Сохти сарфи ва вазифаи асоси пешояндҳо - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	264.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Сохти сарфи ва вазифаи асоси пешояндҳо

Купить

Мавзу ъ:Сох ти сарф и
ва вази ф аи асоси
пеш ояндҳ о

НА Қ ША :
1: СОХ ТИ СА РФ И И ПЕШ ОЯ НД Ҳ О .
2: ВА ЗИФ А ВА М АЪ НОИ АСОСИ И
ПЕШ ОЯ НД Ҳ О :
3 : ПЕШ ОЯ НД Ҳ ОИ А СЛ И И СОД Д А :
4: ПЕШ ОЯ НД Ҳ ОИ А СЛ И И ТА РК ИБ И :

•
Пай дош ва и н к и ш оф и м аь н ои и
п еш оян ду п асоян дх о ба тагй и ри
сох т и дасту ри и забон и тож и к и н и з
м арбу т аст.Забон и ф орси -тож и к и и
к ади м аз ж и х ,ати х усуси яти сох ти
дасту ри и х уд забони ф л ек ти ви х и соб
м еш уд , яан е он дорои к атегори яи
ж и н си ят, ш у м ораю п адеж ва
м он ан ди и н х о буда , бо сох ти асосх ои
ф еь л алок ам ан д аст. Пеш ян дҳ о дар
м арҳ и л аи қ ади м и забон и ф орси ю
тоҷ и к ӣ ягҷ оя бо ш ак лҳ ои п адеж и и
ҳ и сссаҳ ои ном и и н у тқ и сти ф ода
м еш удан два дар ай н и ҳ ол м оҳ и яату
вази ф аи он ҳ о дар он давра бо
м аф ҳ у м у м оҳ и ят и п адеж ҳ о
м у воф и қ ат м ен ам удан д .


Вал е дар давраи м и ён аи
и н к и ш оф и забон и тоҷ и к ӣ си стем аи
радеж ӣ -ф л ек ти ви ва к атегори яи
ҷ и н си ят аз бай н м еравад .Шак л ҳ ои
ф л ек ти вӣ т адри ҷ ан бо ш ак л ҳ ои тарзи
и ф одаи ан ал и ти к и и ваз м еш авад .Ин
ҳ оди са бои си васеъ ш удан и м аъ н ои
п еш оян ду п асоян дҳ ои н ом ӣ барп о
м егардад , к и он дар давраи п еш аз
и н қ и л об и н к и ш оф ёф т а, дар забон и
адби и ҳ ози раи тоҷ и к аз ҳ ар ҷ и ҳ ат
м у к ам м ал ва бой гаш та и стодаа ст.


Сох ти сарф и и п еш оян дҳ о.

Пеш оян дҳ ои забон и адаби и ҳ ози раи
тоҷ и к аз рӯ й и сох т и сарф и аш он ба
гу рӯ ҳ ҳ ои зери н ҷ удо м еш а ван д:

Пеш оян дҳ ои а сл и и сод да:
аз,ба,бар,бо,дар,то,бе ҷ у з, ва ғай ра. Ба
п еш оян дҳ ои асл и и сод да п еш ян ди
« барои » н и з дох и л м еш авад .Ин п еш оян дҳ о
м и сл и п еш ояа ндҳ ои н ом ӣ
ба нда к ҷ он и ш и н ва баъ зе расван дҳ ои х оси
ҳ и ссаҳ ои ном и и н у т қ ро қ абул
к ардм ет авон ад ,

Ч у н он ч и , ба роям , бароят,
барояш ,бароям он ,
бароятон ,барояш он ,барояк ам ,ба рояк а ш ,
ва м он ан ди и н ҳ о.

Ва л е, барх и л оф и п еш оян дҳ ои н ом ӣ
“ барои ” м аъ н ои л у ға вӣ н а доран д ва
м уст ақ и л он а к ор ф арм уда н ам еш аван д:
1. Пеш оян дҳ ои а сл и и т арк и бӣ : то ба,ҷ у з
ба ,ба ҷ у з .
2. Пеш оян дҳ ои н ом и и и зоф и и т арк и бӣ :
п еш и , н а зди ,рӯ й и ,болои ,п аси ,ғай ри ва
ам сол и и н ҳ о..

2 Пеш оян дҳ ои н ом и и и зоф и и т а рк и бӣ : ба
п еш и , а з п еш и , да р н а зди ,а з рӯ й и , да р
бора и ,а з ғ ай ри ва м он а н ди и н ҳ о м ебош а д .
3 Пеш оян дҳ ои н ом и и и зоф и и т а к рор:
л аб-л а би , п еш -п еш и , рӯ й -рӯ й и , қ а д-қ а ди
ва ға й раҳ о.
4 Пеш оян дҳ ои н ом и и ға й ри и зоф ӣ : п еш а з,
баъ д а з п а с а з, ға й р а з, н а за р ба , н и сбат
ба , дои р ба , роҷ еъ ба ,ба ғ а й р а з в а
а м сол и он ҳ о.

Пеш оян дҳ ои а сл и сод дс ба ғ а й р а з
п еш оян ди “ ” ба рои ” як ҳ и ҷ оӣ буда , н и сбат
ба п еш оян дҳ ои н ом ӣ серм аъ м оян д .


Вази ф а ва м аъ нои асоси и
п еш ояандҳ о .

Пеш ояндҳ о аз ҷ и ҳ ати вази ф а ва и ф ода и
м аъ но аз як ди гар ф а рқ м ек у на д . Я к гу рӯ ҳ и
п еш ояндҳ о серм аъ но буда, гу рӯ ҳ и ди га р а з
ҷ и ҳ ати и ф ода и м аъ но ни сбат ан м аҳ дуд
м ебош анд .Онҳ о нам та нҳ о аз ҷ и ҳ ати
серм аъ но ё м аҳ дудм аъ но буданд , бал к и аз
л и ҳ ози вази ф а ни з то а ндозе та ф ову т
доранд . Маса л ан, п еш оянди “ аз” борои
и ф ода и м у н оси бат ҳ ои м а соҳ а , за м он ва
объ к т м еояд . Пеш оянди “ бе” бош а д ,
на буда ни к асе , п редм ете ва ё ҳ оди са еро
ни ш он м еди ҳ а д . А м м о п еш ояндҳ ои “ ҷ у з” ва
“ буду ни ” ба м аъ нои и ст и сно м еоянду ба с.


Пеш ояндҳ ои асли и сод да:

Ба гу рӯ ҳ и п еш ояндҳ ои асли и
сод да п еш ояндҳ ои қ ади м атари н
дох и л м еш авад , к и онҳ о аз ҷ и ҳ ати
паӣ дои ш дар забон и ҳ ози ра бо ягон
ҳ и ссаи ди гари н у тқ алоқ а н адорад .

Пеш ояндҳ ом аслӣ аз м аъ нои
лу ғавӣ ф ори ғанд . Онҳ о дорои
м аъ нои дасту рӣ м ебош анд .Ин буд ,
к и ак сар п еш оян дҳ ои аслӣ
серм аъ н о м ебош ад .


Ч у нонч и ,п еш ояан дҳ ои аз, бо, да р,
ба , да р ба робари м у носи батҳ ои
м а соҳ а ю за м он м у носи батҳ ои
объ ек тӣ , саба б, м ақ са д ва ға й раро
ни з и ф ода м ек у на нд . Пеш ояндҳ ои бе,
то, ҷ у з, аз ҷ и ҳ ати м аъ ноӣ ни сбата н
м аҳ дуд м ебош ан д . Д а р ҳ ар як
п еш оян ди аслӣ м аъ н ои а слӣ ҳ и с
к а рда м еш а ва д . Д и га р тоби ш ҳ ои
м аъ н оӣ бош а нд аз он и н к и ш оф
ёоф та ан д . Тоби ш ҳ ои и л ова гӣ ба
м аъ н ои лу ғави и к а ли м аи бо п еш оянд
ва ф еъ л воба стаа нд .


Пе шоя ндҳ ои асл ӣ м иқ доран з иё д
не станд. Баъ з е и онҳ о ( бе штар дар
наз м ) б а тағ йироти овоз и ду чор
м е гарданд. Масал ан, пе шя нди “ аз ” дар
наз м м у воф иқ и тал аби ваз н садонок и
аввал и х у дро гу м к арда, дар ду шак л
( з и, з -) к ор ф арм у да м е шавад: З и ҳ ар
м е ҳ ре б а м о м е ҳ ри Ватан з ӯ р ( М.Р.) .

З и боғ и васл и ту к ай гул тавон чид,

Ки он ҷ о ггу ф ф ту гӯ й аз баҳ ри хор аст.
А НВА РӢ


Пеш ояндҳ ои асл и и тарк и бӣ

Ба гу рӯ ҳ и пе шоя ндҳ ои асл ии
тарк ибӣ пе шоя ндҳ ои “ то ба” “ ба
ҷ у з ” “ ҷ у з аз ” м ансу банд. И н
пе шоя ндҳ ои аз ду чу з ъ иборат
бу да,я к е аз ҷ у з ъ ҳ ои онҳ о соҳ иби
м аъ нои асосӣ м е бошад, дигараш
м аъ нои ил овагии таъ к идӣ дорад.

Пе шоя нди то ба м у носибатҳ ои
м аооҳ агӣава з ам ониро иф ода
м е к у над :


Баъ д бем орро ба он ҷ о
к ӯ ч они да болояш ро то ба
к и тф аш бо к ӯ рп а п ӯ ш они д .

(Ҷ алол Ик ром ӣ )

Х алқ бу рдааст роҳ и оҳ анро то
ба ш аҳ ри м ан .

(М.Т . ) .


Ҳ ар як реш оян ди аслӣ дорои
х усуси яти хоссаи л у ғави ю дасту ри
м ебош ад .

Пеш оян ди аз барои и ф одаи
м у н оси батҳ ои м асоҳ а, зам он ва
объ ек т, м еояд . Мавқ еи баром ад
ва сарч аш м аи ам л ро н и ш он дода,
ҷ удош авӣ , ду рш ави ро
м еҳ ф ам он ад .Пеш оян ди “ аз” дар
м аври дҳ ои зери н и стф ода м еш ав.


Барои и ф одаи м у носи бати м асоҳ а:
А ) бо ф елҳ ои ҳ арак ат м авқ еи
баром ади ам ал-аз дох и л и п редм ет ва ё
аз сатҳ и он ё к и аз бол о п оён равона
ш удани ам ал ро ни ш он м еди ҳ ад: Ни ят
дош там , к и аз и н ш аҳ р ба ҷ ое наравам .
А з бол отар сангҳ ои к ал оне ғ ел онд .
Қ орӣ Исм атро аз х она бароварданд
(С.А .). А з Вору х ба Сам рқ анд
м еравем (Р.Ҷ .). Мо ҳ ам аз тарезаҳ ои
вагон сар бароварда ба онҳ о ч аш м
м едӯ х тем (А .Д .).

Б) бо ф е ъ л ҳ о “ х аридан” , “ё ф тан” ,
“ гириф тан” ва м онанди инҳ о
м анбаъ ё к и ҷ ое ро м е ф аҳ м онад, к и
аз он я гон пре дм е т ба даст
дароварда шавад: И нро одам они
м ан дар де ҳ и Оқ те рак аз хонаи я к
қ ӯ нғ ирот ё ф та овардаанд ( С.У.)
Ман аз шаҳ ри Д у шанбе , дина,е й ҷ он,
Гириф там ном аат шодону рақ сон.
Д е ҳ отӣ


Ҷ у ъ з ё қ исм и пре дм е тро нишон
м е диҳ ад. Як е аз он саворон, к и ба
пе ши қ ӯ ра расида ом ада бу д, аз асп
ф у ром ад. Д ар ин ф асл аз
ҳ айвоноти чорпо танҳ о шу ту ри
нар аст, к и м астӣ м е к у над( С.А .) .

А з чиз е сох та шу дани пре дм е тро
иф ода м е к у над: Он чил им м онанди
чил им ҳ оии оддии там ок у к ашӣ,
чӯ бк аду гӣ, ё м исин набу да, аз ччӯ би
чорм ағ з сох та шу д бу д ( С.А .) .

Барои
эъти боратон
таш ш ак к у ри
зи ёд !
А Д А БИЁТҲ ОИ
ИСТИФ ОД А ШУД А
К А БИРОВ М., Ч ОРИЕВ
Т.” ЗА БОНИ А Д А БИИ
Ҳ ОЗИРА И ТОҶ ИК ” ( СА РФ ) .-
ТОШК А НД : “ YA N GI
N A SHR ” ,2017,524 СА Ҳ .

Сохти сарфи ва вазифаи асоси пешояндҳо

Купить