Spirtlar - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Spirtlar

Купить

R e j a :
1. Gomologik qatori, izomeriyasi,
nomenklaturasi.
2. Olinishi .
3. Fizikaviy xossalari .
4. Kimyoviy xossalari .
5. Ishlatilishi .

Umumiy
formulasi
C n H 2n+1 OH
yoki
R – OH Molekulasida gidroksil guruh
saqlagan organik birikmalar
spirt lar deyiladi.
Tarkibidagi C v a O – sp 3

gibridlangan.
Bog` orasidagi burchak – 110 0
.

C soni 4 t agacha bo`lgan spirtlar
– quy i spirt lar.

4 t adan 7 t agacha – o` rt a
spirt lar .

7 t adan k o` p bo` lsa – y uqori
spirt lar .

•
C – C bog’lar soni
n ─ 1
•
C – H bog’lar soni
2n +1
•
Umumiy bog’lar soni
3n +2
•
Umumiy elektronlar soni8n +1
0
•
Umumiy zarrachalar soni (e+p+n)
22n +28 •
Umumiy orbitallar soni
2 •( 3n +2)SPIRTLARGA OID UMUMIY FORMULALAR

N omenk lat urasi v a
izomeriy asi.
Bir atomli spirtlar yoki –
alk ogollar ham deyiladi.
Rat sional nomenklaturaga
ko`ra spirtlar R nomiga “spirt”
so`zini qo`shish orqali hosil
qiladi.

Sist emat ik nomenklaturaga
ko`ra tegishli alkan nomiga
“ol” qo`shimchasi qo`shib
aytiladi. O`rni raqam bilan
ko`rsatiladi. Raqamlash OH
guruh tomondan boshlanadi. Uglerod
zanjirining
t armoqlani
shiga k o’ra
OH
guruhning
joy lashuv iga
k o’raIzomeriy aning quy idagi
t urlari uchray di

Bir atomli spirtlar
qatoridagi izomerlar soni
Formula Nomi Izomerlar
soni Formula Nomi Izomerlar
soni
CH
3 OH Metanol
1 C
5 H
11 OH Pentanol
8
C
2 H
5 OH Etanol
1 C
6 H
12 OH Geksanol
17
C
3 H
7 OH Propanol
2 C
7 H
15 OH Geptanol
C
4 H
9 OH Butanol
4 C
8 H
17 OH Oktanol
C
5 H
11 OH
Pentanol
pentil spirti
amil spirti (T)
valerian spirti (T)CH
3 OH
metanol (S)
metil spirti (R)
karbinol (T)
yog`och spirti (T) C
2 H
5 OH
etanol (S)
etil spirti (R)
vino spirti (T)
gidroliz spirti (T)

Kraxmal saqlovchi – guruch, bug`doy kartoshka, joxori, javdar,
klechatka, g`o`za poya, o`rmon xo`jaligi chiqindilarini gidrolizlab
olingan shakar moddalarni achi t qi ta`sirida bijg`itib spirt olish.
Kraxmal moddalar diast oza fermenti yordamida malt oza ga
aylanadi. Hosil bo`lgan maltoza 1 molekula H
2 O biriktirib 2 mol
gluk oza ga aylanadi. Hosil bo`lgan glukoza
s p i r t l i b i j g` i s h i natijasida et anol olinadi.
C
6 H
12 O
6  2C
2 H
5 OH + 2CO
2
Bu jarayon natijasida oz miqdorda aldegid va molekulasida
C soni 3 t adan 5 tagacha bo`lgan spirtlar aralashmalari
siv ux a moy l ari hosil bo`ladi.
Kletchatka saqlaydigan o‘simliklardan olingan etil spirt
« gidroliz spirt » deb ataladi. Uning tarkibida
0,3—0,5% gacha met i l spirt bo‘ladi.Biok imy ov iy usulda spirt olish

8O l i n i s h i
Ketonlarni qaytarib ikkilamchi spirtlar olinadiAldegidlarni qaytarib birlamchi spirtlar olinadi

9O l i n i s h i
Alkenlarni gidratlab
et ilen et anolC
2 H
4 + H
2 O  C
2 H
5 OHMPa
C
ZnCl
8 7
300 280 0
2


Alkilgalogenidlarga ishqorning suvli eritmasi ta’sirida
R-Cl + NaOH  R-OH + NaCl + H
2 O
Bu reaksiya natijasida qo`shimcha maxsulotlar hosil
bo`ladi. Toza spirt olish uchun AgOH ishlatiladi.

10O l i n i s h i
Sanoatda metanol is gazidan sintez qilib olinadi:
Met anol
Karbinol
Yog’och spirt i
Met anol sanoat da y og` ochni quruq hay dab ham
olinadi, shuning uchun uni “ y og` och spirt i”
dey iladi.

11O l i n i s h i
Sanoatda aly uminiy organik birikmalarni
oksidlab spirtlar olish usuli keng qo`llaniladi.
Ushbu usul K.Sigler tomonidan taklif qilingan:
2R
3 Al + 3O
2 2(RO)→
3 Al
(RO)
3 Al + 3H
2 O 3ROH + Al(OH)
→
3

12O l i n i s h i
Murakkab efirlarni gidrolizlab.R C
O
O R '
+ H O H R 'O H + R C O O H
CH
3 COOAg + Cl–R  CH
3 COO–R + AgCl↓

CH
3 COO–R + H
2 O  CH
3 COOH + R–OH

et erifi k at siy a
gidroliz
ETERI FIKATSIYA
REAKSIYA SIDA
A J RA LAYOTGAN
SUVN IN G
VODORODI
SPIRTDAN, OH
ESA
KISLOTADAN
HOSI L BO’LA DI

O l i n i s h i
Metall organik birikmalardan uchlamchi spirtlar olish
R-CO-R’ + R’’–Mg–Cl → R 3 C–O–Mg–Cl
R 3 C–O–Mg–Cl + H
2 O → R 3 C–OH + Mg(OH)Cl
Birlamchi aminlarga nitrit kislota ta'sir ettirib olinadi.O H N OH R HONO NH R 2 2 2      

Kimy ov iy
xossalariO H d a g i
H h is o b ig a O H h is o b ig a
R – dagi
H hisobiga

Kimy ov iy xossalari
16
OH dagi H hisobiga boradigan reaksiyalar
Aktiv metallar bilan reaksiyaga
kirishib alkagolyat larni hosil
bo’lishi.
2C
2 H
5 OH + 2Na 2C→
2 H
5 ONa +
H
2
Alk agoly at beqaror bo` lganligi uchun t ezda
hav odagi nam t a` sirida parchalanib spirt v a
ishqor hosil qiladi:
C
2 H
5 ON a + HOH = C
2 H
5 OH + N aOH
C
O
Hbeqaror natriy etilat

Kimy ov iy xossalari
17C
O
H
Met anol x lorangidrid met ilat set atOH dagi H hisobiga boradigan reaksiyalar

Kimy ov iy xossal ari
18
OH hisobiga boradigan reaksiyalar C O
H
HI > HBr > HCl > HF
Aktivligi kamayadiI R PO H PI OH R      3
3 3 3C
2 H
5 OH + HBr = C
2 H
5 Br + H
2 O

Kimy ov iy xossal ari
19
OH hisobiga boradigan reaksiyalar
t ionilxlorid C O
H
C
2 H
5 OH + PBr
5 C→
2 H
5 Br + POBr
3 +
HBr
C
2 H
5 OH + SOCl
2 C
→
2 H
5 Cl+ SO
2 + HClR-O H + Cl -R
1 R-O-R
→
1 + HClAgar HGal o’rniga R-Gal ishlat ilsa
reak siy a quy idagicha boradi

Kimy ov iy xossalari
20
Radikal dagi H hisobiga boradigan reaksiyalarHBr OH CH CBr OH CH CH
Br
3 2 3 2 3
2
      

Degidrogenlansa to`yinmagan spirt hosil bo`ladi
CH
3 – CH
2 – CH
2 OH  H
2 + CH
2 = CH – CH
2 OH
Cu, t
С
2 Н
5 ОН  С H
3 – CHO + Н
2Agar Cu k at alizat orligida degidrogenlansa
aldegid y ok i k et onlar hosil bo’ladi

Kimy ov iy xossalari
21
Degidratlanish reaksiyalari
Bu reaksiyalar Zay sev qoidasiga
binoan amalga oshadi. Birlamchi < ikkilamchi < uchlamchi
Aktivligi ortadiH 2S O 4
1 4 0
0
C
C H 3C H 2O H C H 3C H 2-O -C H 2C H 3 + H 2O
diet il efi rIchk i
molek uly ar
degidrat
lanish
( t  140°C )
Molek ulala
raro
degidrat
lanish
( t < 140°C )

22Kimy ov iy xossalari
Umumiy yonish formulasi
C
n H
2n+1 OH +1,5nO
2 nCO→
2 + n+1H
2 O
Met anol och k o` k imt ir alanga berib y onadi

23
OksidlanishiKimy ov iy xossalari
Birlamchi spirt lardan aldegid , ok sidlanish
dav om et t irilsa k arbon k islot alar hosil
bo’ladi.
Ik k ilamchi spirt lardan k et onlar hosil
bo’ladi.

24
OksidlanishiKimy ov iy xossalari
Uchlamchi spirt lardan ham aldegid , ham
k et onlar hosil bo’ladi
Birlamchi > ikkilamchi > uchlamchi
Oksidlanish aktivligi kamayadi +

Kimy ov iy xossalari
Alkanollar kobaltli katalizatorlar ishtirokida bosim
ostida CO bilan reaksiyaga kirishib karbon
kislotalarga aylanadi:
ROH + CO RCOOH→
Spirtlarga ammiakning ta'siri :

Fizik xossalari
C soni 10 tagacha bo`lgan spirtlar – suyuq , undan yuqorilari
qattiq moddalar.
Dastlabki 4 vakili – o`ziga xos xidli harakatchan suyuqlik bo`lib,
H
2 O bilan har qanday nisbatda aralashadi. Suvda cheksiz eriydi.
5 - vakilidan boshlab suvda erishi keskin kamayadi.
Molekulyar massa ortgan sari suvda eruvchanlik kamayib boradi.
C
11 dan boshlab suvda umuman erimaydi .
Spirtlarda H bog` mavjudligi tufayli ular tegishli oddiy efir
hamda galogenli birikmalardan yuqori t 0
da qaynaydi .
C
2 H
5 OH 78 0
C da
C
2 H
5 – O – C
2 H
5 – 35 0
C da
C
2 H
5 Cl 12,4 0
C da qaynaydi

Fiziologik t a’siri
Spirt larda molek uly ar massa ort gan sari
organizmga t a` siri k amay adi
CH
3 OH – 30 g gacha bo`lgan miqdori k o` r
qiladi. 30 g dan ort ig` i o` ldiradi.
C
2 H
5 OH – zaxarli narkotik modda bo`lib qonga
tez singadi. Asab hujayralarini yemiradi. Ov qat
hazm qilish organlari, y urak qon t omir
sistemalari kasalliklarini keltirib chiqaradi.
Spirtli ichimliklar iste’mol etish inson umrini
qisqart iradi, ay niqsa, bolalik da v a y oshlik da
a’zolarga katta zarar yetkazadi.
Ichish insonning jigari, miy y ani degenerativ
o’zgarishiga va ay niqsa nasliga salbiy ta’sir
ko’rsatadi.

Vak illari
Met anol – alk aloidlarda, o’simlik moy larida,
masalan jasmin o’simligida uchray di.
Met anol y og` ochni quruq hay dalganda 1-2%
hosil bo` ladi, bundan t ashqari 5-10% sirk a
k islot a 0,2-0,5% aset on ham chiqadi.
Toza met anol – rangsiz, zaharli suy uqlik . X idi
et anolga o` hshay di. Texnik maqsadlarda
ishlat iladigan met anolni xidi t oza
met anolnik idan farq qilib k uy gan modda
hidini eslat adi.

Metanol ko`p qismi formaldegid tayyor ishlatiladi.
Etanol C
2 H
5 OH dan olingan dietilefir – nark oz sifatida,

etilxlorid – ayrim joylarni og`riq sezmaydigan qilishda.

Etanol tibbiyotda dezinfeksiyalovchi vosita sifatida foydalaniladi.

Izopentil spirt – sut mahsulotlarini yog’liligini aniqlashda reagent
sifatida ishlatiladi.

Suvsizlantirilgan spirt absolyut spirt deyilib Ilmiy tekshirish
instituti labarotoriyalarida analiz qilish va sintez ishlari uchun
suvsizlantirilgan ( absolyut spirt ) ishlatiladi. Absolyut spirt
tayyorlash uchun spirt suvsizlantirilgan ohak bilan 6-8 soat
davomida qaynatiladi va so’ngra haydaladi. I S H L A T I L I S H I

Kimyo fani o’qituvchisi: H. HoshimovE’ TIBORIN GI
Z
UCHUN
RA HMAT

Spirtlar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish