SUG‘D Konfederatsiyasi svilizatsiyasi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	622.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

SUG‘D Konfederatsiyasi svilizatsiyasi

Купить

MAVZU: SUGʻD KONFEDERATSIYASI
SVILIZATSIYASI
REʼJA:
• KIRISH
• SOʻGʻD KONSTITUTSIYANING VUJUDGA KELISHI
• SOʻGʻD SAVDOGARNING BUYUK IPAK YOʻLIDA TUTGAN OʻRNI
• SOʻGʻD KONFEDRATSIYASINING INQIROZI
• XULOSA
• FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI

Kirish
• Sugʻd , Soʻgʻd, Sugʻud - Markaziy Osiyodagi qadimiy tarixiy-madaniy viloyat. Ilk
bor miloddan avval VII-VI asrlarda qadimiy "Avesto"da tilga olingan. Bu nom
20 asr boshlarigacha saqlangan.
• Miloddan avvalgi VI asrda Axamoniylar sulolasi vakillarining qoyatosh xotirot
bitiklarida Suguda shaklida qadimiy Eron saltanatiga tobe qilingan
satrapliklardan biri, mamlakat nomi sifatida qayd etilgan. Yunon manbalarida
— Sogdianoy. Bu shakl yunonlar tomonidan soʻz tarkibidagi — anaka —
tegishlilik, mansublik maʼnosini bildiruvchi nisbat qoʻshimchasini soʻz oʻzagiga
qoʻshib yuborishdan paydo boʻlgan. Xitoy manbalarida — Suli. Sugʻd yozuvi
yodgorliklari mamlakat nomini Sug'd yoki Sgʻud shaklida koʻrsatadi.

SOʻGʻD KONFEDRATSIYASINING VUJUDGA
KELISHI
• Sugʻdik yoki Sgʻudik, Sugʻdiyonak — Sgʻudiyonak shakllari "Sugʻdga oid", "Sugʻdiy" kabi maʼnolarda
qoʻllanadi. O'rta asrlarda arabiy, forsiy, turkiy manbalar mamlakat nomini "Sug'd" shaklida qoʻllaydi.
• Sugʻd" soʻzining maʼnosi fanda har xil talqin qilib kelinadi. Masalan, Soʻch —GʻGʻ Soʻz — "kuymoq,
yonmoq, porlamoq" deb izohlangan. Bundan Sugʻdni "Muqaddas ilohiy olov ( Zardushtiylik
tasavvuriga koʻra) bilan poklangan yer" kabi maʼnoda talqin etishga harakat qilingan (V. Tomashek).
Yana bir izohga koʻra, "Sug'd" soʻzi sernam, unumdor yer deb tushuniladi. Bunga hozirga qadar
pastlik, suv yigʻiladigan yer "S, Sugʻut" deb nomlanishini dalil qilib koʻrsatiladi. Avestoda Sug'd
mamlakat nomi sifatida bir marta uchraydi. "Ardvisura Yashti" —("Obon Yasht") va Ardvi (Amudaryo)
Ishkata, Paruta, Mouri, Suguda va Xvarazm tomon hayotbaxsh suvlarini eltadi, deya taʼkidlanadi.
Avestoning Videvdat naskida esa Axuramazda yaratgan ezgu yurtlardan biri Gava deyiladi va u
yerda sugdlar yashaydi deb koʻrsatiladi.

• Sug'd mamlakati (poytaxti — Samarqand, 645—654 yillarda Kesh) 3 ta tarixiy-
geografik hududni birlashtirgan. Samarqand Si, Buxoro Si va Kesh-Naxshab Si.
Har 3 qism oʻzaro tabiiy chegaraga ham ega edi: Zarafshon togʻ tizmalari
Samarqand va Kesh-Naxshab oʻrtasini Karmanadan keyin Malik choʻli Buxoro va
Samarqand Sini ajratib turgan.
• Buyuk ipak yoʻlining markaziy tarmoqlari Sugʻd orqali oʻtgan. Natijada Sugʻd
xalqaro savdo munosabatlarida muhim oʻrin tuta boshlagan. Buyuk ipak yoʻli
boʻylab Sug'd savdogarlarining qishloqlari, shaharlarida esa ularning
mahallalari paydo boʻlgan. Sugʻdiy tili xalqaro til rolini oʻynagan. Bu hol Xitoy
sayyohlari tomonidan Sugʻd chegaralari haqida notoʻgʻri tasavvurlar hosil
qilgan (Syuan Szan).

SOʻGʻD SAVDOGARNING BUYUK IPAK YOʻLIDA
TUTGAN OʻRNI
• Sug'd miloddan avval VI-IV asrlarda avval ahamoniylarga, soʻngra miloddan avval 329-yilda
Iskandar Maqduniy saltanatga, uning davomchisi Salavk davlatiga, Yunon-Baqtriyaga tobe
boʻlgan.
• Miloddan avval II-I asrlardan boshlab Sugʻd oʻz mustaqilligini tiklashga kirishgan. Uning
markaziy va mahalliy tangalari zarb qilina boshlagan. Sugʻd asta-sekin har 3 qismni oʻz
atrofiga toʻplagan konfederativ davlat uyushmasiga aylanib borgan.
• Milodiy I-V asrlarda Sugʻd kushonlar, xioniylar, abdallar, kidarlar taʼsirida boʻla turib, oʻz nisbiy
mustaqilligini saqlab keldi. Sug'd konfederatsiyasi milodiy VI asr oʻrtalaridan VIII asr
boshlarigacha siyosiy jihatdan kuchayib borgan. Arab istilosining boshlangʻich davridan (VIII
asr 1-chorak), to Sug'd podshohi Turgʻar davri oxirigacha (738—759 yillar) Sug'd oʻzining
konfederativ xususiyatini saqlashga harakat qilgan. Turgʻardan keyin Sug'dda ixshidlik siyosiy
hokimiyat tugab, mamlakat xalifalik tarkibiga singdirilgan.

SOʻGʻD SAVDOGARLARINING
HARAKATLANISH TARMOQLARI
• IV-VIII asrlarda soʻgʻdlar Uzoq Sharq , Markaziy Osiyo va Yaqin Sharq mintaqalari savdosida asosiy
vositachi boʻlganlar va butun Buyuk ipak yoʻli boʻylab muntazam xalqaro karvon savdosini tashkil
etganlar. Soʻgʻd bu davrlarda bekliklar va erkin shaharlar hamdoʻstligidan iborat boʻlgan va ular orasida
Samarqand , Maymurgʻ , Kesh , Naxshab , Ishtixon , Kushaniya , Buxoro , Amul va Andxoy ajralib turgan.
Xitoygacha boʻlgan butun yoʻl boʻylab, janubdagi Xotan va Sharqiy Turkiston orqali Lob Nor va Yettisuv
shimoligacha soʻgʻd mulkiy hududlari tarkib topgan va ular XII asrgacha mavjud boʻlgan. Soʻgʻdlarning
Turon va Xitoydagi eng yirik mulklari ularning alohida jamoalar boʻlib yashagan Kucha, Chanan,
Lanchjou, Dunxuan, Loyan kabi shaharlarda mavjud boʻlgan. IV asrda Dunxuanning oʻzida soʻgʻd jamoasi
taxminan 1000 kishidan iborat boʻlgan. Samarqandning sharqiy darvozalari "Xitoy" nomi bilan ataladi.
Xalqaro savdo aloqalari Samarqand, Paykend va boshqa yirik shaharlardagi boy soʻgʻd uylari tomonidan
nazorat qilinar edi. Ular oʻz vositachilari orqali kreditlar berishgan, savdo kelishuvlarini boshqarishgan.

SOʻGʻD SAVDOGARLARINING XITOY
SALNOMALARIDAGI KOʻRINISHI VA QADIMGI
KOʻZA NAMUNASI

SOʻGʻD KONFEDRATSIYASI VA XITOY
IMPERIYASI MUNOSABATLARI
• Tan sulolasi tarixida qayd etilishicha, Kan hukmdorligida "yangi tugʻilgan oʻgʻil chaqaloq shirinsoʻz boʻlishi
hamda pulni mahkam ushlashi uchun uning tiliga tosh asal, kaftlariga esa yelim surtilgan. 20 yoshga toʻlgan
erkak xorijga ketgan va qaysi joyda manfaat koʻrsa, oʻsha yerga borgan". Olis safarlar, Chin, Hindiston, Eron,
Kichik Osiyo xalq hunarmandchiligi va anʼanalari bilan tanishuv orqali Gʻarb va Sharq yutuqlarini oʻzida
mujassam etgan noyob va ochiq soʻgʻd madaniyati shakllangan. Soʻgʻd hunarmandchiligi markazi va savdo
yoʻllari - Samarqand, Panjikent, Paykent, Buxoro va Varaxshi xavfsizligini taʼminlash ehtiyoji kuchli davlatlar
bilan ittifoq tuzishga qaratilgan siyosiy yoʻnalishni belgilab bergan. VI asrda Soʻgʻd Eftaliylar davlati,
keyinchalik Turk xoqonligi tarkibiga kirgan, 630-yildan buyon esa Chinning Tan sulolasi hukmdorligini tan
olgan. Xoqonlik yuksalishi davrida soʻgʻdlar turkiylarning Xitoydan oʻlpon sifatida olgan shoyi bilan savdo
qilish imkoniyatiga ega boʻlishgan. VI asr 70-yillarida turkiy hukmdorlar farmoni bilan soʻgʻd savdogari
Maniax savdo kafolatlari yuzasidan muzokaralarni avvaliga Eron Shahanshohi, soʻngra Vizantiya imperatori
bilan olib borgan. Oʻrta asrlarda soʻgʻd tili Buyuk ipak yoʻlidagi asosiy muloqot tiliga aylangan.

XITOY SHAHARLARIDAGI SOʻGʻD
SAVDOGARLARINING XITOY
RASOMLARIBTOMONIDAN CHIZILGAN SURATLARI

XULOSA
• VI asr 70-yillarida turkiy hukmdorlar farmoni bilan soʻgʻd savdogari Maniax savdo kafolatlari yuzasidan
muzokaralarni avvaliga Eron Shahanshohi, soʻngra Vizantiya imperatori bilan olib borgan. Oʻrta asrlarda
soʻgʻd tili Buyuk ipak yoʻlidagi asosiy muloqot tiliga aylangan. Buddaviylar, nasroniylar, manixeylar
oʻzlarining diniy matnlarini soʻgʻd tiliga tarjima qilishgan. Bunda ular oʻzlarining yozma anʼanalaridan
foydalanishgan: buddistlardan hind alifbosi, manixeylardan arameys bosmasi, nasroniy-suriyaliklardan
dastlabki umumiy maktubot, nestoriyan va yakovitlardan diniy eʼtiqod alifbolarini oʻzlashtirishgan. Ammo
ular aramey alifbosiga asoslangan va keyinchalik uygʻurlar tomonidan foydalanilgan ilk soʻgʻd yozuvi
oʻrnini egallay olmadi. Mazkur yozuv namunalari bilan Dunxuandagi mulkiy hududlardan yoʻllangan
"koʻhna maktublar" va Zarafshon vodiysidagi Mug togʻida topilgan hujjatlar yordamida tanishish
mumkin. VIII asr boshida Soʻgʻd Qutayba ibn Muslimning musulmon qoʻshinidan magʻlubiyatga uchraydi
va halifalikka itoat etgan holda islom dinining jugʻrofiy-siyosiy makonida qudratli savdo-hunarmandchilik
markazi boʻlib qoladi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI
• Karimov I.A. O’zbekistonning O’z istiqlol va taraqqiyot yo`li. T., "O’zbekiston", 1992
• Karimov I.A.
O’zbekiston bozor munosabatlariga o`tishning o’ziga xos yo`li. Toshkent , "O’zbekiston", 1993.
• Karimov I.A
Istiqlol va ma'naviyat-T., "O’zbekiston", 1994.
• Sogdiyskiye teksty s gory Mug. Chteniye, perevod, kommentariy. Vypusk II. Yuridicheskiye dokumenty i pis'ma. Chteniye,
perevod i kommentarii V. A. Livshitsa. M., 1962
• Shishkina G. V., Suleymanov R. KH., Koshelenko G. A., Sogd // Arkheologiya SSSR. Drevneyshiye gosudarstva Kavkaza i Sredney
Azii. Otv. red. G. A. Koshelenko. Moskva: Nauka, 1985
• Smirnova O.I., Ocherki iz istorii Sogda, M., 1971;
• Ishoqov M., Sugʻdiyona tarix chorrahasida, T., 1990;
• Ishoqov M., Unutilgan podsholikdan xatlar, T., 1992;
• Eshov B., Sugʻdiyona tarixidan lavhalar, T., 2002.
• Mirsodiq Ishoqov.

SUG‘D Konfederatsiyasi svilizatsiyasi

Купить

Похожие документы
Qal'aliqir yodgorligining arxeologik o‘rganilishi
Qalay va uning birikmalari
Qarama qarshi sonlar
Qarindoshlar va boshqa shaxslarning aliment majburiyatlari
Qattiq jismlarning mexanik xossalari