Statistik ma’lumotlarni jamlash va guruhlash 2 - Информатика и ИТ - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	823.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	16 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Информатика и ИТ

Statistik ma’lumotlarni jamlash va guruhlash 2

Купить

Statistik jamlash va guruhlash Statistik jamlash va guruhlash

Statistik ma’lumotlarni jamlash va guruhlash REJA 1. Statistik kuzatish ma’lumotlarini jamlash 2. Statistik guruhlashning mohiyati, vazifalari va turlari 3. Statistik guruhlashni amalga oshirish tartibi 4. Ikkilamchi guruhlash.

Har qanday statistik tadqiqotning ikkinchi bosqichi bo‘lib, statistik kuzatish materiallarini jamlash va guruhlash deb yuritilad Har qanday statistik tadqiqotning ikkinchi bosqichi bo‘lib, statistik kuzatish materiallarini jamlash va guruhlash deb yuritilad

Statistikada jamlash: Tor ma’noda jamlash deganda kuzatishdan olingan ma’lumotlarni biror belgisiga qarab guruhlamasdan, to‘plamning umumiy yig‘indisini (yakunini) hisoblanish tushuniladi. Kuzatish ma’lumotlarini maxsus dastur asosida muhim belgilariga qarab guruhlarga ajratib o‘rganish keng ma’noda jamlashdir.

Ma’lumotlarni jamlash-tashkil etilishiga qarab : Markazlashgan jamlashda kuzatishdan olingan barcha ma’lumotlar bir joyda to‘planadi, hamda qo‘yilgan maqsad va vazifaga qarab guruhlanadi va qayta ishlanadi. Markazlashmagan jamlashda boshlang‘ich kuzatish ma’lumotlari dastlab joylarda (tuman, viloyat) statistika organlarida qayta ishlanadi, keyinchalik markazga - Davlat statistika organlariga yuboriladi.

Statistik guruhlash deb hodisa va jarayonlarni har tamonlama, chuqur o‘rganish uchun kuzatish to‘plami ma’lumotlarini muxim belgilariga qarab guruhlarga ajratishdir. Statistik guruhlash deb hodisa va jarayonlarni har tamonlama, chuqur o‘rganish uchun kuzatish to‘plami ma’lumotlarini muxim belgilariga qarab guruhlarga ajratishdir.

Guruhlash belgisi deyilganda guruhlash uchun asos qilib olingan belgi tushiniladi. Guruhlash uchun asos qilib kuzatish oldiga maqsad va vazifa qilib qo‘yilgan hodisa va jarayonlarning mohiyatini to‘liq ifodalab beruvchi, zamonaviy ijtimoiy- iqtisodiy ko‘rsatkichlar mazmunini yoritib bera oladigan belgilar olinadi.

Guruhlash belgilari ifodalanishiga qarab, quyidagi belgilar bo‘lishi mumkin. Miqdoriy belgilar - bu son bilan ifodalanuvchi belgilardir. Alternativ belgi - ikki qarama-qarshi, biri- birini taqozo qilmaydigan belgilardir. Sifat belgisi - o‘rganilayotgan ijtimoiy - iqtisodiy hodisalar son jihatdan ifodalash mumkin bo‘lmagan faqat mazmun yoki sifat jihatdan farq qiluvchi belgilarga aytiladi.

Hodisa va jarayonlarning o‘zaro bog‘lanishini aniqlashda quyidagi belgilarni farqlash lozim. Omil belgi - hodisa va jarayonlar o‘zgarishiga ta’sir etuvchi belgidir. Natijaviy belgi - hodisa va jarayonlarning o‘zgargan holatini ifodalaydi. Hodisa va jarayonlarning o‘zaro bog‘lanishini aniqlashda quyidagi belgilarni farqlash lozim. Omil belgi - hodisa va jarayonlar o‘zgarishiga ta’sir etuvchi belgidir. Natijaviy belgi - hodisa va jarayonlarning o‘zgargan holatini ifodalaydi.

Ko`zlangan maqsad va vazifalarga qarab, hodisalarni muhim va muhim bo`lmagan belgilar bo`yicha guruhlash mumkin. Muhim belgilar hodisaning mohiyatini, xususiyatini ifodalaydi. Korxonalarni mahsulot hajmi, ishlab chiqarish fondlari bo`yicha guruhlash muhim belgi bo`yicha guruhlashga misol bo`la oladi. Muhim bo`lmagan belgilar hodisaning faqatgina tashqi tomonini tavsiflaydi. Bunga korxonalarni ularning nomi, kimga qarashligi kabi belgilar bo`yicha guruhlashlar misol bo`la oladi. Ko`zlangan maqsad va vazifalarga qarab, hodisalarni muhim va muhim bo`lmagan belgilar bo`yicha guruhlash mumkin. Muhim belgilar hodisaning mohiyatini, xususiyatini ifodalaydi. Korxonalarni mahsulot hajmi, ishlab chiqarish fondlari bo`yicha guruhlash muhim belgi bo`yicha guruhlashga misol bo`la oladi. Muhim bo`lmagan

Guruhlash oralig’i belgining eng katta va eng kichik variantalri ayirmasining guruhlar soniga nisbati bilan aniqlanadi. Oraliqlar: Teng va teng bo`lmagan; Ochiq va ochiq bo`lmagan; Maxsus ko`rinishlarda bo`lishi mumkin Guruhlash oralig’i belgining eng katta va eng kichik variantalri ayirmasining guruhlar soniga nisbati bilan aniqlanadi. Oraliqlar:

Teng oraliq deyilganda barcha guruhlar uchun bir xil bo`lgan oraliq tushuniladi. U quyidagicha hisoblanadi: X max - X min i = --------------------- ; n bu yerda: i – oraliq kattaligi (miqdori) X max - guruhlash belgisining eng katta miqdori (varianti); X min - guruhlash belgisining eng kichik miqdori (varianti); n - guruhlar soni.

Teng oraliqli guruh Teng bo`lmagan guruh Ochiq ko`rinishdagi guruh Yopiq ko`rinishdagi guruh 100-150 100-110 100 gacha 50-100 150-200 110-130 100-150 100-140 200-250 130-160 150-160 140-170 250-300 160-200 160-250 170-190 300-350 200-250 200 va undan yuqori 190-200Statistik guruhlash turlari

Ko`zlangan maqsad va vazifalarni hal qilish nuqtai nazaridan statistik guruhlashTipologik guruhlash yordamida to`plamning turli xildagi birliklari sifat jihatdan bir xil guruhlarga, bir xil tiplarga ajratiladi.A n alitik gu ru h lash yordam ida hodisalar o`rtasidagi o`zaro bog’lanish o`rganiladi. T u zilm aviy gu ru h lash yordam ida bir xil tipdagi, sifat jihatidan bir xil bo`lgan guruhlarning salm og’i hisoblanadi va shu tariqa to`plam tarkibi o`rganiladi.

Guruhlashda taqsimot qatorlari tuziladi. Taqsimot qatorlari deb hodisa va jarayonlarning biror belgi bo‘yicha ma’lum bir tartibda taqsimlanishiga aytiladi. Har qanday taqsimot qatori 2 elementdan: belgilar va belgilar sonidan iborat bo‘ladi.

Atributiv belgilari bo‘yicha tuzilgan qator atributiv taqsimot qatori deyiladi. Miqdor belgilari bo‘yicha tuzilgan taqsimot qatorlari variatsion qatorlar deyiladi

Statistik kuzatish natijasida olingan dastlabki ma’lumotlar tarqoq bo`ladi. Keyingi vazifa ma’lumotlarni jadvalda aks ettirish va guruhlashdan iborat. Quyidagi masala yordamida biz teng oraliqli guruhlashni amalga oshiramiz.

Z avod tartib raqami № A sosiy fondlarning o`rtacha yillik qiymati (mln. dollar ) O`rtacha ro`yxatdagi ishchilar soni (kishi) Joriy yilda ishlab chiqarilgan yalpi mahsulot (mln. dollar) 1 7,0 380 9,6 2 2,0 220 1,5 3 3,9 460 4,2 4 3,3 395 6,4 5 2,8 280 2,8 6 6,5 580 9,4 7 6,6 200 11,9 8 2,0 270 2,5 9 4,7 340 3,5 10 2,7 200 2,3 11 3,0 310 1,4 12 3,1 635 2,5 13 3,1 310 3,6 14 5,6 450 8,0 15 3,5 300 2,5 16 4,0 350 2,8 17 1,0 330 1,6 18 7,0 260 12,9 19 4,5 435 5,6 20 4,5 505 4,4

D astlab, guruhlash belgisini tanlab olamiz. G uruhlash belgisi qilib – asosiy ishlab chiqarish fondlarining qiymatini olamiz. B u belgi asosida teng oraliqli 4 ta guruhga ajratamiz. E ndi guruh oralig`ini topamiz. i= = =1,5 Guruh oralig`i 1,5 mln so`mga teng Q iymatlarni o`rniga qo`ysak: I Guruh 1.0 - 2.5 II Guruh 2.5 - 4.0 III Guruh 4.0 - 5.5 IV Guruh 5.5 - 7.0

G uruhlar Z avod tartib raqami № A sosiy fondlarning o`rtacha yillik qiymati (mln. d oll.) O`rtacha ro`yxatdagi ishchilar soni (kishi) Joriy yilda ishlab chiqa- rilgan mahsulot (mln. doll.) I G uruh 1.0 - 2.5 2 8 17 2,0 2,0 1,0 220 270 330 1,5 2,5 1,6 Жами: 3 5,0 820 5,6 II G uruh 2.5 - 4.0 3 4 5 10 11 12 13 15 3,9 3,3 2,8 2,7 3,0 3,1 3,1 3,5 460 395 280 200 310 635 310 300 4,2 6,4 2,8 2,3 1,4 2,5 3,6 2,5 Жами: 8 25,4 2890 25,7 III G uruh 4.0 - 5.5 9 16 19 20 4,7 4,0 4,5 4,9 340 350 435 505 3,5 2,8 5,6 4,4 Жами: 4 18,1 1630 16,3 IV G uruh 5.5 - 7.0 1 6 7 14 18 7,0 6,5 6,6 5,6 7,0 380 580 200 450 260 9,6 9,4 11,9 8,0 12,9 Жами: 5 32,7 1870 51,8E ndi ishchi jadval tuzamiz:

A sosiy ishlab chiqarish fondlarining qiymati bo`yicha guruhlar (mln. $) Korx onal ar soni A sosiy ishlab chiqarish fondlarining qiymati (mln. $) Y alpi ishlab chiqarilgan mahsulot (mln. $) I shchila r soni (kishi) B ir ishchiga to`g`ri keladigan mahsulot qiymati ($) F ondlar qiymati ($) J ami B ir zavodga to`g`ri keladi J ami B ir zavodga to`g`ri keladi 1 2 3 4=3/2 5 6=5/2 7 8=5/7 9=5/3 I. 1,0-2,5 II. 2,5-4,0 III. 4,0-5,5 IV. 5,5-7,0 3 8 4 5 5,0 25,4 18,1 32,7 1,67 3,18 4,53 6,54 5,6 25,7 16,3 51,8 1,87 3,21 4,07 10,36 820 2890 1630 1870 6829,3 8892,7 10000,0 27700,5 1,12 1,01 0,90 1,58 Ҳаммаси 20 81,2 3,98 99,4 4,88 7210 13355,6 1,153E ndi ishch jadvalga asoslanib yakuniy jadvalni tuzamiz.

Y akuniy jadval ma’lumotlarini tahlil qilib ko`rsak, asosiy ishlab chiqarish fondlarining qiymati bilan ishlab chiqarilgan mahsulotlar hajmi o`rtasida to`g`ri bog`lanish bor ekanligiga ishonch hosil qilamiz. D arhaqiqat, jadval ma’lumotlaridan ko`rinib turibdiki, asoisy fondlar qiymati ortib borishi bilan (I guruh 1.0 - 2.5 mln.doll.dan IV guruh 5.5 dan -7.0 mln.doll.gacha) bir zavodga va ishchiga to`g`ri keladigan mahsulot qiymati ham muttasil ravishda oshib bormoqda (mos ravishda: 1,87; 3,21; 4,07; 10,36 vа 6829,3; 8892,7; 10000; 27700,5 dollar.)

Dastlabki guruhlangan ma`lumotlarga asoslanib, yangi guruhlarni hosil qilish statistikada ikkilamchi guruhlash deb yuritiladi. Bu usul odatda: sifat jihatdan bir xil tipga ega bo`lgan guruhlarni hosil qilish; bir yoki bir necha guruhlarni bir-biri bilan taqqoslash; umumiy qonuniyat yaqqol ko`rinuvchi yirik oraliqli guruhlarni hosil qilish maqsadida qo`llaniladi. Dastlabki guruhlangan ma`lumotlarga asoslanib, yangi guruhlarni hosil qilish statistikada ikkilamchi guruhlash deb yuritiladi. Bu usul odatda: sifat jihatdan bir xil tipga ega bo`lgan guruhlarni hosil qilish; bir yoki bir necha guruhlarni bir-biri bilan taqqoslash; umumiy qonuniyat yaqqol ko`rinuvchi yirik oraliqli guruhlarni hosil qilish maqsadida qo`llaniladi.

Statistik guruhlashning yuqoridagi turlari asosan dastlabki statistik ma`lumotlar bo`yicha amalga oshiriladi. Ikkilamchi guruhlash: dastlabki guruhlash oraliqlarini yiriklashtirish; oraliqlarning nisbatiga asoslanib, yangi guruhlarni hosil qilish usullarida amalga oshirilishi mumkin.

Amaliyotda har ikkala usulni ham juda keng qo`llash maqsadga muvofiqdir. Xususan, ikkilamchi guruhlashning ikkinchi yo`li tadqiqotchi qo`lida turlicha dastur va metodologiya asosida hisoblangan ma`lumotlar salmoq ko`rinishida bo`lgan hollarda keng qo`llaniladi.

№ IV chorakda tijorat do`konlarining tovar oborot hajmi bo`yicha guruhlari (ming so`m) Do`kon- lar soni IV chorakda tovar oborot hajmi (ming so`m) 1 2 3 4 1 10 ming so`mgacha 15 93,0 2 10-15 8 112,0 3 15-20 13 200,0 4 20-30 3 68,0 5 30-50 9 378,0 6 50-60 7 385,0 7 60-70 3 180,0 8 70-100 8 600,0 9 100-200 22 2400,0 1 0 200 va undan yuqori 12 3744,0 Jami 100 8160,0 Tijorat magazinlarining tovaroborot hajmi bo`yicha guruhlanishi

№ IV chorakda tovar oborot hajmi bo`yicha do`konlar guruhi (ming so`m) Do`- kon- lar soni IV chorak da tovar oborot hajmi (ming so`m) 1 ta do`konga to`g’ri kelgan o`rtacha tovar oborot (ming so`m) 1 2 3 4 5 – 4:3 1 10 ming so`mgacha 15 93,0 6,2 2 10-20 21 312,0 14,8 3 20-50 12 446,0 37,2 4 50-100 18 1165,0 64,7 5 100-200 22 2400,0 109,1 6 200 va undan yuqori 12 3744,0 312,0 Jami 100 8160,0 81,6 Oraliqni yiriklashtirish usuli yordamida ikkilamchi guruhlash tartibi

№ IV chorakda tijorat do`konlarining tovar oborot hajmi bo`yicha guruhlari (ming so`m) Do`konlar soni IV chorakda tovar oborot hajmi (ming so`m) 1 ta do`konga to`g’ri kelgan o`rtacha tovar oborot (ming s.) 1 2 3 4 5 – 4:3 1 40 ming so`mgacha 15+8+13+ + 3+ ( =43.5 93+112+200 +68+ 548,6 12,7 2 40-80 4,5(9-4,5)+7 +3+ = 17,2 (378-75,6) +385+180+ = 1067,4 62,8 3 80-120 (8-2,67) + = 9,7 (600-200) + = 880,0 88,0 4 120-160 22-4,4=17,6 2400-480=1920 106,7 5 160 va undan yuqori 12 3744 312,4 Jami 100 8160 81,6 Oraliqlar nisbatiga asoslanib, ikkilamchi guruhlash tartibi

Qisqacha xulosalar Tasniflash va guruhlash hodisa va jarayonlarni o`rganish uchun statistik to`plamlarni tuzish, ularni chegaralash va statistik axborotlarni yaratishning muhim qurolidir. Bu usul yordamida statistik kuzatish natijasida to`plangan besanoq, tarqoq, tasodifiyot girdobida o`ralib qolgan, xom boshlang’ich materiallar asosida ixcham bir-biri bilan uzviy bog’langan, ma`lum tartib qoidalarga, qonuniyatga bo`ysungan, tuzilmaviy shakllarga ega to`plamlar barpo etiladi.

E’tiboringiz uchun rahmat

Купить

Похожие документы
Operatsion tizimlarda journaling file system
I/O scheduling algoritmlari
O‘rta Osiyo kutubxonalarining o‘rganilish masalalari
Funksiyalar va arrow function
Tashkilot xodimlari ma’lumotlarini jamlovchi tizim