Suzishni o‘rgatishda zamonaviy texnologiyalar - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Suzishni o‘rgatishda zamonaviy texnologiyalar

Купить

Suzish ni o’rgatishda
zamonaviy texnologiyalar.

Suvda suzish

Suvda suzish, sportcha suzish — sport turi, rasmiy
belgilangan masofaga muayyan usulda sportcha suzish
(erkin tarzda, brass, batterflyay usulida, orqa bilan),
shuningdek, suv ostida, amaliy, sinxron (badiiy)
suzishni o‘z ichiga oladi. Xalqaro olimpiada qo‘mitasi
tasnifiga ko‘ra, Suvda suzishga suvga sakrash va suv
polosi ham kiradi. Suvda suzish zamonaviy 5
kurashning tarkibiy qismi hisoblanadi. Suvda suzish
tarixi 15-16-asrlarga to‘g‘ri keladi. Suzuvchilarning
dastlabki sport musobaqalari 1515 yil Venetsiyada
o‘tkazilgan. Ilk suzish maktablari 18-asrning 2-yarmi –
19-asrning boshlarida Germaniya, Avstriya, Frantsiyada
ochilgan. 19-asr oxirida sun’iy suv havzalari qurila
boshlagach, sportcha suzish ommalashib ketdi. 1890
yil Suvda suzish bo‘yicha Yevropa chempionati
o‘tkazildi. Suvda suzish 1896 yildan Olimpiada o‘yinlari
dasturiga kiritildi (ayollar 1912 yildan qatnashadi).
Xalqaro havaskorlar suzish federatsiyasi (FINA, 1908 yil
asos solingan)ga 130 dan ortiq mamlakat milliy
federatsiyalari a’zo.

O‘zbekistonda qadimdan suvda turli o‘yin va musobaqalar
o‘tkazilgan. Suvda suzish sporti respublikada 1924-25 yillardan
rivojlana boshladi. Ana shu davrda ilk gidrostantsiyalar qurilgan.
Chunonchi, Toshkentda Bo‘zsuv to‘g‘on bilan to‘silib, sun’iy suv
ombori hosil qilindi. Bu yerda 2 ta suv stantsiyasi qurilib, suzish
havzasi va balandlikdan suvga sakrash minoralari bunyod etildi.
1927 yil 1 marta shu yerda Toshkent va Samara (Rossiya)
shaharlari jamoalari o‘rtasida suzish musobaqasi bo‘lib o‘tdi.
1930 yil Toshkent to‘qimachilik kombinati qoshida stadion va
uzunligi 50 m li suvi isitiladigan ochiq havza qurilib ishga
tushirildi. 1935 yil Andijonning sun’iy suv havzasida 1 marta
respublika suv sporti bayrami, Suvda suzish bo‘yicha O‘zbekiston
birinchiligi o‘tkaziddi, 1937 yil Toshkentdagi temiryo‘lchilar
istirohat bog‘ida ochiq suv havzasi qurilib, suzish bo‘yicha 1-
bolalar-o‘smirlar sport maktabi tashkil etildi. 1939 yil
O‘zbekistonda Suvda suzish bo‘yicha respublika federatsiyasi
tuzildi. O‘tgan asrning 60-yillarida Toshkentda (jismoniy tarbiya
instituti qoshida, “Mehnat rezervlari” sport jamiyati huzurida,
Armiya sport klubiga qarashli), Navoiy shahrida, boshqa
viloyatlarda suvi istiladigan yopiq va ochiq suv havzalari qurilib
foydalanishga topshirildi.

Respublikada qobiliyatli yosh
sportchi suzuvchilar yetishib
chiqa boshladi. Olimpiada
o‘yinlari, xalqaro
musobaqalarda
muvaffaqiyatli ishtirok etgan
S.Babanina, N.Ustinova,
S.Iskandarova, S.Konov,
S.Zabolotnovlar sportning
ana shu turida shuhrat
qozondilar. Hozir
respublikamizning viloyat va
tuman markazlarida 200 dan
ortiq suv havzalari mavjud.

Suzish-odamning suvda o’z qo’li va oyoqlari harakati ko’magida siljishidir. Suzish
sporti o’zining
yo’nalish va maqsadlariga ko’ra sportcha, amaliy, sinxron (badiiy), ko’ngil ochish
o’yinlari, suv to’pi,
suvga sakrash kabi turlarga bo’linadi. Bu turlar o’z navbatida o’z usul va uslublariga
ega.
Jumladan sportcha suzishni olib ko’raylik. Sportcha suzish musobaqalashadigan
masofani
maxsus moslamalarsiz, musobaqa qoidasi bilan cheklangan harakat texnikasidan
foydalanib suzib
o’tish demakdir. Har bir usulda qo’llanadigan harakatlar texnikasi esa musobaqa
qoidalari, qo’yilgan
ma’lum talablar asosida bajariladi.
Hozirgi paytda sportcha suzishning quyidagi turlari va masofalari bo’yicha
musobaqalar
o’tkazilib, rekordlar ro’yxatga olinadi: erkin usul-100, 200, 400, 800 1500 m;
estafetalar-4X100 m,
4X200 m; brass-100, 200 m; delfin-100, 200 m; krol usulida chalqancha suzish-100,
200 m; aralash
suzish-200 m (50 m del-fin Q 50 krol usulida chalqanchaQ50 m brass, Q50 m krol
usulida ko’krakda);-
400 m (100 m delfin Q 100 m krol usulida chalqanchaQ100 m brassQ100 m krol
usulida ko’krakda);

aralash estafeta-4x100 m (100 chalqanchaQ100 m brassQ100 m delfinQ100 m
krol).

Odatda, masofani erkin usul bilan suzib o’tishda-eng tezkor
bo’lgan krol usulida ko’krakda suzish
qo’llaniladi. Krol usulida ko’krakda suzish qo’l va oyoqlarning
navbatma-navbat bajariladigan
to’xtovsiz harakatlari bilan xarakterlanadi. Unda gavda suv
yuzida deyarli gorizontal holatda
joylashadi. Qo’llarning suvni eshishga tayyorgarlik harakati
suv yuzida, havoda bajariladi. Bu usul
faqat 50 m dan 1500 m gacha bo’lgan masofalarda qo’llanib
qolmasdan, balki uzoq masofalarga
suzishda ham qo’llaniladi. Bu usul, baxtsiz hodisalar oldini
olishda-cho’kayotganlar oldiga tezroq suzib
borishda juda qulaydir.
Krol usulida ko’krakda suzish suv to’pi o’yinlarida asosiy
harakat vositasi (suzish usuli) bo’lib
xizmat qiladi. Sportcha suzish usullarini o’rgatish ko’pincha
krol usulida ko’krakda suzishni
o’rgatishdan boshlanadi. Bu usul o’zlashtirilgach, boshqa
usullardagi suzish texnikasiniosonlashadi

osonlashadi.

Brass usulida ko’krakda suzish suzishning boshqa usullariga qaraganda harakat tezligi
jihatidan ancha orqada turadi. Bu usulning texnikasi oyoq va qo’llar harakatlarini bir vaqtda,
bir-biriga
mos holda bajarish, harakatlarni ma’lum tartibda uyg’unlashtirib borish bilan xarakterlanadi.
Tayyorgarlik harakati paytida qo’llar suvdan chiqmaydi.
Brassning sportdagi ahamiyati krol usulida ko’krakda suzishdagiga nisbatan ancha kam, lekin
brass amaliy ahamiyati jihatidan suzishning boshqa usullariga qaraganda ustunlikka ega. Ochiq
tabiiy
suv havzalarida brass usulida suzishda atrof muhitni mo’ljalga olish, kerakli harakat yo’nalishini
saqlash oson bo’ladi.
Bu usuldan kiyim bilan suzishda va suzuvchan narsalarni bir joydan ikkinchi joyga olib o’tishda
foydalanish qulay. Brass usuli texnikasini yaxshi egallaganlar katta masofalarni bemalol suzib
o’ta
oladigan bo’ladilar.
Brass usulidan suzishga o’rgatishning boshlang’ich bosqichida foydalanish mumkin.
Delfin usuli mustaqil usul sifatida 1953 yildan boshlab musobaqalar dasturiga kiritilgan. Delfin
usuli suzish tezligi jihatidan krol usulida ko’krakda suzishdan so’ng ikkinchi o’rinda turadi.
Delfin usuli bilan suzishda tayyorgarlik harakati vaqtida qo’llar suv ustidan (havodan) oldinga
olib o’tiladi, oyoqlar krol usulidagi kabi, faqat ikkala oyok bir vaqtda harakat bajaradi.
Delfin usuli krol usulida ko’krakda suzish texnikasi mukammal o’zlashtirilgandan so’ng

o’rgatiladi

Krol usulida chalqancha suzish-bu usul qo’l va oyoqlarning
navbatma-navbat, ketma-ket
bajaradigan harakatlari bilan xarakterlanadi. Tayyorgarlik
harakati vaqtida qo’llar suv yuzida-havoda
bo’ladi. Bu usul tezligi jihatidan delfindan so’ng uchinchi
o’rinda turadi. Krol usulida chalqancha suzish texnikasi
ko’p hollarda ko’krakda suzish bilan birga o’rgatiladi.
Odatda bu usulni yosh bolalar tez
o’zlashtirishadi.
Aralash suzish-asosiy sportcha suzish usullarini o’zida
mujassamlashtirgan bo’lib, Har
tomonlama suzish mahoratini sinovdan o’tkazishda ajoyib
vosita hisoblynadi. Bu usul boshqa usul
bilan shug’ullanuvchi suzuvchilarga mashq jarayonida juda
qo’l keladi. Aralash usulda suzish turli
miqyosdagi hamma musobaqalarda qo’llaniladi. Aralash
suzish texnikasini suzishning asosiy (krol
usulida ko’krakda, chalqancha, brass, delfin) usullari
texnikasi o’zlashtirilgandan keyingina o’rgatish

maqsadga muvofiqdir.

Estafeta-komandali musobaqalarning turi bo’lib, bunda Har bir komandada 4 tadan suzuvchi
qatnashadi. Komanda suzuvchilari birinchi bosqichda start beruvchining «Marsh» komandasi yoki
o’q
otib berilgan signalga muvofiq start oladilar. Komandaning keyingi qatnashchilari oldingi
bosqichdagi
suzuvchilar masofani suzib o’tib, qo’llari bilan hovuz devoriga tekkanlaridan keyingina start
oladilar.
Suzuvchilarning vaqtdan ilgari o’rin almashishlari musobaqa qoidasini buzish deb qaraladi, bunday
komanda natijasi hisobga olinmaydi.
Erkin suzish bilan o’tkaziladigan musobaqalarda suzuvchilar Har qanday suzish usulidan
foydalanishlari mumkin. Aralash estafetada esa musobaqa qoidasida ko’rsatilgan suzish
usullarining
ketmaketligi saqlanmog’i shart.
Ochiq suv havzalarida suzishdaryo, ko’l, dengizlarda suzish sportda unchalik ahamiyatga ega
emas. Bunga katta ommaviy-sport tadbirlari, suvda o’tkaziladigan bayramlar kiradi.
Uzoqqa suzish. Tabiiy suv havzalarida o’tkazilgan birinchilik uchun Uzoqqa suzish
musobaqalari (erkaklar-25 km va ayollar-15 km masofalarga) 1939 yilgacha o’tkazilgan. Bu
musobaqalar g’oliblarining aksariyati g’alabani krol usulida ko’krakda suzishda qo’lga kiritishgan.
Hozirgi paytda uzoqqa suzish bo’yicha birinchilik o’tkazilmaydi. Suzishning bu turi keng
tarqalmagan, lekin tashviqot ishlarini olib borishda uning ahamiyati katta.
Amaliy suzish. Bunga sho’ng’ish, cho’kayotganlarni qutqarish, suv yuzida tutib turuvchi
vositalar yordamida va ularsiz suv to’siqlaridan suzib o’tish, suvda kiyim bilan suzish-kiyim-
boshlarni
yechish, har xil katta likdagi turli buyumlarni suvdan olib o’tish, suvdan chiqarish va hokazolar
kiradi.

Sho’ng’ish-suv tagida suzishdan iborat bo’lib, juda katta amaliy ahamiyatga ega. Shuning uchun
ham sho’ng’ish texnikasi sportcha suzish va suv ostida suzish bilan birgalikda o’rgatiladi. Sho’ng’ish
quyidagi turlarga bo’linadi: tezlikni oshirib suzish, suv tubidan narsalar olib chiqish, maksimal
uzunlikka va chuqurlikka, suv tubida ma’lum muddatgacha qolish kabilar.
Sho’ng’ishning maksimal uzunlikka, chuqurlikka va suv tubida uzoq qolish kabi turlari bo’yicha
musobaqalar o’tkazish 1934 yildan boshlab bekor qilingan.
Sho’ng’ishda krol, brass va yonboshlab suzish usullari texnikasi biroz o’zgartirilgan holda aralash
qo’llaniladi.
Shug’ullanuvchilar sportcha suzish usullaridan biri (krol yoki brass) ning texnikasini o’rganar
ekanlar sho’ng’ishni ham o’rganishlari mumkin. O’quv jarayonida 5 m chuqurlikka va 50 m uzunlikka
sho’ng’ishni o’rgatish nazarda tutiladi.
Cho’kayotganlarni qutqarish muhim amaliy ko’nikma bo’lib, har bir kishi, ayniqsa suzuvchilar
uchun o’rganish juda zarurdir. Cho’kayotgan kishiga yordam ko’rsatish uchun suzib borish texnikasini,
cho’kayotgan odamning quchog’idan ozod bo’lish, uni suvdan olib chiqish, sun’iy nafas oldirish
usullarini bilish, shuningdek muz ostiga tushganlarga ham yordam ko’rsatishni bilish kerak. Amaliy
ahamiyatga ega bo’lgan sportcha suzish usullari texnikasi mukammal o’rgatilganidan so’ng
cho’kayotganlarni qutqarish usullari texnikasini o’rgatish tavsiya etiladi.
Suv to’siqlaridan suzib o’tish suzadigan, suv yuzasida tutib turuvchi vositalar yordamida va
ularsiz, shukingdek arqon va xodalar vositasida amalga oshiriladi. Kiyim-bosh bilan vositalarsiz
suzishga ham to’g’ri keladi. Bunda brass yoki yonboshlab suzish usullari ma’qul ko’riladi. Ba’zan krol
usulini yaxshi egallagan suzuvchilar uncha katta bo’lmagan masofalarni shu usulda suzib o’tishlari
mumkin.
Kiyim-bosh bilan suzish sportcha suzishga qaraganda past tezlikda o’tadi va tez charchatadi.
Shug’ullanuvchilar suzish usullarini to’liq, mukammal o’zlashtirib olganlaridan so’ng, ularga yoz

kunlary, tabiiy suv havzalarida to’siqlardan suzib o’tish usuln o’rgatiladi

E tiboringiz uchun raxmatʼ

Suzishni o‘rgatishda zamonaviy texnologiyalar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish