Suyuqlik va gazlar harakati - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	378.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Suyuqlik va gazlar harakati

Купить

Mavzu: SUY UQLI K VA GA ZLA R HA RA K ATI

1. Laminar oqim.

2. Turbulent oqim.

3. Oqim uzluksizligi.

4. Harakatlanayotgan suyuqliklar yoki gazlarda
bosimning taqsimlanishi.

1 Tashkiliy qism 2 daqiqa
2 O’tilgan mavzuni
takrorlash 15 daqiqa
3 Yangi mavzu bayoni 15 daqiqa
4 Mustahkamlash 10 daqiqa
5 Uyga vazifa 3 daqiqa

O’tilgan mavzuni takrorlash

1. Tovush nima?
2. Tovushning tezligi.
3. Tovush kattaliklari.
4. Ultratovushlar.
5. Infratovush.

Yangi mav zu
1. Laminar oqim.
Keng ariqlar yoki daryolarda sekin oqayotgan suvning chetki va o‘rta
qismlari alohida qatlam-qatlam bo‘lib oqadi. Buni suv sirtida oqib
kelayotgan cho‘plarning harakatida kuzatganmiz.
Suyuqlik yoki gazlarning qatlam-qatlam bo‘lib oqishi laminar oqim
deyiladi. Laminar (lot. lamina – plastinka, qatlam) oqimda suyuqlik yoki
gaz zarralari bir-birining yo‘llarini kesmasdan to‘g‘ri yo‘nalishda oqadi.
Shu sababli suyuqlik yoki gaz qatlamlari boshqa qatlamlarning harakatiga
ta’sir qilmaydi (3.1-rasm). Suyuqlik yoki gaz biror nayda oqqanda
suyuqlik yoki gazning nay devorlariga ishqalanishi tufayli qatlamlarning
siljishi nayning o‘rta qismida tezroq, chetki qismlarida esa sekinroq
bo‘ladi. Bu holat laminar oqim qatlamalari bir-biridan alohida ko‘rinishda
oqishiga olib keladi. Laminar oqimga tomirimizdagi qon oqimini, suvning
daraxt tanasidagi kapillyar naylar bo‘ylab ko‘tarilishini, sekin esayotgan
shamolni va shunga o`xshash hodisalarni misol qilib keltirish mumkin.


2. Turbulent oqim.
Suy uqlik y ok i gaz t ez oqqanda uning qismlari alohida
qat lam k o‘rinishida bo‘lmasdan, girdob, y a` ni uy urma
k o` rinishidagi harak at larni hosil qiladi. Suy uqli k y ok i
gazlarning uy urma, girdob hosil qilib oqishi t urbulent oqim dey iladi.
Turbulent (lot . t urbulent us – jo‘shqin, t art i bsiz) oqimda suy uqlik y ok i
gaz zarralari har xil y o‘nalish bo‘y lab t art ibsiz harak at qiladi. Shu
sababli suy uqlik y ok i gaz alohida qat lamlari t a’si rlashib o‘zaro
aralashib k et adi (3.2-rasm). Turbulent oqimni dengiz, dary o v a
ok eanlardagi t ornadol arda, qumli sahrolardagi qum bo‘ronlarida,
girdoblarda, at mosferadagi issiq v a sov uq hav o oqimlari
almashinishi nat i jasida y uzaga k elgan uy urmali shamollarda v a
shunga o` xshash hodisalarda k uzat ishimiz mumk in.

3. Oqim uzluksizligi.
Suy uql ik y ok i gazning nay lardagi oqimini o‘rganay l ik . Suy uql ik y ok i gaz
bilan nay dev ori orasi dagi ishqalanish juda k ichi k bo‘lsin. Bunda
ishqalanishni hisobga olmay miz, shu sababli nay k esimi y uzasining barcha
nuqt al arida oqim t ezligi bir x il bo‘ladi. Kesim y uzasi har xil bo‘lgan nay
orqali siqilmay digan suy uqlik ni nay ning har xi l joy l aridagi oqi m t ezligi
nimaga bog‘liqligi ni ani qlay miz. 3.3-rasmda k o‘rsat i lgan nay nin g
y uzaga ega bo‘lgan qismiga suy uqlik t ezli k bil an k i rib, y uzali
qismi da n t ezlik bilan chi qib k et adi. Ma’lum bir v aqt ichida
y uzadan massali suy uqlik , y uzadan esa massali suy uqlik oqib
o‘t adi. Suy uqli k siqilmas bo‘lganli gi sababli u nay ning biror joy ida t o‘plani b
qol may di v a nay ning ixt iy oriy k esim y uzasi orqal i bir xil Δt v aqt orali g‘ida
oqi b o‘t adigan suy uqlik lar massasi t eng bo‘l adi. Ya’ni :
Suy uql ik massasini uning zichligi ρ v a hajmi V orqali ifodalab
(m = ρV = ρSυΔt ), quy idagi t englik ni hosil qi lamiz: bu
y erda bo‘lgani uchun (1) t englamaga ega bo‘lami z. Bu
t englama suy uqlik oqi mi ning uzluk si zlik t englamasi dey il adi. Vodoprov od
shlangidan suv sepay ot ganda suv ni uzoqroqqa sepish uchun shl ang uchi
qisiladi . Shunda suv k at t a t ezlik da ot il ib chiqadi . ( 3,4 - rasm)

Turli k esim y uzali nay da oqay ot gan siqilmas
suy uqlik t ezligining son qiy mat i suy uqlik k esim
y uzasiga t esk ari proporsional bo‘ladi. Bu siqilmas
suy uqlik uchun oqimning uzluk sizligi dey iladi.


4. Harakatlanayotgan suyuqliklar yoki
gazlarda bosimning taqsimlanishi.
Oqay ot gan suy uqlik ning idish devoriga be radigan bosimi
suy uqlik ning oqim t ezligiga bog‘liq bo‘ladi. Buni t ajribada
k uzat ish mumk in. Te pa qismlariga ingichk a o‘lchov naylari
ulangan, t urli y uzali nay bo‘y lab suy uqlik oqimini k uzat amiz
( 3.5-rasm). Suyuqlik ning bir maromdagi oqimida har bir o‘lchov
nay lari bo‘y lab suy uqlik k o‘t ariladi. Suy uqlik ust unlarining
balandlik lariga qarab suyuqlik nay ning devorlariga be ray ot gan
bosimini aniqlash mumk in. Tajribalar shuni k o‘rsat adik i,
nay ning k e ng qismidagi bosim uning t or qismiga nisbat an k at t a
bo‘ladi. Suy uqlik oqimining uzluk sizligi t e nglamasiga muvofi q
nay ning k e ng qismida oqim t ezligi k ichik , t or qismida k at t a
bo‘ladi. Suy uqlik bosimi oqim t ezligiga bog‘liqligining
mat e mat ik if odasini 1738-y ilda D. Be rnulli aniqlagan. Be rnulli
t e nglamasi quy idagicha bo‘ladi:

Mustahkamlash

1. Laminar oqim.

2. Turbulent oqim.

3. Oqim uzluksizligi.

4. Harakatlanayotgan suyuqliklar yoki
gazlarda bosimning taqsimlanishi.

Uyga vazifa
1. Darslikda berilgan mavzuni o’qib kelish.
2. Savollarga javob yozib kelish.
3. Mavzuga doir savollar tuzib kelish.
4. 17- Mashqni uyda ishlab kelish.

Suyuqlik va gazlar harakati

Купить

Похожие документы
Qarama qarshi sonlar
Qarindoshlar va boshqa shaxslarning aliment majburiyatlari
Qattiq jismlarning mexanik xossalari
Qavslarni ochish qoidalari
Qirg‘iziston Respubliklasi maktab uz