Sotsiologiya maktabi va uning namoyondalari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	7.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Sotsiologiya maktabi va uning namoyondalari

Купить

MAVZU: Sotsiologiya
maktabi va uning
namoyondalari

Reja:
1. Yevropa va Amerikada sotsiologiya markazlarnining shakllanishi
2. Sotsiologiya fanining takomillashishi
3. Amerikadagi sotsiologiya namoyondalari va ularning nazariyalari
4. Xulosa
5. Foydalanilgan adabiyotlar

Lyusen Levi-Brul (1857 yil 10 aprel - 1939 yil 13
mart) a Frantsuz o'qigan olim falsafa kim ilgari surdi
antropologiya ning yangi paydo bo'layotgan
dalalariga qo'shgan hissalari bilan sotsiologiya va
etnologiya. Uning asosiy tadqiqot sohasi ibtidoiy
mentalitetni o'z ichiga olgan.
Parijda tug'ilgan Levi-Bryul o'zining asarlaridagi
"ibtidoiy aql" haqida yozgan Mahalliy aholi
qanday o'ylaydi (1910), u erda u insoniyatning
ikkita asosiy tafakkuri sifatida "ibtidoiy" va
"zamonaviy" pozitsiyasini yaratdi. Ibtidoiy aql
g'ayritabiiylikni haqiqatdan farqlamaydi, balki
dunyoni boshqarish uchun "sirli ishtirok" dan
foydalanadi. Levi-Bryulning fikriga ko'ra,
ibtidoiy aql ziddiyatlarni hal qilmaydi.

Emil Dyurkgeym
fransuz sotsiologi, fransuz sotsiologik
maktabi asoschisi. Individualpsixologik va
biologik yo nalishlarga qarshi chiqqan, ʻ
jamiyatga individlar majmui bo lmagan
ʻ
reallik deb qaragan. Ayni vaqtda
jamiyatda "kollektiv ong"ning hal qiluvchi
rolini alohida ko rsatgan.
ʻ
Tavallud sanasi: 15-aprel, 1858

KONT Ogyust — fransuz
faylasufi, pozitivizmning
asosiy vakili. Sen-Simonta
kotiblik qilgan. Tarix va
sotsiologiyaga oid qarashlari
Sen-Simonning kuchli ta sirida ʼ
bo lgan. K. har qanday
ʻ
metafizikani rad etgan.
Pozitivizmga empirizm bilan
mistitsizm orasidagi o rta yo l
ʻ ʻ
sifatida qaragan

Gerbert Spenser (ingliz. Herbert
Spencer; 1820 yil 27 aprel,
Derbi — 1903 yil 8 dekabr,
Brayton) — ingliz faylasufi va
sotsiologi, 19-asr oxirida
g oyalari juda mashhur bo lgan ʻ ʻ
evolyutsionizm asoschilaridan
biri, asoschisi sotsiologiyadagi
organik maktab; liberalizm
ideologi.

Jorj Elton Mayo (1880 yil 26 dekabr -
1949 yil 7 sentyabr) avstraliyalik
psixolog, [1][2][3] sanoat
tadqiqotchisi va tashkiliy
nazariyotchi.[4][5] Mayo rasman
Adelaida universitetida tahsil olib,
falsafa va psixologiya yo nalishi ʻ
bo yicha birinchi darajali diplom
ʻ
bilan tugatgan san at bakalavriatini
ʼ
qo lga kiritdi [4] va keyinchalik
ʻ
Kvinslend Universitetining (UQ)
faxriy san at magistri unvoniga
ʼ
sazovor bo ldi
ʻ

Florian Znanetski (1882-1958)
Yevropa va Amerikadagi Polsha
dehqonlari (1920) diqqatga sazovor
hodisaga aylandi. Mualliflar shaxsiy
hujjatlar (xatlar, kundaliklar,
avtobiografiyalar, xotiralar) tahlili
asosida migrantlarning yangi
ijtimoiy-madaniy muhitga moslashish
muammolarini o‘rganib chiqdilar.

Amerika sotsiologiyasi turli
maktablar tomonidan ifodalanadi
va Chikago maktabi - ulardan biri.
1892-yilda Chikago universiteti
tashkil etilganda, u AQSHda
birinchi sotsiologiya bo limini ʻ
yaratdi, u 1920-yillarga kelib.
shahar, oila, qashshoqlik,
muhojirlar, etnik va irqiy
masalalarni birinchi bo‘lib
o‘rganganligi, shuningdek, bir
qator muhim tadqiqot usullarini
ishlab chiqqanligi bilan
mamlakatda eng mashhur bo‘ldi.
Maktabning asosiy namoyandalari:
Florian Znanetski, Uilyam Tomas,
Ernst Burgess, Lui Virt, Robert Park
va boshqalar.

Bu maktabning yana bir vakili - R.
Parkning rolini ortiqcha baholash
qiyin, chunki. uning rahbarligida
sotsiologiya kafedrasi Chikago
sotsiologiya maktabi deb nomlana
boshladi. Park hamkasblari bilan
birgalikda jamiyatni tizimli o‘rganish
uchun nazariy asos yaratdi. Ularning
izlanishlari tufayli sotsiologiya
ijtimoiy falsafadan inson xulq-atvori
haqidagi fanga aylandi.
Park sotsiologik bilimlarning turli
sohalarida ishlagan: u shaxs, ijtimoiy
ekologiya, etnik va irqiy
munosabatlar, ommaviy xulq-atvorni
o'rgangan, shuning uchun uni
ko'pincha "kollektiv xatti-harakatlar"
sotsiologi deb atashadi.

Uilyam Isaak Tomas .(1863-1947) -
amerikalik sotsiolog, bugungi
kunda ramziy interaktivizm
nazariyasining asosiy figurasi
sifatida tushunilgan. Yevropa va
Amerikadagi Polsha dehqonlari
(1920) diqqatga sazovor hodisaga
aylandi. Mualliflar shaxsiy hujjatlar
(xatlar, kundaliklar,
avtobiografiyalar, xotiralar) tahlili
asosida migrantlarning yangi
ijtimoiy-madaniy muhitga
moslashish muam-molarini
o‘rganib chiqdilar.

AQShning ilk sotsiologiyasining eng
nufuzli shaxslaridan biri hisoblanadi.
Park sotsiologiya sohasida kashshof
bo'lib, uni passiv falsafiy intizomdan
inson xatti-harakatlarini o'rganishga
asoslangan faol intizomga o'zgartirdi.
Park sotsiologik bilimlarning turli
sohalarida ishlagan: u shaxs, ijtimoiy
ekologiya, etnik va irqiy
munosabatlar, ommaviy xulq-atvorni
o'rgangan, shuning uchun uni
ko'pincha "kollektiv xatti-harakatlar"
sotsiologi deb atashadi.

Jamiyat hayotini tushuntirishga urinishlar antik davrda (Platon, Aristotel va boshqalar) paydo
bo ldi, tarix falsafasida davom etdi. O rta Osiyolik mutafakkirlar (Forobiy, Ibn Sino, Beruniy) ʻ ʻ
asarlarida ham jamiyat, uning yashashi va rivojlanishi haqida muhim fikrlar bildirilgan.
Sotsiologik tasavvur va qarashlar 19-asrning 1-yarmida O. Kont, G. Spenser kabi olimlar ijodi
natijasida fan darajasiga ko tarildi va qariyb 200 yildan buyon rivojlanib kelmoqda.
ʻ

Turli davrlarda sotsiologiyaning mohiyati turlicha talqin
etildi. Avvaliga u jamiyat haqidagi umumiy fan sifatida
tushunilgan. Ayni vaqtda uning aniq ilmiy uslublarini
nazarda tutgan holda ijtimoiy fizika deb ham
izohlangan (L. Ketle). Dastlab Yevropada taraqqiy etgan
sotsiologiya G arbiy Yevropa mamlakatlarida keng ʻ
ijtimoiy muammolarni dalil va asosli ravishda qo ya
ʻ
boshladi (M. Veber, E. Dyurkheym, G. Zimmel (1858—
1918), V. Pareto (1848—1923), P. Sorokin (1889—1968)).
Shu ma noda u mohiyatan makrosotsiologiya edi.
ʼ

