Sudralib yuruvchilarning ko‘payishiga taʼsir etuvchi cheklovchi omillar - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	352.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Sudralib yuruvchilarning ko‘payishiga taʼsir etuvchi cheklovchi omillar

Купить

MAVZU: SUDRALIB YURUVCHILARNING KOʻPAYISHIGA TAʼSIR
ETUVCHI CHEKLOVCHI OMILLAR

Reja

Kirish

Sudralib yuruvchilar sinfi haqida

Asosiy qism

Umumiy tushunchalar

Tashqi muhitdagi orni

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati

SUDRALIB YURUVCHILAR – BIRLAMCHI QURUQLIKDA YASHOVCHI
HAYVONLAR. TERISI QURUQ, NAFAS OLISHDA ISHTIROK ETMAYDI.
TUXUMINI QURUQLIKKA QO‘YADI. O‘PKA ORQALI NAFAS OLADI. BU SINF
TANGACHALILAR, TOSHBAQALAR, TIMSOHLAR TURKUMLARIGA
AJRATILADI.
YASHASH MUHITI VA TASHQI TUZILISHI. ILDAM KALTAKESAK O‘RTA
OSIYONING CHO‘L VA TOG‘OLDI MINTAQALARIDA TARQALGAN. TERISI
KULRANG YOKI YASHIL-KULRANG TUSDA BO‘LGANLIGI TUFAYLI UNI
O‘TLAR ORASIDA YIRTQICH HAYVONLAR YAXSHI PAYQAMAYDI. ULAR
JUFT-JUFT BO‘LIB YASHAYDI, TURLI HASHAROTLAR BILAN OZIQLANADI.
ILDAM KALTAKESAKNING UZUNLIGI DUMI BILAN BIRGA 15–20 SM GA
YETADI. KONUSSIMON BOSHI HARAKATCHAN, QISQA BO‘YNI ORQALI
TANASIGA BIRIKKAN. TUMSHUG‘INING UCHIDA IKKITA BURUN TESHIGI,
UNDAN ORQAROQDA – BOSHINING IKKI YONIDA KO‘ZLARI JOYLASHGAN


Ko‘zida yuqori va pastki qovoqlari bilan birga yupqa pardaga o‘xshash
pirpiraydigan uchinchi qovog‘i ham bo‘ladi. Dam-badam ochilib va yopilib
turadigan bu uchinchi qovoq kaltakesak ko‘zini doimo 130 8.3. Sudralib
yuruvchilar sinfi namlab turadi. Ko‘zlaridan orqaroqda joylashgan
doirasimon nog‘ora parda tashqi quloq teshigini yopib turadi. Kaltakesak
juda yaxshi eshitadi. Hatto hasharotlar o‘rmalayotganda chiqadigan
tovushni ham sezadi. Kaltakesakning tili tuyg‘u va ta’m bilish organi
hisoblanadi. U uzun ayri tilini tez-tez chiqarib, atrofidagi narsalarni bilib
oladi. Kaltakesakning oyoqlarida 5 tadan panjasi bo‘ladi. Oyoqlar tanaga
ikki yon tomondan birikkan bo‘lganidan tanasini dast ko‘tarib turmaydi.
Shuning uchun harakatlanayotgan kaltakesakning qorni yerda sudraladi;
dumi yurishga yordam beradi. Kaltakesakning quruq terisi muguz
tangachalar bilan qoplangan.


Ichki tuzilishi. Kaltakesakning ichki tuzilishi ko‘p jihatdan baqanikiga
o‘xshasa-da, ayrim organlari undan farq qiladi. Xususan, uning boshi 8 ta
umurtqalar orqali tanasiga harakatchan birikkan. Ko‘krak umurtqalarining
har biriga ikki yon tomondan bittadan qovurg‘alar tutashgan.
Qovurg‘alarning ikkinchi uchi esa to‘sh suyagiga tutashgan. Ko‘krak
umurtqalari, qovurg‘alar va to‘sh suyagi birgalikda ko‘krak qafasini hosil
qiladi. Ko‘krak qafasida o‘pka va yurak joylashgan. Kaltakesak faqat o‘pkasi
orqali nafas oladi. Kaltakesakning o‘pkasi baqanikiga nisbatan murakkab
tuzilgan, ya’ni o‘pka devori ko‘plab katakchalarga bo‘lingan.


Ko‘payishi va rivojlanishi. Sudralib yuruvchilarning tuxumi urg‘ochisi jinsiy yo‘lida urug‘lanadi.
Erkagining spermatozoidlari urg‘ochisining kloakasiga tushadi. Sudralib yuruvchilarda boshqa
haqiqiy quruqlikda yashovchi hayvonlar singari ichki urug‘lanish sodir bo‘ladi. Urg‘ochi kaltakesak
5 dan 15 tagacha urug‘langan tuxumlarini oftob tushib turadigan joyga qo‘yadi. Tuxumlar
tuproqqa yuzaroq qilib ko‘mib qo‘yiladi. Tuxumlar ancha yirik va sariqligi ko‘p bo‘lib, sirti qalin
po‘choq bilan qoplangan. Po‘choq tuxumni qurib qolishdan saqlaydi. Tuxumning sariqligi
rivojlanayotgan murtak uchun oziq hisoblanadi. Kaltakesak tuxumidan voyaga yetgan hayvonga
o‘xshaydigan kichik kaltakesak chiqadi. Regeneratsiyasi. Agar yirtqich hayvon kaltakesak dumidan
tutib oladigan bo‘lsa, u dumining bir qismini tashlab, qochib qoladi. Uzilib qolgan dum birmuncha
vaqt qimirlab turadi. Bu hodisa dum umurtqalaridan birining o‘rtasidan sinishi natijasida yuz
beradi. Keyinroq dum yana qaytadan o‘sib chiqadi, ya’ni regeneratsiya sodir bo‘ladi.

XULOSA

Kaltakesaklarning yuragi baqaniki singari ikkita bo‘lma va bitta qorinchadan iborat, lekin
birmuncha murakkab tuzilganligi bilan suvda hamda quruqlikda yashovchilarnikidan farq qiladi.
Shunga qaramay, ular organizmida moddalar almashinuvi sust boradi. Kaltakesaklar sovuqqonli
hayvonlar bo‘lganidan tanasining harorati atrof-muhit haroratiga bog‘liq. Shunga ko‘ra sovuq
tushishi bilan ularning harakati sustlashib, hamma sudralib yuruvchilar singari karaxt bo‘lib
qoladi. Kaltakesakning hazm qilish, ayirish va nerv sistemasining tuzilishi suvda hamda quruqlikda
yashovchilarnikiga o‘xshaydi. Lekin tana muvozanatini saqlaydigan va harakatini boshqaradigan
miyachasi ancha kuchli rivojlangan. Shuning uchun kaltakesaklar suvda hamda quruqlikda
yashovchilarga nisbatan chaqqon va xilma-xil harakat qiladi.

Sudralib yuruvchilarning ko‘payishiga taʼsir etuvchi cheklovchi omillar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish