Syogunat davrida yaponiyaning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy rivojlanishi - Tarix - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	9000UZS
Hajmi	41.5KB
Xaridlar	4
Yuklab olingan sana	09 Oktyabr 2023
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Tarix

Syogunat davrida yaponiyaning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy rivojlanishi

Sotib olish

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
MIRZO ULUG’BEK NOMIDAGI
O’ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI
TARIX FAKULTETI
KURS ISHI
Mavzu: Syogunat davrida yaponiyaning ijtimoiy-
iqtisodiy va siyosiy rivojlanishi
Tayyorladi: ______________
Qabul qildi _______________
Toshkent

Mundarija:
Kirish
1-Bob. Tokugava syogunati davrida Yaponiya
1.1 Syogunat va domenlar
1.2 Daimyolarni nazorat qilish siyosati
2-Bob. Syogunat davrida tashqi savdo
2.1 Late Tokugawa syogunat (1853–1867) davri
2.2 Tokugava Ieyasu haqida
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar roýxati

Kirish
Mavzuning dolzarbligi. Tokugava davri, Edo davri (1603-1867) deb ham
ataladi, an'anaviy Yaponiyaning yakuniy davri, Tokugava Ieyasu tomonidan asos
solingan syogunat (harbiy diktatura) davrida ichki tinchlik, siyosiy barqarorlik va
iqtisodiy o'sish davri. Syogun sifatida Ieyasu potentsial dushman domenlar
(tozama) kuchini strategik jihatdan joylashtirilgan ittifoqchilar (fudai) va garov
uylari (shimpan) bilan muvozanatlash orqali butun mamlakat bo'ylab
gegemonlikka erishdi. Boshqarishning keyingi strategiyasi sifatida 1635 yildan
boshlab Tokugava Iemitsu talab qildi. Domanial lordlar yoki Daimyo,
Tokugavaning ma'muriy poytaxti Edoda (zamonaviy Tokio) uy xo'jaliklarini
saqlash va u erda har yili bir necha oy yashash uchun Tokugava syogunati
markaziy hokimiyati tomonidan boshqariladigan yarim avtonom domenlar tizimi
ko'proq vaqt davom etdi. 250 yildan ortiq. Barqarorlikni saqlash bo’yicha tizimli
reja doirasida ijtimoiy tuzum rasman muzlatib qo’yildi, to’rt tabaqa (jangchilar,
dehqonlar, hunarmandlar va savdogarlar) o’rtasida harakatlanish taqiqlandi.Poytaxt
va boshqa qal a shaharlarida ularning ko’pchiligi mansabdor bo’ldi.Dehqonlar.ʼ
Aholining 80 foizini tashkil etuvchi fuqarolarga mansabdor shaxslarning barqaror
va uzluksiz daromad manbaini ta'minlash maqsadida qishloq xo'jaligidan tashqari
faoliyat bilan shug'ullanish taqiqlandi.
Mavzuning o’rganish darajasi. Tokugava syogunati davrida Yaponiya nafaqat
ichki urushlar girdobida qoldi bundan tashqari ichki va tashqi savdo anchagina
rivojlandi. Iqtisodiy hayot ham anchagina yaxshilandi. Shu davrda yaponyada bir
qator olimlar Syogunat davrini tadqiq qilishgan bundan tashqari keying davrda
ham tarixchi olimlar tomonidan tadqiq etib o’rganilgan. Bu olimlar qatoriga Perez,
Louis G, A.L Salder, John Whitney, James L. McClain , John Wiley va Sonslar va
bundan tashqari bir qancha talim muassasalari va tashkilotlar misol uchun Oxford
University Press va toshqalar.

Kurs ishining maqsad va vazifalari. Ushbu kurs ishining maqsad va
vazifalariga Syogunat davida Yoponiyaning qanday holatdalani o’rganish yani
iqtisodiyoti qanaqa holatdaligi va siyosatiqaysi qoshni davlatlar bilan qanday
aloqalar olib borilganligi, qayi davlatlar bilan urushganliklari yoritiladi.
Mavzuning davriy chegarasi. Tokugava syogunatining hokimyatga kelishi
va rivajlangan davrlarini qamrab oladi. Late Tokugawa syogunat (1853–1867)
davri ni ham o’z ichiga olgan
Kurs ishining strukturasi. Kurs ishi ikkita bob, tort paragrif, xulosa va
foydalanilgan adabiyotlardan iborat
1-Bob. Tokugava syogunati davrida Yaponiya
1.1 Syogunat va domenlar
Tokugava syogunati ( 1
yaponcha: 徳川幕府 , Tokugawa bakufu,
romiylashtirilgan: Tokugawa bakufu), shuningdek, Yaponiyaning Edo syogunati
hukumati sifatida ham tanilgan. Edo davri 1603 yildan 1868 yilgacha.
Tokugava syogunati Sekigahara jangidagi g‘alabadan so‘ng Tokugava
Ieyasu tomonidan tashkil etilgan bo‘lib, Ashikaga syogunati qulashi ortidan
Sengoku davridagi fuqarolar urushlarini tugatgan. Edo (Tokio) va samuraylar
sinfining daymyo lordlari.[19][20][17] Tokugava syogunati yapon jamiyatini
qat iy Tokugava sinfiy tizimi ostida tashkil qildi va siyosiy barqarorlikniʼ
ta minlash maqsadida Sakokuning izolyatsion siyosati ostida ko’pchilik chet
ʼ
elliklarni taqiqladi. Tokugava syogunlari Yaponiyani feodal tuzumda boshqargan,
har bir Daimyo xanni (feodal domenini) boshqargan, garchi mamlakat nominal
ravishda imperator provinsiyalari sifatida tashkil etilgan bo'lsa-da.Tokugava
syogunati davrida Yaponiya tez iqtisodiy o'sishni va urbanizatsiyani boshdan
kechirdi, bu esa yuksalishga olib keldi. savdogarlar sinfi va Ukiyo madaniyati.
1
"Tokugawa" . Lexico UK English Dictionary . Oxford University Press . Archived from the original on November
28, 2020

Tokugava syogunati 1853-yildan Bakumatsu (“syogunatning yakuniy
harakati”) davrida tanazzulga yuz tutdi va 1868-yilda Meydzi tiklanishida
Imperator sudining tarafdorlari tomonidan ag‘darildi. Meydzi hukumati ostida
Yaponiya imperiyasi tashkil topdi va Tokugavaga sodiq bo‘lganlar davom etishdi.
1869 yil iyun oyida Hakodate jangida Ezo Respublikasi mag'lubiyatga uchragunga
qadar Boshin urushida jang qilish.
Sengoku davridan ("urushayotgan davlatlar davri") so'ng, markaziy hukumat
Azuchi-Momoyama davrida Oda Nobunaga tomonidan qayta tiklandi. Tokugava
Ieyasuga qarshi kurashgan ko'plab Daimyolar o'chirildi yoki ularning mulki
kamaytirildi, Ieyasu o'zining yangi syogunati tarkibidagi komponentlar sifatida
Daimyos va xanni (domenlarni) saqlab qolishga qaror qildi. Ieyasuning sobiq
vassallari Daimyolar qilib, butun mamlakat bo'ylab strategik jihatdan joylashgan
edi 2
.
Tokugava davridagi jamiyat, avvalgi syogunatlardan farqli o'laroq, dastlab
Toyotomi Xideyoshi tomonidan o'rnatilgan qat'iy sinf ierarxiyasiga asoslangan edi.
va quyida joylashgan savdogarlar. Mamlakatning ba'zi qismlarida, ayniqsa
kichikroq mintaqalarda, Daimyo va samuraylar ko'proq yoki kamroq bir xil edi. ,
chunki Daimyo samuray sifatida o'qitilishi mumkin, samuray esa mahalliy
hukmdor sifatida harakat qilishi mumkin edi. Ijtimoiy tabaqalanish tizimi vaqt
o'tishi bilan buzg'unchi kuchlarni yuzaga keltirdi. Dehqonlarga soliqlar inflyatsiya
yoki pul qiymatining boshqa o'zgarishlarini hisobga olmaydigan qat'iy miqdorlarda
belgilandi. Natijada, samuray yer egalari tomonidan yig'ilgan soliq tushumlari vaqt
o'tishi bilan kamayib boraverdi. chet el kuchlari kelguniga qadar o’rnatilgan
tartibni jiddiy e tirozlash uchun yetarli darajada majbur bo’ldi.[iqtibos keltirishʼ
kerak] 2017-yilda o’tkazilgan tadqiqot shuni ko’rsatdiki, dehqonlar qo’zg’olonlari
2
Hall, John Whitney, ed. (1988). The Cambridge history of Japan Vol. 4: Early Modern Japan . James L. McClain.
Cambridge, UK: Cambridge University Press.

va jamoaviy dezertirlik (“qochib ketish”) soliq stavkalarini pasaytirgan va
Tokugava syogunatida davlat o’sishiga to’sqinlik qilgan.
19-asr o’rtalarida Yaponiyaning titulli imperatori bilan bir qancha kuchli
Daymyoning ittifoqi syogunatni ag’darib tashlashga muvaffaq bo’ldi, bu 1868
yilda 15-Tokugava syogun Tokugava Yoshinobuning iste foga chiqishi bilanʼ
rasmiy yakuniga yetdi. Syogunning ba'zi sodiq qo'riqchilari Boshin urushi paytida
kurashni davom ettirdilar, ammo oxir-oqibat mag'lubiyatga uchradilar.Meydzi
tiklanishining modernizatsiya qilingan, kamroq feodal boshqaruv shakli foydasiga
ag'darilishiga qaramay, Tokugava syogunati eng uzoq tinchlik davrini nazorat
qildi. va Yaponiya tarixidagi barqarorlik 260 yildan ortiq davom etgan
Bakuhan tizimi (bakuhan taisei) Yaponiyaning Edo davridagi feodal siyosiy tuzum
edi. Baku — bakufu so’zining qisqartmasi bo’lib, “harbiy hukumat”, ya ni
ʼ
syogunat degan ma noni anglatadi. Daimyo tomonidan. 1603 yilda syogun etib
ʼ
tayinlandi, lekin ayniqsa 1615 yilda Osakadagi Tokugava g'alabasidan so'ng,
syogunat nazoratini o'rnatish uchun turli siyosatlar amalga oshirildi, bu esa
Daimyolarning mustaqilligini keskin cheklab qo'ydi. Daimyolar soni har xil
bo'lgan, ammo 270 ga yaqin barqarorlashgan 3
.
Bakuxan tizimi feodal hokimiyatni Edodagi syogunat va Yaponiya bo’ylab
domenlar bilan Daimyolar o’rtasida bo’lib tashladi. Shogun va lordlar hammasi
daimyolar edi: feodallar o’z byurokratiyalari, siyosati va hududlariga ega edi.
Viloyatlar ma lum darajaga ega edi. suverenitetga ega bo'ldi va tashqi aloqalar,
ʼ
milliy xavfsizlik, tanga zarb qilish, og'irliklar, o'lchovlar va transport uchun mas'ul
bo'lgan shogunga sodiqlik evaziga xonning mustaqil boshqaruviga ruxsat berildi.
Shogun shuningdek, eng qudratli xonni, Tokugava xonadonining merosxo’r
fiefini ham boshqargan, u ko’plab oltin va kumush konlarini ham o’z ichiga olgan.
Syogunatning oxiriga kelib, Tokugava urug’i 7 mllion koku erni (TENRYOU
3
Lillehoj, Elizabeth (2011). Art and palace politics in early modern Japan, 1580s-1680s. Leiden: Brill.- 88-Bet.

tenryo) egallagan. ), shu jumladan, mamlakatdagi 30 milliondan 2,6–2,7 million
koku to’g’ridan-to’g’ri vassallar qo’lida bo’lgan.[26] Qolgan 23 million koku
boshqa daimyolar qo’lida bo’lgan.
Xon soni (taxminan 270 ta) Edo davrida o’zgarib turdi. Ular o’lchamlari bo’yicha
tartiblangan, bu esa domen har yili ishlab chiqaradigan guruch koku soni sifatida
o’lchangan. Bitta koku guruch miqdori edi. bitta katta yoshli erkakni bir yil
davomida boqish uchun zarur bo'lgan.Daymyo uchun minimal soni o'n ming koku
edi; eng kattasi, shogundan tashqari, milliondan ortiq koku edi.
1.2 Daimyolarni nazorat qilish siyosati
Daimyolarga nisbatan syogunatning asosiy siyosati quyidagilardan iborat edi:
Prinsip shundan iborat ediki, har bir daimyo (shu jumladan, Tokugava oilasidan
mustaqil bo'lganlar ham) syogunatga bo'ysunishdi va har bir xon syogunat tan
olinishini talab qildi va uning yerlarini qayta taqsimlashga bo'ysundi.[23]: 192–93
Daimyos har biriga sodiqlikka qasamyod qildi. syogun va Jangchilar uylari yoki
buke shohatto qonunlarini tan oldi.[26]
Sankin-kōtai (muqobil qatnashish) tizimi, Daimyolardan har yili Edoda sayohat
qilish va yashashni va ularning oilalari yo'qligida Edoda qolishlarini talab qildi.
Ikkoku ichijyō rei (Bir mamlakat, bir qal'a Rei) har bir Daimyoning xoniga
Daimyo qarorgohida faqat bitta istehkomni saqlashga ruxsat bergan.
Harbiy uylar to’g’risidagi qonunlar (buke shohatto), birinchisi 1615-yilda bakufu
ruxsatisiz yangi istehkomlar qurish yoki mavjudlarini ta mirlash, syogunatdan
ʼ
qochganlarni qabul qilish va rasmiy ruxsatisiz Daimyolar oilalarining nikohini
o’tkazish taqiqlangan. Samuraylar haqida qo’shimcha qoidalar yillar davomida
chiqarildi 4
.
4
Chie Nakane and Shinzaburou Oishi (1990). Tokugawa Japan: The Social and Economic Antecedents of Modern
Japan . University of Tokyo Press. 24–28-Betlar.

Syogun ba'zi qonunlar chiqargan bo'lsa-da, masalan, Daimyolar va samuraylar
sinfining qolgan qismi uchun buke shohatto, har bir xon o'zining avtonom
qonunlari va soliq tizimini boshqargan. yirik qo’zg’olonlar kabi) ko’rsatilmagan,
markaziy soliqlar ham berilmagan. Buning o’rniga har bir xon yo’llar va rasmiy
kurerlik stansiyalarini saqlash, kanallar va bandargohlar qurish, qo’shinlar bilan
ta minlash va ocharchilikdan xalos bo’lish kabi feodal vazifalarini bajargan.ʼ
Daimyos. Ular bir-birlarini tekshirish uchun strategik jihatdan joylashtirilgan va
sankin-kotay tizimi Daimyolar yoki ularning oilalari doimo Edoda bo'lishini
syogun kuzatgan.
Syogunat domenlarni tashlab yuborish, qo'shib olish va o'zgartirish huquqiga ega
edi, garchi ular Syogunlikning dastlabki yillaridan keyin kamdan-kam va
ehtiyotkorlik bilan qo'llanilsa-da, Daimyolarning birlashishini oldini olish uchun.
Edodagi xon va saroy o’rtasida muqobil yillarda istiqomat qilishlari kerak edi.[25]
Ular Edoda yo’qligi chog’ida ular qaytib kelgunlaricha o’z oilalarini garovda
qoldirishlari talab qilingan. xan shōgunga sodiqlikni ta'minlashga yordam berdi.
1690-yillarga kelib, Daimyolarning katta qismi Edoda tug'ilar edi va ko'pchilik uni
o'z uylari deb hisoblar edi. “uy”ga qaytishni iltimos qildi.
Markazlashtirish evaziga daimyolar o‘rtasida tinchlik saqlanib qoldi;
Sengoku davridan farqli o‘laroq, Daimyolar endi bir-biri bilan nizolar haqida
qayg‘urmadilar.[23] Bundan tashqari, irsiy vorislik kafolatlandi, chunki domenlar
ichidagi ichki zo‘rlashlar syogunat tomonidan tan olinmadi 5
.
Daimyolarning tasnifi
Tokugava klani shōgunga sodiqlik haqidagi dogmatik qat'iylikni saqlab, sodiqlikni
yanada ta'minladi.Daimyolar uchta asosiy toifaga bo'lingan:
5
Hall, John Whitney, ed. (1988). The Cambridge history of Japan Vol. 4: Early Modern Japan . James L. McClain.
Cambridge, UK: Cambridge University

Shinpan ("qarindoshlar" ota-ona urug'i) Ieyasu o'g'illari, shuningdek, 8 va 9-chi
syogunlarning ba'zi o'g'illari tomonidan tashkil etilgan oltita urug' bo'lib, ular
daimyolar bo'lgan. ning merosxo'ri yo'q.
Fudai ("irsiy" Fudai) Sekigahara jangidan oldin asosan Ieyasu va Tokugava
urug'ining vassallari edi. Ular o'zlarining xonlarini (mulklarini) boshqargan va
syogunatda yuqori amaldorlar bo'lib xizmat qilganlar, garchi ularning xonlari
nisbatan kichikroq bo'lsa ham. tozama domenlari.
Tozama ("begona" chet elliklar) 100 ga yaqin Daimyolardan iborat bo'lib,
ularning aksariyati Sekigahara jangidan keyin Tokugava urug'ining vassaliga
aylangan. Ba'zilari Tokugava qo'shinlariga qarshi jang qilgan, garchi ba'zilari
neytral bo'lgan yoki hatto ittifoqchi sifatida Tokugava urug'i tomonida jang qilgan.
vassallardan ko'ra. Tozama Daimyolar odatda eng katta xanga ega bo'lib, bu
toifadagi 16 ta eng katta Daimyodan 11 tasi mavjud.
Sekigahara jangida Tokugava urug’iga qarshi kurashgan tozama daimyolarning
mulklari sezilarli darajada qisqardi. Ular ko’pincha tog’li yoki uzoq hududlarga
joylashtirilardi yoki eng ishonchli Daimyolar orasiga joylashtirilar edi. Edo
davrining boshida, syogunat tozamaga eng kam sodiq bo'lgan narsa sifatida
qaragan, vaqt o'tishi bilan strategik nikohlar va tizimning mustahkamlanishi
tozamaning isyon ko'tarish ehtimolini kamaytirdi, ammo oxir-oqibat, bu hali ham
Satsuma, Choshu va Tosaning buyuk tozamasi edi. , va kamroq darajada Hizen, bu
syogunatni qulatdi.
Imperator bilan munosabatlar
Imperatorning siyosiy unvoni qanday bo’lishidan qat iy nazar, Tokugavaʼ
oilasining syogunlari Yaponiyani nazorat qildilar. Syogunat Kiotodagi Imperator
sudi tomonidan Tokugava oilasiga nominal ma muriyat grantini ta minladi.
ʼ ʼ
Imperator rasman imtiyozga ega edi. syogunni tayinlash va saxovatli subsidiyalar
olish, u davlat ishlarida deyarli hech qanday so'z yo'q edi. Syogunat imperator va

saroy amaldorlari uchun qonunlar chiqardi va imperator oilasi va kuge (imperator
saroyi amaldorlari) bilan munosabatlarini belgilab berdi va Imperator ilm-fan va
she’riyatga bag‘ishlanishi lozimligini ko‘rsatgan. Syogunat imperator, saroy va
zodagonlar bilan ishlash uchun Kyoto Shoshidayni (Shogunning Kiotodagi vakili)
ham tayinlagan.
Biroq, syogunatning oxiriga kelib, asrlar davomida imperator davlat
ishlarida juda oz so'zga ega bo'lgan va o'zining Kioto saroyida tanho bo'lganidan
so'ng va hukmronlik qilayotgan shogundan keyin Tokugava Iemochi imperator
Komeining singlisi (r. 1846–1867), 1862 yilda Kiotodagi Imperator sudi siyosiy
ta sirni kuchaytira boshladi.[30] Imperator bilan turli siyosatlar bo’yicha vaqti-ʼ
vaqti bilan maslahatlashib turardi va syogun hatto imperatorni ziyorat qilish uchun
Kiotoga tashrif buyurdi.[iqtibos keltirish kerak]. Hukumat ma'muriyati 1868 yilda
Meiji tiklanishi paytida syogundan rasman imperatorga qaytariladi.
2-Bob. Syogunat davrida tashqi savdo
2.1 Late Tokugawa syogunat (1853–1867) davri
Tashqi ishlar va savdo syogunat tomonidan monopollashtirilib, katta daromad
keltirdi.Satsuma va Tsusima domenlariga ham tashqi savdoga ruxsat berildi.Bu
davrda guruch Yaponiyaning asosiy savdo mahsuloti edi.Yaponiyaning tashqi
siyosati izolyatsiya va savdo Savdogarlar Yaponiyaning ijtimoiy ierarxiyasiga
begona bo'lgan va ochko'z deb hisoblangan. Portugaliyadan Nanban kemalarining
tashriflari dastlab savdo almashinuvining asosiy vektori bo'ldi, keyinchalik
golland, ingliz va ba'zan ispan kemalari qo'shildi.
1603-yildan boshlab Yaponiya tashqi savdoda faol ishtirok eta
boshladi.1615-yilda Xasekura Tsunenaga boshchiligidagi elchixona va savdo
missiyasi Tinch okeani orqali Nueva-Espaniyaga (Yangi Ispaniya) Yaponiyada

qurilgan San-Xuan Bautista galleonida yuborildi.1635-yilgacha Shogun Osiyo
savdosi uchun mo'ljallangan "qizil muhr kemalari" uchun ko'plab ruxsatnomalar
berdi. 1635-yildan keyin va tanho qonunlar (sakoku) joriy etilgandan so'ng,
kiruvchi kemalarga faqat Xitoy, Koreya va Gollandiyadan ruxsat berildi.
Shogun va nasroniylik. Xristianlik tarafdorlari birinchi marta Yaponiyada
16-asrda paydo bo’la boshlagan.Oda Nobunaga nasroniylikni va u bilan olib
kelingan mushket kabi g’arb texnologiyasini qabul qilgan.U shuningdek, buddist
kuchlarni bostirishda foydalanishi mumkin bo’lgan vosita sifatida ko’rgan.
Xristianlik 1610-yillargacha o’sishiga ruxsat berilgan bo’lsa-da, Tokugava Ieyasu
tez orada buni syogunatning barqarorligiga tahdid sifatida ko’ra boshladi. Uning
vorislari ham Ieyasu qonunlarini qo’shib, unga ergashishdi. 1630-yillarda
Yakkalanish qonunlari yoki Sakokuning yaratilishi 6
.
Shogunatning daromadi. Syogunat daromadining asosiy manbai Tokugava
urug’ining shaxsiy mulki (tenryo)dagi hosildan olinadigan soliq (taxminan 40%)
edi. Syogunat savdogarlardan qarzlar oldi, ular ba zan majburiy xayriya sifatidaʼ
ko’rildi, garchi tijorat ko’pincha soliqqa tortilmasa ham. Infratuzilmani qurish
uchun ham maxsus yig’imlar o’rnatildi.
Syogunatning institutlari. Tokugava syogunlarining shaxsiy vassallari ikki guruhga
bo'lingan:
bannermenlar (hatamoto mín bn) syogunga bevosita yaqinlashish sharafiga ega
edilar;
uy egalari (gokenin chàngān) syogun tomoshabinlari imtiyoziga ega emas edilar.
18-asr boshlariga kelib, 22 000 ga yaqin shaxsiy vassallardan ko'plari domen emas,
balki stipendiya olgan bo'lar edi 7
.
6
"Shogunate" . britannica.com . Encyclopædia Britannica, Inc. Retrieved October 21, 2020 . The shogunate was the
hereditary military dictatorship of Japan (1192–1867).
7
Hane, Mikiso (2014). Premodern Japan : a historical survey . Perez, Louis G. (Second ed.). Boulder, CO.

Rōjū (jánì) odatda syogunatning eng katta a'zolari edi. Odatda bu lavozimda
to‘rt-besh kishi ishlagan, bir oy navbat bilan navbatchilik qilgan. Ular ōmetsuke
(daymyolarni tekshirgan), machi-bugyo (yirik shaharlarda, ayniqsa Edoda
ma'muriy va sud funktsiyalari bo'yicha komissarlar), ongoku bugyo [ja] (bángčič,
boshqa yirik shaharlar va syogunat domenlari komissarlari) va boshqargan. boshqa
amaldorlar Kiotodagi Imperator sudi, kuge (zodagonlar a'zolari), Daimyo, Buddist
ibodatxonalari va Sinto ziyoratgohlari bilan munosabatlarni nazorat qildilar va
fiflarni bo'linish kabi masalalarda qatnashdilar. Moliya, monastir va
ziyoratgohlarga mas'ul bo'lgan boshqa bugyolar (komissarlar) ham rojjuga hisobot
berishgan. Roju ayniqsa muhim masalalarni muhokama qildi. 1867 yildagi
ma'muriy islohotlarda (Keiō islohotlari) idora ichki ishlar, moliya, tashqi aloqalar,
armiya va dengiz floti vazirlari bo'lgan byurokratik tizim foydasiga yo'q qilindi.
Asosan, rojju lavozimiga tayinlanish uchun talablar fudai daimyo bo'lishi va
50000 koku yoki undan ko'p baholangan fiefga ega bo'lishi kerak edi. Biroq, ikkala
mezon uchun ham istisnolar mavjud edi. Ko'plab tayinlanganlar shōgunga yaqin
bo'lgan idoralardan kelgan, masalan, soba yōnin [ja] (jánči), Kyoto Shoshidai va
Osaka jōdai. Noto'g'ri, shogunlar rōjuni tairo (katta oqsoqol) lavozimiga
tayinladilar. Ofis Ii, Sakai, Doi va Hotta klanlari a'zolari bilan cheklangan edi,
ammo Yanagisawa Yoshiyasuga tairo maqomi ham berildi. Eng mashhurlari
orasida 1860 yilda Edo qal'asining Sakuradamon darvozasi oldida o'ldirilgan Ii
Naosuke (Sakuradamon voqeasi).
Vakadoshiyori (chánjín) laqabli uch-besh kishi rōjū ostidagi maqomda
keyingi o'rinlarda edi. Dastlabki olti kishilik rokuninshū (kāngānshū, 1633-1649)
davridan kelib chiqqan holda, idora 1662 yilda o'z nomini va yakuniy shaklini oldi.
Ularning asosiy mas'uliyati shōgunning bevosita vassallari bo'lgan hatamoto va
gokenin ishlarini boshqarish edi. Vakadoshiyori ostida metsuke bor edi. Ba'zi
shogunlar soba yōninni tayinladilar. Bu shaxs shōgun va rōju o'rtasida bog'lovchi

vazifasini bajargan. Beshinchi shōgun Tokugava Tsunayoshi davrida,
vakadoshiyori Inaba Masayasu tayro Hotta Masatoshiga suiqasd uyushtirganida,
soba yōnin ahamiyatini oshirdi. O'zining shaxsiy xavfsizligidan qo'rqib,
Tsunayoshi rōjuni qal'aning uzoqroq qismiga ko'chirdi. Yanagisawa Yoshiyasu va
Tanuma Okitsugu eng mashhur soba yoninlaridan biri edi.
Ometsuke va metsuke rojju va vakadoshiyoriga hisobot beradigan
amaldorlar edi. Beshta ometsuke Daimyolar, kuge va imperator saroyining ishlarini
nazorat qilish uchun mas'ul edi. Ular har qanday qo'zg'olon tahdidini aniqlashga
mas'ul edilar. Edo davrining boshida Yagyu Munefuyu kabi Daimyolar bu
lavozimni egallagan. Biroq ko'p o'tmay, 5000 koku yoki undan ko'p reyting bilan
hatamotoga tushib ketdi. Daimyolar bilan muomala qilishda ularga vakolat berish
uchun ular ko'pincha 10 000 koku darajasiga ko'tarilgan va Bizen-no-kami kabi
kami (qadimgi unvon, odatda viloyat gubernatori degan ma'noni anglatadi)
unvoniga ega bo'lgan.
Vaqt o'tishi bilan ometsuke funktsiyasi syogunatdan Daimyolarga buyruq
berish va Edo qal'asidagi marosimlarni boshqarishdan biriga aylandi. Shuningdek,
ular diniy ishlarni nazorat qilish va o'qotar qurollarni nazorat qilish kabi
qo'shimcha mas'uliyatni o'z zimmalariga olishdi. Vakadoshiyoriga bo’ysunuvchi
metsuke shogun vassallarining ishlarini nazorat qilgan. Ular Edoda to'plangan
minglab hatamoto va gokeninlar uchun politsiya kuchlari edi. Xonning o'ziga xos
metsukesi bor edi, ular xuddi shunday tarzda o'zlarining samuraylarini nazorat
qilishdi.
San-bugyo (“uch administrator”) jisha, kandjo va machi-bugyo bo’lib, ular
mos ravishda ibodatxonalar va ziyoratgohlar, hisob-kitoblar va shaharlarni nazorat
qilgan. Jisha-bugyo uchlikning eng yuqori maqomiga ega edi. Ular buddist
ibodatxonalari (ji) va sinto ziyoratgohlari (sha) ma'muriyatini nazorat qildilar,
ularning ko'pchiligi fieflarga ega edi. Shuningdek, ular sakkizta Kanto

provinsiyasidan tashqarida joylashgan bir nechta er egalarining da'volarini
eshitdilar. Uchrashuvlar odatda Daimyolarga o'tardi; Oka Tadasuke bundan
mustasno edi, garchi u keyinchalik Daimyoga aylandi. Maqomini kandjo-bugyo
egalladi. Ushbu idoraning to'rtta egasi rojjuga hisobot berishdi. Ular syogunatning
moliyasi uchun mas'ul edilar. Machi-bugyo Edo va boshqa shaharlarning bosh
ma'murlari edi. Ularning rollariga mer, politsiya boshlig'i (keyinchalik o't o'chirish
bo'limi) va samuraylar bilan bog'liq bo'lmagan jinoiy va fuqarolik ishlari bo'yicha
sudya kiradi. Ikki (qisqacha, uch) erkak, odatda hatamoto, lavozimni egallagan va
oylar bilan almashingan 8
. San-bugyo birgalikda hyōjōsho (yōjōsí) deb nomlangan
kengashda o'tirishdi. Bu lavozimda ular tenryo (syogun mulklari) ni boshqarish,
gundai (băngī), daikan (kēng) va kura bugyo (kāngīči), shuningdek, samuraylar
bilan bog'liq ishlarni ko'rib chiqish uchun mas'ul edilar. Gundai 10 000 koku dan
ortiq daromadga ega Tokugava domenlarini boshqargan, Daikan esa 5 000 dan 10
000 kokugacha bo'lgan daromadli hududlarni boshqargan. Syogun bevosita
Yaponiyaning turli qismlarida yerlarni egallagan. Bular shihaisho (hàiǎngí) nomi
bilan tanilgan; Meydzi davridan boshlab syogun yerlari imperatorga qaytarilganligi
sababli, tenryō (dínín, so'zma-so'z "imperator o'lkasi") atamasi sinonimga aylandi.
Ieyasu Sekigahara jangidan oldin egallagan hududdan tashqari, bu jangda qo'lga
kiritgan erlari va Osakaning yozgi va qishki qamallari natijasida qo'lga kiritilgan
erlarni o'z ichiga oladi. Nagasaki va Osaka kabi yirik shaharlar, konlar, jumladan
Sado oltin koni ham shu toifaga kirgan. Marhum Tokugava syogunati (yaponcha:
Bakumatsu) 1853-1867 yillar oralig'idagi davr bo'lib, bu davrda Yaponiya sakoku
deb nomlangan izolyatsiyalash tashqi siyosatini tugatdi va feodal syogunatdan
Meidji hukumatiga modernizatsiya qilindi. Bu Edo davrining oxirida va Meiji
davridan oldin. Bu davrda asosiy g’oyaviy-siyosiy guruhlar imperializm tarafdori
Ishin Shishi (millatchi vatanparvarlar) va syogunat kuchlariga, shu jumladan elita
8
Ravina, Mark (2004). Last Samurai: The Life and Battles of Saigo Takamori . John Wiley & Sons, 2004. – 234-Bet.

shinsengumi (“yangi tanlangan korpus”) qilichbozlariga bo’lingan. Garchi bu ikki
guruh eng ko'zga ko'ringan kuchlar bo'lsa-da, boshqa ko'plab fraktsiyalar shaxsiy
hokimiyatni egallash uchun Bakumatsu davridagi tartibsizlikdan foydalanishga
harakat qilishdi. Bundan tashqari, norozilik uchun yana ikkita asosiy
harakatlantiruvchi kuch bor edi; birinchidan, tozama daimyolarga nisbatan
norozilik kuchayishi, ikkinchidan, Metyu K. Perri qo‘mondonligi ostidagi AQSh
dengiz floti kelganidan keyin G‘arbga qarshi kayfiyat kuchaygan (bu
Yaponiyaning majburiy ochilishiga olib kelgan). Birinchisi, Sekigaharada (1600
yilda) Tokugava qo'shinlariga qarshi kurashgan va shu vaqtdan boshlab
syogunatdagi barcha kuchli lavozimlardan doimiy ravishda surgun qilingan lordlar
bilan bog'liq. Ikkinchisi sonnō jōi ("imperatorni hurmat qiling, varvarlarni quvib
chiqaring") iborasida ifodalanishi kerak edi. Bakumatsuning oxiri Boshin urushi,
xususan Toba-Fushimi jangi bo'lib, unda shogunlik tarafdori kuchlar mag'lub
bo'ldi.
2.2 Tokugava Ieyasu haqida
Tokugava Ieyasu, asl ismi Matsudaira Takechiyo, shuningdek, Matsudaira
Motoyasu (1543 yil 31 yanvarda tug’ilgan, Okazaki, Yaponiya — 1616 yil 1
iyunda vafot etgan, Sumpu), Yaponiyadagi so’nggi syogunat — Tokugava yoki
Edo syogunati asoschisi. (1603–1867).
Hayotning boshlang'ich davri. Ieyasu zamonaviy Nagoya shahridan bir
necha chaqirim sharqda joylashgan mahalliy jangchi oilasida tug'ilgan, bu vahshiy
fuqarolik mojarolari davrida omon qolish uchun kurashayotgan ko'plab oilalardan
biri. Uning bolaligi deyarli omadli o'tmadi. Uning otasi Matsudaira Xirotada
o'zgaruvchan ittifoqlar tarmog'ida ishtirok etgan va bu uni qayta-qayta jangga jalb
qilgan. Ieyasu ikki yoshga to'lganda, onasi ittifoqdagi shunday o'zgarishlar tufayli
otasining oilasidan butunlay ajralib chiqdi va 1547 yilda harbiy baxtsizlik otasini
Imagava oilasiga, qarorgohi Sumpuda (hozirgi) kuchli qo'shnilariga garovga

yuborishga majbur qildi. Shidzuoka shahri) sharqda. Biroq, g'arbdagi raqib Oda
urug'i a'zolari uning atrofidagilarni yo'ldan ozdirdilar va u Imagavaga qo'yib
yuborilgunga qadar ikki yil ushlab turildi.Sumpudagi sharoitlar yanada barqaror
edi va Ieyasu harbiy va davlat san'atida o'qitilgan va lochinlarga bo'lgan
muhabbatni kuchaytirgan. 1550-yillarning oxirida u xotin oldi, bir nechta
o'g'illarning birinchisini tug'di va qabila boshlig'i Imagava Yoshimoto nomidan
etakchi kuchlar tomonidan harbiy tajribaga ega bo'lishni boshladi. Shaxsiy
qulayligiga qaramay, Ieyasuning Sumpudagi yillari tashvishli yillar edi. U
otasining 1549 yilda yaqin vassali tomonidan o'ldirilganini (Oda tomonidan ozod
qilinishiga olib kelgan voqealardan biri) bilgan va uning oilasi boyligining
parchalanishini uzoqdan yordamsiz kuzatgan.
Tokugava rahbariyati. 1560 yilda Imagava Yoshimoto tezda kuchga ega
bo'lgan Oda Nobunaga bilan bo'lgan jangda o'ldirildi va yosh Ieyasu o'z oilasining
kichik qal'asiga qaytib, omon qolgan qarindoshlari va vassallarini nazorat qilish
imkoniyatidan foydalandi. Bir necha oy ichida u Nobunaga bilan ittifoq qilish
choralarini ko'rdi va shu bilan birga Imagava uyining yangi va qobiliyatsiz
rahbarini Sumpu shahridan xotini va o'g'lini eslab qolish uchun etarlicha uzoq vaqt
tinchlantirdi. Bir necha yil davomida qo'shnilar bilan urushishdan ozod bo'lib, u
o'zining harbiy sa'y-harakatlarini Matsudaira (1566 yildan keyin, Tokugava)
hududida isyonkor buddist mazhab guruhlarini tormozlashga yo'naltirdi. Shu bilan
birga, u o'zining kichik armiyasining qo'mondonlik tuzilmasini takomillashtirish,
fuqarolik boshqaruvchilarini tayinlash, soliqqa tortish, huquqni muhofaza qilish va
sud jarayonlarini shakllantirish va amalga oshirish uchun ko'p kuch sarfladi. 1560-
yillarning oxirlarida Imagava domeni parchalanib ketdi va Ieyasu imkon qadar
sharqqa kengaydi. 1570-yilda bu kengayish uning shtab-kvartirasini sharqqa,
kichik qirg'oq bo'yidagi Hamamatsu shahriga ko'chirishga olib keldi, u
rivojlanayotgan domenning savdo va strategik markaziga aylandi. Hozirgi qudratli

Nobunaga bilan ittifoqiga tayanib, Ieyasu endemik urushdan omon qoldi va asta-
sekin o'z hududini kengaytirdi, to 1580-yillarning boshlarida u serhosil va aholi
gavjum hududni boshqaradigan muhim daimyoga (feodal baron) aylandi. Okazaki
shahridan sharqqa tomon Hakonedagi tog 'to'sig'igacha cho'zilgan 9
.
1582 yilda Nobunaga qo'zg'olonchi qo'l ostidagi tomonidan yaralangan va
o'z joniga qasd qilgan; Toyotomi Xideyoshi, uning eng zo'r generali tezda o'lim
uchun qasos oldi va Nobunaganing nufuzli siyosiy mavqeini egallashga harakat
qildi. Ieyasu, o'sha paytda hayotning eng yuqori cho'qqisida, uning asosiy raqibi
sifatida paydo bo'ldi. Bir necha qonli, ammo qat'iy bo'lmagan to'qnashuvlardan
so'ng, ehtiyotkor Ieyasu sadoqat va'dasini taklif qildi va Xideyoshi Ieyasu
domenini buzilmasdan qoldirishdan mamnun edi. 1580-yillarning qolgan qismida,
Xideyoshi Yaponiyaning janubi-g'arbiy qismidagi Daimyo ustidan nazoratni faol
ravishda kengaytirganda, Ieyasu qo'lidan kelganicha o'zini mustahkamladi. U o'z
vassal kuchini kengaytirishda, domenining mahsuldorligini oshirishda va
boshqaruvining ishonchliligini oshirishda davom etdi. 1586 yilda esa xavfsizlikni
kuchaytirish maqsadida u o'z qarorgohini sharqqa, Xideyoshidan uzoqroqqa, bir
necha yillar avval garovda sifatida bilgan Sumpu shahriga ko'chirdi.
Xojoning zabt etilishi. 1589 yilda Xideyoshi Hakone tog' to'sig'ining
sharqida katta tumanni egallagan Xojo Daimyodan bo'ysunish va'dasini olishga
qaror qildi. Xojo bo'ysunishdan bosh tortganida, Xideyoshi va Ieyasu katta armiya
va flotni safarbar qildilar, ular Odavaradagi dengiz bo'yidagi qal'alarida Xojo
kuchlarini blokirovka qildilar. Uzoq va sabr-toqatli qamaldan so'ng, Xojo
ochlikdan o'tib, taslim bo'ldi. Xideyoshining taklifiga ko'ra, Ieyasu sharqdagi Xojo
domeni evaziga Hakone g'arbidagi qirg'oq provinsiyalarini topshirdi. U imkon
qadar tezroq minglab vassallarni, ularning harbiy jihozlarini va uy xo'jaliklarini
Edo baliqchi qishlog'i (zamonaviy Tokio) yaqinidagi kichik qal'a va qishloq
9
A.L. SADLER , The Maker of Modern Japan: The Life of Tokugawa Ieyasu (1937, reprinted 1977),

joylariga ko'chirdi, Kyoto yaqinidagi Xideyoshi qarorgohidan deyarli bir oylik
yurish. 1590-yillarda Ieyasu, Yaponiyaning g'arbiy qismidagi bir nechta buyuk
Daimyolardan farqli o'laroq, Xideyoshining Koreyaga qilgan ikkita halokatli
harbiy ekspeditsiyalarida qatnashishdan qochdi. Buning o'rniga, u o'z kuchlarini
oqilona joylashtirish va o'z domenini imkon qadar xavfsiz qilish uchun yangi
erlariga ko'chirilishi bilan berilgan imkoniyatdan foydalandi. U o'zining eng kuchli
vassallarini o'z hududining perimetri bo'ylab va asosiy kirish yo'llari bo'ylab
joylashtirdi va eng kuchli va o'zi uchun eng xavfli bo'lganlarni Edo yaqinida
saqladi.
Keyin u shahar yaqinidagi katta er uchastkalarini tayinlangan amaldorlar
tomonidan to'g'ridan-to'g'ri ma'muriyat ostiga qo'ydi va shu tariqa o'z qasri
aholisiga eng ko'p oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta'minlanishini ta'minladi va
soliqni tartibga solish uchun yer va mulkni batafsil o'rganib chiqdi. Shuningdek, u
barcha qishloq aholisining qurollarini musodara qildi va shu bilan dehqonlar
qo'zg'oloni ehtimolini kamaytirdi va o'zining yangi qal'a shahriga malakali
hunarmandlar va tadbirkorlarni jalb qilish uchun astoydil harakat qildi. U qal'asini
kengaytirish, shahar o'sishini osonlashtirish va shahar aholisini suv bilan ta'minlash
uchun muhandislik loyihalarini amalga oshirdi. 1598 yilda Xideyoshi vafot
etganida, Ieyasu butun Yaponiyadagi eng katta, eng ishonchli armiya va eng
samarali va eng yaxshi tashkil etilgan domenga ega edi.
Xideyoshining o'limi Daimyo o'rtasida yana bir hokimiyat kurashini keltirib
chiqardi va Ieyasu, Hideyoshining sobiq vassal maslahatchilarining eng kuchli va
eng hurmatlisi sifatida, bu kurashda bir fraktsiyaning rahbari bo'ldi. Qo'shinlar
1600 yilning kuzida Kyoto shahridan 80 km shimoli-sharqda joylashgan
Sekigaharada to'planishdi va keyingi jangda Ieyasuning sharqiy armiyasi g'alaba
qozondi.

Tokugava Ieyasuning Yaponiyadagi mahorati. Bu g'alaba Ieyasuni
Yaponiyaning so'zsiz xo'jayiniga aylantirdi va u o'z mahoratini doimiy qilish uchun
tezda harakat qildi. Xuddi oldingi yillarda u har qanday harbiy yutuqlarni o'zining
yangi ehtiyojlariga mos ravishda ma'muriy tartib-qoidalarni o'zgartirish orqali
ta'minlagani kabi, Sekigahara jangidan keyin u Daimyoni o'zgartirish bo'yicha
keng ko'lamli loyihani boshladi. Bu jarayonda u ko'plab sobiq dushmanlarini o'z
erlaridan mahrum qildi, bir qancha ittifoqchilarini omon qolgan dushmanlar
yaqinidagi strategik joylarga joylashtirdi va o'zi va eng sodiq vassallari uchun
markaziy Yaponiyaning katta qismini to'g'ridan-to'g'ri nazorat qilishni ta'minladi.
Keyin, strategik markazni qo'lga kiritib, u keyingi bir necha yil ichida Daimyo,
imperator saroy zodagonlari va ruhoniylarini, shuningdek, o'z vassallarini cheklash
uchun qoidalar chiqarish va nazorat organlarini yaratish orqali o'z nazoratini
yanada ishonchli qilish uchun davom etdi 10
.
1603 yilda kuchsiz, ammo obro'li imperator saroyi yillar davomida Ieyasuga
uning kuchayib borayotgan kuchini aks ettiruvchi unvonlar berib, uni syogun
(generalissimo) etib tayinladi va shu tariqa Yaponiyadagi bu eng qudratli Daimyo
mamlakatda tinchlikni saqlashga rasman vakolatli shaxs ekanligini tan oldi.
imperatorning ismi. Ikki yil o'tgach, Ieyasu rasman nafaqaga chiqdi, Edoni
Sumpudagi eski uyining yanada yoqimli muhitiga qoldirdi va shogun unvonini
o'g'li Hidetadaga topshirdi va shu bilan unvon Tokugavaning merosxo'r huquqi
sifatida tan olinishini ta'minlash niyatida edi. Syogun, keyin esa nafaqadagi syogun
sifatida Ieyasu tashqi ishlar uchun mas'uliyatni o'z zimmasiga oldi, bu mas'uliyatni
u mamnuniyat bilan qabul qilganga o'xshaydi. Xitoydagi Ming sulolasi
zaiflashganligi va chet elda katta ta'sirga ega bo'lmaganligi sababli, odatda Xitoy
bilan bog'liq bo'lgan Yaponiya tashqi siyosati portugal, golland va inglizlarning
10
CONRAD D. TOTMAN , Tokugawa Ieyasu, Shogun: A Biography (1983), is a later treatment, and Politics in the
Tokugawa Bakufu, 1600–1843, ch. 1 (1967, reissued 1987),

savdo so'rovlariga javob berishdan iborat edi. Yaponiyada prozelitizm qilish
huquqi. Ieyasu savdo-sotiqni mamnuniyat bilan qabul qildi va unda o'qotar qurol,
tijorat foydasi va umumiy ma'lumot olish vositasini ko'rdi.
Biroq, 1612 yilga kelib, ba'zi diplomatik voqealar keksa askarni
missionerlar, hech bo'lmaganda, u juda mashaqqatli tarzda qurilgan siyosiy
tuzumga dunyoviy tahdidning bir qismi ekanligiga ishontirdi va keyingi ikki yil
ichida u missionerlikni to'xtatish uchun choralar ko'rdi. faoliyat ko'rsatib, o'z diniy
e'tiqodlariga to'sqinlik qiladilar. Ieyasu o'zining vorislari o'ttiz yil davomida davom
ettirishi kerak bo'lgan tendentsiyani boshladi, toki Yaponiyada xristianlik deyarli
yo'q qilinmaguncha va Nagasakida faqat tashqi savdo belgisi saqlanib qoldi.
Sekigaharadan keyingi yillarda Ieyasuning doimiyyo o'tkazmalari va siyosiy
islohotlari uning mavqeini sezilarli darajada mustahkamladi, lekin u Daimyodan
ehtiyot bo'ldi va 1604 yildan 1614 yilgacha Hidetada ularni Edo qal'asini qurish va
kengaytirishda ushlab turdi. Yillar davomida minglab kemalar va o'n minglab
odamlar uzoq nuqtalardan Edoga ulkan toshlar va katta yog'ochlarni tashishda
ishladilar. O'limiga qadar Ieyasu dunyodagi eng katta qasrni, keng xandaklar
tarmog'ini, baland tosh devorlarni, uzun yog'och parapetlarni, ulkan
darvozaxonalarni va guruch va tangalarga to'la katta yong'inga chidamli
omborlarni qurdi. Uning atrofida Daimyo asosan garov sifatida yashagan qasrlar
yotardi. Edo hunarmandlar, savdogarlar, kotiblar va mardikorlar bilan to'la gavjum
shahar va portga aylandi 11
.
Qolgan raqiblarni yo'q qilish. Ushbu buyuk qurilish harakati Ieyasuni
kuchliroq qildi va sarflangan xarajatlar Daimyoni ancha kambag'al qildi. Shunga
qaramay, Ieyasu hali ham o'z oilasining boyligi xavfsiz ekanligini his qilmadi,
chunki u Tokugava oilasining shubhasiz harbiy qudrati shubhasiz siyosiy huquqqa
11
NAKAMURA KŌYA , Ieyasu den (1965), is a sympathetic scholarly biography (in Japanese) by the preeminent
scholar of Ieyasu.

aylanishi kerakligini yaxshi bilardi. Hidetada syogun bo'lsa-da, bu qonuniy
hokimiyat masalasini hal qilmasdi, chunki Hideyoshining o'g'li Xideyori qoldi; va
hatto Osakadagi buyuk qasrida ulg'ayganida ham, bola asta-sekin ko'proq jangchi
izdoshlariga ega bo'ldi va Tokugava qonuniyligiga haqiqiy tahdid sifatida paydo
bo'la boshladi.Biroq, 1614 yilga kelib, Xideyoshining sobiq kuchli izdoshlari vafot
etdi va Ieyasu bu so'nggi potentsial raqibni xavfsiz tarzda yo'q qilishga qodirligini
his qildi. Etarlicha keskinlik paydo bo'lgandan so'ng, u o'z qo'shinlarini safarbar
qildi va ikkita dahshatli va ta'sirli bo'lmagan yurishlarda, keksa jangchi nihoyat
Osakadagi buyuk qal'ani qisqartirdi va uning mahbuslarini yo'q qildi. Keyin u
Tokugava kuchlari uchun qulayroq hududiy tuzatishlar kiritdi va yana Sumpudagi
uyiga qaytdi. Bir yil o'tgach, 1616 yilda u kasal bo'lib vafot etdi, bir asrlik
jangchilar urinishgan va muvaffaqiyatsizlikka uchragan narsaga erishdi: u o'z
oilasiga mustahkam ustunlik va Yaponiyaga barqaror tinchlik olib keldi.

Xulosa
Tokugava Ieyasu tomonidan asos solingan. Davlatn" mustaxkamlash uchun
Tokugava hukmdorlari bir necha bor islohotlar o’tkazishgan. Xususan, har bir
tabaqaning majburiyati va huquqi qat iy belgilab berilgan; dehqonlar yergaʼ
biriktirib qo’yilgan; savdosudxo’rlik kapitali taraqqiyoti cheklangan, knyazlar
ustidan qat iy siyosiy nazorat o’rnatilgan. Mamlakatdagi tartiblarni o’zgarishsiz
ʼ
saqlab qolish, shuningdek, tashqi xavfxatarning oldini olish maqsadida T.
hukumati 17-asrning 30-yillarida Yaponiyani tashki dunyodan ajratib qo’ygan. 18-
asr oxirida T. davlati tanazzulga uchragan. 1853-yil AQSH harbiy kemalari
mamlakatga bostirib kirgan. AQSH va Yevropa davlatlari T. hukumatining
Yaponiyani tashki dunyodan ajratib qo’yish siyosatini bekor qilishga majbur qilib,
1854—58-yillarda u bilan tengsiz Ansey bitimlarini imzolashgan. 1867—68
yillardagi Meydzi isin inkilobi natijasida T. hokimiyati barham topgan.

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1. NAKAMURA KŌYA , Ieyasu den (1965), is a sympathetic scholarly biography (in
Japanese) by the preeminent scholar of Ieyasu.
2. "Tokugawa" . Lexico UK English Dictionary . Oxford University Press . Archived
from the original on November 28, 2020
3. Hall, John Whitney, ed. (1988). The Cambridge history of Japan Vol. 4: Early
Modern Japan . James L. McClain. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
4. Lillehoj, Elizabeth (2011). Art and palace politics in early modern Japan, 1580s-
1680s. Leiden: Brill
5. "Shogunate" . britannica.com . Encyclopædia BritannicaInc. Retrieved October
21, 2020 . The shogunate was the hereditary military dictatorship of Japan (1192–
1867).
6. Hane, Mikiso (2014). Premodern Japan: a historical survey . Perez, Louis G.
(Second ed.). Boulder, CO
7. A.L. SADLER , The Maker of Modern Japan: The Life of Tokugawa Ieyasu (1937,
reprinted 1977),
8. Ravina, Mark (2004). Last Samurai: The Life and Battles of Saigo Takamori . John
Wiley & Sons, 2004

Syogunat davrida yaponiyaning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy rivojlanishi

Sotib olish