Sotsiologiyaning Amerikadagi rivoji esa, odatda, „kichik“
ijtimoiy hodisalarni o rganuvchi mikrosotsiologiya tarzida yangi ʻ
qirralarini namoyon etdi (J. Dyui (1859—1952), Ya. Moreno
(1892—1974), J. Xomans (1910), E. Meyo (1880—1949)).
Keyinchalik sotsiologiyaning bu makro va mikro ko rinishlari T.
ʻ
Parsons (1902—1979), R. Merton (1910)ning nazariy ishlarida va
P. Lazersfeld (1901—1976)ning empirik tadqiqotlar uslubiyatida
yagona tizimga keltirildi. Biroq sotsiologiyaning predmeti va
ijtimoiy amaliyot uchun ahamiyati xususidagi bahslar haligacha
davom etib kelyapti, yangi sotsiologiya yaratishga urinishlar
to xtamayapti.
ʻ

Sotsiologiya o z taraqqiyotining klassik davrida yaxlit ʻ
bilimlar tizimi sifatida rivojlangan bo lsa, keyin bu fanga
ʻ
turli oqimlar va yo nalishlar kirib kela boshladi.
ʻ
Mexanistik nazariya tarafdorlari G. Ch. Keri (1798—
1879), V. Ostvald (1853-1932), V. Pareto (1848—1923)
sotsiologiyani ijtimoiy dunyo fizikasi deb hisoblashgan.

Biologik nazariya, xususan, organik yo nalish (G. Spenser, L. ʻ
Gumplovich), shuningdek, ijtimoiy darvinizm vakillari (Ch.
Darvin va boshqalar) jamiyatni biologik dunyo
qonuniyatlaridan kelib chiqib izohlashgan. Psixologik
qarashlarda (D. S. Mill (1806—1873), MakDugall) jamiyat
hayotidagi voqea va jarayonlar tahlil nazariyasi, instinkt
nazariyasi asosida psixologik jihatdan tushuntirilgan.
Xususan, Z. Freyd (jinsiy mayl), Ya. Moreno (jamiyatni
individual-psixologik tushuntirish) qarashlari keyinchalik
kollektiv-psixologik nazariyalarga olib keldi. Shu yo nalishda
ʻ
ijtimoiy-psixologik, bixevioristik, simvolik interaksionizm,
ijtimoiy harakatlar nazariyalari rivojlandi.

Xulosa

O zbekistonda ham sotsiologiya o z tarixiga ega. U ijtimoiy ʻ ʻ
borliq muammolari xususida asrlar davomida fikr yuritib
kelgan ulamoyu shoirlar, mutafakkiru hukmdorlarning
izlanishlarida o z ifodasini topgan. Buyuk vatandoshlarimiz
ʻ
boshqa sohalar kabi sotsiologiyaning rivojlanishiga ham katta
hissa qo shdilar. Mukammal jamiyat g oyasi, davlatni
ʻ ʻ
boshqarish, jamiyatda shaxsning o rni va roli masalalari ular
ʻ
yaratgan turli janrlardagi asarlarga mavzu bo lganligiga
ʻ
qaramay sotsiologiya fanini mustaqillikdan so nggina lozim
ʻ
darajada rivojlantirish imkoniyati tug ildi.
ʻ

Foydalanilgan
adabiyotlar
1. Iso Jabborov – “Jahon etnologiya asoslari”
2. I.M. Jabborov – “Etnografiya va jahon etnik
qiyofasi”
3. A.Ashirov , A Atajanov – “ Etnologiya”

Sotsiologiya maktabi va uning namoyondalari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish