So‘ngi paleolit arxeologik yodgorliklari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	6.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

So‘ngi paleolit arxeologik yodgorliklari

Купить

SO’NGI PALEOLIT ARXEOLOGIK YODGORLIKLARI

RE JA
1 . so’ngi paleolet davri haqida ma’lumot.
2. so’ngi paleolet davri yodgorliklari.
3 . ”Samarqand Makoni” haqida tushuncha.
4 . ”ko’lbuloq Makoni haqida tushuncha.

PALEOLIT DAVRI BOSQICHLAR
Paleolit
ILK PALEOLET O’RTA PALEOLET SO’NGI PALEOLET
Olduvay Ashel Must’e Levallua
-Must’e Orin’yak Solyutre Madlen

Ilmiy  adabiyotlarda yuqori paleolit so‘nggi paleolit tuchunchasi bilan ham ishlatiladi.

                                                  U 100-12ming yilliklarni o‘z ichiga oladi. So‘nggi paleolit
davrida
ajdodlarimiz hayotida bir qator o‘zgarishlar sodir bo‘ld.Asosiysi ajdodlarimiz
hayotida
urug‘chilik tuzumi boshlandi. Endilikda to‘da to‘da bo‘lib yashamasdan
urug‘, qarindoshlik
aloqalari ularni birlashtira boshladi.Urug‘da hukmronlik ayollar
qo‘lida
bo‘lgan, chunki erkaklar doimo ovda
bo‘lganlar,
ayollar esa doimo uy yumushi bilan band bo‘lganlar. Bunday davr
tarixda
matriarxat, ya’ni onalar hukmronligi deb ataladi. Ijtimoiy hayotdagi bu
o‘zgarish
asosan insonning jismoniy va aqliy o‘zgarishi sababli ham sodir
bo‘lgan.
So‘nggi paleolit davrida hozirgi zamon odami qiyofasi o‘xshash-
kromanon odami yashagan. Kromanon odami suyak qoldiqlari
dastlab Fransiyaning
Kromanon
makonidan topilgani uchun shunday nom olgan .

So’ngi paleolit davri yodgorliklari O’zbekiston hududida o`rta paleolitga nisbatdan kam
topilgan. Bunga asosiy sabab muzlilar eriy boshlagach, odamlar vodiy va daryo bo’ylarida
chayla, yertro`lalarda yashay boshlagach. Chayla va yarim yerto’lalar vaqt o’tishi bilan
shamol, yomg’ir, insonlar tomonidan yerlarning o’zlashtirilishi natijasida yo’q bo’lib ketgan.
Yerto’lalarni toppish esa, qiyin. Shu sababli songi paleolit davri makonlarining ko’pchiligi
tasodifiy ravishda topilgan.
So`ngi paleolet davri odamlari xo’jaligining asosini ovchilik tashkil etgan. Asosan
bug’u, yovvoyi ot, sirtlon, arhar, qulon, tuya kabi yiriki hayvonlar ovlagan. Daraxt mevalari, don
va ildiz mevalari o’simliuklarni ham ovqat sifatida ishlatganlar. Baliqchilikning ha dastlabgi
kurtaklari paydo bo’lgan.

Tosh qurollari ishlash uslubi o’zgargan. Yorma texnika usuli ilk bosqichda keng qo;llanilgan bo’lsa,
keying bosqichlarda retushlash usuli ixtiro qilingan. Bu qurollar turini ko’paytiribgina qolmay,
ularning mayda, ya’ni ixchamlashtirishga olib kelgan. Retushlash deganda chaqmoqtosh qurolni
suyakdan yasaalgan ingichka va uzun tayoq bilan bir necha ming martda urib yupqa tosh paraqalar
uchirib, kerakli keltirish tushuniladi. Bu usul juda murakkab bo’lib salgina extiyotsizlik qilinsa, qurol
sinib ketadi. Retushlangan nukleuslar to’g’ri pichoqsimon shakilga kirgan va yupqalashgan. Tosh
pichoqlari paydo bo’lgan bu davrda eng muhim mehnat qurollari tosh kesgich va tosh qirg’ich
bo’lgan. Tosh kesgich qattiq materiallarni ishlashda foydalanilgan. Tosh qirg’ich uzzunroq parrakcha
bo’lib, bir uchi yoysimon tig` bo’lgan, muste davridagi qirg’ichdan ancha farq qilgan, unda
yumshoq materiallarni ishlashda foydalanilganlar. Asosiy ov quroli chaqmoqtoshdan yasalgan nayza
bo’lgan. Ajdodlarimiz yog’och va hayvon suyaklardan ham ko’plab qurollar yasaganlar. Suyakdan
garpunlar, nayzalar, nayza otqichlari shuningdek teri tikish uchun ignalar ba bigizlar yasashgan.
Suyakdan qurollar yasash yuqori paleolit davrining so’ngi bosqichlarida ko’paygan. Bu bosqich
jaxon arxeologiyasida Madlen bosqichi deb (20 ming-13 ming yil oldin) ajratilgan.

Samarqand makoni so nggi paleolit davrining noyob yodgorliklaridan biridir. Obyekt 1939-yilda geolog N.G.Xarlamov ʻ
tomonidan
kashf qilingan. Samarqand shahri yaqinidagi qadimgi Siyobcha soyi atrofidan topilgan . Ikkinchi jahon urushi
natijasida
obyektni o rganish ishlari to xtab qolgan. 1958-yilga kelib, ʻ ʻ Vasiliy Shishkin va Yahyo G ulomov ʻ say-
harakatlari
natijasida SamDU dotsenti, arxeolog I. D. Lev boshchiligida o rganish ishlari boshlangan. Makonda ʻ
arxeologlar
I. D. Lev va I.Jo raqulov 1969—1972-yillarda tadqiqot ishlari olib bordilar. ʻ
2002-yili
Samarqand davlat universitetining arxeologiya kafedrasi ilmiy xodimlari boshchiligida yana qazishma ishlari
olib
borilgan. Samarqand makoni yodgorligining madaniy qatlamidan 7,5 mingga yaqin tosh qurollar topilgan. Ularning
aksariyati
chaqmoqtosh, xalsedon, diorite, amfibolit, rogovik, kabi tosh jinslaridan yasalgan. Makondan xilma xil qurollar
topilgan, qirg ichlar,
sixlar, pichoqchalar, keskichlar, disksimon ʻ nukleuslar , uchrindilar, boltalar, ushatgichlar, yupqa
paraqalar va
boshqalar. Bular orasida hayvon terilarini ishlash uchun mo’ljallangan qirg’ichlar, teshgichlar, suyakdan
yasalgan
mehnat qurollari diqqatga sazavordir. Tosh boltalar va yo’ng’ichlar o’ziga xos ravishda ishlangan.
2002-yilda Galina
Korobkova makondan topilgan tosh qurollarning o ziga xos xususiyatlarini aniqladi. ʻ
Jumladan,
o zaklardan ajratib olingan tosh paraqalardan turli qurollar sifatida ishlatilgan. Tosh qurollarga qo’pol kertish ʻ
usuli
yordamida ishlov berilgan. Toshlar va suyaklardan sanchqilar yasalgan. Bu hududda kishilarning baliqchilik sohasi
bilan
shug ullanganliklaridan dalolat beradi. So nggi paleolitga oid 3 ta – yuqori, o rta va quyi ʻ ʻ ʻ madaniy qatlamlar
aniqlangan.
Ushbu madaniy qatlamlardan gulxan qoldig i, kul, hayvonlarning suyaklari, tabiiy bo yoq (ohra), o simlik va ʻ ʻ ʻ
chayla
ustunlari qoldiqlari topilgan. Samarqand yodgorligi makonining maydoni 100 kv m, to g ri to rtburchak shaklida ʻ ʻ ʻ
qurilgan.
Samarqand
makoninig D.N.Lev 30-35 ming yillariga oidligini aniqladi. Ammo keying tadqiqotlar, uning yoshini
mil.avval.
20 ming yillik bilan belgilashni to’g’ri deb topmagan.

“ Samarqand Makoni xarobalari”

Siyobcha qarorgohi - Samarqand shaxrining markaziy qismiodan oqib
o’tadigan Siyobcha daryosining Chashmasiyob suvi quyilishi joyida
joylashgan. Qarorgoh 1969 yilda U. olimov tomonidan topilgan. Tadqiqot
ishlari esa N.X.Toshkentboev olib brogan qazilmalarning ayrimlarida
madaniy qatlam yaxshi saqlanmagan. Topilmalar orasida tosh o’zaklar,
qirg’ichlar, tshuvchi qurollar, paraqalardan ishlangan qurollar asosiy o’rin
egallaydi. Topilmalar makoniga nisbattan qadimiyroqdir.

Xo’jamazgil qarorgohi- Samarqand shahridan 35 km g’arbiy-sharq
tomonda Turkiston tog’ tizimining g’arb etaklarida joylashgan
Xo’jamazgil degan joydan topilgan. Yodgorlikni 1969 yilda arxeologlar
A.Asqarov va N.X.Toshkentboevlar topib, tadqiq qilishgan. Tadqiqot
davomida makondan 200 dan ortiq tosh buyumlar yig’ib olingan.
Topilmalar ichida gardishsimon tosh o’zaklar, paraqadan yasalgan
pichoqsimon qurollar, qirg’ichlar, randalar, tosh siniqlari topilgan. U
yerda oxra qoldiqlari va gulxan izlari ham topilgan. Qarorgoh topilmalari
Samarqand m akoni topilmalariga o’xshaydi. Ikkala makondan ham
qurollarni ishlash uslubida muste davrida uslubi izlar saqlangan.

Ko‘lbuloq makoni- qadimgi tosh davriga oid ko’p qatlamli yodgorlik bo’lib, uning   yuqori 1,2,3
qatlamlaridan
so’ngi paleolit davriga oid materiallar   topilgan. U yerdan gulxan, ko’mir qoldiqlari,
tosh
buyumlaridan-nukleuslar, qirg’ichlar, sixchalar, tosh pichoqlar, tosh siniqlari va hayvon
suyaklari
topildi. Makondan eng ko’p miqdorda   nukleuslar ajratib olishning yangi texnikasini
kashf
etganlar. Ilgaridagidek, paraqalarni   tosh bolg’a bilan emas, balki tosh pona bilan ajratib
olganlar.
Bu bilan ular xoxlagan shakildagi paraqani toshdan ajratib olish imkoniyatiga ega
bo’lganlar.
Qo’lbuloqdan topilgan tosh qurollari o’zining ishlanishi jixatdan Samarqand, Bo’zsuv
va
Tuyabo’g’iz makonlaridan topilgan so’ngi tosh davri qurollariga o’xshaydi. Arxeolog
M.R.Qosimovning
ta’kidlashicha Toshkent vohasida ilmiy ahamiyati jihatidan Ko’lbuloqqa teng
keladigan
yodgorlik   topilganicha yo`q. 2001-2002 yillar mobaynida   Ko’lbuloq makonidan qayta
tadqiqot
ishlari olib borildi va so’ngi paleolit   davriga oid retushlangan mehnat qurollari, turli
shakillardagi
nukleslar topildi.

Ko’lbuloq Makoni yodgorliklari

Toshkent vohasida so’ngi poleolit davriga oid Bo’zsuv I, Bo’zsuv II, Bo’zsuv VI,
Tuyabo’g’iz II, III, IV, V, VI makonlari ham topib o’rganilgan. Ulardan topilgan
tosh buyumlari Ko’lbuloqdan topilgan tosh buyumlariga o`xshaydi. Ular asosida
arxeologlar Toshkent vohasida Ibtidoiy odamlar paleolit davrining barchga
bosqichlarida istiqomat qilib, bir-biri bilan yaqin aloqada bo’lganlar va ovchilar
xo’jaligi bilan shug’illanganglar degan xulosaga kelishagn. So’ngi paleolit davriga
oid Fransiya, Ispaniya, Janubiy italya, xududlaridan g’orlarga ishlangan rasimlar
topilgan. Qoya tosh rasimlari o’sha davr odamlarining diniy e’tiqod bilan bog’liq
holda ishlagan. Bazida rasimlar g’orlarning yorug` tushmaydigan joylariga, ya’ni
900 m. gacha bo’lgan joylaridan ham topilgan. Fransiyaning Losel g`oridan
odam va hayvonlar tasviri gizil va sariq ranglar ishlangan. Angl-syur-L’Anglandan
esa, 35 m kengligida bizon, ot tog’ echkisi tabiy hajimda aks ettirilgan. Ularni
uchta ayol kuzatib turibdi. Bu tasvir urib-o’yish yo`li bilan ishlangan. Ispanyada
Altamir g`oridan topilgan tasvirlar butunlay o’zgacha bo’lib qizil rang bilan
ishlangan

E’tiboringiz uchun
rahmat

So‘ngi paleolit arxeologik yodgorliklari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish