Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 1.9MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

SQL-strukturalangan so‘rovlar tili, MySQL ma’lumotlar omborini boshqarish tizimi

Купить
1SQL-st ruk t uralangan so` rov lar t ili, My SQL ma’lumot lar omborini boshqarish t izimi. Bank sist emasini modellasht iruv chi bir guruh jadv allar t uzish. “ X odimlar” , “ Bo` limlar” , “ Hisob” , “ Mijoz” , “ X izmat lar” , “ Tranzak siy a” nomlari bilan y arat ish. Reja: MySql ga kirish. .................................................................................................................................................... 2 Asosiy qism ........................................................................................................................................................... 4 Tarmoqli ma`lumotlar ombori ............................................................................................................................ 4 Ma`lumotlar omborini yaratish, jadvallar bilan ishlash asoslari ......................................................................... 5 Jadvallar bilan ishlash ........................................................................................................................................ 8 Ma`lumotlar omboridan foydalanish ................................................................................................................ 10 XULOSA ............................................................................................................................................................. 13 MySql dasturida Bank tizimining modellashtiruvchi bir guruh jadvallar yaratish ............................................... 14 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR .............................................................................................................. 19 2MySql ga kirish. Hozirgi kunda ma`lumotlar ombori haqida tez-tez gapirilmoqda. Kompyuterlar zamonaviy jamiyatning ajralmas qismini tashkil qiladi, shu sababli quyidagiga o’xshash iboralarni ko’p eshitish mumkin «Men yozuvlaringni ma`lumotlar omboridan qidirib ko’raman». Bu erda hujjatlar saqlanadigan katta qutilar emas, balki ma`lumotlarni tezkor qidirishga mo’ljallangan kompyuter tizimlari nazarda tutiladi. Kompyuterlar hayotimizga chuqurroq kirib bormoqda, chunki ularni tez takrorlanadigan operatciyalarni bajarish yoki kompyuterning hisoblash tezligi va ma`lumot tashish sig’imisiz echib bo’lmaydigan masalalarning echimini topishga dasturlash mumkin. Ma`lumotni qog’ozga joylashtirish va qog’ozlarni jild va kartotekalarda saqlash sxemasini ishlab chiqish – aniq ishlangan jarayon bo’lsada, qattiq diskdagi elektron hujjatlar jildlarining ko’chirilishi mumkinligi ko’pchilikka ma`qul keldi. Ma`lumotlar omborining funktciyalaridan biri ma`lumotni tartiblash va indeksatciya qilish hisoblanadi. Bu kutubxona kartotekasi singari, faqat kerakli yozuvni topish uchun arxivning yarmini ko’rib chiqish shart emas. hammasi ancha tez bajariladi. Barcha ma`lumotlar ombori ham bir xil printcip asosida yaratilmaydi, lekin an`anaviy tarzda ularda yozuvlar ko’rinishida ma`lumotlarni tashkil kilish g’oyasi qo’llaniladi. Har bir yozuv belgilangan maydonlar to’plamiga ega. Yozuvlar jadvalga joylashtiriladi, jadvallar yig’indisi esa ma`lumotlar omborini tashkil qiladi. Ma`lumotlar ombori bilan ishlaganda MOBT (ma`lumotlar omborini boshqarish tizimlari), ya`ni ma`lumotlarga kirish bilan bog’liq barcha ishlarni o’z zimmasiga oluvchi dastur zarur. Unda jadvallar yaratishga imkon beruvchi buyruqlar mavjud, jadvallarga yozuvlar kiritish, qidirish va hatto yozuvlarni o’chirishi xam mumkin. MySql – bu tezkor, ishonchli, ochiq tarqatiladigan MOBT hisoblanadi. MySql boshqa ko’pchilik MOBT lar singari, «mijoz/server» modeli asosida ishlaydi. Bunda kompyuterlar mijoz yoki server rolini o’ynaydigan tarmoqli arxitektura tushuniladi. 1.1 rasmda mijoz kompyuteri va serverning qattiq diski o’rtasida ma`lumot uzatish sxemasi ko’rsatilgan. "Mijoz/server" arxitekturasida ma`lumotlarni uzatish sxemasi. MOBT bir yoki bir nechta ma`lumotlar omborini boshqaradi. Ma`lumotlar ombori ko’plik shaklida tashkil qilingan axborot yig’indisidir. Har bir ko’plik 3o’zida unifitcirlangan yozuvni saqlaydi. Yozuvlar esa maydonlardan tashkil topgan. Odatda ko’pliklar jadvallar deb yuritiladi, yozuvlar esa – jadval satrlari. Ma`lumotlarning mantiqiy modeli shunday tashkili qilingan. Barcha ma`lumotlar ombori qattiq diskda bitta faylda saqlanishi mumkin. MySql da har bir ma`lumotlar ombori uchun alohida katalog yaratiladi, har jadvalga esa uchta fayl to’g’ri keladi. Boshqa MOBT larda ma`lumotlarni jismoniy saqlashning boshqacha printciplari qo’llanilishi mumkin. Jadval satrlari o’zaro quyidagi uch usuldan biri bilan bog’lanishi m u m kin . E n g o d d i y m unos a b at – ― bi r g a bi r .‖ B un d ay h o ld a bi r i n c h i j a d v al s a t r i ikkinchi jadvalning bitta yagona satriga mos keladi. Diagrammalarda bunday munosabat 1:1 yozuvi bilan ifodalanadi. ― K o ’ pg a b i r ‖ m un os a b a t i b i r jad v a ln i n g s a t ri b o sh q a j a d v a lni n g b i r n e c h t a satriga mos keluvchi vaziyatni anglatadi. Bu munosabatlarning eng ko’p tarqalgan turidir. Diagrammalarda 1:N yozuvi bilan ifodalanadi. N i h o y a t , ― ko ’ p l i k k a ko ’ p l i k ‖ m u n os a b a t i d a bi r i n c h i j a d v al s a t r l a r i ik k i n c h i jadvaldagi ixtiyoriy sonli satrlari bilan bohlanishi mumkin. Bunday munosabat N:M ko’rinishida yoziladi. Fayllarni boshqarish tizimlari Eng oddiy ma`lumotlar ombori odatiy fayllar to’plami ko’rinishida tashkil qilingan. Ushbu model qutilarda saqlanadigan jildlar hamda bu jildlarga tikib qo’yilgan bir nechta sahifali hujjatlarning kartotekali tashkil qilinishini eslatadi. Fayllarni boshqarish tizimlarini MOBT singari toifalash mumkin emas, chunki odatda ular operatcion tizimning bir qismi hisoblanadi va fayllarning ichki tarkibi haqida hech narsa bilishmaydi. Bu narsa fayllar bilan ishlovchi amaliy dasturlarga kiritilgan. Misol sifatida /etc/passwd faylida saqlanuvchi UNIX foydalanuvchilar jadvalini keltirish mumkin. Ushbu faylga murojaat qiluvchi dasturlar uning birinchi maydonida ikki nuqta bilan tugallanadigan foydalanuvchi nomi mavjudligini bilishadi. Agar ilova ushbu axborotni tahrirlashi kerak bo’lsa, u to’g’ridan to’g’ri faylni ochishi va maydonlarni to’g’ri formatlash haqida qayg’urishi kerak. Ma`lumotlar omborining bunday modeli juda noqulay, chunki u uchinchi avlod tili (3GL) ni qo’llashni talab qiladi. Natijada so’rovlarni dasturlash vaqti oshadi, dasturchi esa yanada yuqori kvalifikatciyaga ega bo’lishi kerak, chunki u ma`lumotlarni saqlashning nafaqat mantiqiy, balki jismoniy saqlanish strukturasini ham o’ylab chiqishi kerak. Bu shunga