Ta’lim samaradorligini ta’minlashda zamonaviy ma’ruzalarning o‘rni - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	86.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Ta’lim samaradorligini ta’minlashda zamonaviy ma’ruzalarning o‘rni

Купить

О‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA О‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI FIZIKA KAFEDRASI 5 1 40 2 00 – FIZIKA TA’LIM YO‘NALISHI BITIRUVCHISI BOBOMURODOVA GULXAYO MUZAFFAR QIZININING BAKALAVR DARAJASINI OLISH UCHUN YOZGAN « Ta’lim samaradorligini ta’minlashda zamonaviy ma’ruzalarning o‘rni » MAVZUSIDAGI BITIRUV MALAKAVIY ISHI Ilmiy rahbar: dots. G. S. Uzoqova Himoyaga tavsiya etilsin: ______________ Fizika –matematika fakulteti dekani, prof. A.Q.Tashatov “ ––––– “ ––––––––––2016 yil QARSHI -2016 О‘ qitishga an’anaviy va rivojlantiruvchi ta’lim modellarini qiyoslanishi

MAVZU:« TA’LIM SAMARADORLIGINI TA’MINLASHDA ZAMONAVIY MA’RUZALARNING O‘RNI» MUNDARIJA KIRISH ………………………………………………………………………… 1-BOB. TA’LIM SAMARADORLIGINI TA’MINLASHDA ZAMONAVIY MA’RUZALARNING O‘RNI 1.1- § . Zamonaviy ma’ruzalarning ta’lim tizimidagi o‘rni……………………. 1.2-§. Ta’lim bosqichlarida ma’ruza turlari va tashkil etish texnologiyalari tahlili … 1. 3 - § Rivojlantiruvchi ta’limda ma’ruzalarning o‘rni. ………………………. 2- BOB. FIZIKA TA’LIMIDA ZAMONAVIY MA’RUZALARNI TASHKIL ETISHNING ILMIY-METODIK ASOSLARI 2.1- § Muammoli ma’ruzalarni tashkil etish usullari …………… …………… . 2.2- § Zamonaviy ma’ruzalarni loyihalash bosqichlari ………………………….. XULOSA …………………………………………………………………………… ADABIYOTLAR RО‘YXATI ……………………………………………… … О‘ qitishga an’anaviy va rivojlantiruvchi ta’lim modellarini qiyoslanishi2

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yuksak bilimli va intellektual rivojlangan avlodni tabiyalash–mamlakatni barqaror taraqqiy ettirish va modernizatsiya qilishning eng muhim sharti” mavzusidagi xalqaro konferensiyaning ochilish marosimidagi nutqida ta’kidlangan “ O‘quv jarayoniga yangi axborot-kommunikatsiya va pedagogik texnologiyalarni, elektron darsliklar hamda multimedia vositalarini keng joriy etish hisobiga mamlakat maktablari, kasb-hunar kollejlari va litseylarida, oliy ta’lim muassasalarida ta’lim berish sifatini tubdan yaxshilash ....” dek o‘ta muhim vazifalar ta’lim tizimini yuqori sifat darajasida tashkil qilish zarurligini ko‘rsatadi. Ta’lim jarayoni sifati ta’lim standartlari, ta’lim dasturlari, ta’lim jarayoniga jalb qilingan professor-o‘qituvchilar ilmiy salohiy

to‘g‘ri tashkil etishni talab etadi. Hozirgi zamonaviy ta’lim jarayonida ta’lim modeli va tashkiliy shakli o‘rtasidagi bog‘lanishni ko‘rsatuvchi ko‘plab misollarni keltirish mumkin. Masalan, yuqori sur’atda rivojlanayotgan ochiq masofaviy ta’lim boshqa ta’lim modellarida uchramaydigan yangi, jumladan virtual, videokonferensiya kabilarni o‘z ichiga olgan tashkiliy shakllarni yuzaga keltirdi. Lekin, oliy ta’lim tashkiliy shakllarining tashkil etuvchi elementlari nomi qanday yangi shakl olmasin, baribir asosiy ta’lim shakli bo‘lib ma’ruza, amaliy mashg‘ulotlar, laboratoriya ishlari, seminarlar, mustaqil ishlar va amaliyotlar bo‘lib qolmoqda va bular ichida ma’ruza talabalarni nazariy bilim olishlarida, amaliy ko‘nikmalar hamda malakalarini shakllantirishlarida muhim o‘rin tutmoqda. Ma’ruzalar

metodologik, rivojlantiruvchi, tashkiliy - yo‘naltiruvchi xususiyatlari hamda zamonaviy ta’lim jarayonida ta’lim modeli va tashkiliy shakli o‘rtasidagi bog‘lanish tadqiq qilingan. Tadqiqotning о‘rganilganlik darajasi Ta’kidlash lozimki, ma’ruzalar - zamonaviy ta’lim tizimida o‘qitishni tashkil etishning yetakchi shakli ekanligi saqlanib qolgan holda, uning turlari, shakli va mazmunini intensiv rivojlanishi zarur. Albatta ma’ruzaning turi, shakli, mazmuni va funksional vazifasi ta’lim beruvchi va ta’lim oluvchi o‘rtasidagi o‘zaro, birgalikdagi faoliyatni belgilaydi. Fizika o‘qitish sifati va samaradorligini oshirish yo‘llaridan biri – fizika ta’limida zamonaviy ma’ruzalarni klassik ta’lim modeli doirasida, zamon talablariga muvofiq takomillashib tashkil etish - pedagogik muammo hisoblanadi.

Bitiruv malakaviy ishning predmeti. Fizika o‘qitish sifati va samaradorligini oshirish yo‘llaridan biri – fizika ta’limida zamonaviy ma’ru- zalarning o‘rni, uni klassik ta’lim modeli doirasida, zamon talablariga muvofiq takomillashtiib tashkil etish yо‘llariga bag‘ishlangan о‘quv materiallari mazmuni, shakli va tamoyillari. Bitiruv malakaviy ishning vazifalari. 1. Bitiruv malakaviy ish mavzusiga doir ilmiy-metodik, pedagogik, didaktik manbalarni о‘rganish, tahlil qilish; 2. О‘rganilayotgan mavzu dolzarb pedagogik muammo ekanligini nazariy jihatdan asoslash; 3. O‘rta maxsus va oliy ta’lim tizimida fizikadan zamonaviy ma’ruzalarning ta’lim tizimidagi o‘rni, rivojlantiruvchi ta’limda ma’ruzalarning ahamiyatini asoslash; 4. Ma’ruzalarni klassik ta’lim modeli doirasida, zamon talablariga muvofi

bilimlarni о‘quvchilarga yetkazib berish, ularda ma’lum faoliyat yuzasidan kо‘nikma va malakalarni hosil qilish, ular tomonidan egallangan sistemali bilim, kо‘nikma hamda malakalar darajasini baholash о‘qituvchidan yuksak pedagogik mahorat hamda ta’lim jarayoniga nisbatan yangicha yondashuvni talab etadi . Fizika ta’limiga ta’lim samaradorligini ta’minlashda zamonaviy ma’ruza larning o‘rni, rivojlantiruvchi ta’limda ma’ruza turlari, zamonaviy ma’ruzalarni tashkil etishning ilmiy-metodik asoslarini ishlab chiqish dolzarb pedagogik mua- mmolardan biri ekanligi nazariy jihatdan asoslangan. Fizika fani bo‘yicha zamonaviy ma’ruzalarni tashkil etish texno- logiyalarning tadbiq etishga doir ilmiy metodik tavsiyalar ishlab chiqilib, samaradorlik darajasi aniqlangan. Bitiruv malakaviy ishining ilmi

1-BOB. TA’LIM SAMARADORLIGINI TA’MINLASHDA ZAMONAVIY MA’RUZALARNING O‘RNI 1.1- § . ZAMONAVIY MA’RUZALARNING TA’LIM TIZIMIDAGI O‘RNI O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yuksak bilimli va intellektual rivojlangan avlodni tabiyalash–mamlakatni barqaror taraqqiy ettirish va modernizatsiya qilishning eng muhim sharti” mavzusidagi xalqaro konferensiyaning ochilish marosimidagi nutqida ta’kidlangan “ O‘quv jarayoniga yangi axborot-kommunikatsiya va pedagogik texnologiyalarni, elektron darsliklar hamda multimedia vositalarini keng joriy etish hisobiga mamlakat maktablari, kasb-hunar kollejlari va litseylarida, oliy ta’lim muassasalarida ta’lim berish sifatini tubdan yaxshilash ....” dek o‘ta muhim vazifalar ta’lim tizimini yuqori sifat darajasida tashkil qilish zarurligini ko‘rsatadi. Ta’lim

modelining mohiyatini ochib beradi. Ta’lim modeli va tashkiliy shakl o‘rtasidagi bunday simmetrik bog‘lanish professor-o‘qituvchiga o‘z faoliyatida ta’lim jarayonini qanday tashkil etishni to‘g‘ri tanlashga yordam beradi. Hozirgi zamonaviy ta’lim jarayonida ta’lim modeli va tashkiliy shakli o‘rtasidagi bunday bog‘lanishni ko‘rsatuvchi ko‘plab misollarni keltirish mumkin. Masalan, yuqori sur’atda rivojlanayotgan ochiq masofaviy ta’lim boshqa ta’lim modellarida uchramaydigan yangi, jumladan virtual, videokonferensiya kabilarni o‘z ichiga olgan tashkiliy shakllarni yuzaga keltirdi. Lekin, oliy ta’lim tashkiliy shakllarining tashkil etuvchi elementlari nomi qanday yangi shakl olmasin, baribir asosiy elementlar bo‘lib ma’ruza, amaliy mashg‘ulotlar, laboratoriya ishlari, seminarlar, mustaqil ish

XIX asr oxiri va XX asr boshlariga kelib o‘qitish uslublari “faol” va “nofaol” turlarga ajratila boshlandi. Ma’ruzalarda talabalar faqat eshitish imkoniyatiga ega ekanliklari, o‘zlari mavzu bo‘yicha hech bir ma’lumot qo‘shish, o‘z fikrlarini bildirish imkoniyatlari kamligi sababli, ma’ruza o‘qitishning “nofaol” shakliga kiritilib, ma’ruzalar o‘qitish davomida muhim rol o‘ynamaydi degan fikrlar ham paydo bo‘lgan. Ijtimoiy muhitning o‘zgarishi va ta’lim jarayonidagi tezkor o‘zgarishlar ta’limning tashkiliy shakli va modeliga ham ta’sir etdi. Mamlakatimizdagi oliy ta’lim muassasalarida ma’ruzaga o‘quv jarayonida yetakchi o‘rin berilgan va fan uchun ajratilgan o‘quv yuklamasining deyarli 1/2 yoki1/3 qismi ma’ruza mashg‘ulotlari uchun ajratilgan. Shuningdek, bugungi kunda ta’lim jarayonida ma’r

animatsion ma’ruzalar mavjud bo‘lgan bir vaqtda ma’ruzani o‘qitishning “nofaol” shakli sifatida ikkinchi o‘ringa qo‘yish va uni o‘quv jarayonidan chiqarish lozimligini yoqlashmoqdalar. Shuningdek:  ma’ruza- boshqa shaxs(ma’ruzachi) fikrini nofaol qabul qilishga o‘rgatadi, mustaqil fikrlashga to‘sqinlik qiladi.  ma’ruza- mustaqil ta’lim samaradorligini pasaytiradi.  ma’ruza- qachonki o‘quv adabiyotlari yo‘q yoki yetarli bo‘lmasagina zarur.  ma’ruzani ayrim talabalar tushunishga ulgurishsa, ayrimlari faqat ma’ruza matnini mexanik yozib boradilar xolos. Ma’ruzaga qarshi fikrdagi pedagoglar ma’ruzani o‘quv jarayonida yordamchi tashkiliy shakl sifatida qarab, yetakchi shakl sifatida talabalarning mustaqil ishlarini hamda turli ko‘rinishdagi guruhli mashg‘ulotlarni ilgari surishmoqda. Agar m

ketma-ketlik asosida nazariy xarakterdagi materiallar o‘qituvchi (ma’ruzachi) tomonidan tinglovchilar e’tiboriga bir tekisda yetkazish usuli hisoblanadi. Ko‘pgina ko‘rsatkichlar bo‘yicha “Ma’lumotni uzatish, yetkazish” eng qiyin uslublardan biri hisoblanadi. Ma’lumotlar va axborotlarni ma’ruza shaklida uzatish oliy ta’lim tizimida tinglovchilarning bilim darajalari, malakasi, tayanch ma’lumotlari va yoshiga, ayrim hollarda jinsiga ham bog‘liq jarayon hisoblanadi. Odatda ma’ruzada tinglovchilar auditoriyasi nofaol qabul qiluvchi sifatida namoyon bo‘ladi. Aslida, ta’lim tizimida zamonaviy ma’ruzaning haqiqiy o‘rni qanday? Bozor iqtisodiyoti munosabatlarining shakllanishi, demokratik va huquqiy davlatning rivojlanishi keng umummadaniyatli dunyoqarashni, kadrlar malakasini qayta tayyorlashni,

 motivatsion ( fanga, bilimga ehtiyoj, nazariyaga ishonch va o‘rganiladigan mavzuning amaliy ahamiyatiga qiziqishni uyg‘otish);  tashkiliy - yo‘naltiruvchi (manbalar va o‘quv adabiyotlariga yo‘naltirish, mustaqil ishni tashkil etish bo‘yicha maslahatlar);  kasbiy-tarbiyaviy ( kasbga sadoqat ruhida tarbiyalash, kasbiy etika va maxsus qobiliyatlarni rivojlantirish);  metodologik (tushuntirish, tahlil qilish, moslashuvchanlik va oldindan bilishning ilmiy uslublari);  baholash va rivojlantiruvchi (fikrlash, idrok qilish, munosabat bildirish, baholash qobiliyatlarini shakllantirish). Hozirgi kunda ma’ruzaning axborot berish, uzatish funksiyasi o‘z ta’sirini yo‘qotmoqda. Bu albatta, axborot-kommunikatsiya vositalari yordamida turli xil axborot manbalarining yuzaga kelganligi bilan bog‘liqdi

Zamonaviy ma’ruza avvalgi o‘qitishning “nofaol” usulidan “faol” usuliga o‘tmog‘i, bahs, munozara, suhbat, muhokama shaklida amaliy ishlarning uyg‘unligi, ya’ni interaktiv usullarda tashkil etilmog‘i lozim. Shu sababli hozirgi vaqtdagi ko‘plab innovatsion uslublar o‘qitishning interaktiv uslublarini qo‘llash bilan bog‘liqdir.Ayrim pedagoglar o‘qitishning interaktiv uslublari deganda zamonaviy o‘quv-vizual materiallaridan (multimedia va animatsion slaydlar, tarqatma materiallar, ma’ruza matnlari, texnik vositalarning modellari, maketlari va b.)dan hamda zamonaviy texnik vositalar (kompyuterlar, elektron doskalar va b.) foydalanish, ma’ruza matnlarini oldindan talabaga taqdim etib, talabaning darsga tayyor bo‘lib kelishini ta’minlash kabilarni tushunishadi. 1.2-§. Ta’lim bosqichlarida ma’ruza

 muammoli;  tashkiliy -yo‘naltiruvchi (yo‘l-yo‘riq, ko‘rsatma beruvchi);  ma’ruza-maslahat;  ma’ruza -muloqot;  hodisaviy ma’ruza . Yuqoridagi ma’ruza turlari ichida muammoli ma’ruzalar alohida e’tiborga ega hisoblanadi. Bunda ma’ruzachi dastlab muammoli vaziyatni hosil qilishi, keyin muammoning mohiyati va tahlilini keltirishi va muammo yechimi bo‘yicha o‘z farazlarini bayon etishi lozim. Ta’kidlash lozimki, ma’ruzalar - zamonaviy ta’lim tizimida o‘qitishni tashkil etishning yetakchi shakli ekanligi saqlanib qolgan holda, uning turlari, shakli va mazmunini intensiv rivojlanishi zarur. Albatta ma’ruzaning turi, shakli, mazmuni va funksional vazifasi ta’lim beruvchi va ta’lim oluvchi o‘rtasidagi o‘zaro, birgalikdagi faoliyatni belgilaydi. Zamonaviy ma’ruzalarning turli xilda ekanligini

Ochiq ma’ruzalar - muayyan fan bo‘yicha o‘quv dasturidagi mavzuni talabalar, shuningdek, shu mavzuga qiziqish bildirgan va maxsus taklif etilgan professor- o‘qituvchilar, olim va mutaxassislar auditoriyasida ma’ruza shaklida o‘tkaziladigan darslar ochiq ma’ruzalar deb ataladi. Ochiq ma’ruzalarni o‘tkazishdan maqsad professor- o‘qituvchilarni tegishli fan, texnika va texnologiyalari sohalari bo‘yicha jahonda erishilgan yutuq va yangiliklar bilan xabardor bo‘lishlariga erishish va ular asosida zamonaviy pedagogik va axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalangan holda ma’ruzalarni tayyorlash, o‘tkazish va shu tariqa ta’lim sifatini oshirish hamda tayyorlanadigan kadrlar raqobatbardoshligini ta’minlashdan iboratdir. Ochiq ma’ruzalarni o‘tkazish vazifalariga quyidagilar kiradi

o‘rtacha 20 foizini o‘zlashtiradi. Shu sababli, agar ma’ruza faqat mavzuni og‘zaki tushuntirish shaklida (an’anaviy) o‘tilsa, talabalar darsda berilgan ma’lumotlarning 80 foizini xotirada saqlab qolmaydi va tez unutishadi. O‘rtacha odam bir minutda 800 tagacha so‘zni eshitishi va tushunishi mumkin. Vaholanki, auditoriyadagi talabalar o‘qituvchi nutqiga nisbatan 4 marta tez eshitish qobiliyatiga ega. Demak, og‘zaki tushuntirish vaqtida vaqtning 75 % qismida talaba eshitmaydi, u bo‘sh qoladi, agar o‘qituvchi faqat og‘zaki tushuntirib ma’ruza qilsa talaba diqqatini yo‘qotadi. Shu sababli ma’ruzani faqat o‘qib berish yoki og‘zaki tushuntirish shaklida olib borish samarasiz hisoblanadi. Agar talaba ma’lumotlarni bir marta o‘zi o‘qisa u 25 foiz ma’lumotni eslab qoladi. Demak ma’ruzada, talabalar

Talaba berilayotgan ma’lumotlarni tajribaga taqqoslasa, bilim amaliyot bilan bog‘lab yetkazilsa, talabalarga doimiy ushbu materiallarni real hayotda kerak bo‘lishi tushuntirilsa, mashg‘ulotda mavzuga oid misollarni real hayot bilan bog‘lab, talabalarning faol erkin fikr bildirishlariga sharoit yaratilsa, mavzu bo‘yicha berilayotgan ma’lumotlarni talabalar tomonidan 80 foizgacha o‘zlashtirishlariga erishish mumkin. Yaxshi pedagog o‘rtacha bir minutda 170 tagacha so‘z talaffuz etishi mumkin. Talaba o‘rtacha minutga 400 tagacha so‘zni o‘qiydi va tushunadi. Bu shuni bildiradiki, o‘qituvchi ma’lumotlarni slaydlar ko‘rinishida yoki tarqatma materiallar ko‘rinishida tushuntirishdan oldin bersa, o‘qituvchi tushuntirguncha talabalar ushbu materiallarni ikki marta tez o‘qib ulguradilar. Talabalar b

(1-jadval) O‘rta-maxsus ta’lim tizimida ma’ruza turlari va ularni tashkil etish. O‘rta-max- sus ta’lim tizimida ma’ruzalarning quyidagi turlari mavjud: Yo‘naltiruvchi ma’ruza - shaxsiy rivojlantirish va ushbu predmet mazmunini o‘zlashtirish bo‘yicha ma’ruzachi bilan tinglovchining birgalikdagi faoliyatini (shaxsiy, guruhiy yoki jamoaviy) tashkil etishga yo‘naltirilgan ma’ruzalar . О‘ qitishga an’anaviy va rivojlantiruvchi ta’lim modellarini qiyoslanishi19Matnni o‘qib, og‘zaki tushuntiradi Faqat eshitib, o‘zlashtiradi 20% O‘quv-vizual materiallar (slaydlar, tarqatma materiallar, modellardan foydalanish Eshitadi, o‘quv-vizual materiallar orqali ko‘radi va o‘zlari yana bir marta o‘qiydi 25% Oldin tushuntirib, keyin o‘quv- vizual materiallar yordamida yana bir marta takrorlaydi Tinglaydi, qayt

1.Kirish ma’ruzasi - keyinchalik o‘rganiladigan materiallar bo‘yicha umumiy yo‘nalish beruvchi ma’ruza . 2. Refleksiv ma’ruzalar - oldin o‘zlashtirilgan mazmun va faoliyat usullari bo‘yicha muammolar hosil qilish, yangi mazmunni o‘zlashtirishda muammoli vaziyatlar keltirib chiqarishga qaratilgan ma’ruzalar . 3.Vositaviy ma’ruzalar - aniq muammolarni yechishda oldin o‘zlashtirilgan bilimlardan foydalanish bo‘yicha tasavvurlar hosil qilishga yo‘naltirilgan ma’ruzalar. 4.Umumlashtiruvchi ma’ruza - kurs yakunida barcha o‘rganilgan materiallar bo‘yicha qisqa xulosalar chiqarilib, tinglovchilar tomonidan materiallarni diqqat bilan tinglashlari, qabul qilishlari, tahlil qilib baholashlariga qaratilgan ma’ruza. Oliy ta’lim tizimida amaliyotda ma’ruza mashg‘ulotlarini tashkil qilishning quyidagi s

nazariya va amaliyotni bir-biriga to‘g‘ri kelmasligi shaklida talqin qilinadi, uning komponentlari va tashkil etuvchilari yoritiladi. 6. Ma’ruza- maslahat - tinglovchi tomonidan oldindan shakllantirilgan savollar bo‘yicha ma’ruza. 7.Matbuot -anjuman- ma’ruza - ma’ruza mazmuni tinglovchilar savollari asosida yaratiladi, lekin bir necha ma’ruzachilar tomonidan o‘tkaziladi. 8. Reja asosida xatolar kiritilgan ma’ruza - Bunday ma’ruzalarda ma’ruzachi rejali holda ataydan xatolarga yo‘l qo‘yib, tinglovchilarning diqqatini tortadi. Tinglovchilar tomonidan ma’ruza materiallarini diqqat bilan tinglashlari, qabul qilib o‘zlashtirishlari, tahlil qilib baholashlari, axborot mazmunidan erkin va tezkor foydalana olishlariga yo‘naltirilgan ma’ruza. 1. 3 - § Rivojlantiruvchi ta’limda ma’ruzalarning o‘rni

Rivojlantiruvchi ta’limning siklik modeliZamonaviy ma’ruzalarni ta’lim jarayonida tutgan o‘rni, mohiyati va funksional vazifasini aniqlash uchun rivojlantiruvchi ta’limning quyidagi ikki modelini qisqa tahlil qilib chiqamiz . 1. Rivojlantiruvchi ta’limning siklik modeli 2. Faoliyatni rivojlantirish modeli Ta’limni rivojlantirish siklik jarayon davomida yuzaga kelib, tajribalarga asoslanadi va quyidagi bosqichlardan tashkil topadi (2-rasm ): kuzatish - talabaning shaxsiy tajribasi va kuzatishlari natijasida olingan ma’lumotlarni to‘plashdan boshlanadi. О‘ qitishga an’anaviy va rivojlantiruvchi ta’lim modellarini qiyoslanishi22

 refleksiv kuzatish- to‘plangan ma’lumotlarning ma’nosini va mohiyatini izlash, tahlil qilish va fikrlash jarayonlarini o‘z ichiga oladi .  abstrakt konsepsiyalash- aniqlangan muammolarni hal qilish modeli va yo‘llari konsepsiyasi yaratiladi .  faol tajriba- amaliy tajribalar o‘tkaziladi. МАНА ШУНИ КУЙИБ ЖАДВАЛ КИЛИШ КЕРАК Ushbu model o‘ziga xos muhim xususiyatlarga ega bo‘lib, bunda o‘qitish bir- biri bilan ketma-ket bog‘langan bosqichlardan iborat siklik jarayon shaklida tashkil etiladi. Jarayon tajribadan boshlanadi va hech vaqt bosqichlar o‘rtasida uzilish bo‘lmaydi. Sikllar nafaqat ma’lum ketma-ketlik asosida bir-birini almashtiradi, balki bir- biriga qarama-qarshi ham turadi. Masalan, aniq tajribalarga abstrakt konsepsiyalash qarshi tursa, faol tajribaga refleksiv kuzatish qarshi

Bu yerda metodologiya bilim olishda yuzaga keladigan qiyinchiliklarga qaratilgan g‘oyalar, konsepsiyalar, uslublar va vositalar majmui sifatida qaraladi. Ta’lim jarayoni nuqtai nazaridan ushbu modelni quyidagicha o‘qish mumkin: Talaba o‘z faoliyati davomida refleksiv holatga olib chiquvchi bir qancha muammolarga duch keladi va ketma-ket ravishda quyidagi uch jarayonni amalga oshiradi:  tahlil - o‘z faoliyatini tadqiq qilish, ya’ni faoliyatni qayta shakllantirish va o‘zlashtirishdagi muammoli vaziyatlarni aniqlash ;  tanqid - o ‘ zlashtirishdagi muammolar sababini aniqlash ;  meyorlashtirish -faoliyatni rivojlantirish. barataraf etishga q aratilgan g‘oyalar, gipotezalar va o‘ylab topish, yangi meyorlarni tuzish. An’anaviy va rivojlantiruvchi ta’lim modellarini taqqoslab quyidagilarni an

2-жадвал Tayyor axborotlarning uzatish va qabul qilish Tahlil , tanqid, meyorlashtirish Tayyor axborotlar ma`ruzachidan ta’lim oluvchiga uzatiladi Ma’lumotlarni xotirada saqlash Rivojlantiruvchi ta’lim modelida ma’ruza muloqot shaklida olib boriladiTa’lim oluvchining maqsadi aniqlashtirilmagan Ma’lumotlarni o‘zlashtirish, tahlil qilish orqali sistemali bilim hosil qilish Talaba ma’ruzada faqat tinglovchi sifatida emas, balki jarayon ishtirokchisi sifatida faol qatnashad iMa`ruzachi berayotgan bilim absolyut va munozara etilmaydi Alternativ ma’lumotlar va javoblarga imkon beriladi Ma`ruzachi faol, ta’lim oluvchining faol emasлиги (passiv) Ma’ruza mazmuni bo‘yicha tahlil qilish, i zlanish, o ‘z g‘oya va fikrlarini bayon etish, boshqa talabalarning ushbu muammo bo‘yicha fikrlarini tinglash va

An’anaviy ta’lim modelining maqsadi va natijasi standart vazifalarni yechish bo‘yicha bilimlar berish hamda amaliy ko‘nikmalar hosil qilishdan iborat. Rivojlantiruvchi ta’limning maqsadi va natijasi bo‘lajak mutaxassislarni aniq ishlab chiqarish sharoitida muvaffaqiyatli faoliyatini amalga oshirishga qaratilgan kompetentligini rivojlantirish, nafaqat standart vaziyatlarda, balki o‘zgaruvchan nostandart vaziyatlarda ham mustaqil qarorlar qabul qilish bo‘yicha bilimlar berish va amaliy ko‘nikmalarini shakllantirishdan iborat. Rivojlantiruvchi ta’lim modelida ma’ruza muloqot shaklida olib boriladi va talabada ma’ruza mazmuni bo‘yicha tahlil qilish, izlanish, yangi g‘oyalar hosil bo‘lish, o‘z g‘oya va fikrlarini bayon etish, boshqa talabalarning ushbu muammo bo‘yicha fikrlarini tinglash va ung

3-rasm . Ta’lim modellarining xususiyatlari 4-Rasm. Rivojlantiruvchi ta’limda o‘zlashtirishning siklik ketma -ketligi Ta’lim modellarini taqqoslash Klassik ta’lim modeli Rivojlantiruvchi ta’lim modeli Bilish –tushunish- standart vaziyatlarda qo‘llash tajribasi Tajriba –refleksiya- bilim – o ‘zgaruvchan vaziyatlarda qo‘llash tajribasi Ma’ruz a Talabalarning loyiha ustida mustaqil ishi Faol guruhiy mashg‘ulotlar (laboratoriya, amaliy va b)O‘quv mavzusi ustida talabaning mustaqil ishiFaol guruhiy mashg‘ulot (seminar, internet- anjuman va b) 27

Ushbu sikl bo‘yicha o‘qitishni tashkil etish shakli shaxsiy tajriba va qobiliyatni rivojlantirishni universal mexanizmi sifatida qaralib, rivojlantiruvchi ta’limning mohiyatini ochib beradi. Rivojlantiruvchi ta’lim modeli asosida o‘qitishda o‘rganish talabaning mustaqil ishidan ( shaxsiy mustaqil, guruhiy mustaqil, auditoriyada mustaqil ish, auditoriyadan tashqari mustaqil ish va b) boshlanadi va ushbu mashg‘ulot turi yetakchi hisoblanadi. Boshqa o‘quv mashg‘ulot turlari esa ikkinchi darajali bo‘lib xizmat qiladi . Rivojlantiruvchi ta’limda ma’ruza turlari Zamonaviy ta’lim jarayoniga yangi guruhiy o‘qitish texnologiyalarini qo‘llanilishi, o‘z xususiyati bilan boshqa ma’ruzalardan farq qiluvchi mini - ma’ruzalarni yuzaga kelishiga olib keldi. Ushbu ma’ruza turi rivojlantiruvchi ta’lim yetak

Shuningdek, talaba tomonidan mustaqil faoliyat chegarasi belgilab olinadi, shaxsiy va guruhiy mustaqil ishlar bo‘yicha talablar hamda topshiriqlar aniqlanadi. Ma’ruza- navigatorlar o‘qitish siklining boshida, talaba mustaqil ishlashga o‘tishdan oldin, har bir o‘qitish fazasi boshida hamda fanni o‘rganish davomida savol yoki muammolar yuzaga kelganda tashkil etilishi mumkin . 2. Refleksiv ma’ruzalar. Rivojlantiruvchi ta’lim modeli bo‘yicha mini- ma’ruzaning ikkinchi vazifasi auditoriyadagi har bir talabani va butun guruhni mavzu bo‘yicha mutaqil fikrlashini ta’minlash hamda olgan bilimlar rivojlanishining keyingi bosqichiga yo‘naltirishdan iboratdir. Bunday ma’ruzalar refleksiv ma’ruzalar deb ataladi. Refleksiv ma’ruzada pedagog guruhdagi har bir talabaning bilim olish bo‘yicha shaxsiy rivo

etish va talabani hamda guruhni keyingi o‘zlashtirish bosqichiga yo‘naltiruvchi savollarni o‘rtaga tashlash bilan belgilanadi. Refleksiv ma’ruzada har bir talabaning mavzu muhokamasi bo‘yicha shaxsan qatnashish samaradorligi ta’minlanadi va u tashlagan fikr, g‘oya yoki muammoli savol muhokama qilib boriladi. Bunday ma’ruzada pedagog har bir ishtirokchining hamda butun guruhning o‘zlashtirish darajasini qanday bosqichda ekanligini bilib boradi va uni ma’ruzani o‘zlashtirish loyihasi trayektoriyasi bo‘yicha rivojlanishini ta’minlaydi. Vositaviy ma’ruza. Vositaviy ma’ruzaning vazifasi egallangan nazariy bilimlarni vositaga aylantirish, ya’ni ma’ruzalar davomida olingan bilimlardan aniq real sharoitdagi muammolarni hal etishda vosita sifatida foydalanishga oid ko‘nikma hosil qilishdan iboratdi

 mavzuni mustaqil o‘rganish uchun tayyorlangan prezentatsiya. Bunday taqdimotda deyarli barcha elementlar (matn, gipertekst, animatsiya va b.) ishtirok etadi va asosan gipertekst elementlaridan foydalangan holda tadbiq etiladi;  biror bir tadbirni yoki hodisani sharhlash uchun tuzilgan taqdimot. Bunday taqdimotlarda odatda matn bo‘lmaydi.Taqdimot multimedia va boshqarish elementlaridan tashkil topgan bo‘ladi.  Videonamoyish uchun yaratilgan taqdimot. Bunda interaktiv elementlar ishtirok etmaydi. Taqdimot obyekti haqidagi videorolik, ayrim hollarda obyekt haqida matn va audio yozuvdan iborat bo‘lishi mumkin ; Taqdimotning maqsadi - talabalarni ma’ruzachi bilan birgalikda mavzu bo‘yicha fikrlashga va mavzuni tahlil qilishga undashdan iborat. Shu sababli, taqdimot auditoriya uchun oson qab

bo‘yicha uzluksiz 20 minutdan ortiq taqdimot qilinganda talabalarni mavzu materiallarini qabul qilish darajasi susayadi) ham hisobga olinishi zarur. Taqdimot oxirida tarqatma materiallar berilishi ham ko‘zda tutilsa yanada yaxshi bo‘ladi. Bu talabalarni mustaqil ravishda ushbu mavzuga yana qaytishlariga va ma’ru-zadagi materiallarni eslab qolishlariga imkoniyat yaratadi . Ma’ruza -taqdimotni samarali tashkil etish yo‘llari : 1. Tinglovchilar bilishlari, eslab qolishlari uchun prezentatsiya maqsadi va vazifasi aniq belgilab olinadi. 2. Taqdim etiladigan asosiy ma’lumotlar, mavzuning tayanch iboralari yoki asosiy mazmunini yorituvchi shakllar, sxemalar, jadvallar va b.aniqlanadi. 3. Ma’lumotlarni taqdim etish ketma-ketligi tuziladi. 4.Taqdimotda foydalaniladigan o‘quv-vizual materiallar tanl

2- BOB. FIZIKA TA’LIMIDA ZAMONAVIY MA’RUZALARNI TASHKIL ETISHNING ILMIY-METODIK ASOSLARI 2.1- § Muammoli ma’ruzalarni tashkil etish usullari Muammoli ma’ruza tinglovchida ma’ruza mazmuniga nisbatan ilmiy-izlanish munosabatlarini yuzaga kelishiga imkoniyat yaratadi. Muammoli ma’ruzada ma’ruzachi va tinglovchilar hamkorligida amalga oshiriladigan kamida 3 ta maqsad mavjud bo‘ladi :  tinglovchilar tomonidan nazariy bilimlarni o‘zlashtirish;  nazariy va ilmiy fikrlashni rivojlantirish;  bilim olish va kasbiy qobiliyatni shakllantirish . Muammoli ma’ruzada ma’ruzachining asosiy vazifasi tinglovchilarda ilmiy fikrlash va dunyoqarashni shakllantirish bo‘lsa, tinglovchining asosiy vazifasi ma’ruzachi bilan muloqot asosida o‘zi uchun yangi bilimlar, qonuniyatlar va munosabatlarni kashf etishdan

muammolarining boshlang‘ich ma’lumotlaridagi qarama-qarshiliklar aniqlangach yuzaga keladi. Bu yerda ushbu qarama-qarshilikni hal qiluvchi savolga javob noma’lum bo‘ladi va u muammo hisoblanadi . Muammoli vaziyat komponentlari:  bilish predmeti (ma’ruza mazmuni);  o‘qitish subyekti (ma’ruzachi);  bilish subyekti (tinglovchi);  ma’ruzachi va tinglovchi muloqoti (fikran yoki tashqi);  tinglovchining bilishga ehtiyoji  tinglovichning bilish mazmuni bilan fikran o‘zaro ta’siri . O‘quv muammolarining asosiy guruhiga olimlar va amaliyotchilarning ilmiy ishlarida ilgari hal etilgan ilmiy muammolarni kiritish mumkin. Muammoli ma’ruza mazmuni:  amaliyot uchun juda muhim va o‘zlashtirish juda murakkab muammolar;  ilmiy g‘oyalar va nazariyalarni mazmuni va ularni yuzaga kelish mantig‘i;  g‘o

 talabalarga muammo yechimi bo‘yicha yordam so‘rab murojaat etadi;  tinglovchilar bilan bahslar tashkil etadi;  ma’ruza mavzusi bo‘yicha tinglovchilar tomonidan oldindan tayyorlangan muammoli savollarga javob beradi . Muammoli ma’ruzada tinglovchining faollik shakllari:  faol tinglash va tushunish;  muammo yechimi bo‘yicha fikr bildirish  konspektda savollarni shakllantirib borish;  ma’ruzachiga savollar berish;  ma’ruzachi bilan muloqot savollarga javob izlash . Muammoli ma’ruzada muloqot qanchalik ko‘p bo‘lsa, ma’ruzaning samarasi shuncha yuqori bo‘ladi. Muammoli ma’ruzaning mazmunida fanning yangi yutuqlari, uni amalda qo‘llashdagi obyektiv qarama-qarshiliklar keng yoritilishi lozim . Ma’ruzachining tinglovchilar bilan muloqot usullari :  ma’ruzada ma’ruzachi “axborotni yetkazi

 tinglovchining oldin olgan bilimlarini faollashtirishga oid . Muammoli savollar:  yechimi noaniq muammolar bo‘yicha;  muammolarni shakllantirishga oid;  muammo yechimini izlashga yo‘l ko‘rsatuvchi. Muammoli ma’ruzaning samarasi quyidagi omillar bilan aniqlanadi :  ma’ruza mazmuni;  ma’ruza mazmuniga shaxsan javobgarlik ruhida yondoshish;  tinglovchilar bilan muloqotlar tashkil etish usullari;  kasbiy faoliyatning fan bo‘yicha va ijtimoiy qirrasi.  ma’ruza materialini nofaol tinglash emas, balki tinglovchilarni ma’ruza mazmuniga (bahs va munozaralarga) kirishib ketish darajasi. Axborotlarni oddiy o‘qib uzatishga asoslangan an’anaviy ma’ruzalar o‘rnini, rivojlantiruvchi ta’limda talabaning mustaqil bilim olishi va o‘z-o‘zini rivojlantirishga yo‘naltiruvchi ma’ruza-navigator (yo‘nal

tahlil qilish, bahs yoki munozaralar olib borish, tanqidiy fikrlash, “Nima uchun?” texnologiyalari, ma’ruza-anjuman texnikasi, konseptual jadval, insert jadvali kabilarni kiritish mumkin . Zamonaviy ma’ruza- aynan ta’lim jarayonida talabalarga muayan fan (mavzu) bo‘yicha bilim berish va shaxsini shakllantirishga qaratilgan o‘qitishning zamonaviy uslublari va texnik vositalari majmuidir. Ta’lim tizimida zamonaviy ma’ruzani tashkil etishda zamonaviy texnik vositalari, axborot kommunikatsion tizimlardan foydalanish bilan bir qatorda, o‘qitishning interaktiv uslublaridan foydalanish ham hozirgi davr talabiga aylanmoqda. Zamonaviy ma’ruzada talaba o‘zida oldin mujassamlashgan tajribadan foydalangan holda, o‘quv jarayonida faol ishtirok etadi, mashg‘ulot davomida shaxsiy rol o‘ynab, yangi tajrib

педагогик технологиялари билан фарқ қилади. Замонавий маърузаларни ташкил этишнинг энг қулай ва оптимал вариантда сифатида қуйидаги босқичларни тавсия этиш мумкин : 1.Маъруза олди вазиятни таҳлил қилиш 2.Маърузанинг асосий ғоясини ишлаб чиқиш 3.Маъруза мақсадини асослаш 4.Мавзуни белгилаш 5.Маъруза мазмунини танлаш 6 .Маъруза турини танлаш 7. Маъруза шаклини танлаш 8. Тингловчиларнинг диққатини фаоллаштириш усулини лойиҳалаш 9. Маърузани тушунишни қўллаб-қувватлаш усулларини лойиҳалаш 10. Маърузада тескари алоқани ташкил этиш усулларини ишлаб чиқиш 11. Маърузани якунлаш шакли лойиҳасини яратиш 1. Маъруза олди вазиятни таҳлил қилиш Дастлаб маърузада юзага келиши мумкин бўлган вазиятлар таҳлил қилиниши лозим. Бунинг учун аввало қуйидаги саволларга жавоб излаш талаб этилад:  нима учун айнан

материалларни тўплаб, анъанавий шаклда маъруза ўқиш;  ушбу мавзу бўйича кичик гуруҳларда ишлашни ташкил этиш ва кейин умумлаштирувчи маъруза ўқиш;  талабаларга видеофильм ёки кейс таклиф этиш, муаммоларни аниқлаш ва ажратиш, кейин таҳлил қилиш. Маъруза ғоясини яратиш вазиятни таҳлил қилишдан бошланади ва “Маърузанинг кейинги босқичларини қандай ташкил қилиш керак?”- деган саволга жавоб беради. 3.Маъруза мақсадини асослаш Маърузанинг мақсадини аниқлаш, “Ушбу маъруза нима учун керак, қандай натижа бўлади, мен, таълим жараёнини ташкил этувчиси сифатида қандай режалаштиришим керак?”- деган саволлардан бошланиши лозим. Маъруза мақсади - фаолиятнинг келажакдаги натижасини фикран мазмунидир. Маъруза мақсадини шакллантиришда қуйидаги талабларни ҳисобга олиш зарур:  маърузада кўзланган мақсадга

Кўпчилик педагоглар олий таълим тизимида фаннинг ўқув дастурини асос қилиб олиб, дастлаб маъруза мавзусини танлашади. Бизнинг фикримизча дастлаб маърузанинг мақсади танланиши зарур. Фаннинг ўқув дастурида маъруза мавзулари эмас, балки фаннинг мазмуни қисқача берилади. Профессор-ўқитувчи ана шу мазмун доирасида фан бўйича ишчи дастур ва каледар режа тузишда мавзуларни танлаб олади. 4.Маъруза мавзусини танлаш Маърузанинг мақсади аниқ бўлгач мавзуни танлаш осон кечади. Мавзу маърузада нима ҳақида фикр юритилиши ва муҳокама қилинишини яққол акс этиб туриши керак. Мавзу маъруза мазмунининг доираси, чегараси ҳисобланади. Кўпинча, тингловчилар савол беришганда “Мавзу чегарасидан чиқманг, илтимос” деб таъкидланади. Шунингдек, маърузачи ўз фикрларини баён этганда ҳам мавзу доирасидан чиқмаслиги тал

нисбатан икки баробар кўп ҳажмдаги материаллар танланиши керак. 6.Маъруза турини танлаш Маъруза турини танлашда ўқув аудиториясининг техник воситалар билан жиҳозланиши, тингловчилар салоҳияти (улар кимлар: ўқувчилар, талабалар, магистрлар, стажёр-изланувчилар, олий маълумотли ходимлар, олимлар ва б.), маъруза мақсади ва мавзуси ҳисобга олиниши керак. 7.Маъруза шаклини танлаш O‘rta-maxsus ta’lim tizimida ma’ruza turlari: Yo‘naltiruvchi ma’ruza, kirish ma’ruzasi,refleksiv ёки vositaviy ma’ruzalar . Oliy ta’lim tizimida amaliyotda ma’ruza mashg‘ulotlarini tashkil qilishning quyidagi shakllari ko‘proq qo‘llaniladi : ko‘rgazmali tushuntirish, reproduktiv, muammoli ma’ruza, axborot yoki “joriy”ma’ruza. 8.Tinglovchilar diqqatini faollashtirish uslublarini loyihalash: Tinglovchilar diqqatini faoll

8.5. “Polifoniya” uslubi. Bir masala yoki savolga turli xil nuqtai nazar bilan yondoshish va tinglovchilarga tanqidchi sifatida qarash imkoniyatini yaratish. 8.6. “Tetiklantiruvchi, jonlantiruvchi - chetga chiqish” uslubi . ma’ruzachi audito- riya holati va tinglovchilar saviyasi (yoshi, ma’lumoti, bilim darajasi va b.)ni hisobga olib, mavzuga oid qisqa hazillar, anekdotlar, rivoyatlar, latifalar aytib berishi mumkin. Lekin, ma’ruzachi o‘zini va auditoriyani diqqat bilan nazoratdan chetga chiqishga yo‘l qo‘ymas- ligi kerak. Ushbu uslubda uchta shartga qat’iy amal qilish talab etiladi: mazmun, vaqt va kimga hazillashishni bilish . 8.7 .Ma’ruza o‘tishning tashqi belgilari va shakllari . Ma’ruzachining notiqlik san’ati (nutq davomida uzoq yoki qisqa to‘xtalishlar(pauza), o‘z harakatini nazora

3. Ma’ruzada ularga nimalar yoqmadi yoki qaysi savollarni o‘zlashtirish qiyinchilik tug‘dirdi . 11. Ma’ruzani yakunlash shakli loyihasi Yaxshi ma’ruza ma’ruzani qanday ruhda yakunlanishi bilan ham baholanadi. Ma’ruza so‘ngida yaxshi kayfiyat va ko‘tarinki ruhni tashkil etish ma’ruzachidan katta mahorat va tajriba talab etadi. Ma’ruza yakunida quyidagilarga alohida e’tibor qaratish maqsadga muvofiqdir :  Ma’ruza rejasida berilgan masalalar bo‘yicha yakuniy qisqa xulosa berish.  Ma’ruza xulosasini keyingi ma’ruza mavzusi bilan bog‘lash, tinglovchilar savollariga qisqa javob berish.  Navbatdagi ma’ruza mazmuni bo‘yicha (mavzuni e’lon qilmasdan) tinglovchilarga muammoli savollar berish va ularda keyingi ma’ruzaga qiziqish uyg‘otish.  Keyingi ma’ruza bo‘yicha mustaqil ishlashlari uchun imko

ХУЛОСА Olib borilgan ilmiy-tadqiqоt ishimiz natijalariga asoslanib, quyidagi xulosalarga kelindi: Ta’limda yangi innnovatsion pedagogik texnologiyalar va zamonaviy axborot- kommunikatsiya vositalaridan foydalanilayotgan bir vaqtda ta’limning asosiy shakli - talaba bilan o‘qituvchining turli variantlardagi o‘zaro pedagogik muloqati ни тугри ташкил этилиши таълим самарадорлигини таъминловчи омиллардан биридир. Har qanday ta’lim jarayoni ta’lim maqsadi, mazmuni va boshqa elementlarni o‘z ichiga olgan ta’lim modelini tashkil etadi. Hozirgi zamonaviy ta’lim jarayonida ta’lim modeli va tashkiliy shakli o‘rtasidagi bog‘lanishni ko‘rsatuvchi ko‘plab misollarni keltirish mumkin. Masalan, yuqori sur’atda rivojlanayotgan ochiq masofaviy ta’lim boshqa ta’lim modellarida uchramaydigan yangi, jumladan

dunyoqarashini, hissiyotini va e’tiqodini yangi axborot texnologiyalari imkoniyatlari bir vaqtda hisobga ola olmaydi. Bitiruv malakaviy ishda fizika ta’limida ma’ruzalarning o‘rni, ma’ruzalarning axborot berish, metodologik, rivojlantiruvchi, tashkiliy - yo‘naltiruvchi xususiyatlari hamda zamonaviy ta’lim jarayonida ta’lim modeli va tashkiliy shakli o‘rtasidagi bog‘lanish tadqiq qilingan. Ta’kidlash lozimki, ma’ruzalar - zamonaviy ta’lim tizimida o‘qitishni tashkil etishning yetakchi shakli ekanligi saqlanib qolgan holda, uning turlari, shakli va mazmunini intensiv rivojlanishi zarur. Albatta ma’ruzaning turi, shakli, mazmuni va funksional vazifasi ta’lim beruvchi va ta’lim oluvchi o‘rtasidagi o‘zaro, birgalikdagi faoliyatni belgilaydi. Fizika o‘qitish sifati va samaradorligini oshirish yo

Tadqiqot mavzusiga oid muammoli ma’ruzalarni tashkil etish yo‘llari va usullari asosida muayyan mavzular bo‘yicha texnologik va sistemali yondashuv asosida tayyorlangan ma’ruza loyixalari ta’lim samaradorligini oshishiga yordam berаdi. Tadqiqot mavzusiga oid ishlanmalardan, shuningdek, yangi texnologiyalar asosida loyixalangan ma’ruza materiallaridan muayyan mavzular bо‘yicha darslarni tashkil etish jarayonida foydalanish mumkin. 46

ADABIYOTLAR 1. Karimov I.A. Barkamol avlod - Ozbekiston taraqqiyotining poydevori. T.: Sharq, 1998. B. 4-19. 2. Karimov I.A. Barkamol avlod orzusi . T: Ozbekiston. 2000. - 245 b. 3. I . A . Karimov . “ Yuksak bilimli va intellektual rivojlangan avlodni tabiyalash – mamlakatni barqaror taraqqiy ettirish va modernizatsiya qilishning eng muhim sharti ” mavzusidagi xalqaro konferensiyaning ochilish marosimidagi nutqi . // Xalqaro konferensiya materiallari to ‘ plami . Toshkent, 2012y. 4. Архангельский С. P Учебный процесс в высшей школе, его закономерный основы и методы—М.: Высщая школа 1980. 5. Ahmadjonov 0.1. Oliy o'quv yurtlarida fizika fanini o'qitish sarnaradorliginl oshirish yo'llari. Ped . fan . dok . diss , avtoref . - Т., 1995. 6. Axmedov SH.Uzluksiz ta’lim, fan va ishlab

13. S.G‘ulomov, B.Begalov. Ta’lim va axborot texnologiyalari. //Iqtisodiyot va ta’lim, 2010y, 2-son. 14. Ilg‘or pedagogik texnologiyalar asosida dars o‘tish yullari. O‘quv uslubiy ishlanmalar to‘plami. – T.: TDIU. 2005 15. Лисенкова С.Н. «Новые педагогические и информационные технологии в системе образования». – М.:, Академия, 2002 16. Луначарский А . В . Такие разные лекции. -М.:Изд. центр «Академия», 2003.- 10 4 стр 17. Монахов В.М. Аксиоматический подход к проектированию пед. технологии. 2000. 18. Малафеев Р.И. Проблемное обучение физики.-М., Просвещение, 1980 19. Попков В.А., Коржуева А.В. Дидактика высшей школы: Учебное пособие. – М.:Изд. центр «Академия» 2004. – 192 с. 20. Проектирование учебного занятия (методические р екомендации) Сергеева Т.А., Уварова Н.М.- М.: «Интеллект-Центр»,

Internet saytlari 1. www.plekhanov.ru 2. www.tgeu.uz 3. www.tatu. 4. www. pomorsu.ru 5. www. MTU-NET.ru 6. www.elsu.ru 7. www. mgopu.ru 8. http://WWW.mon . gov.ru . 9. http:/AVWW.physics.ru. 10. // WWW.ed.gov.ru . 11. WWW. ZiyoneT. Uz. 49

Купить