Sun’iy intellekt va inson tafakkurining solishtirma taxlili - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	388.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Sun’iy intellekt va inson tafakkurining solishtirma taxlili

Купить

Mavzu: Sun’iy intellekt va inson tafakkurining solishtirma taxlili
Reja:
1. Ekspert tizimlari
2. Sun’iy intellekt tizimlarini afzallik va kamchiliklari
3. Su`niy Intellekt va inson tafakkurining solishtirma taxlili.
4. Xulosa.

Ekspert tizimlari
Zamonaviy jamiyatda tobora o'sib borayotgan axborot oqimi, axborot
texnologiyalarining turli-tumanligi, kompyuterda echiladigan masalalarning
murakkablashuvi ushbu texnologiyalardan foydalanuvchining oldiga bir qator
vazifalarni qo’ydi. Kerakli variantlarni tanlash va qaror qabul qilish ishlarini insondan
EHMga o’tkazish masalasi yuzaga keladi. Bu vazifani echish yo’llaridan biri – bu
ekspert tizimlarini yaratish va foydalanish sanaladi. Ekspert o'zidan kelib chiqib
chiqib sharoitni tahlil qiladi va nisbatan foydali axborotni aniqlab oladi, chorasiz
yo’llardan voz kechgan holda qaror qabul qilish eng maqbul yo’llarini vujudga
keltiradi.
Ekspert tizimida ma’lum bir predmet sohasini ifodalaydigan bilimlar bazasidan
foydalaniladi.
Ekspert tizimi — bu ayrim mavzu sohalarida bilimlarni to‘plash va qo‘llash,
uyushtirish usullari hamda vositalari majmuidir. Ekspert tizimi mutaxassislarning
yuqori sifatli tajribasiga suyangan holda qarorni tanlash chog‘ida muqobil variantlar
ko‘pligi uchun yanada yuqori samaraga erishadi. Strategiyani tuzish paytida yangi
omillarni baholab, ularning ta’sirini tahlil etadi. Ekspert tizimlari sun’iy intellektdan
foydalanishga asoslangan. Ekspert tizimlari (intellektual komponentli axborot tizimi)
EHMda ma’lumotlar bazasidan tashqari yana ikkita — bilimlar va maqsadlar bazasi
mavjudligi bilan ajralib turadi.
Ekspert tizimlari inson faoliyatining aniq turlari bo‘yicha mutaxassislar
tajribasi va bilimini to‘plash, boyitish, rivojlantirish imkonini beradi.
Ekspert tizimlaridan kompyuterda o‘rnatilgan ma’lum dastur (maxsus
interfeys)yordamida foydalanish mumkin. Avvalo so‘ralayotgan muammo haqida
ma’lumotlarni kiritish, tizim berayotgan savollarga javob berish zarur. Shundan so‘ng
ekspert tizim o‘zining ma’lumot va bilimlar bazalarida kerakli ma’lumotlar, sabab-
oqibat aloqalarnitopadi, xulosa qilib, foydalanuvchiga uni xabar qiladi. Ma’lumot va

bilimlar bazalari oldingi tajriba, ilmiy tavsiyalar asosida maxsus tanlangan yuqori
malakali ekspertlar ko‘magida yaratiladi va keyinchalik to‘ldirib turiladi. Ekspert
tizimlar ekspertning o‘rnini bosishi mumkin hamda ma’qul bo‘lgan qaror qabul qilish
vaqtini qisqartiradi, shu bilan birga, sun’iy intellekt bilan ishlayotgan shaxs
malakasiga talablar ancha susayishi mumkin. Ekspert tizimlar qarorlari to‘liq
“ochiqligi” bilan ajralib turadi, ya’ni ekspert tizimdan masala qanday o‘z yechimini
topgani haqida izoh so‘rash imkoniyati mavjud. Ma’lumotlarni qayta ishlashning
ekspert tizimlari an’anaviy tizimlardan asosan ularni taqdim qilishda belgili (sonli
emas) hamda qarorni evristik izlash (ma’lum algoritmning bajarilishi emas) usullarini
ishlatishi bilan ajralib turadi. Ekspert tizim tuzilmasi. Ma’lumotlar bazasi ekspert
tizimning muhim qismi hisoblanadi, unda ma’lum tartibda yoki tartibsiz tarzda
mantiqiy chiqarish mashinasi ishlashi uchun kerak bo‘lgan bilimlar saqlanadi.
Bilimlar bazasini to‘ldirish – eng murakkab funksiyalardan biri bo‘lib, u bilimlarni
tanlash, ularni rasmiylashtirishva talqin qilish bilan bog‘liqdir.
Bilimlarni muammoli masalalar (muammoli muhit) o‘ziga xosligidan hamda
foydalanuvchilarning ehtiyojlaridan kelib chiqib aniqlanadi. Tuzilmalashtirish ekspert
tizimining arxitekturasi, shakli va muloqot tili bilan bog‘liqdir. Bilimlarni
izohlanadigan (predmetli, boshqaruv va tasavvur haqida bilimlar, umuman
interpretator deb atalmish mashinaning hisoblash bloki izohlaydigan barcha bilimlar)
va izohlanmaydigan (ular o‘z o‘rnida, yordamchilarga, ya’ni muloqot tili leksikasi va
grammatikasi, diallog tuzilmasi va qo‘llab-quvvatlovchilarga, o‘z navbatida,ular
texnologiklarga – muallif haqida ma’lumotlar, ularni kiritish sanasiga bo‘linadi va
semantik, ya’ni ularning mo‘ljallanishi, ishlatish usuli va beradigan samarasi haqida
ma’lumotlar)ga bo‘lish foydadan xoli emas. Izohlanadigan predmet bilimlari – bu
tavsiflovchi (qo‘llanish sohasi, predmet bilimlarida aniqlik darajasi) va predmet
bilimlarning o‘zidir (bu dalillar – predmet sohasining mazmuni va tavsiflari hamda
ishlov berish tadbirlarini ifodalovchi ijro etiladigan tasdiqlar). Boshqaruv bilimlari
(to‘plovchi – obyektlar yoki gipotezalarni tekshirishda foydalanish mumkin bo‘lgan
qoidalar va hal qiluvchi – strategiya va evristikalarni tanlash uchun, bunda birinchi

variantda ishchi xotira qismlariga, ikkinchisida – bilimlar bazasining qoidalariga
tegishli) va tasavvur haqida bilimlar (ma’lumotlar bazasida tasavvur qilish darajalari
va ishchi xotiradagi tafsilotlari bo‘yicha bilimlarni tashkil etish uchun) mavjud.
Tasavvur haqidagi bilimlar ba’zan metabilimlar deb ham ataladi. Ekspert tizimini
yaratish tamoyillari. Ekspert tizimini yaratishda “tez prototip” deb atalmish
konsepsiya bo‘yicha ish ko‘riladi. Mazkur konsepsiyaga binoan tugallangan tizim
yaratishga birdaniga urinish kerak emas, faqat uning prototipini oqilona qurish lozim.
Bunda prototip quyidagi talablarga javob berishi kerak:
Ilovaning tipik (odatiy) masalalarini yechishga, bunda ularni ishlab chiqish
vaqti va qiyinchiligi unchalik katta bo‘lishi kerak emas. Bu bilimlarni to‘plash va
tartibga solish (ekspert tomonidan) jarayonlarini dasturiy vositalar (ishlanmalar)
tanlash jarayoni bilan (dasturchi va bilimlar bo‘yicha muhandis) sinxronlash kerak.
Muvaffaqiyatsizlikda umuman yangi prototip ishlanmasi talab etilishi yoki ishlab
chiqaruvchilar ushbu ilovaga ekspert tizimining mutlaqo to‘g‘ri kelmasligi haqida
xulosaga kelishlari mumkin. Prototipni, ya’ni tizimning qisqartirilgan versiyasini bir
necha qoida, tasavvur va misollar yordamida tuzish mumkin. Keyin esa muammoni
identifikatsiya qilish, bilimlarni olish, bilimlar maydonini tuzish (shakllantirish),
rasmiylashtirish (bilimlarni taqdim etish tilidagi bilimlar bazasi), prototipni amalga
oshirish va test o‘tkazish mumkin bo‘ladi. Tijorat bosqichida namoyish qilish,
tadqiqot va harakat prototiplari ko‘zda tutilib, ular ketmaketo‘tkaziladi.Sanoat va
tijorat prototiplari faqatgina oldingi uchtasidan keyin paydo bo‘lishi mumkin.
Ekspert tizimi: interpretator (masalani yechadi);
Ekspert tizimida asosiy 3 ta blok bor bular:
Bilimlarni o‘zlashtirish bloki ma’lumotlar bazasining
to‘planishini, bilim va ma’lumotlar modifikatsiyasi bosqichini aks ettiradi.
Bilimlar bazasining fikrlash darajasidagi yuqori
sifatli tajribadan foydalanish imkoniyatini aks ettiradi. Mantiqiy xulosalar bloki
qoidalarni faktlar bilan qiyoslagan
holda xulosalar mantiqini yuzaga keltiradi. Unchalik ishonchli

bo‘lmagan ma’lumotlar bilan ishlash chog‘ida noaniq mantiq,
zaif ishonch yuzaga keladi.
Tushuntirish foydalanuvchining (izohlash) texnologiyada bilimlar bazasidan
foydalanish ketma -ketligini aks ettiradi va “nima uchun?” degan savolga javob
beruvchi xuosaga keladi.
Ekspert tizimlarining axborot texnologiyalari asosiy komponentalari:
Foydalanuvchining interfeysi. Foydalanuvchi ekspert tizimiga buyruq va
axborot kiritish hamda uning buyrug‘i orqali
chiqadigan axborotni olish uchun foydalaniladi.
Bilimlar ombori. Ular muammoli sohalarni, shuningdek, faktlar
oralig‘idagi mantiqiy bog‘liqni bayon etadi. Bazada
markaziy o‘rinni qoidalar egallagan. Interpretator .
Bu ekspert tizimining bir qismi bo‘lib, bazadagi
bilimlarni ma’lum bir tartibda qayta ishlaydi. Interpretatorning ish texnologiyasi
qoidalar majmuining ketma ketligini ko‘rib
chiqishga olib boradi. Tizimni yaratish moduli. U qoidalar to‘plamini yaratish uchun
xizmat qiladi.
Tizimni yaratish modulining asosi bo‘lgan ikkita yondoshuv mavjud:
dasturlashtirishning algoritmik tilidan
foydalanish va ekspert tizimi qobig‘idan foydalanish.

Sun'iy intellekt ilmiy fantastika tarkibiy qismidan haqiqatga qadar uzoq yo'lni
bosib o'tdi. Bugungi kunda bizda juda ko'p aqlli mashinalar mavjud, ular qatorida o'z-
o'zini boshqaradigan mashinalar, aqlli virtual yordamchilar, chat-botlar va jarrohlik
robotlari mavjud. Inson intellekt hozirgi sanoatning asosiy texnologiyasiga va oddiy
odamning kundalik hayotining bir qismiga aylanganligi sababli, u munozaralarga
sabab bo'ldi - Sun'iy intellekt va Inson intellekt.
Sun'iy intellekt odamga o'xshash vazifalarni bajara oladigan aqlli mashinalarni
loyihalashtirish va yaratishga intilayotgan bir paytda, "Sun'iy aqlning o'zi o'zi kifoya
qiladimi?"
Ehtimol, eng katta qo'rquv shuki, sun'iy intellekt odamlarni "o'rnini bosadi" va
ularni bir necha yil ichida engib chiqadi. Biroq, bu butunlay to'g'ri emas. Garchi sun'iy
intellekt juda rivojlangan bo'lsa-da, endi mashinalar tajribadan o'rganishi va aqlli
qarorlar qabul qilishi mumkin - sun'iy intellekt inson sezgi kabi tug'ma insoniy
xususiyatlarga tayanmasdan optimal ravishda ishlay olmaydi.

