Ta’lim jarayonida “keys-stadi” texnologiyasi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	22.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Ta’lim jarayonida “keys-stadi” texnologiyasi

Купить

T A ’ L I M J A R A Y O N I D A “ K E Y S - S T A D I ” T E X N O L O G I Y A S I
Reja:
1. “Keys-stadi” texnologiyasi.
2. Zamonaviy o’qitish amaliyotida o’quv keyslarining turlari.
3. “Keys-stadi” tarkibiy tuzilmasi.
4. Keyslar tipologiyasi.
5. Keys-stadiga asoslangan o’quv topshiriqlari.

So’nggi vaqtlarda “Keys-stadi” metodi xorijiy mamlakatlar ta’limi amaliyotida
muvaffaqiyatli qo’llanib kelinmoqda va bugungi kunda respublika ta’limida ham
tobora ommalashib bormoqda.
“Keys-stadi” texnologiyasi (ingl. “casye” – chemodan, metod, “study” –
muammoli vaziyat; vaziyatli tahlil yoki muammoli vaziyatlarni tahlil qilish) – 1)
talabalarda aniq, real muammoli vaziyatni tahlil qilish orqali eng maqbul
variantlarini topish ko’nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladigan texnologiya;
2) real vaziyatlarni bayon etishda qo’llaniladigan o’qitish texnikasi
Texnologiyaning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
1. Tahlil ko’nikmalari va tanqidiy tafakkurni rivojlantirish.
2. Nazariya va amaliyot birligini ta’minlash.
3. Muammo yuzasidan turli qarashlar va yondashuvlarni namoyish qilish.
4. Qarorlar qabul qilish va uning oqibatlariga doir mulohazalarni taqdim etish.
5. Noaniqliklar mavjud bo’lgan sharoitda muqobil variantlarni baholash
ko’nikmalarini shakllantirish
Darhaqiqat, keys-stadi talabalarni har qanday mazmunga ega vaziyatni o’rganish
va tahlil qilishga o’rgatadi. Uning negizida muayyan muammoli vaziyatni hal
qilish jarayonining umumiy mohiyatini aks ettiruvchi elementlar yotadi. Bular
quyidagilardir: ta’lim shakllari, ta’lim metodlari, ta’lim vositalari, ta’lim jarayonini
boshqarish usul va vositalari, muammoni hal qilish yuzasidan olib borilayotgan
ilmiy izlanishning usul va vositalari, axborotlarni to’plash, ularni o’rganish usul va
vositalari, ilmiy tahlilning usul va vositalari, o’qituvchi va talaba (talaba)
o’rtasidagi ta’limiy aloqaning usul va vositalari, o’quv natijalari. “Keys-stadi”
texnologiyasi dastlab 1870 yilda AQShning Garvard universitetining huquq
maktabida ta’lim jarayonida qo’llanilgan. Ushbu texnologiya Garvard
universitetining biznes maktabida 1920 yilda qo’llanila boshlangan. Keyslarning
ilk to’plami 1925 yilda biznes haqidagi Garvard universiteti hisobotlari asosida
chop etilgan . Hozirda texnologiya xorijiy mamlakatlarda iqtisodiyot, biznes
sohalarida ham keng qo’llanilmoqda. O’zbekistonda mazkur texnologiyani ta’lim
jarayoniga tatbiq etish yo’lidagi harakatlar mustaqillik yillarida faollashdi.

Ta’limda qo’llaniladigan “Keys-stadi”ning tayyor variantlari hammavjud
bo’lib, ularni sotib olish mumkin. Biroq, eng samarali yo’l har bir fan bo’yicha
keyslarning mustaqil yaratilishiga erishishdir. Birgina Garvard universitetida yiliga
700 ta keys ishlab chiqiladi. Ularning narxi 10 $. Ammo ba’zi keyslarning narxi
500 ta 1000 $ gacha. London biznes maktabi va boshqa biznes maktablar o’zlarida
340 nafarga yaqin ishtirokchilarni birlashtirgan holda keyslarni yaratish bilan
shug’ullanadi. Texnologiya talabalarda predmetni o’zlashtirishga bo’lgan
qiziqishni, amaliy ko’nikmalarni, vaziyatni tahlil qilish va to’g’ri qaror qabul
qilishga nisbatan ijodiy yondashish malakalarini rivojlantiradi, turli muammoli
vaziyatlar va ularni hal qilish asosida ular tomonidan bilimlarning faol
o’zlashtirilishi uchun imkoniyat yaratadi. “Keys-stadi” yordamida talabalar
quyidagi ko’nikma, malakalar ga ega bo’ladi:
1. Tahliliy ko’nikmalar (ma’lumotlarni axborotlardan ajrata olish, ularni
turkumlashtirish, ma’lumotlarni zarur va nozarurga ajratish, tahlil qilish, taqdim
etish; buning uchun shaxs aniq, mantiqiy fikrlay olishi kerak).
2. Amaliy ko’nikmalar (muammoning murakkabligidan kelib chiqib, real
vaziyatni tahlil qila olish, eng muhim nazariya, metod va tamoyillarni qo’llay
bilish).
3. Ijodiy ko’nikmalar (bunda mantiqiylik asosida vaziyat (muammo)ni yechish
muhim emas, balki ijodiy yondashuv asosida muammoning bir necha yechimlarini
topish va ularni tahlil qilish talab etiladi).
4. Muloqot ko’nikmalari (unga ko’ra talaba bahs-munozara olib borish, o’z
nuqtai nazarini himoya qilish, qaroriga boshqalarni ishontirish, juda qisqa va
ishonarli hisobotni tayyorlash ko’nikmalarini o’zlashtira bilishi zarur).
5. Ijtimoiy ko’nikmalar (qarorni muhokama qilish jarayonida talabalar
boshqalarning xatti-harakatini tahlil qilish, boshqalarni tinglay bilish, bahsda
o’zgalarning fikrlarini qo’llab-quvvatlash, ilgari surilgan fikrga qarama-qarshi
fikrni bildira olish va o’zini boshqara olishi lozim).
6. O’z-o’zini tahlil (bahs-munozara jarayonida o’zini tuta bilishi, boshqalarga
namuna bo’lishi muhim) Har o’qituvchi keys-stadiga asoslangan o’quv

topshiriqlarining puxta asoslanishiga erisha olishi lozim. Keys topshiriqlarining
amaliydidaktik xarakterga ega bo’lishi uchun ularni ishlab chiqishda quyidagilarga
e’tiborni qaratish talab etiladi:
O’quv keyslarining muhim xarakterli jihatlari talabalarga muammoli vaziyatni
hal etish yuzasidan talabalar e’tiboriga adabiyotlar ro’yxatining taqdim etilishi,
ularga metodik ko’rsatma, yo’riqnomalarning berilishi va albatta, o’qituvchi
tomonidan muammoning yechimi bo’yicha o’z variantining taqdim etilishi
sanaladi. Adabiyotlar ro’yxati o’rganilayotgan muammoga bevosita taalluqli
bo’lishi zarur. Keyslarni yechishga doir metodik ko’rsatma, yo’riqnomalar
taxminan shunday bo’lishi mumkin:
1. Keys (muammo) bilan tanishing.
2. Muammoning dolzarbligini baholang.
3. Muammoning dolzarbligini dalillar yordamida izohlang.
4. Keys (muammo)ni samarali yechish yo’llarini aniqlang.
5. Keys (muammo)ning samarali yechimini belgilovchi metod va
texnologiyalarnitanlang.
6. Keys (muammo)ning samarali yechimini kafolatlovchi faraz (ilmiy
faraz)larni shaklantiring.
Xorijiy mamlakatlar ta’limi amaliyotida keyslar amaliy va ilmiy tadqiqotlarini
tashkil etish maqsadida qo’llanilishi sababli ular odatda murakkab tarkibiy tuzilma
hamda o’rtacha (Yevropa), katta (AQSh) hajmga ega bo’ladi. Ko’p holatlarda
keyslar birgina mashg’ulot jarayonida hal qilinmay, balki butun bir semestr, hatto
o’quv yili davomida yechiladi. Ularning bu boradagi tajribalaridan bitiruv
malakaviy ishlari (bakalavriat), magistrlik dissertasiyalari (magistratura), bitiruv
loyiha ishlari (malaka oshirish kurslari)da foydalanish maqsadga muvofiqir. O’quv
materialining xarakteridan kelib chiqqan holda oddiy, murakkab tarkibiy tuzilishga
ega bo’lmagan, ya’ni mini testlardan ham foydalanish amaliy qiymatga egaligi
ta’lim amaliyotida o’z tasdig’ini topgan. Aytib o’tilganidek, xorijiy mamlakatlar
katta hajmli, murakkab ilmiytadqiqot xarakteriga ega keyslar ko’p qo’llaniladi va
ularni hal etish butun bir semestr, hatto o’quv yili davomida amalga oshiriladi.

O’zbekiston sharoitida ham ushbu keyslaran samarali foyalanish mumkin. Shu
bilan birga o’rganilgan mavzuni mustahkamlash maqsadida kichik hajmli, sodda –
mini keyslardan ham foydalanish foydadan holi emas. Murakkab va oddiy mini
keyslar o’rtasidagi eng muhim farqlar – ularning hajmi, murakkablik darajasi va
tarkibiy tuzilmasida aks etadi. Murakkab keys (muammoli vaziyat)lar quyidagi
tarkibiy tuzilmaga ega bo’ladi:
1. Pedagogik annotasiya.
2. Kirish.
3. Keys (muammo)ning bayoni.
4. Keys (muammo)ni yechish yuzasidan topshiriq (yoki savol)lar.
5. Foydalanish uchun adabiyotlar ro’yxati.
6. Metodik ko’rsatmalar.
7. Keysni yechish jarayoni (tahlil va yechim variantlarini ilgari surish,
variantlar maqbulligini tekshirish).
8. Keys yechimi bo’yicha taqdimotni tashkil etish
9. Keys yechimini tahlil qilish.
10. O’qituvchi (keysolog)ning yechimi
Mini keyslar uchun quyidagi tarkibiy tuzilmaga egalik xarakterlidir:
1. Keys (muammo)ning bayoni.
2. Keys (muammo)ni yechish yuzasidan topshiriq (yoki savol)lar.
3. Foydalanish uchun adabiyotlar ro’yxati.
4. Metodik ko’rsatmalar.
5. Keysni yechish jarayoni (tahlil va yechim variantlarini ilgari surish, variantlar
maqbulligini tekshirish).
6. Keys yechimi bo’yicha taqdimotni tashkil etish.
7. Keys yechimini tahlil qilish.
8. O’qituvchi (keysolog)ning yechimi Anglanganidek, ta’lim jarayonida o’quv
keyslarini qo’llashda jarayon (mashg’ulot) yakunida albatta o’qituvchi
(keyolog)ning yechimi taqdim etilishi zarur. Buning didaktik ahamiyati bu yechim
asosida talabalarning o’z o’quv-bilish harakatlarining qanchalik to’g’ri, samarali,

maqsadga muvofiq amalga oshira olganliklarini tahlil qilish, solishtirish, yo’l
qo’ygan xatolarini aniqlash imkoniyatini yaratishi bilan belgilanadi. Keyslar
tipologiyasida o’quv topshirig’ini taqdim etish usuli savolli hamda topshiriqli
bo’lishi ko’rsatilgan. Shunga ko’ra talabalarning e’tiborlariga havola etiladigan
keyslar yoki savolli, yoki topshiriqli bo’lishi mumkin. Agar keys savolli-keys
bo’lsa, u holda muammo yoki muammoli vaziyatni tahlil qilish va yechishga oid
bir necha savollar keltiriladi.
M:1. Yoshlarning “ommaviy madaniyat” ta’siriga berilishining asosiy omillari
nimalardan iborat?
2. Yoshlarning “ommaviy madaniyat” ta’siriga berilishlarida OAVning o’rni va
rolini qanday aniq dalillar asosida baholay olasiz? Agar keys topshiriqli-keys
bo’lsa, u holda keysni yechish jarayonida bajarilishi zarur bo’lgan topshiriqlar
beriladi.
M: 1. Yoshlarni “ommaviy madaniyat” ning salbiy ta’siridan himoyalash
omillarini aniqlang.
2. Yoshlarda “ommaviy madaniyat”ga qarshi immunitetni samarali
shakllantirish yo’llarini belgilang. Odatda keyslarni tayyorlashda darslik va o’quv
qo’llanmalardan, balki ommaviy axborot vositalari, jumladan, Internet
materiallaridan ham maqsadli foydalanish mumkin. Pedagogik turkum fanlarni
o’qitishda qo’llaniladigan keyslarni ularning xarakteriga ko’ra B. Blum
taksonomiyasi (bilish-tushunish- anglash-tahlil-sintez-qo’llash tizimi) ga muvofiq
bir necha guruhga ajratish mumkin.

FOYDALANILADIGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.A:8. Pedagogy and Practice: Teaching and Learning in Secondary Schools.
2. A:9. Michael Uljens.School Didactics and Learning: A School Didactik Model
Framing an Analysis of Pedagogical Implications of Learning Theory 2008-y.
3. A:10. John Dewey, how we think (1910). Martin, Jay.The Education of John
Dewey. (2003) Columbia University Press.Gutek Gerald L. (2009) New
Perspectives on Philosophy and education. Pearson Education Inc.
4.A:6. Pedagogic texnologiyalar va pedagogic mahorat. 2009. Tosh.H.T. Omonov,
N.X. Xo’jayev, S.A. Madyarova.
5. A:2. Azizxo`jaeva N.N. «Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat» -T.:
2003 – 174 b
6. A:1. “Innovatsion ta’lim texnologiyalari vapedagogik kompetentlik”-T.:2016
N.A. Muslimov, M. Usmonboveya
7. Bespalko V.P. Pedagogika i progressivn ы ye texnolog. obucheniya. - M., 1995.
8. A:5. Ishmuxamedov R., Abduqodirov A., Pardayev A. Ta’limda innovasion
texnologiyalar. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Iste’dod” jamg’armasi.
Toshkent, 2008 yil, 180 bet -------------
9. A:4. Sayidahmedov N., Ochilov M., Yangi pedagogik texnologiyalarning
mohiyati va zamonaviy loyihasi T., 1999.-55b
10. A:7. Selevko G.K. Sovremennie texnologii. Moskva, Narodnoe obrazovanie.
199 R.A. Mavlonova,
11. Pityukov V.Yu. Osnov ы pedagogicheskoy texnologii. – M.: Gnom-press, 1999.
12.A:3. Yo`ldoshev J, Usmonov S. Pedagogik texnologiya asoslari. Toshkent.
O`qituvchi, 2004.

Ta’lim jarayonida “keys-stadi” texnologiyasi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish