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish