Sug‘oriladigan yerlardagi zovurlarning ahamiyati va turlari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	43.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Sug‘oriladigan yerlardagi zovurlarning ahamiyati va turlari

Купить

MAVZU: SUG‘ORILADIGAN YERLARDAGI
ZOVURLARNING AHAMIYATI VA TURLARI
Reja:
1. Zovurlarning ahamiyati va turlari.
2. Ochiq zovurlarning rejali joylashtirish, zovurlar orasidagi masofa,
chuqurligi va nishabligi.
3. YOpiq yotiq zovurlarning qo‘llanilishi.
4. Tik zovurlarning qo‘llanilishi.

1. Zovurlarning ahamiyati va turlari.
Zovurlar tuproq gurunt qatlamidagi ortiqcha sizot suvlarni chiqarib yuborish
uchun xizmat qiladigan inshoatlardir.
Zovurlarning asosiy vazifasi:
1. Tuproqdan ortiqcha zararli tuzlarni yuvib chiqarib tashlash.
2. Sizot suvlari kritik chuqurlikda saqlab turish.
Zovurlarning ahamiyati shundaki, ularni tuproq gru n t i dagi ortiqcha
minyerallashgan sizot suvlarni va sho‘r yuvish davomida suvda yerigan tuzlarni
dalalardan tashqariga chiqarib, tuproqdagi tuz va suv rejimlarini rostlab turadi.
Hozirgi paytda Respublikamizdagi barcha sho‘r yerlarni (2,5 mln)
zovurlashtirilgan, ularning umumiy uzunligi 120 ming km dan ko‘proqni tashkil
qiladi, yoki har bir gektar yerdagi ularning solishtirish uzunligi 15-30 m tashkil
qiladi.
Zovurlashtirilgan yerlarda sho‘r yuvishning samaradorligi keskin oshadi, yer
zararli tuzlardan tez tozalanadi va qayta sho‘rlanishini oldini oladi.
Zovurlar dunyo mamlakatlarida ya’ni AQSH, Hindiston, Xitoy, Misr, Jazoir,
Italiya va boshqa davlatlarda keng qo‘llaniladi. O‘rta Osiyo R espublikalarida
zovurlar qadimdan sho‘r yerlarda qo‘llanilib kelmoqda. Lekin 1911 yildan boshlab
zovurlar chuqur ilmiy asosda o‘rganila boshladi. 1940 yildan boshlab esa keng
qo‘llanilib kelmoqda.
Zovurlar 2 guruhga bo‘linadi.
1. Tabiiy zovurlar (daryolarning eski qurigan o‘ zanlari, jarliklar, qurigan
ko‘llar va boshqa chuqurliklar)
2. Su ’ niy zovurlar.
Su ’ niy zovurlar 5 tipga bo‘linadi.
1. Ochiq garizontal zovurlar. 2. YOpiq g o rizontal zovurlar. 3. Vyertikal (tik)
zovurlar. 4. Aralash zovurlar. 5. Vakumli zovurlar.
Drenaj.
Dala ekinlari optimal o‘sishi, rivojlanishi va hosildorligi uchun, tuproq
havosi va tuproq namligi o‘rtasidagi muvozanat juda muhim hisoblanadi.

SHolidan tashqari boshqa ko‘p ekinlar tuproqdagi ortiqcha suvga bardosh
byeraolmaydi. Ideal holatda tuproq qatlamida namlik va havo teng nisbatda joyni
egallashi kyerak deb hisoblanadi. Tuproqqa ko‘p miqdorda suv byerilganda,
tuproq g‘ovaklilaridagi havoning o‘rnini suv egallagan- deb aytiladi.
A. Suv bosish yoki ortiqcha sug‘orish sabablari
• yaxshi, mo‘l hosil olish uchun suvdan ko‘proq foydalinish kyerak, yoki suv
arzon turadigan degan noto‘g‘ri tushunchaga ega bo‘lish tufayli suvdan ortiqcha
foydalanish ro‘y byeradi.
• Sug‘orish usullarini noto‘g‘ri tanlash.
• kanal va suv havzalarining yuqori joylarda joylashgan yerlarda filьtrlanish
va sizib o‘tishi orqali.
• kyerakli vositalarning yo‘qligi, noto‘g‘ri taqsimlanishi.
• tuproq qatlamida suv o‘tkazmaydigan qatlamining mavjudligi.
• Sayoz yer osti suvlarida sizot suvlari sathining ko‘tarilishi.
B. Suv bosishining (ortiqcha sug‘orishning) ta’siri
(i) To‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’siri – tuproq mikrorganizmlari va ildizlar uchun
asosiy manba bo‘lgan tuproq havosini almashi - nishi. Tuproqdagi SO
2 yuqori
miqdori tufayli, botqoqlangan sharoitda SO
2 miqdori o‘simlik ildizlarini
zararlashi mumkin. Ba’zi vaqtlarda yuzada yoki havo ildiz tizimi r i vojlanishi
mumkin. YOmon ayeratsiya tufayli o‘simlikning suv va oziqa modda - lari iste’moli
kamayadi.
(ii) Bilvosita ta’siri – o‘zlashirilmaydigan (harkatchan emas) oziq moddalari
yuvilib ketadi. Anayerob sharoitda zararli elementlar hosil bo‘ladi. Anayerob
sharoitda organik moddalarning parchalanishi natijasida o‘simliklar uchun
zararli bo‘lgan butirik kislota kabi organik kislotlar hosil bo‘ladi.
• Harakatchan N, Mn, Fe, Zn, Mo elementlari kamaytiradi ;
• Tuproq haroratini pasaytiradi ;
• foydali mikrorganizmlar faoliyatini pasaytiradi
• tuproqning tuzilishi (strukturasi) buziladi;
• ekinlarga ishlov byerish qiyinlashadi;

• zararkunanda, kasalliklar va begona o‘tlar ko‘payadi. 1
1.92-jadval
Ba’zi elementlarning suv bosgan holatdagi o‘zgarishi
Elementlar Odatdagi shakli Tuproqni suv bosgan
holatdagi o‘zgarishi
Uglyerod Karbonat angidrid Metan (SN
4 )ning
murakkab aldigedlari
Azot Nitrat (NO
3 ), Azot (N) va NH
2
amidlari, ammiak
Oltingugurt Sulьfat (SO
4 ) Vodorod sulьfid (H
2 S)
C. Drenaj - tushunchasi
Bu tuproq qatlamlaridagi yerkin yoki gravitatsion suvlarini tuproq
qatlamlarida to‘planib tuproqni namiqtirishidan saqlash hamda o‘simliking
o‘sishi, rivojlanishi uchun q u lay sharoit yaratish maqsadida ortiqcha suvni
chiqarib tashlashdir.
(i) Zaruriyati
Odatda quruq iqlim sharoitlarida botqoqlanish muammosi yo‘q joylarda
drenaj zarur emas deb hisoblanadi. Lekin, arid mintaqalarning juda ko‘p
sug‘oriladigan joylarida, kanallar, suv havzalari va sug‘orish tarmoqlaridan
shimilish (suv o‘tkazuvchnalik) yuqori bo‘lgan joylarda drenaj muhim
hisoblanadi. Sug‘orish va drenaj tizimi sug‘orish amaliyotida arid mintaqalarda
tuproq suv balansini optimal saqlashga imkon byeradi. Nam mintaqalarda drenaj
asosan ortiqcha yog‘inlar tufayli zarur hisoblanadi. Drenaj uchun quyidagi
shartlar talab qilinadi.
• sizot suvlari sathinnig yuqoriligi.
• suvning uzoq vaqt davomida yuzada saqlanishi.
1
Chandrasekaran B., Annadurai K., Somasundaram E. A textbook of Agronomy 2010. р. 407-408.

• tuproq pastki qatlamlariga dala nam sig‘imidan ortiqcha namlikning,
ayniqsa loyli tuproqlarda juda sekin o‘tishi.
• sho‘rlanish va ishqorlanish bor joylarda yillik b u o‘g‘lanish miqdori
yog‘inlar miqdoridan oshadigan, sizot suvlarin in g kapillyar orqali ko‘tarilishi
yuqori bo‘lgan joylari.
• nam hududlarda uzluskiz yoki ko‘p miqdorda yog‘inlar yog‘adigan joylar.
• yaxshi strukturali tekis yer.
• tepaliklar bilan o‘ralgan past tekislik joylari.
(II) YAxshi drenaj tizimi xususiyatlari
• doimiy bo‘lishi (ishlashi) kyerak.
• butun hudud uchun etarli quvvatga ega bo‘lishi kyerak.
• ekin etishtirish ishlari bilan kam bog‘langan bo‘lishi kyerak yoki ularning
ta’siriga bog‘liq bo‘lmasligi kyerak.
• ekin maydonlari yerlari minimal darajada yo‘qotilgan bo‘lishi kyerak (yoki
ko‘p yerlarni drenaj zovurlari egallamasligi kyerak). 2
• ma’lum vaqt ichida to‘plangan suvlarni qisqa vaqt ichida chiqarib tashlashi
kyerak.
(III) Drenaj usullari
Drenaj tizimining 2 usuli mavjud; 1. YUza (sayoz) usuli, 2. Pastki yuza
(o‘tacha sayoz) usuli yuza drenaji - bu birinchi navbatda, tuproq profili yuzasidan
ortiqcha suvni olib tashlash uchun mo‘ljallangan. Bu tuproq qatlamlarida
ortiqcha suvlar yerkin chiqib ketadigan nishabi past joylarda amalga oshirilishi
mumkin. U quyidagi yerlarga to‘g‘ri keladi:
• sekin suv o‘tkazadigan loyli, mayda tuproqli yerlarda.
• kuchli, ko‘p yog‘inlar yog‘adigan hududlar
• etarli darajada suvlar chiqib ketmaydigan dalalarda.
• nishabligi 1,5 % dan kam bo‘lgan dalalar.
bu dalani yaxshilab tekislash va chuqurroq ariqlar qazish orqali amalga
oshirilishi mumkin. YUza drenaj quyidagi turlarga ajratilib tasniflanadi:
2
Chandrasekaran B., Annadurai K., Somasundaram E. A textbook of Agronomy 2010. р. 408-409.

• bosimli ko‘tariluvchan (Lift) drenaj .
• gravitatsion drenaj .
• yuza drenaj .
• zovur drenaj . 3
2. Ochiq zovurlarning rejali joylashtirish, zovurlar orasidagi masofa,
chuqurligi va nishabligi.
Ochiq zovurlar asosan O‘zbekistonning eskidan sug‘orilib keladigan yerlarida
qo‘llaniladi (Mirzachul, Xorazm, Samarqand, Farg‘ona viloyatlarida) Ochiq
zovurlar bir-birlariga tutashgan ma’lum chuqurlikda va ma’lum masofada qazilgan
kanal chuqurlardir.
Bunday zovurlar loyihali va loyihasiz bo‘lishi mumkin.
Loyihali zovurlar tekis yerlarda, loyihasiz zovurlar esa adir yoki rel’efi
notekis bo‘lgan yerlarda qo‘llaniladi.
Ochiq gorizontal zovurlar quyidagi tarmoqlardan iborat bo‘ladi.
1. Zovurlar (g uruh )
2. Yi g‘ ish zovurlari.
3. Kollektorlar.
4. Bosh kollektor.
Ochiq zovurlar ekskvatorlarda qaziladi. Kavlashda zovurlar ni - shabligi 0,001-
0,002 (1000 m masofadagi farq 1-2 m) va ularning qiyaligi hamda tuproqning
mexanik tarkibi hisobiga olinadi. Agar tuproqning tarkibi og‘ir soz bo‘lsa 1:0,5,
o‘ rtacha bo‘lganda 1:1, va engil tarkibli bo‘lganda esa
1:1,5 nisbatda bo‘ladi. SHu tarkibda kavlanganda zovurlardan oqayotgan suvning
tezligi 0,25-0,40 m/sek bo‘lishi kyerak.
Ochiq zovurlarning chuqurligi 2 ga bo‘linadi: 1. Umumiy chuqurligi-yer
yuzasidan zovurning tubigacha bo‘lgan masofa. 2. Ish chuqurligi-yer yuzasidan
zovurdagi suvning yuzasigacha bo‘lgan masofa.
3
Chandrasekaran B., Annadurai K., Somasundaram E. A textbook of Agronomy 2010. р. 409.

Zovurlarning chuqurligi sizot suvining sathidan pastda turishi kyerak,
shunday chuqurlikda bo‘lgan yerlarda u samarali faoliyat ko‘rsatadi. Zovurlarning
chuqurligi sizot suvlarining chuqurligiga bog‘liq bo‘ladi.
Gruppa zovurlar chuqurligi-2,5-3 m. Yig‘ish zovurlari-3-3,5 m. kollektorlar-
4-5 m. chukurlikda kavlanishi maqsadga muvofiqdir.
Zovurlarni rejali joylashtirish ham muhim ahamiyatga ega. Zovurlar yerning
asosiy nishabligi bo‘ylab ikki sug‘orish tarmog‘ini o‘rtasiga joylashtirilgani
ma’qul. CHunki kanallardan filьtirlangan suvlar shu zovurga tushishi kyerak.
Zovurlar nishablikka nisbatan bo‘ylama joylashtiril-ganda ko‘ndalang
joylashtirishga nisbatan ancha afzaliklarga ega.
Bo‘ylamada sizot suvlari katta tezlikda oqib keladi va zovurdan tez oqib
chiqadi kam loyqa bosadi.
Ochiq zovurlar orasidagi masofa quyidagi omillarga bog‘liq bo‘ladi: Tuproq-
gruntining suv o‘tkazmaydigan qatlam chuqurligiga, tuproq-gruntning suv-fizik
xossalariga hududlarning tabiiy zovurlashganlik darajasiga, sizot suvlarining
pasayish tezligiga va qabul qilingan sizot suvlarning maqbul satxiga, hamda
zovurlarning oqim moduliga.
1.93-jadval
Zovurlar orasidagi masofaning kattaligi.
Sizot suv
ch uqurligi Tuproqning mexanik tarkibi
og‘ir o‘rta engil
2-3
1-2
0-1 250-300
200-250
100-150 300-400
250-300
150-200 400-600
300-400
200-300
Zovurlarni samarali ishlashini aniqlash uchun zovur oqimi modul aniqlab
boriladi. Zovur oqimi moduli deb - bir gektar yerdan bir sekund davomida zovur
orqali chiqib ketayotgan suv miqdoriga aytiladi.
Zovurlarning o‘rtacha yillik oqim moduli gektariga 0,15-0,25 l/sek, sho‘r
yuvish davomida esa 0,50-0,85 l/sek ga ko‘payshi mumkin.

Amaliyotda kuchli sho‘rlangan va sho‘rxok yerlari o‘zlashtirishda hamda
sizot suvlari yer yuzasiga juda yaqin joylashgan yerlarda ochiq muvaqqat
(vaqtinchallik) zovurlardan ham keng foydalaniladi.
Ochiq muvaqqat zovurlarning chuqurligi 0,8-1,2 m, tuproqning mexanik
tarkibi bo‘yicha orasidagi masofa 40-80 m bo‘ladi. Ochiq muvaqqat zovurlar
S-100 markali ikki traktorga tirkalgan KM-800, KM-1200 markali kanal
qazigichlar yordamida olinadi va ular ochiq doimiy chuqur zovurlarga tutash-
tiriladi.
SHo‘rlangan va botqoqlangan yerlarda yopiq va tik (vyertikal) zovurlardan
ham keng foydalaniladi.
3. Y o piq yotiq zovurlarning qo‘llanilishi.
YOpiq zovurlar O‘zbekiston sharoitida 1960 yillardan boshlab keng qo‘llanila
boshlagan, dastlab ular Mirzacho‘lda keyinchalik esa Qarshi, SHyerabod, Jizzax
cho‘llarida, Buxoro, Farg‘ona viloyatlarining yangi o‘zlashtirilgan yerlarida keng
qo‘llanilib kelinmoqda.
YOpiq zovurlarning ahamiyati shundaki, ular sizot suvlar satxini butun dala
bo‘ylab yoki butun sug‘oriladigan massiv bo‘yicha bir xilda ta’sir ko‘rsatib,
sug‘orishdan yoki sho‘r yuvishdan keyin sizot suvlar satxi tezda pasayadi va shu
tufayli sizot suvlarini maqbul chuqurlikda saqlab turish imkoniyatini tug‘diradi.
YOpiq zovurlar qurilishi bilan ochiq zovurlardan tubdan farq qiladi. Ularni
qurishda kovushli ekskavator bilan tegishli chuqurlikda transheya qaziladi.
Transheyaning tubi tekislanib 10-15 sm qalinlikda shag‘al filьtrlar to‘shaladi,
shag‘al filьtr ustidan uzunligi 33-100 sm bo‘lgan sopol yoki 3-4 m asbatsement
quvurlar bir-biriga kiyishtirilgan holda yotqizib chiqiladi. Quvurlar 0,003-0,004
nishablikda yotqizilishi kyerak. Quvurlar tekis yotqizilib bo‘lingandan keyin
ularning ustiga yana shag‘al filьtrlar solinib transheya ehtiyotlik bilan ko‘miladi va
zichlanadi.
YOpiq zovurlarning ish faoliyatini kuzatish uchun xar 300-400 m masofada
nazorat quduqlari qilinadi.

YOpiq zovurlarning tarkibi joylashtirish chuqurligi, orasidagi masofa, sizot
suvlariga ta’sir doirasi, sizot suvlarining zovurlarga oqib kelishi ochiq zovurlarniki
singaridir. Lekin yopiq zovurlarning konstruksiyasi, tuproqning suv-fizik xossalari,
suv o‘tkazmaydigan qatlam chuqurligiga qarab ularning orasidagi masofaga
nisbatan kamroq bo‘lishi mumkin.
Kollektor-zovur tarmoqlari qo‘llaniladigan yerlar:
- sizot suvlari yer yuziga yaqin joylashgan yerlar;
- oqova suvlari to‘planadigan yerlarda;
- gil tuproqli yerlarda;
- sho‘rlangan (ishqoriy va kislotali) yerlarda;
- atmosfyera yog‘inlari ko‘p tushadigan yerlarda;
- yer yuzasi nisbatan botiq yerlarda;
Zovur tarmoqlariga qo‘yiladigan talablar:
- zovurlar doimiy bo‘lishi kyerak;
- zovurlar tuproq guruntini talab darajasida quritish;
- zovurlar yerga ishlov byerishga xalaqit byermasligi kyerak;
- yerdan foydalanish koeffitsienti pasaymasligi kyerak;
- yer osti sizot suvlarini qisqa muddatlarda tortib olishini ta’minlashi kyerak. 4
4. Tik zovurlarning qo‘llanilishi.
Sug‘oriladigan sho‘rlangan va botqoqlanadigan yerlarda ochiq, yopiq zovurlar
bilan birga tik zovurlardan ham foydalanib kelinmoqda. Tik zovurlar ochiq va
yopiq zovurlarga qaraganda tuproqni tezroq va chuqur sho‘rsiz-lantiradi, sizot
suvlar satxini chuqurlashtiradi hamda ularning minyerallashganlik darajalarini
ko‘proq kamaytiradi. Tik zovurlar ochiq va yopiq zovurlar bilan birga aralash
holda qo‘yilishi yoki o‘zi alohida qurilgan bo‘lishi mumkin. Tik zovurlarni qurilish
uchun oldin quduqlarning samarali ish chuqurligi, joyning relьefiga qarab joy
tanlash, tuproq qatlamlarining geometrik tuzilishi, gidrogeologik sharoitlari
tadqiqot qilinadi hamda shu tadqiqotlar asosida tik zovurlarni qurish ishlarining
loyihasi ishlab chiqiladi.
4
Chandrasekaran B., Annadurai K., Somasundaram E. A textbook of Agronomy 2010. р. 410.

Tik zovurlar yuqorida ko‘rsatilgan omillarga bog‘liq holda 30-70 m dan 100-
150 m gacha (ba’zan bundan ham chuqur bo‘lishi mumkin) chuqurlikda bo‘ladi.
Ularni qurish uchun dastlab 40-90 sm diametrda burg‘i quduqlari kavlanadi. Burg‘i
kuduqlarga 30-50 sm diametrlik metal kuvurlar joylashtiriladi, quduq devorlari
bilan metal quvur oralig‘idagi bo‘shliq shag‘al (5-15 mm) filьtrlar bilan
to‘ldiriladi. Quvurlarning yer yuzasida 10-15 m dan keyingi qismida teshikchalar
qilinadi. Bu teshikchalardan suvlar oqib kiradi. Quvurda to‘plangan suv maxsus
elektr nasoslar yordamida yer yuziga chiqariladi. Tik zovurlarda geologik va
gidrogeologik sharoitlarga qarab sizot suvlarining sathi 5-6 m dan 15-20 m gacha
pasayadi. Ularning suv sarfi (debiti) 5-10 l/sek dan 150 - 200 l/sek gacha bo‘ladi.
Bitta tik zovurning ta’siri doirasi 800-1000 m, yoki 100-150 gektardan 150-300
gektargacha etadi.
Tik zovurlar ma’lum maydonlarga yoki gidrogeologik sharoitlari bo‘yicha
maxsus yo‘nalish chizig‘ida joylashtiriladi. Ularning orasidagi masofa 1,5-2 sm
hatto bundan ko‘p ham bo‘lishi mumkin. Tik zovurlardan chiqarilgan suvlarning
sifatiga qarab turli ehtiyojlarda ishlatish mumkin. Masalan chiqarilgan suvning
minyerallashganlik darajasi juda kam bo‘lsa undan aholi va ch o rv a ni suv bilan
ta’minlashdi va qishloq xo‘jalik ekinlarini sug‘orishda ishlatish mumkin,
chiqarilgan suv kuchsiz va o‘rtacha (3-6 g/l) minyerallashgan bo‘lsa bunday
suvlarni qishloq xo‘jalik ekinlarini sug‘orishda qo‘llash uchun maxsus sug‘orish
texnologiyasi talab qilinadi. Tik zovurlardan chiqarilgan suvlar kuchli
minyerallashgan bo‘lganda ular maxsus tarmoqlar orqali ochiq zovurlarga yoki
k o llektorlarga oqiziladi.
Sug‘oriladigan dehqonchilik sharoitida yopiq va tik zovurlardan samarali
foydalanish muhim masala hisoblanadi.
Zovur tarmoqlari ilmiy asoslangan talablar bo‘yicha qurilganda va to‘g‘ri
foydalanilganda ular doimo faoliyat ko‘rsatib tuproqning suv va tuz rejimlarini
tartibga tushirib, unumdorligini oshirib boradi. Aksincha zovur tarmoqlari sifatsiz
qurilganda va noto‘g‘ri foydalanilganda ularning ish faoliyati buziladi, tez ishdan

chiqadi, tuproqda sho‘rlanish va b o tqoqlanish jarayoni boshlanadi, natijada yerning
meliorativ holati yomonlashadi, hamda keskin kamayib boravyeradi.
Zovur tizimlari 4 ga bo‘linadi:
1. Lokal – har bir aloxida joylardagi sizot suvlarini tartibga tushirishda
qo‘llaniladi.
2. Archasimon – zovur tarmoqlari archa shaklida 45 0
dan joylashtiriladi.
3. archasimonga o‘xshash, lekin sizot suvlarini bir tomonlama tarab olishga
mo‘ljallangan.
4. suv tutgich zovurlar – suv oqimini tutib qoluvchi kanovalardan iborat
bo‘ladi.

Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Chandrasekaran B., Annadurai K., Somasundaram E. A textbook of
Agronomy. New Delhi. 2010. New a ge Intyernational (p) Limited, Publi-shyers.
2 . Crop Rotation on Organic Farms: A Planning Manual, NRAES 177
Charles L. Mohlyer and Sue Ellen Johnson, editors Published by NRAES, July 2009.
3. Azimboev S.A. Dehqonchilik, tuproqshunoslik va agrokimyo asoslari.
(Darslik). T. Iqtisodiyot-moliya 2006. – 180 b.
4. Mo‘minov K., Azimboev A., Sanaqulov A., Byerdiboev E., Kenjaev YU
Dehqonchilik ilmiy izlanish asoslari bilan. (O‘quv qo‘llanma) – T.: “Turon-iqbol”,
2014. – 240 b.
5. Artukmetov Z.A., SHyeraliev X.SH. Ekinlarni sug‘orish asoslari.
(Darslik). T.: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati. 2007.-312 b.
6. Norkulov U., SHyeraliev X. Qishloq xo‘jalik melioratsiyasi. (Darslik). T.:
ToshDAU tahr.-nashr. bo‘limi, 2003. – 214 b.
7. To‘xtashev B., Azimboev S., Qarabaeva T., Byerdiboev E., Nurmatov B.
Qishloq xo‘jalik melioratsiyasi va yer tuzish fanidan amaliy va tajribaviy
mashg‘ulotlar. (O‘quv qo‘llanma). - T.: “ToshDAU nashr-tahririyat bo‘limi”,
2012. – 187 bet.

Sug‘oriladigan yerlardagi zovurlarning ahamiyati va turlari

Купить