olib keladiki, ilova va fayl orasida mustahkam aloqa yuzaga keladi. Jadvallar maydonlari haqidagi barcha informatciya ilovada kodlashtirilgan. Shu faylga murojaat qiladigan boshqa ilova mavjud kodni ikkilashi kerak. Ilovalar soni oshishiga qarab ma`lumotlar omborini boshqarish murakkabligi 4ham ortib boradi. Ma`lumotlar sxemasi o’zgarishi har bir dastur komponentiga, agar uning uchun bu zarur bo’lsa, o’zgartirish kiritishga olib keladi. Yangi so’rovlarni shakllantirish shunchalik ko’p vaqtni oladiki, ba`zan bu ma`noga ega bo’lmaydi. Fayllarni boshqarish tizimlari axborotni nusxasini ko’paytirishga to’sqinlik qila olmaydi. Yanada yomoni, ma`lumotlar kelishilmaganligining oldini oluvchi mexanizmlarning mavjud emasligidir. Faraz qiling, kompaniyaning barcha xodimlari to’g’risida fayl bor. Har bir satrda boshliq nomi yozilgan maydon mavjud. Bir boshliq qo’l ostida bir nechta ishchi ishlaydi, shu sababli uning nomi doim takrorlanadi. Agar qaerdadir bu ism noto’g’ri yozilgan bo’lsa, rasman bu xodimning boshqa boshlig’i bo’ladi. Boshliqni almashtirganda uning ismini butun ma`lumotlar ombori bo’ylab qidirish kerak bo’ladi. Oddiy fayllar xavfsizligi operatcion tizim orqali nazorat qilinadi. Alohida fayl u yoki bu foydalanuvchi tomonidan ko’rish yoki modifikatciya qilish uchun bloklangan, ammo bu faqat operatcion tizim darajasida bajariladi. Ma`lum bir vaqtda faqat bitta ilova faylga yozuv kiritishi mumkin, bu esa umumiy samaradorlikni pasaytiradi. Asosiy qism Tarmoqli ma`lumotlar ombori Tarmoqli model ko’plik yozuvlar orasidagi aloqani guruhlashga imkon beruvchi ierarxik modelni kengaytiradi. Mantiqiy jihatdan olib qaralganda, aloqa – bu yozuvning o’zi emas. Aloqalar faqatgina yozuvlar orasidagi munosabatni bildiradi. Ierarxik modeldagi singari, aloqalar ona yozuvdan qiz yozuvga olib boradi, lekin bu gal ko’plik qo’llab quvvatlanadi. CODASYL spetcifikatciyasiga mos holda, tarmoqli model DDL (Data Definition Language — ma`lumotlarni aniqlash tili) va DML (Data Manipulation Language — ma`lumotlarni qayta ishlash tili) ni qo’llaydi. Bu maxsus tillar bo’lib, ma`lumotlar ombori tuzilishini aniqlash va so’rovlar tuzish uchun mo’ljallangan. Ularning mavjudligiga qaramasdan, dasturchi avvalgidek ma`lumotlar ombori tuzilishini bilishi lozim. T a r m oq l i m od e ld a ― ko ’ p l ik k a ko ’ p l i k ‖ m u no s a b a t i ru xs a t e t i l a di , y o z u v l a r esa bir biriga bog’liq emas. O’chirilganda yozuvlar va uning barcha aloqalari o’chiriladi, biroq bog’liq yozuvlarning o’zi o’chirilmaydi. Tarmoqli modelda butunlikni saqlash va nusxalashga yo’l qo’ymaslik maqsadida aloqalarning mavjud yozuvlar orasida o’rnatilishi talab qilinadi. Ma`lumotlarni mos jadvallarda izolyatciya qilishva boshqa jadvallardagi yozuvlar bilan bog’lash mumkin. Dasturchi ma`lumotlarni diskda qanday saqlanishi haqida qayg’urishi shart 5emas. Bu ilovalar va ma`lumotlar tobeligini susaytiradi. Ammo tarmoqli modelda dasturchi so’rovlarni shakllantirayotganda ma`lumotlar strukturasini yodda tutishi talab qilinadi. Ma`lumotlar omborining optimal strukturasini shakllantirish oson emas, tayyor tuzilmani almashtirish esa qiyin. Agar jadval ko’rinishi ko’p o’zgartirilsa, boshqa jadvallar bilan barcha bog’liqliklar ma`lumotlar butunligini buzilmasligi uchun qaytadan o’rnatilishi kerak. Ushbu masalaning murakkabligi shunga olib keladiki, dasturchilar ilovalarni soddalashtirish maqsadida butunlikning ba`zi cheklovlarini inkor etadilar. Ma`lumotlar omborini yaratish, jadvallar bilan ishlash asoslari Ushbu ma`ruzada ma`lumotlar omborini yaratish usullari, jadvallar yaratish va ularni o’chirish buyruqlari ko’rib chiqiladi. Ushbu ma`ruzada ma`lumotlar omborini yaratishni o’rganamiz. Windows va Linux da ma`lumotlar omborini yaratish buyruqlari bir xil. Ammo Linux da oldindan bajariladigan buyruqlar murakkabroq. BigFoot nomli biror kompaniyaning ishchilari haqidagi ma`lumotlardan tashkil topgan employees nomli ma`lumotlar omborini yaratamiz. Ushbu ma`lumotlar omborida ishchilarning ismi, familiyasi, maoshi, yoshi, manzili, e- mail, tug’ilgan sanasi, qiziqishlari, telefon raqamlari va boshqalarni saqlash ko’zda tutiladi. Windows da ma`lumotlar omborini yaratish 1. MySql serverini ishga tushiring, buning uchun c:\ MySql \bin katalogida taklif satridagi MySql d-shareware –standalone buyrug’ini tanlang. 2. So’ngra taklif satrida MySql ni kiritish orqali MySql mijoz dasturini chaqiring. 3. Taklif MySql > ga o’zgaradi. Buyruqni kiriting: create database employees; (Izoh: Buyruq nuqtali vergul bilan tugaydi). 4. MySql serveri taxminan 3.1 rasmdagidek javob berishi kerak 3.1 Rasm. Jadval yaratish buyrug’i ishining natijasi [So’rov qayta ishlandi, 1 satr o’zgardi (0.00 sek)] 5. Bu ma`lumotlar ombori muvaffaqiyatli yaratilganligini anglatadi. Endi 6tizimda nechta ma`lumotlar ombori mavjudligini ko’ramiz. Quyidagi buyruqni bajaring: show databases; Server 3.2 rasmda ko’rsatilgandek, ma`lumotlar omborlari ro’yxati bilan javob beradi. 3.2 Rasm. Ma`lumotlar omborlarini ko’rish. Bu erda uchta ma`lumotlar ombori ko’rsatilgan, ulardan ikkitasi MySql tomonidan o’rnatish vaqtida yaratilgan hamda yangi yaratilgan employees ma`lumotlar ombori. 6. Yana DOS taklifiga qaytish uchun MySql taklifidan quit buyrug’ini tanlang. Linux da ma`lumotlar ombori yaratish 1. Foydalanuvchi o’zining hisob yozuvi ustidan o’z ishlagani ma`qul, superfoydalanuvchi root kabi emas. Terminal seansni ishga tushirish zarur va superfoydalanuvchi bo’lishingiz mumkin (Buning uchun su buyrug’ini bajaring va superfoydalanuvchi root parolini kiriting). 2. MySql serverini ishga tushiramiz. Kiritamiz: MySql -u root –p Tizim MySql ni Linux ga o’rnatganda berilgan root MySql foydalanuvchi parolini kiritishni taklif qiladi. (Izoh: Bu Linux tizimining root foydalanuvchining emas, MySql tizimining root foydalanuvchi paroli). Ekranda xavfsiz parolni kiriting. Muvaffaqiyatli registratciyadan so’ng, tizim 3.3 rasmda ko’rsatilganidek salomlashish va MySql ga taklif matnini chiqaradi. 73.3 Rasm. Tizim bilan salomlashish. (Siz MySql monitoriga xush kelibsiz. Buyruqlar ; yoki \g. id simvollari bilan tugallanadi, MySql bilan bog’lanish 5.01.01 versiyadagi server uchun 1 ga teng. Ma`lumotnoma olish uchun 'help' ni kiriting). 3. Endi employees ma`lumotlar omborini yaratsak bo’ladi. Quyidagi buyruqni bajaring: create database employees; (Izoh: buyruqlar nuqtali vergul bilan tugallanadi) 4. Shuni ta`kidlash muhimki, ushbu ma`lumotlar ombori root foydalanuvchisi tomonidan yaratiladi va shuning uchun unga kirish faqat root ruxsat bergan foydalanuvchilargagina mumkin bo’ladi. Ushbu ma`lumotlar omboridan boshqa, deylik, misha nomli hisob yozuvi bilan foydalanish uchun quyidagi buyruqlarni bajarish lozim: GRANT ALL ON employees.* TO freak@localhost IDENTIFIED BY "pass" Ushbu buyruq freak@localhost hisob yozuviga employees ma`lumotlar ombori uchun barcha vakolatlarni taqdim qiladi va pass parolini beradi. Ixtiyoriy boshqa foydalanuvchi uchun freak ni foydalanuvchining biror boshqa nomiga o’zgartirish va mos parolni tanlash kerak. 5. MySql seansini quit buyrug’ini taklifida GRANT ALL ON employees.* TO freak@localhost IDENTIFIED BY "pass" ni kiritish orqali yoping. Superfoydalanuvchi rejimidan chiqing va o’zingizning hisob yozuvingizga o’ting (exit ni kiriting). 6. MySql bilan oddiy hisob yozuvi yordamida bog’lanish uchun quyidagilarni kiriting: MySql –va foydalanuvchi nomi –p Keyin taklifdan so’ng parolni kiriting (Ushbu parol yuqorida GRANTS ALL... buyrug’i bilan berilgan edi). MySql da muvaffaqiyatli registratciyadan so’ng, tizim salomlashish xabarini chiqaradi. Foydalanuvchi seansi 3.4 rasmda ko’rsatilganidek ko’rinishi kerak. 3.4 Rasm. MySql tizimida salomlashish oynasi. 7. SHOW DATABASES buyrug’ini kiritish tizimdagi barcha kirish mumkin 8bo’lgan ma`lumotlar omborlarining ro’yxatini chiqaradi. MySql > SHOW DATABASES; Ekranda 3.2 rasmdagiga o’xshash oyna paydo bo’lishi kerak. MySql mijoz dasturidan chiqish uchun MySql > taklif satrida quit ni kiriting. CREATE DATABASE buyrug’i CREATE DATABASE buyrug’i sintaksisi quyidagi ko’rinishga ega: CREATE DATABASE [IF NOT EXISTS] ma`lumotlar ombori nomi [create_spetcifikatciyasi [,create_spetcifikatciyasi]...] CREATE DATABASE buyrug’i ma`lumotlar omborini ko’rsatilgan nom bilan yaratadi. Buyruqdan foydalanish uchun CREATE imtiyoziga ma`lumotlar ombori uchun ega bo’lish kerak. Agar shu nomli ma`lumotlar ombori mavjud bo’lsa, xato generatciyalanadi. create_spetcifikatciyasi: [DEFAULT] CHARACTER SET simvollar_to’plami_nomi [DEFAULT] COLLATE taqqoslash_tartibi_nomi create_spetcifikatciyasi optciyasi ma`lumotlar ombori xarakteristikalarini aniqlash maqsadida ko’rsatilishi mumkin. Ma`lumotlar ombori xarakteristikalari ma`lumotlar katalogida joylashgan db.opt faylida saqlanadi. CHARACTER SET konstruktciyasi jimlik qoidasiga asosan, ma`lumotlar ombori uchun simvollar to’plamini aniqlaydi. COLLATION konstruktciyasi jimlik qoidasiga asosan, taqqoslash tartibini beradi. MySql da ma`lumotlar omborlari katalog shaklida amal qiladi, kataloglar ma`lumotlar ombori jadvallariga mos keluvchi fayllardan tashkil topgan. Omborda boshidan hech qanday jadval bo’lmaganligi bois, CREATE DATABASE operatori faqat MySql ma`lumotlar katalogida kichik katalog yaratadi. Jadvallar bilan ishlash Endi MySql ning ma`lumotlar omborini tanlash va jadvallar yaratish uchun mo’ljallangan buyruqlarini ko’rib chiqamiz. Yuqorida keltirilgan jadval to’rt ustundan iborat, har bir ustunda ism, yosh, mamlakat va e-mail manzili saqlanadi. Har bir satr bir kishining ma`lumotlarini saqlaydi. Ushbu satr yozuv deyiladi. Snejananing e-mail manzili va mamlakatini topish uchun avval birinchi ustundan ismni tanlash hamda ushbu satrdagi uchinchi va to’rtinchi ustunlar tarkibini ko’rish zarur. Ma`lumotlar ombori tarkibida ko’p jadvallarni saqlashi mumkin, aynan jadvallar haqiqiy ma`lumotlarni saqlaydi. O’z navbatida o’zaro bog’liq (yoki bog’liq bo’lmagan) ma`lumotlarni turli jadvallarga ajratish mumkin. Employees ma`lumotlar ombori uchun 9kompaniyaning ishchilari haqidagi ma`lumotlarni bir jadvalda saqlaydi, boshqa jadvalda esa shaxsiy ma`lumotlar saqlanadi. Birinchi jadvalni yaratamiz. Bunday jadvalni yaratish uchun SQL buyrug’i quyidagi ko’rinishda bo’ladi: CREATE TABLE employee_data ( emp_id int unsigned not null auto_increment primary key, f_name varchar(20), l_name varchar(20), title varchar(30), age int, yos int, salary int, perks int, email varchar(60) ); Izoh: MySql da buyruqlar va ustun nomlari simvol registrlarini farqlay olmaydi, lekin jadvallar va ma`lumotlar ombori nomlari, ular qo’llaniladigan platformaga qarab registrdan bog’liq bo’lishi mumkin (Linux dagi kabi). Shuning uchun CREATE TABLE o’rniga create table dan foydalanish mumkin. CREATE TABLE kalit so’zlari ortidan yaratilayotgan jadval nomi employee_data keladi. Qavs ichidagi har bir satr bitta ustunni anglatadi. Bu ustunlar har bir xodimning identifikatcion raqami (emp_id), familiyasi (f_name), ismi (l_name), lavozimi (title), yoshi (age), kompaniyada ish staji (yos), maoshi (salary), qo’shimcha (perks) va e-mail manzili (email) ni saqlaydi. Har bir ustun nomi ortidan ustun tipi keladi. Ustunlar tipi ulardagi ma`lumotlar tipini aniqlaydi. Ushbu misolda f_name, l_name, title va emailustunlari matnli satrlardan tashkil topgan bo’ladi, shuning uchun ustun tipi varchar, ya`ni simvollarning o’zgaruvchi miqdori kabi berilgan. Varchar ustunlari uchun simvollarning maksimal soni ustun nomidan so’ng qavs ichida yoziladigan son bilan aniqlanadi. Age, yos, salary i perks ustunlari sonlar (butun) dan tashkil topganligi uchun ustun tipi int kabi beriladi. Birinchi ustun (emp_id) xodimning identifikatcion raqami (id) ni saqlaydi. Uning ustuni tipi birmuncha murakkab ko’ringanligi uchun uni qismlarga bo’lib ko’rib chiqamiz:  int: ustun tipini butun son sifatida aniqlaydi.  unsigned: son belgisiz bo’lishini belgilaydi (musbat son).  not null: qiymat null (bo’sh) bo’la olmasligini, ya`ni ushbu ustundagi har bir satr qiymatga ega bo’lishini belgilaydi.  auto_increment: MySql auto_increment atributli ustunga duch 10kelganda, ustundagi eng katta qiymatdan bir miqdorga katta yangi qiymat paydo bo’ladi. Shuning uchun biz ushbu ustun uchun qiymat berishimiz kerak, MySql uni mustaqil generatciyalaydi. Bundan kelib chiqadiki, ushbu ustundagi har bir qiymat unikal bo’ladi.  primary key: ustunni indeksatciyalashda yordam beradi, bu esa qiymatlarni qidirishni tezlashtiradi. Har bir qiymat unikal bo’lishi kerak. Kalit ustun ma`lumotlar takrorlanishini oldini olish uchun zarur. Misol uchun, ikki xodim bir xil ismga ega bo’lishi mumkin, bunda agar ularga unikal identifikatcion raqam berilmasa, ularni farqlash muammosi yuzaga keladi. Agar unikal qiymatli ustun mavjud bo’lsa, ikki yozuvni oson ajratish mumkin. Yaxshisi, unikal qiymatlarni o’zlashtirishni MySql tizimining o’ziga topshirish kerak. Ma`lumotlar omboridan foydalanish Employees ma`lumotlar ombori yaratildi. U bilan ishlash uchun uni― a kt iv l a sh ti r i s h ‖ y o k i ― t a nl a s h ‖ za r u r. My Sql t a k li f i d a q u y id a g i bu y r u qn i b a j a r i n g : SELECT DATABASE(); Ekranda 3.5 rasmda ko’rsatilganidek, tizim javobini ko’ramiz 3.5 Rasm. Ma`lumotlar omborini tanlash Bu shuni anglatadiki, birorta ma`lumotlar ombori tanlanmadi. Aslida MySql mijozi bilan har marotaba ishlaganda, qaysi ma`lumotlar omboridan foydalanilishni aniqlash zarur. Joriy ma`lumotlar omborini bir necha usul bilan aniqlash mumkin:  ishga tushirgan vaqtda ma`lumotlar ombori nomini aniqlash Tizim taklifida quyidagilarni kiriting: MySql employees (Windows da) MySql employees -u manish -p (Linux da)  Ma`lumotlar omborini MySql taklifidagi USE operatori yordamida aniqlash MySql >USE employees;  Ma`lumotlar omborini MySql taklifidagi\u yordamida aniqlash 11MySql >\u employees; MySql bilan ishlaganda foydalaniladigan ma`lumotlar omborini aniqlab olish muhim, aks holda MySql xatoni keltirib chiqaradi. Jadval yaratish Employees ma`lumotlar ombori tanlangandan so’ng, MySql taklifida CREATE TABLE buyrug’ini tanlang. CREATE TABLE employee_data ( emp_id int unsigned not null auto_increment primary key, f_name varchar(20), l_name varchar(20), title varchar(30), age int, yos int, salary int, perks int, email varchar(60) ); Izoh: Birinchi satrdan so’ng, Enter tugmasini bosish MySql taklifini -> ga o’zgartiradi. Bu shuni anglatadiki, MySql buyruq tugamaganligini tushunadi va qo’shimcha operatorlarni kiritishni taklif etadi. Unutmang, har bir MySql buyrug’i nuqtali vergul bilan tugaydi, ustundagi har bir e`lon vergul bilan ajratiladi. Agar istasangiz, hamma buyruqni bitta satrda kiritish mumkin. Ekran 3.6 rasmdagi ko’rinishga ega bo’lishi kerak. 3.6 Rasm. Jadval yaratish CREATE TABLE buyrug’ining sintaksisi 12CREATE TABLE instruktciyasining umumiy formati quyidagicha: CREATE [TEMPORARY] TABLE [IF NOT EXISTS] nom [(spetcifikatciya, ...)] [optciya, ...] [ [IGNORE | REPLACE] so’rov] TEMPORARY bayrog’i joriy seans davomida amal qiladigan vaqtinchalik jadvalni yaratadi. Seans tugashi bilan jadval o’chiriladi. Vaqtincha amal qiladigan jadvallarga boshqa jadvallar nomini berish mumkin, bunda shu jadvallarga vaqtincha kirib bo’lmaydi. IF NOT EXIST spetcifikatori agar ko’rsatilgan nomli jadval mavjud bo’lsa, xatolar to’g’risida xabar chiqarishni kamaytiradi. Jadvallar nomlari ma`lumotlar omborining nuqta bilan ajratilgan nomidan keyin kelishi mumkin. Agar bunday qilinmagan bo’lsa, jadval jimlik qoidasiga binoan o’rnatilgan ma`lumotlar omborida yaratiladi. Jadvalga probelli nom berish uchun uni teskari qavsga, masalan, 'courses list' ga joylashtirish lozim. Xuddi shu ishni jadvalga barcha murojaatlar uchun qilish kerak, chunki probellar identifikatorlarni ajratish uchun qo’llaniladi. Ustunsiz jadvallar yaratishga ruxsat beriladi, ammo ko’p hollarda hech bo’lmaganda bitta ustun spetcifikatciyasi mavjud bo’ladi. Ustunlar va indekslar spetcifikatciyasi aylana qavslar va vergullar bilan ajratiladi. Spetcifikatciyalar formati quyidagicha: nom tip [NOT NULL | NULL] [DEFAULT qiymat] [AUTO_INCREMENT] [KEY] [murojaat] Tip spetcifikatciyasi tipning nomlanishi va uning o’lchamlanishini o’z ichiga oladi. Jimlik qoidasiga asosan, ustunlar NULL qiymatini oladi. NOT NULL spetcifikatori bunday holatni man qiladi. Har bir ustunda jimlik bo’yicha qiymati mavjud. Agar u ko’rsatilmagan bo’lsa, MySql dasturi uni mustaqil tanlaydi. NULL qiymatini qabul qiluvchi ustunlar uchun jimlik bo’yicha qiymat NULL bo’ladi, satrli ustunlar uchun – bo’sh satr, sonli ustunlar uchun – nul. Bunday o’rnatishni o’zgartirish uchun DEFAULT taklifidan foydalanish zarur. AUTO_INCREMENT bayrog’i yordamida yaratiladigan hisoblagich – maydonlar jimlik bo’yicha berilgan qiymatlarni qabul qilmaydi, chunki ularda tartib raqamlari yoziladi. Hisoblagich tipi belgisiz butun bo’lishi zarur. Jadvalda 13faqat bitta hisoblagich – maydon bo’lishi mumkin. U birinchi kalit bo’lishi shart emas. Jadvalni o’chirish Jadvalni o’chirishdan oldin uning mavjudligiga ishonch hosil qilamiz. Buni 3.7 rasmda ko’rsatilganidek, SHOW TABLES buyrug’i yordamida tekshirish mumkin. 3.7 Rasm. Ma`lumotlar omborida jadvalni ko’rish Jadvalni o’chirish uchun 3.8 rasmda ko’rsatilganidek, DROP TABLE buyrug’idan foydalaniladi. 3.8 Rasm. Jadvalni o’chirish Endi SHOW TABLES buyrug’i bu jadvalni boshqa ko’rsatmaydi. DROP TABLE buyrug’i sintaksisi DROP TABLE instruktciyasi quyidagi sintaksisga ega: DROP TABLE [IF EXISTS] jadval [RESTRICT | CASCADE] IF EXISTS spetcifikatciyasi berilgan jadval mavjud bo’lmagan holatda xato haqidagi xabarlarni chiqarishni kamaytiradi. Bir necha jadval nomlarini, ularni vergul bilan ajratib ko’rsatish mumkin. RESTRICT i CASCADE bayroqlari boshqa MOBT da yaratilgan stcenariylarni bajarish uchun mo’ljallangan XULOSA SQL, Strukturalangan so'rovlar tili, MySQL kabi relyatsion ma'lumotlar bazalari bilan bog'lanish uchun oddiy, standartlashtirilgan til. SQL yordamida ma'lumotlar bazalari va jadvallarni yaratish, ma'lumotlar bazalari jadvallarida ma'lumotlarni saqlash, maxsus yozuvlar uchun ma'lumotlar bazasini so'rash, ma'lumotlar bazalarida ma'lumotlarni 14o'chirish va yangilash kabi har qanday ma'lumotlar bazasiga tegishli vazifalarni bajarishingiz mumkin Ma'lumotlar bazasi mantiqiy bog'liq ma'lumotlarni saqlash uchun ishlatiladi. Ma'lumotlar bazasining har xil turlari mavjud. Matn va raqamlarni saqlaydigan ma'lumotlar bazalari an'anaviy ma'lumotlar bazasi hisoblanadi. Rasmlarni saqlaydigan ma'lumotlar bazalari Multimedia ma'lumotlar bazalari deb nomlanadi. Ba'zi tashkilotlar geografik tasvirlarni saqlash uchun geografik axborot tizimlaridan foydalanadilar. Ma'lumotlar bazasining umumiy turlaridan biri bu o'zaro bog'liq ma'lumotlar bazalari. Ushbu maqolada SQL va MySQL o'rtasidagi farq muhokama qilindi. SQL va MySQL o'rtasidagi farq shundaki, SQL bu ma'lumotlar bazasidagi ma'lumotlarni boshqarish uchun so'rovlar tili, MySQL esa SQL yordamida ma'lumotlar bazalarini boshqarish uchun ochiq manbali ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi . MySql dasturida Bank tizimining modellashtiruvchi bir guruh jadvallar yaratish jadvallar 1.“Mijoz” jadvali 15SELECT*FOM MIJOZ 2.”Xisob” jadvali SELECT*FROM XISOB 163.”Xodimlar” jadvali SELECT*FROM XODIMLAR 4. “Bo`limlar” jadvali 17SELECT*FROM BO`LIMLAR 5. “Xizmatlar” jadvali 18SELECT*FROM XIZMATLAR 6.”Tranzaksiya” jadvali SELEKT*FROM TRANZAKSIYA 19FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR Ратшиллер Т., Геркен Т. PHP4: разработка Web-приложений. Питер, 2001. - 384 с. Д.Котерев, А.Котерев. PHP5. наиболее полное руководство./Санкт Петербург «БХВ-Петербург» - 2005.- 1120 с. Уилтон П. JAVASCRIPT. Основы. Символ-плюс. 2002. 1056 с. Кингли-Хью Э., Кингли-Хью К. JAVASCRIPT 1.5: Учебный курс. Питер. 1- е издание. 2002. Дронов В. JavaScript в Web дизайне. Питер. 2005. Мазуркевич М.М., Мазуркевич И.М. PHP4. Настольная книга программиста. СПб. 2003. Бранденбау. JAVASCRIPT. Сборник рецептов для профессионалов. СПб. 2001. Томсон Л., Веллинг Л. Разработка Web-приложений на PHP и MySQL. - К.: "ДиаСофт", 2008. - 672 с. Аhmedov А. Tаyloqov N. Informаtikа. –T.: -2001 y. Hаyitov А.G. Informаtikаdаn mаshqlаrni kompyuterdа bаjаrishning nаzаriy аsoslаri. –T.: А.Qodiriy. -2003y. -211 b. T.H. Holmаtov, N.I.Tаyloqov, U.А.Nаzаrov. Informаtikа. –T.: -2003 y. M.Аripov, B.Begаlov, U Begimqulov. Аxborot texnologiyаlаri. Toshkent 2009 y.

SQL-strukturalangan so‘rovlar tili, MySQL ma’lumotlar omborini boshqarish tizimi

Купить