Keling, ularning o'ziga xos xususiyatlari va o'zaro munosabatlarini tushunish
uchun Sun'iy Intellekt va Inson Intellekt bahs-munozaralarini chuqurroq ko'rib
chiqaylik.
Sun'iy intellekt - bu Data Science-ning bir bo'limi bo'lib, u odatda inson aql-
idrokini va idrokini talab qiladigan juda ko'p vazifalarni bajarishga qodir aqlli
mashinalarni yaratishga qaratilgan. Ushbu aqlli mashinalar tajriba va tarixiy
ma'lumotlarni o'rganish, atrofdagi muhitni tahlil qilish va munosib harakatlarni
bajarish bilan singdirilgan.
Inson intellekti - bu informatika, kognitiv fan, lingvistika, psixologiya,
nevrologiya va matematika kabi ko'plab sohalardagi tushunchalar va vositalardan
foydalanadigan fanlararo fan.
Inson aql-idroki bizni fikrlash, turli tajribalardan o'rganish, murakkab
tushunchalarni tushunish, mantiq va aqlni qo'llash, matematik muammolarni hal
qilish, naqshlarni tanib olish, xulosalar va qarorlar qabul qilish, ma'lumotni saqlash va
boshqa odamlar bilan muloqot qilishimizga imkon beradigan odamlarning intellektual
qobiliyatini anglatadi. Inson aql-idrokini noyob qiladigan narsa shundaki, u o'z-o'zini

anglash, ishtiyoq va motivatsiya kabi mavhum tuyg'ular bilan ta'minlanib, odamlarga
murakkab bilim vazifalarini bajarishga imkon beradi.
Sun'iy intellekt va inson intellekt taqqoslash
Inson intellekti turli xil bilim jarayonlari kombinatsiyasidan foydalangan holda
yangi muhitga moslashishni maqsad qilgan bo'lsa, sun'iy intellekt odamlarning xatti-
harakatlarini taqlid qiladigan va odamga o'xshash harakatlarni amalga oshiradigan
mashinalarni yaratishga qaratilgan. Inson miyasi o'xshash, ammo mashinalar raqamli.
Inson intellekti - bu turli hodisalar va o'tmishdagi tajribalardan o'rganishdir. Bu hayot
davomida xato va xato yondashuvi orqali qilingan xatolardan o'rganish haqida. Aqlli
fikr va aqlli xatti-harakatlar Inson aql-idrokining asosini tashkil etadi. Biroq, Sun'iy
intellekt bu jihatdan orqada qolmoqda - mashinalar o'ylay olmaydi.

Ular ma'lumotlardan va doimiy mashg'ulotlar orqali o'rganishlari mumkin,
ammo ular hech qachon odamlarga xos fikrlash jarayoniga erisha olmaydilar. Sun'iy
intellekt bilan ishlaydigan tizimlar aniq vazifalarni juda yaxshi bajara olsalar-da, ular
yangi dastur maydoni uchun butunlay boshqa funktsiyalar to'plamini o'rganishlari
uchun bir necha yil vaqt talab etiladi.
Hozirda sun'iy intellekt hali ham rivojlanib bormoqda. Inson intellekti
tizimlarini o'qitish uchun talab qilinadigan vaqt juda katta, bu inson aralashuvisiz
mumkin emas. Avtonom avtoulovlar va robotlar bo'lsin, yoki tabiiy tilni qayta ishlash
va tasvirni qayta ishlash kabi zamonaviy texnologiyalar bo'lsin, barchasi inson aqliga
tayanadi.
Hozirgi vaqtda avtomatlashtirish bu sohaga tez kirib kelayotgan etakchi sun'iy
intellekt dasturidir. WEF-ning 2018 yilgi hisobotida Shveytsariya Think Tank 2022
yilga kelib sun'iy intellekt dunyo miqyosida 75 million ish joyini siqib chiqaradi, shu
bilan birga 133 million yangi ish o'rinlarini yaratadi. Yangi ishchi profillar Data
Science-ga matematika va statistika va ML algoritmlarini bilish, dasturlash,

ma'lumotlarni qazib olish, ma'lumotlarni tortishish, dasturiy ta'minot va ma'lumotlarni
vizuallashtirish kabi bilimlarni talab qiladi.
Bugungi kunda Big Data va Data Science texnologiyalaridan foydalanadigan
kompaniyalar MI muhandislari, ma'lumotlar olimlari, ma'lumotlar muhandislari va
boshqalar kabi malakali mutaxassislar bo'lib, ular SI / ML ning engilligini bilishadi.
Katta ma'lumotlardan qiymat yaratadigan bunday mutaxassislarning domen bilimlari
va ko'p qirrali ko'nikmalari.
Sun'iy intellekt sanoatni shakllantiruvchi bebaho vositadir va avtomatlashtirish,
aqlli ish oqimi bilan birgalikda, yaqin kelajakda barcha tarmoqlarda odatiy holga
aylanadi. II aqlli xatti-harakatlarni yaxshi o'zlashtirgan bo'lsa-da, u odamning fikrlash
jarayonini taqlid qila olmaydi.

Sun'iy intellekt - bu aqlli agentni o'rganish va loyihalash, bu aqlli agentlar atrof-
muhitni tahlil qilish va muvaffaqiyatni maksimal darajaga ko'taradigan harakatlar
qilish qobiliyatiga ega.
Inson intellekti tadqiqotlari ko'plab sohalardagi vositalar va tushunchalardan
foydalanadi, jumladan kompyuter fanlari, psixologiya, falsafa, nevrologiya, kognitiv
fan, lingvistika, operatsiyalarni tadqiq qilish, iqtisodiyot, boshqaruv nazariyasi,
ehtimollik, optimallashtirish va mantiq. tizimlar, rejalashtirish, ma'lumotlarni qazib
olish, logistika, nutqni aniqlash, yuzni aniqlash va boshqalar.

XULOSA
Amalga oshirilish tezligi - Bitta shifokor 10 daqiqada tashxis qo'yishi mumkin
bo'lsa, SI tizimi bir vaqtning o'zida millionni tashkil qilishi mumkin. Kamroq
tarafkashlik - ular qaror qabul qilish jarayonida bir tomonlama fikrlarni o'z ichiga
olmaydi Operatsion qobiliyat - ular to'yinganligi sababli o'z ishlarida to'xtashni
kutishmaydi Aniqlik - mahsulotning aniqligi oshadi Sun'iy intellekt ko'plab
vazifalarda, ayniqsa, bir xildagi hukmlar haqida gap ketganda sezilarli ustunlikka ega.

Foydalanilgan Adabiyotlar:
Sun'iy intelekt: A Zamonaviy Approach - A Rassell va Norvig. - Out. Pearson
Prentice Hall - 2009 - 1132p.
Sun’iy int е l е kt: - X. Zaynidinov., T. Xujakulov., M. Atadjanova - Tashk е nt –
2018 – 268 b.
Foydalanilgan Saytlar:
https://www.educba.com/artificial-intelligence-vs-human-intelligence/
https://www.upgrad.com/blog/ai-vs-human-intelligence/

Sun’iy intellekt va inson tafakkurining solishtirma taxlili

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish