Sutni qayta ishlash va sifatini baholash - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	23.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Sutni qayta ishlash va sifatini baholash

Купить

Sutni qayta ishlash va sifatini baholash

Reja:
1. Sutni suzish. Sutni sovitish. Sutni tashish. Sutni pasterlash.
2. Sutni normallashtirish.
3. Sutdan o‘rtacha namuna olish usullari

Sutni tekshirish va Davlat standarti asosida sutning tovarlik sifatini
aniqlash
Qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarish tarmoqlarida jamoa va davlat xo‘jaliklari
tomonidan yetishtirilayotgan sut o‘zining sifat ko‘rsatkichlariga binoan, davlat
standarti talabiga javob berishi kerak. Umumiy ta’limotlarga ko‘ra sutning tarkibi
juda ham murakkab birikmalardan tashkil topgan. Agar yuqori sifatli sut
yetishtirishda veterinariya-sanitariya tadbir-choralariga e’tibor qilinmasa, sutning
tarkibiy qismi tezda o‘zgaradi. Shuning uchun ham chorva mutaxassislari,
vetvrachlar sutning tarkibini o‘zgarganligini o‘z vaqtida aniqlab, uning oldini olish
tadbirlarini ko‘rishlari kerak. Sut tarkibiy qismlarining har tomonga o‘zgarishini
yaxshi aniqlash uchun, mutaxassislar yuqori bilimga ega bo‘lishi kerak. Asosiy
maqsadlardan biri sog‘in sigirlardan olinayotgan sutlarni o‘z vaqtida ekspertiza
qilishga asoslangan.
Sutdan o‘rtacha namuna olish usullari, tekshirilayotgan sutlardan to‘g‘ri
namuna olish Davlat standarti talabi asosida belgilangan.
Sutdan to‘g‘ri namuna olinsa, hamma o‘tkaziladigan tekshirishlar natijasi
yaxshi bo‘ladi. Agar sutdan namuna olishda xatoga yo‘l qo‘yilsa, tekshirishdan
olingan natija xulosasi noto‘g‘ri bo‘ladi.
Bundan tashqari namuna olish paytida shu mahsulot uchun javobgar kishi
ishtirok etish kerak. Sutchilik ishida kimyoviy yoki bakteriologiya tekshirish uchun
namuna olinadi. O‘rtacha namuna har xil ishlab chiqarish sharoitlarida olinadi.
Jumladan, sutning tarkibini har qaysi alohida sog‘in sigirlardan olib o‘rganish
uchun molxonalarda, yoki yozgi lagerlarda olinadi. Sutni xo‘jaliklar bo‘yicha
ta’riflashda molxonalarda, yoki fermalarda sog‘in sigirlar sog‘ilgandan keyin
o‘rtacha namuna olinadi. Davlatga topshirilayotgan sutning sifatini aniqlash uchun
sutni qabul qilib olish joylarida taroziga tortishdan oldin namuna olinadi. Sutning
kislotaliligini va yog‘ini aniqlashda 50 ml, bordiyu boshqa tekshirishlar o‘tkazish
kerak bo‘lsa, shu jumladan, sutning zichligi va uning tarkibidagi oqsilni aniqlash
uchun 200-250 ml sut namunasi olinadi.

Sut mahsulotlari:
• • Pasterlangan sut
• • Sterillangan sut
• • Quyiltirilgan sut
• • Vitaminlashtirilgan sut
• • Quritilgan sut.
• • Qaymoq
• • Smetana
• • Qatiq, kefir, suzma, yogurt, qimiz, qurit, asidofilin suti.
• • Saryog‘.
• • Pishloq.
Sutni sanitariya-gigiyena talablari asosida olish va qayta ishlash
Suti olish gigiyenasi
Sutchilik fermalarida sog‘ilgan sutni qabul qilib olish, tozalash va saqlash
uchun mahsus binolar ajratiladi, ajratilgan binoning ichi asbob-uskunalar bilan
jihozlanadi, binoda sutni qayta ishlash, saqlash, yuvadigan, vakum-nasos, bug‘
qozonlari uchun maxsus xonalar ajratiladi. Fermaning maydonida bir qancha
molxonalar bo‘lsa, unda sutni qabul qilib olish va tekshirish laboratoriyalari
markazda tashkillashtiriladi. Bu xonalarning ichki devorining hammasi maxsus
yaltiroq, plitkalar bilan qoplangan bo‘ladi. Devorlarning yuqori qismi (shifti)
yaxshilab shuvalgan bo‘lib, ustki qismi yangi so‘ndirilgan ohak bilan oqlangan
bo‘lishi shart. Xonalarning ichi muntazam ravishda har kun issiq suv bilan
yuvilishi kerak. Binoning poli suv o‘tkazmaydigan qilib jihozlanadi.

Binolarning ichida ma’lum miqdorda toza suv, sutni sovutadigan asboblar va
pasterizatsiyalash uchun sharoit bo‘lishi kerak. Binoning oynalariga va eshiklariga
pashsha kirmasligi uchun to‘rli setkalar o‘rnatiladi. Ish vaqtidan tashqari paytlarda
pashshalarga qarshi ko‘rashish uchun har xildagi kimyoviy moddalar ishlatishi
mumkin. Lekin o‘lgan pashshalar va kimyoviy moddalar sutning tarkibiga
qo‘shilishiga yo‘l qo‘ymaslik kerak. Molxonalarda molning axlati va boshqa
kerakmas chiqindilar to‘planib qolmasligi uchun, ular o‘z vaqtida maxsus joylarga
chiqarib turiladi. Molxonalar va molning axlati chiqarilib zarasizlantirilib
saqlanadigan joylarning o‘rtasidagi masofa 100 m bo‘lishi kerak.
Molxona fermalaridan 50 m masofada hojatxona jihozlanadi va ular har kun
tozalanadi va dezinfeksiya qilinib turiladi. Bolalarning kasalxonalarini,
bog‘chalarini sut bilan ta’minlaydigan fermelarga qat’iy talab qo‘yiladi. Bu
fermalar avtomobil yo‘llariga yaqin bo‘lib, radiusi 100 km masofada bo‘lishi
kerak. Fermadagi sut beradigan sigirlar doimo veterinar vrachlarining nazoratida
bo‘lishi va yiliga ikki marta sil va brutsellyoz kasalligiga tekshirilishi kerak.
Fermada sutning sifatini tekshiradigan laboratoriya bo‘lib, sutning sifati doimo
tekshirilib turiladi. Sutni sanitariya jihatdan sifatini yaxshilashning omillardan biri
- sog‘in sigirlarni hozirgi zamon gigyena sharoitlarida saqlash. Sog‘ishdan oldin
sigirlarning sut bezlari paypastlab ko‘riladi, keyin esa iliq suvda yoki 0,5 % li
xloramin eritmasi bilan yuviladi.
So‘ngra sochiq yoki qog‘ozli salfetka bilan yaxshilab artiladi. Sog‘ishni
boshlashdan oldin, sut bezlaridagi birinchi tomchi sutning tarkibidagi
mikroorganizmlar ko‘p bo‘lishini hisobga olgan holda, alohida maxsus idishga
sog‘ib olinadi. Ko‘pgina sut sog‘ish fermalarida birinchi tomchi molxona poliga
yoki to‘shamasiga sog‘ib tashlaiadi, gigiyena dasturlariga binoan, bunday qilish
mumkin emas. Ayrim sut sog‘adigan sog‘inchilar sutning birinchi tomchilari bilan,
emchaklarining atrofini ho‘llaydi, bunday qilish ham mumkin emas, chunki
sutning tarkibida mikroblar ko‘payib ketadi.
Har bir sigirning yelinini yuvish uchun maxsus alohida idishlar ishlatiladi.
Eng qulayi, shlangda oqayotgan suvdan foydalanish kerak.

Sigirlarni sog‘ish jarayonida sog‘inchilar sutning tarkibida qon, yiring,
tvorogsimon quyqa borligini ko‘rsa, tezda bu to‘g‘rida veterinariya
mutaxassislariga xabar berishi kerak. Bunday sutni faqatgina veterinariya
xodimlari ko‘rgandan keyin, ishlatilishiga ruxsat etiladi.
Sutning ifloslanishi oldinni olishning asosiy omillardan biri sog‘in sigirlarni
toza joylarda ushlash, teri junlarini cho‘tka bilan tozalash, tanasining iflos joylarini
iliq suvda yuvish va yaxshilab quriguncha artish kerak. Sut sog‘ayotgan paytda
hech qachon ozuqa tarqatilmaydi. Sutni sog‘ish uchun ishlatiladigan asbob
uskunalar toza tutilishi va sog‘ilgan sutni iloji boricha bir idishning o‘zida ushlash
kerak, agar biridan ikkinchisiga quyilsa sutning tarkibidagi mikroorganizmlarning
miqdori oshib ketadi. Yog‘ochdan yasalgan idishlarda sutni saqlash mumkin emas,
chunki bunday idishlar yomon yuviladi va zararsizlantirish mukammal emas, sutni
suzish uchun ishlatiladigan paxtali krujkalar, doka, kanopli mato alohida bo‘lib, bir
marta ishlatilgandan keyin almashtiriladi. Sut sog‘ishni mexanizatsiyalash va sutni
dastlabki qayta ishlash uchun sanoatda maxsus sut sog‘ish asboblari ishlab
chiqilgan.
Sog‘ish apparatlari uch taktli yoki ikki taktli bo‘lib, vakuum yordamida
sigirlardan sutni tortishga asoslangan. Sut olishga mo‘ljallangan komplekslar
sog‘ish ustanovkalari, sog‘ish apparatlari bilan jihozlangan bo‘lib, iloji bo‘lsa,
markalari bir xilda bo‘lishi kerak. Sog‘ish tartibini o‘zgartirish, ya’ni uch taktli
apparatni ikki taktliga almashtirish mumkin emas. Sigirlar sut sog‘ib olish
binolariga sog‘ish maydonchalari orqali guruh – guruh qilib yuboriladi, bunda
sog‘ish navbatiga qat’iy rioya qilinishi kerak. Kun tartibiga binoan, sigirlar bir
vaqtda sog‘ilish kerak, agar vaqti o‘zgarsa sut ajralib chiqish refleksi buziladi. Sut
ajralish refleksini oshirish uchun, sog‘ishdan 1 daqiqa oldin, sog‘ish stakanlari 40
-50 o
li iliq suvda yoki iliq dezinfeksiyalovchi eritmalar bilan yuviladi va har qaysisi
alohida salfetka yoki sochiq bilan artiladi. Agar sut hosil bo‘lish refleksi yuzaga
kelmasa, tezlikda yelinni yaxshilab uqalash kerak.
Sut sog‘ilish jarayonida sigirlarning fe’l – atvori va sutning ajralib tushishi
kuzatiladi. Zamonaviy sut sog‘ish apparatlari sut bezini yuvish va massaj qilish

uchun maxsus avtomat asbob – uskunalar bilan jihozlangan. Sigirlardan to‘g‘ri va
yuqori sifatli sut olish uchun sog‘ish apparatlarini sanitariya jihatdan toza tutish va
o‘z vaqtida ularning texnik holatini tekshirish dasturlar asosida amalga oshiriladi.
Dasturlarga binoan, trubalardagi vakuum, apparatning pulsatsiya chastotasi hamda
vakuum nasosining ishlashi va elektromotorini, nasosning mahkam berkitilganligi
tekshiriladi. Sutni sog‘ish uchun ishlatiladigan asbob – uskunlarga sanitariya
jihatidan toza va zararsizlantiriladigan eritmalarni ishlatish qoidalariga binoan
amalga oshiriladi.
Har haftada apparatlar ochilib ichidagi detallari yuviladi. Sut liniyalari har
oyida bir marta 2% sirka yoki 0,1% li xlorid kislotasi bilan, sutdan hosil bo‘ladigan
toshlarini ketkizish uchun yuviladi, keyin esa 70 o
qizdirilgan suv bilan yuviladi.
Sog‘ish stanoklari, vakuum o‘tkazgich va sog‘ish binolaridagi to‘siqlar moyli
kraskalar bilan bo‘yaladi. Sut sog‘ish va sut olish binolari ish tugagandan keyin
yaxshilab yigishtirilishi va yuvilib shamollatilishi lozim. Oyida bir marta natriy
gipoxlorid eritmasi bilan zararsizlantiriladi. Sut bilan bevosita muloqotda
bo‘ladigan ferma va kompleksdagi ishchilarning maxsus sanitariya daftarchasi
bo‘lib, vaqti – vaqti bilan tibbiy tekshirishidan o‘tib turishi kerak. Sut sog‘adigan
kishilar va ishchilarning qo‘llari toza va tirnoqlari kalta qilib olingan bo‘lishi zarur.
Bundan tashqari, ishchilar maxsus kiyim – kechaklar bilan ta’minlanishi va bu
kiymlar, kiyim yechadigan xonalarda saqlanadi. Sut sog‘adigan va sut fermasida
ishlaydigan kishilar orasida veterinariya mutaxassislari doimiy ravishda
veterinariya yutuqlari to‘g‘risida suhbat o‘tkazib turishi kerak. Yuqori sifatli sut
olish maqsadida har qaysi fermaning o‘zida ferma xodimlaridan guruhlar tashkil
qilinib, ular yaxshi sifatli sut olish uchun barcha imkoniyatlarni safarbar etadi.
Sutni dastlabki qayta ishlash gigiyenasi
Sut har xildagi mikrofloralarning o‘sishi va taraqqiyoti uchun eng yaxshi
oziq muhiti hisoblanadi. Lekin shu narsa e’tiborga olinish kerakki, birinchi
soatlarda sog‘ilgan sutda mikroblarning miqdori kamayadi, bu davr ichida sut
ayrim mikroblarga nisbatan shunday holatda bo‘ladiki, bunda mikroblar rivojlana

olmaydi va halok bo‘ladi. Bu sutning bakteriostatik va bakteritsid xususiyatlariga
kiradi. Bu davr sutning bakteriostatik fazasi deb ataladi. Bu esa sutning tarkibidagi
laktenin, lizotsin, antitoksin, bakteriolizin, aglyutinin, opsonin, immun tanachalari
va h. z. hisobiga amalga oshiriladi.
Sutning bakteritsid xususiyati, sutdagi lizotsin «M» va sut bezidagi lizotsin
«B»ning mavjudligi bo‘lib, ular sutdagi patogen va shartli patogen mikroblarning
o‘sishiga to‘siqinlik qiladi (streptokokk, tilla stafilokokk, leptosper va h.z.).
ayniqsa, laktenin, har xil turdagi sreptokokklarga qarshi juda jadal ta’sir ko‘rsatadi.
Sutning bakteriostatik xususiyati yo‘qolmaguncha, sut buzilmaydi. Sutning
bakteriostatik fazasi muddatining oshishiga ko‘pgina omillar ta’sir ko‘rsatadi,
jumladan, saqlashdagi harorat, hayvonlarning sog‘ligi, sut berish davri,
ozuqalanish sharoiti va boshqalar. Sovutilmagan sutda bu xususiyat uch soatgacha
saqlanadi. Agar sut sog‘ib olish jarayoni va sutni fermada dastlabki qayta ishlash
2-3 soat davom etsa, unda sutning bakteriostatik xususiyati yo‘qoladi. Shuning
uchun ham sutni bakteriostatik fazasini uzaytirish uchun sigirlarni sog‘ish
jarayonini tezlashtirish va olingan sutni tezda sovutish kerak. Fermer va davlat
xo‘jaliklarida sutni sovutishning har xil usullari qo‘llaniladi. Oddiy usullaridan biri
buloq yoki quduq suvi yordamida sovutish. Buning uchun flyagalarga solingan sut,
hovuzning ichidagi sovuq suvga botiriladi. Sutni sovutish uchun har xildagi
apparatlar va moslamalar mavjud.
Ko‘pincha qarama-qarshi oqadigan suvli sovitgich ishlatiladi. Buning uchun
sut, sovitgichning sut qabul qilish kosachasiga solinadi, bunda teshik bo‘lib, sut
yuqoridan pastga qarab, ya’ni, sovitgichning yuzasidan oqadi, pastki tomondagi
truba orqali sovuq suv sovitgichga o‘tib turadi. Bularning eng qulayi yassi
plastinkali sovitgich hisoblanadi. Bu sovitgich ikki bo‘lim trubalardan iborat. Sut,
avvalambor, yuqori bo‘lim trubalarining yuzasida sovutiladi. Trubalarning ichidan,
pasdan yuqoriga qarab sovuq suv o‘tib turadi. Keyin esa sut, pastki ikkinchi bo‘lim
yuzasida sovutiladi. Pastki bo‘lim trubalarining ichidan sovugan tuz eritmasi
o‘tadi. Sutni sovutish va saqlash uchun ketma-ket uzuluksiz sovitgichlar
qo‘llaniladi. Sut suzgich orqali qabul qilish bakiga, keyin esa uzluksiz sovitgichga

o‘tadi. Sovitgich ikkita qalaylab oqartirilgan bir-biriga kirib turadigan metall
silindrdan iborat bo‘lib, ikkala silindrning o‘rtasidagi bo‘shliqda sovuydi.
Silindrning o‘rta qismi muz parchalari va suv bilan to‘ldirilgan bo‘ladi. Betonli
hovuzlarga mana shu sovitgichlar o‘rnatiladi va hovuzning ichiga sut bidonlari
qator qilib joylashtiriladi. Hovuzning ichida suv va muz parchalari bo‘ladi.
Sovitgichdagi sut bo‘shliq orqali flyaglarga o‘tadi. Bitta flyaga to‘lgandan keyin
kran yopiladi va ikkinchi flyagani to‘ldirish uchun kran ochiladi. Hozirgi vaqtda
sutni sovutish uchun kompressor moslamalar ishlatiladi.

FOYDALANILGAN ADABIYОTLAR.
Asosiy adabiyotlar
1.S.Murodov va boshqalar. Qishloq xo‘jalik mahsulotlarining veterinariya
sanitariya ekspertizasi, va qayta ishlash texnologiyasi, gigiyenasi va
standartizatsiyasi. O‘quv qo‘llanma. Samarqand 2013 yil.
2. A.M. Ahmedov, N.M. Samorodov, Y. Jiyanov Sutchilik ishi va chorvachilik
mahsulotlari texnologiyasi. O‘qituvchi nashriyoti. Toshkent -1973 y.
Qo‘shimcha adabiyotlar
3. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekistonda erkin va farovon yashaylik.
“Toshkent, “Tasvir” nashriyot uyi, 2021 yil. – 52 bet.
4. Mirziyoyev Sh.M. Insonparvarlik, ezgulik va bunyodkorlik-milliy
g‘oyamizning poydevoridir. Toshkent, “Tasvir” nashriyot uyi, 2021 yil. – 36 bet.
5 . Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi . Toshkent,
“O‘ zbekiston” nashriyoti, 2022 yil. – 416 bet.
6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 28-martdagi
“Veterinariya va chorvachilik sohasida davlat boshqaruvi tizimini tubdan
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-5696 son Farmoni.
7 . O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 31-martdagi
“Veterinariya va chorvachilik sohasida kadrlar tayyorlash tizimini tubdan
takomillashtirish to‘g‘risida”gi PQ-187 -son qarori.
8 . Oliy ta’lim me’yoriy-huquqiy hujjatlar to‘plami I-II tom. Toshkent 2013.
9. А.В.Смирнов. Практикум по ветеринарно-санитарной экспертизе.
Учебник. Санкт-Петербург ГИОРД, 2015 год.

Sutni qayta ishlash va sifatini baholash

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish