Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 15000UZS
Размер 51.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 08 Январь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Культурология

Продавец

Farshed Begimov

Дата регистрации 06 Декабрь 2025

0 Продаж

Ta’lim tizimida sifat menejmenti: universitetlar uchun sifat kafolatlash tizimi

Купить
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY   TA`LIM,  FAN VA INNOVATSIYALAR
VAZIRLIGI
BUXORO DAVLAT UNIVERSITETI
IQTISODIYOT VA TURIZM FAKULTETI
MARKETING VA MENEJMENT
KAFEDRASI
« SIFAT MENEJMENTI » fanidan
K U R S   I S H I
Mavzu:  _______________________________________________
_______________________________________________________
Bajardi: _______ ____ _____ _guruhi talabasi ______ ___ ________
(imzo)                                                       (ismi sharifi)
Kurs ishi himoya qilingan sana     “____” __ ___ _____20 25  y.
Baho  “_____” ____ __ ____
Ilmiy rahbar:            __________     ____________________
(imzo)                (ismi sharifi)
Komissiya a’zolari:   __________     ____________________
(imzo)                  (ismi sharifi)
__________     ____________________
(imzo)                  (ismi sharifi)
Buxoro – 20 25  yil
1 M AVZU: TA’LIM TIZIMIDA SIFAT MENEJMENTI:
UNIVERSITETLAR UCHUN    SIFAT KAFOLATLASH TIZIMI
M   U   N   D   A   R   I   J   A   :
 
Kirish……………………………………………………… …………. …… .. … . …….  4
1-bob.  Ta’lim tizimida sifat menejmentining nazariy asoslari
1.1.  Sifat menejmenti tushunchasi va uning ta’lim tizimidagi o‘rni…………………….6
1.2.  Ta’limda sifat menejmentining asosiy tamoyillari   ..... ………................ ....... ......… .9
1.3. Xalqaro tajriba: rivojlangan mamlakatlar ta’lim sifatini boshqarish tizimlari  .... …1 4
2-bob . Oliy ta’lim muassalari   uchun sifat kafolatlash tizimi   (Buxoro davlat universiteti
misolida)
2.1. Oliy  ta’lim  muassasalarida  sifat kafolatlash  tizimi  tushunchasi………….…….18
2.2.   Buxoro   davlat   universitetida   ichki   sifat   ta’minoti:   ta’lim   jarayoni   va   professor-
o‘qituvchilar sifatini boshqarish………………………………………………………..21
2.3.   Buxoro   davlat   universitetida   tashqi   sifat   ta’minoti:   akkreditatsiya,   reyting   va
nazorat mexanizmlari………………………………………….……….……………...26
2.4.   Buxoro   davlat   universitetida   sifat   menejmenti   va   universitetlarda   talabalar   fikr-
mulohazalarini hisobga olish………………….………………………….…………….34
Xulosa..…...……………………………… ....... ................ . … ...… ……… . ……..….…  3 6
Tayan ch iboralar.........................................… . ........................ ...... ... .... ...... ........... ........ .  3 8
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati………………………… ...... ……… . .…………….. 40
2 KIRISH
Zamonaviy globallashuv  sharoitida ta’lim tizimidan talab qilinayotgan eng asosiy
mezon   bu   —   sifatdir.   Jahon   ta’lim   maydoniga   integratsiyalashuv,   zamonaviy   bilimlar
bazasiga   ega   bo‘lgan   kadrlarga   bo‘lgan   talabning   ortishi   natijasida   ta’lim   jarayonini
puxta tashkil etish va uning natijadorligini doimiy monitoring qilish zarurati kuchaydi.
Aynan   shu   jarayonda   sifat   menejmenti   tizimining   ta’limdagi   ahamiyati   va   roli   ortib
bormoqda.
    Bozor   iqtisodiyoti   sharoitida   iqtisodiy   munosabatlarning   rivojlanib   va
takomillashib   borishi   bozor   mexanizmini   tobora   murakkablashtiradi.   Bu   hol
iste’molchining   ehtiyoji,   talabi,   didi   va   dunyoqarashining   o‘zgarishi   hamda
qonunlarning   o‘zgarishi   sharoitida   ishlab   chiqaruvchilarning   bozor   tizimiga   nisbatan
proporsional harakati kuzatiladi. Unda ishlab chiqaruvchilar o‘rtasidagi keskin iqtisodiy
raqobatdan tashqari sotuvchi  va xaridor o‘rtasida tovar bahosi  va sifatini kelishishning
o‘ziga xos raqobati ham vujudga keladi.
      Raqobat   kurashida   asosiy   richag   korxonalar   uchun   mahsulot   sifati   bo‘lishini
e’tiborga   olib   aytish   kerakki,   sifat   menejmentini   korxonalarda   samarali   faoliyatini
ta’minlash   iqtisodiyotning   dolzarb   masalasidir.   Rivojlangan   davlatlarning   iqtisodiy
muvaffaqiyati   importga   nisbatan   eksport   salmog‘ining   bir   necha   barobar   kattaligiga
bog‘liq.   O‘z   mahsulotini   eksport   qilayotgan   mamlakatlarda   shu   tovarning   jahon
bozoridagi   mavqei   yuqori   degan   xulosani   beradi.   Bu   xulosaga   erishish   uchun
mahsulotni   ishlab   chiqaruvchi   korxonada   sifat   menejmenti   tizimi   to‘g‘ri   yo‘lga
qo‘yilgan va xalqaro standartlarga javob beradi.
        Mamlakatimizda   ham   yuqori   iqtisodiy   samaraga   erishishning   eng   muqobil
varianti milliy korxonalarda sifat menejmenti tizimini samarali tashkil etish va tovarlar
sifatini keskin oshirish zarur. 
        Bugungi   kunda   ta’lim   tizimining   sifatini   ta'minlash   va   uni   doimiy   ravishda
yaxshilash   har   bir   universitetning   strategik   maqsadlaridan   biriga   aylangan.   Ta'limning
sifatini   oshirish,   nafaqat   talabalar   uchun   yuqori   darajada   ta'lim   olish   imkoniyatlarini
yaratadi,   balki   universitetlarning   nufuzini   va   xalqaro   miqyosda   raqobatbardoshligini
3 ta’minlaydi. Aynan shu nuqtai nazardan, ta'lim tizimida sifat menejmenti tizimi, ta'lim
muassasalarining samarali va izchil ishlashini kafolatlashda juda muhim rol o‘ynaydi.
Sifat   menejmenti   -   bu   tashkilotlar,   jumladan   universitetlar,   tomonidan   ta'lim
jarayonini   boshqarish   va   doimiy   ravishda   yaxshilash   uchun   qabul   qilingan   tizimli
yondashuvdir.   Bu   yondashuv   o‘z   ichiga   o‘qitish   metodologiyasini,   o‘quv   dasturlarini,
ilmiy-tadqiqot   faoliyatini   va   talabalarning   ehtiyojlarini   to‘liq   qamrab   oladi.
Universitetlar sifatni ta’minlashga qaratilgan tizimlarni joriy etish orqali, nafaqat ta'lim
jarayonini   sifatli   bajarish,   balki   o‘z   faoliyatlarini   xalqaro   standartlarga   moslashtirish
imkoniyatini yaratadilar.
O‘quv   yili   davomida   talabalar   ta'lim   olish   jarayonida   nafaqat   bilim   va
ko‘nikmalarni,   balki   muammolarni   hal   qilish   va   yaratish   qobiliyatini   ham
rivojlantiradilar.   Shuning   uchun   ta'lim   tizimida   sifat   kafolatlash   tizimi,   o‘qituvchi   va
talaba  o‘rtasida   doimiy  hamkorlikni  ta'minlash,   yangi   metodologiyalarni   joriy  etish  va
ta'lim   tizimining   rivojlanishiga   hissa   qo‘shish   uchun   zarur   bo‘ladi.   Universitetlar
o‘zlarining sifat menejmenti tizimlari orqali o‘quv resurslarini optimallashtirib, xalqaro
miqyosdagi   ta'lim   reytinglarida   yuqori   o‘rinlarni   egallashga   qaratilgan   strategiyalarni
ishlab chiqadilar.
Shu bilan birga, sifat menejmentining ta'lim tizimida o‘z o‘rnini topishi uchun bu
tizimni   doimiy   ravishda   yangilab   borish,   talabalarning   va   o‘qituvchilarning   fikrini
muntazam   ravishda   olish   va   o‘quv   jarayonini   tahlil   qilish   kabi   faoliyatlarni   o‘z   ichiga
oladi.   Bunday yondashuv ta'lim sifatini ta'minlashning muhim asosiy omiliga aylanishi
mumkin.
Ushbu kurs ishida ta'lim tizimida sifat menejmenti tizimi, universitetlar uchun sifat
kafolatlash tizimi o‘rganiladi, uning samarali ishlashi  uchun zaruriy shart-sharoitlar va
yondashuvlar   tahlil   qilinadi.   Shuningdek,   sifat   menejmentining   universitetlar   uchun
qanday afzalliklar yaratishi, bu tizimni joriy etishda duch kelinadigan qiyinchiliklar va
ularni bartaraf etish yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
4 1-BOB.  TA’LIM TIZIMIDA SIFAT MENEJMENTINING
NAZARIY ASOSLARI
1.1.  Sifat menejmenti tushunchasi va uning ta’lim tizimidagi o‘rni
Sifat   menejmenti   —   bu   tashkilotning   mahsulot   yoki   xizmat   sifati   bo‘yicha
maqsadlariga   erishish   uchun   amalga   oshiradigan   rejalashtirish,   nazorat   qilish,
ta’minlash   va   takomillashtirish   jarayonlarining   boshqaruvi.   Bu   nafaqat   mahsulot
sifatini,   balki   tashkilot   ichki   jarayonlarini,   rahbarlik   uslubini,   xodimlar   salohiyatini   va
mijozlar ehtiyojini qondirishni ham o‘z ichiga oladi.
Sifat menejmentining asosiy bosqichlari:
Sifatni   rejalashtirish   —   mijoz   talablarini   o‘rganish,   sifat   siyosati   va   maqsadlarini
ishlab chiqish.
2.   Sifatni   nazorat   qilish   —   mahsulot   yoki   xizmat   jarayonida   aniqlik   va
barqarorlikni ta’minlash.
3.   Sifatni   ta’minlash   —   sifat   talablariga   mos   bo‘lishini   kafolatlash
(sertifikatlashtirish, audit).
4.   Sifatni   takomillashtirish   —   mavjud   tizimda   uzluksiz   rivojlanishga   erishish,
samaradorlikni oshirish.
Sifat menejmentining turlari:
Umumiy   sifat   menejmenti   (TQM   -   Total   Quality   Management)   —   tashkilotning
barcha bo‘limlari va barcha xodimlari sifatni oshirishga jalb qilinadi.
ISO standartlari asosida SMT — xalqaro sertifikatlash asosida tizimli yondashuv.
6 Sigma — xatoliklarni kamaytirish va jarayonni optimallashtirish metodologiyasi.
Kaizen — kichik, doimiy takomillashtirish amaliyoti.
  Sifat   menejmentining   foydalari:   mijozlar   ehtiyojini   qondirish   va   ularning
sadoqatini   oshirish   ,   xarajatlarni   kamaytirish   (nosoz   mahsulotlar,   qayta   ishlash,
reklamatsiyalar   kamayadi)   ,   xodimlar   motivatsiyasi   va   ishtirokini   oshirish   ,ichki
jarayonlarning barqarorligi , bozor raqobatida ustunlikka erishish.
ISO 9001 standarti haqida qisqacha:
5 ISO   9001   —   bu   xalqaro   sifat   menejmenti   standarti   bo‘lib,   tashkilotga:   mijozlar
talabiga   mos   mahsulot   yetkazib   berish,   jarayonlarni   hujjatlashtirish,   doimiy
takomillashtirishni yo‘lga qo‘yish imkonini beradi.
Sifat   menejmenti   tushunchasi   xalqaro   miqyosda   keng   qo‘llaniladigan   ISO   9000
standartlari asosida shakllangan bo‘lib, unda sifat menejmenti quyidagicha ta’riflanadi:
“Sifat   menejmenti   –   bu   tashkilotning   sifatga   doir   siyosati   va   maqsadlariga   erishishni
ta’minlashga qaratilgan muvofiqlashtirilgan faoliyatlar tizimi” (ISO 9000:2015).
O‘zbekiston   olimlari   va   tadqiqotchilarining   ishlarida   ham   sifat   menejmenti   keng
talqin   qilinadi.   Masalan,   A.X.   Jo‘rayev   va   B.M.   Xamidovlarning   izlanishlarida   sifat
menejmenti   “ta’lim   sifatini   oshirishga   qaratilgan   uzluksiz   monitoring,   baholash   va
rivojlantirish faoliyati” sifatida e’tirof etilgan.
Shuningdek,   P.F.   Drucker   (2007)   sifat   menejmentini   samarali   boshqaruv   tizimi
sifatida   talqin   qiladi   va   uning   muvaffaqiyati   sifatga   oid   strategiya   va   jarayonlarning
uzviy   bog‘liqligida   ekanini   ta’kidlaydi.   T.   Konti   (1993)   esa   sifat   menejmentini   faqat
texnik   jarayon   deb   emas,   balki   madaniyat   va   qadriyatlar   tizimi   sifatida   ham   ko‘rib
chiqadi.
Ta’lim   tizimida   sifat   menejmenti   o‘quv   dasturlari,   ta’lim   texnologiyalari,
pedagogik yondashuvlar va boshqaruv jarayonlarining sifatini belgilangan standartlarga
moslashtirish   hamda   doimiy   takomillashtirishga   xizmat   qiladi.   O‘zbekiston
Respublikasida   bu   jarayon   Prezidentning   “Ta’lim   sifatini   oshirish   bo‘yicha   davlat
siyosatini   amalga   oshirish”ga   doir   farmonlari   va   qarorlari   orqali   yanada
mustahkamlanmoqda.
Xalqaro   tadqiqotlarda,   xususan,   UNESCO   va   OECD   hisobotlarida   ham   sifat
menejmentining   ta’lim   sifatiga   ta’siri   chuqur   tahlil   qilinadi   va   uning   asosiy   vazifasi
sifatni nazorat qilish emas, balki rivojlantirish ekanligi qayd etiladi.
Ta’lim   tizimida   esa   sifat   menejmenti   –   bu   o‘quv   jarayonlari,   o‘quv   dasturlari,
o‘qituvchi   va   o‘quvchilarning   faoliyati   sifatini   doimiy   tahlil   qilish   va
takomillashtirishga   qaratilgan   boshqaruv   tizimi   bo‘lib,   uning   asosiy   maqsadi   ta’lim
sifatini barqaror rivojlantirishdir.
6 Sifat   menejmentining   ta’limdagi   o‘rni   juda   muhim   bo‘lib,   u   ta’lim   jarayonining
samaradorligini,   talaba   va   jamiyat   ehtiyojlariga   mos   kelishini   ta’minlashga   xizmat
qiladi. 
Sifat   menejmenti   zamonaviy   ta’lim   tizimida   eng   muhim   omillardan   biri
hisoblanadi.   Ta’lim   sifati,   asosan,   ta’lim   jarayonida   qo‘yilgan   maqsadlar   va   erishilgan
natijalar   orasidagi   uyg‘unlik   bilan   baholanadi.   Sifat   menejmenti   tizimi   esa   bu
uyg‘unlikni doimiy ravishda ta’minlash va rivojlantirishga xizmat qiladi.  
Sifat   menejmenti   (ISO   9001   standarti   asosida)   —   bu   tashkilotning   mahsulot   va
xizmatlar   sifati   barqarorligini   ta’minlash   va   takomillashtirishga   qaratilgan   boshqaruv
tizimidir.   Ta’lim   tizimida  bu   tushuncha   o‘quv  dasturlarining  mazmuni,   o‘quvchilar   va
talabalar bilimlari, pedagogik metodlar va natijalarga qaratilgan bo‘ladi.
Ta’lim   sifati   bugungi   kunda   har   bir   mamlakat   taraqqiyotida   muhim   o‘rin   tutadi.
Ta’lim   tizimini   rivojlantirish,   uning   samaradorligini   oshirish   va   xalqaro   standartlarga
moslashtirishda sifat menejmentining o‘rni beqiyosdir. Sifat menejmenti bu – tashkilot
yoki   muassasaning   mahsulot   va   xizmatlari   sifatini   nazorat   qilish   va   doimiy   ravishda
yaxshilashga qaratilgan tizimli boshqaruv faoliyatidir. Ta’lim sohasida esa bu tushuncha
o‘quv   dasturlarining   zamonaviyligi,   pedagogik   jarayonlarning   samaradorligi,
o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini oshirish, shuningdek, bitiruvchilarning mehnat
bozorida raqobatbardosh bo‘lishini ta’minlashga qaratiladi.
Sifat   menejmenti   ta’lim   tizimida   uzluksiz   takomillashtirish,   monitoring   va
baholash,   xodimlarning  malakasini   oshirish  kabi  jarayonlarni   qamrab  oladi.  Jumladan,
o‘quv  dasturlari  va  metodikalar  muntazam  yangilanib  turishi,  o‘qituvchilar  zamonaviy
bilim   va   ko‘nikmalarga   ega   bo‘lishi,   ta’lim   muassasalarining   moddiy-texnik   bazasi
mustahkamlanishi   sifat   menejmentining   asosiy   yo‘nalishlaridir.   Bugungi   globallashuv
jarayonida   sifat   menejmenti   xalqaro   standartlarga,   xususan   ISO   9001   talablari   asosida
shakllantiriladi va bu ta’lim tizimining raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi.
Xalqaro tajribaga nazar tashlansa,  rivojlangan davlatlarda sifat menejmenti  ta’lim
sifatini   oshirishda   samarali   natijalar   bergani   kuzatiladi.   Finlandiya,   Yaponiya   va
Singapur kabi mamlakatlarda ta’lim sifatini baholash va boshqarishda sifat menejmenti
asosida   ichki   auditlar   o‘tkaziladi,   pedagoglarning   kasbiy   rivojlanishiga   e’tibor
7 kuchaytiriladi va innovatsion texnologiyalar keng qo‘llaniladi. Bu amaliyotlar natijasida
ularning ta’lim tizimi yuqori natijalar ko‘rsatmoqda.
Sifat   menejmentining   samarali   joriy   etilishi   uchun   avvalo   mavjud   holat   tahlil
qilinadi   va   sifat   siyosati   ishlab   chiqiladi.   Keyinchalik   ushbu   siyosat   asosida   sifat
menejment tizimi tuziladi va barcha bo‘limlarga tatbiq qilinadi. Doimiy monitoring va
baholash esa tizim samaradorligini ta’minlash uchun muhim ahamiyatga ega. Shu bilan
birga,   sifat   menejmenti   jarayonida   talabalar   va   ota-onalarning   fikr-mulohazalari   ham
hisobga olinadi, chunki ta’lim tizimining asosiy “mijozlari” aynan ular hisoblanadi.
O‘zbekiston   Respublikasida   ham   ta’lim   sifatini   oshirishga   qaratilgan   islohotlarda
sifat   menejmentining   tutgan   o‘rni   alohida   ahamiyatga   ega.   Prezidentimiz   tomonidan
ilgari   surilayotgan   strategik   yo‘nalishlar   va   qabul   qilinayotgan   qonunchilik   hujjatlari
sifat   menejmentini   ta’lim   sohasiga   tatbiq   etishni   jadallashtirmoqda.   Biroq,   sifat
menejmentini joriy qilishda ayrim muammolar – moliyaviy resurslarning yetishmasligi,
kadrlarning   tayyor   emasligi,   zamonaviy   texnologiyalarning   sust   joriy   etilishi   –   ham
mavjud.   Kelgusida   bu   muammolarni   hal   qilish   uchun   sifat   menejmentining   amaliy
qirralarini   chuqur   o‘rganish   va   takomillashtirish   zarur.Sifat   menejmenti   tushunchasi
xalqaro   miqyosda   keng   qo‘llaniladigan   ISO   9000   standartlari   asosida   shakllangan
bo‘lib,   unda   sifat   menejmenti   quyidagicha   ta’riflanadi:   “Sifat   menejmenti   –   bu
tashkilotning   sifatga   doir   siyosati   va   maqsadlariga   erishishni   ta’minlashga   qaratilgan
muvofiqlashtirilgan faoliyatlar tizimi” (ISO 9000:2015).
1.2.  Ta’limda sifat menejmentining asosiy tamoyillari
Ta’limda   sifat   menejmenti   deganda,   o‘quv   jarayonining   barcha   bosqichlarida
sifatni   ta’minlash,   nazorat   qilish   va   uzluksiz   rivojlantirishga   qaratilgan  tizimli   faoliyat
tushuniladi.   Sifat   menejmenti   nazariyasi   dastlab   ishlab   chiqarish   jarayonlarida
shakllangan   bo‘lsa-da,   hozirgi   vaqtda   u   ta’lim   tizimiga   muvaffaqiyatli   tatbiq
qilinmoqda.   Ta’lim   sifatini   boshqarish   jarayoni   davlat   siyosati,   ta’lim   muassasalari
boshqaruvi va o‘qituvchi–talaba o‘rtasidagi aloqalarni qamrab oladi.
Sifat menejmentining asosiy tamoyillari quyidagilar:
8 1.   Mijoz   yo‘naltirilganlik   (talaba   va   manfaatdor   tomonlar   ehtiyojlariga
qaratilganlik)   - ta’limda   sifat   menejmentining   asosiy   tamoyillaridan   biri   bo‘lib,   ta’lim
tizimi va xizmatlarini taqdim etishda, eng avvalo,  talabalar  va  manfaatdor tomonlarning
ehtiyojlari   va   kutgan   natijalari   asosiy   o‘rinda   turishini   ta’minlashga   qaratilgan.   Bu
tamoyil   ta’lim   muassasalarining   xizmatlarini   faqatgina   davlat   yoki   ijtimoiy
normativlarga   moslashtirib,   balki   ta’lim   jarayonining   barcha   ishtirokchilari   –
o‘quvchilar,   ota-onalar,   ish   beruvchilar   va   jamiyat   ehtiyojlariga   ham   mos   keltirishni
anglatadi.   Mijoz   yo‘naltirilganlik   tamoyili   ta’limning   sifatini   ta’minlashda   talabalar
bilan,   ularning   ishtirokchilariga   sifatli   ta’lim   berish   uchun   zarur   bo‘lgan   resurslarni
to‘g‘ri taqsimlashda, ularga mos yondashuvlarni qo‘llashda, muhim ahamiyatga ega.
Mijoz   yo‘naltirilganlik   tamoyilini   amalga   oshirishda   birinchi   navbatda   talabalar
ehtiyojlari   va   qiziqishlari   aniqlanadi.   Bu   maqsadda   muntazam   ravishda   talabalarning
fikrlari,   ular   tomonidan   berilgan   mulohazalar   va   talabalar   o‘rtasidagi   so‘rovlar   orqali
ularning hohishlari va ta’limga bo‘lgan ehtiyojlari o‘rganiladi. Bu jarayon ta’lim tizimi
qanday   qilib   talabalarga   eng   yaxshi   xizmatni   ko‘rsatishi   mumkinligi   haqida   muhim
ma’lumotlarni taqdim etadi. Yana bir tomondan, talaba uchun ta’lim sifatini belgilovchi
omillar  faqatgina  ularning  akademik  muvaffaqiyatlari  emas,   balki   ular  uchun   ijtimoiy,
psixologik va iqtisodiy jihatdan qulay muhit yaratish ham muhimdir.
Bundan   tashqari,   ta’limda   mijoz   yo‘naltirilganlik   tamoyilining   samarali   ishlashi
uchun   manfaatdor   tomonlar   bilan   aloqalar   ham   alohida   e’tibor   talab   etadi.   Bu
manfaatdor   tomonlar,   ayniqsa,   ish   beruvchilar ,   davlat   organlari ,   jamoat   tashkilotlari ,
ota-onalar   va   o‘quvchilarning o‘zlari dir. Ish beruvchilar bilan hamkorlikni kuchaytirish,
bitiruvchilarni  ishga joylashtirishda,  o‘quv dasturlarini  ishlab  chiqishda va o‘quvchilar
uchun   amaliy   ko‘nikmalarni   oshirishda   katta   ahamiyatga   ega.   Mijoz   yo‘naltirilganlik
tamoyilini   ta’lim   tizimida  qo‘llash   orqali   o‘quvchilar   nafaqat   akademik   bilimlar,   balki
bozor talablariga mos amaliy ko‘nikmalarni ham egallaydi.
Mijoz   yo‘naltirilganlik   tamoyilini   qo‘llash   ta’limda   faqat   talabalar   va   boshqa
manfaatdor   tomonlar   uchun   qiymat   yaratishni   emas,   balki   ta’limning   umumiy
samaradorligini   oshirishga   ham   xizmat   qiladi.   Talabalar   o‘zlarining   ehtiyojlari   va
kutganlariga   mos   ta’lim   olganliklarini   sezganlarida,   ta’lim   jarayoni   samarali   va
maqsadga yo‘naltirilgan bo‘ladi. Bu esa ta’lim tashkilotlari va o‘quv muassasalarining
9 obro‘si va muvaffaqiyatini oshiradi. Shuningdek, o‘quvchilar tomonidan ta’lim tizimiga
bo‘lgan   qoniqish   darajasi   oshadi   va   bu   natijada   o‘quvchilarning   kelajakdagi
muvaffaqiyatlariga ta’sir etadi.
Shunday qilib,   mijoz yo‘naltirilganlik   tamoyili ta’limda sifat menejmentining eng
asosiy   prinsiplari   bilan   chambarchas   bog‘liq   bo‘lib,   ta’lim   tizimi   va   xizmatlarini
muvaffaqiyatli   boshqarishda   muhim   rol   o‘ynaydi.   Bu   tamoyilning   amalga   oshirilishi
ta’lim   tizimini   talabalar   va   manfaatdor   tomonlar   ehtiyojlariga   moslashtiradi,   ta’lim
sifatini   doimiy   ravishda   yaxshilashga   yordam   beradi   va   jamiyatdagi   umumiy   ta’lim
darajasini oshiradi.
2.   Rahbarlik   va   yetakchilik   tamoyili   ta’limda   sifat   menejmentining   eng   muhim
tamoyillaridan biri hisoblanadi. Bu tamoyilning asosiy g‘oyasi shundan iboratki, ta’lim
tizimining   muvaffaqiyati   va   sifat   samaradorligi,   birinchi   navbatda,   rahbarlarning
faoliyati   va   ularning   yetakchilik   qobiliyatlariga   chambarchas   bog‘liqdir.   Yetakchilik   –
bu  nafaqat   boshqaruv   jarayonini   tashkil   etish,   balki   tashkilot   ichida   sifat   madaniyatini
shakllantirish, jamoani yagona maqsadlarga yo‘naltirish va ularni rag‘batlantirish orqali
rivojlantirishdir.
Rahbarlik   va   yetakchilik   tamoyilining   ilmiy   asosida   strategik   boshqaruv ,
motivatsiya   nazariyalari ,   va   jamoaviy   boshqaruv   konsepsiyalari   mujassam.   Ta’lim
tizimida   rahbarlar   –   rektor,   direktorlar,   dekanlar   va   boshqa   boshqaruv   bo‘g‘inlari
vakillari   –   sifat   menejmentini   samarali   amalga   oshirish   uchun   strategik   qarorlar   qabul
qiladi, sifat siyosatini shakllantiradi va ularni amaliyotga joriy etadi. Yetakchilik shuni
ta’minlaydiki,   barcha   xodimlar   va   talaba-yoshlar   sifatni   oshirishga   qaratilgan   umumiy
vazifalar sari harakat qilishadi.
Ta’limda   rahbarlik   qilish   jarayonida   rahbar   shaxsiy   namunasi   bilan   boshqalar
uchun   yo‘l   ko‘rsatuvchi   bo‘ladi.   U   nafaqat   rasmiy   vazifalarni   bajaradi,   balki   tashkilot
ichida   sifat   madaniyati ni   rivojlantirish   va   uni   barqarorlashtirish   uchun   qulay   sharoit
yaratadi.   Rahbarlik   qobiliyatlari   orqali   tashkilot   ichida   ishonch   va   ochiqlik   muhiti
shakllanadi. Xodimlar va o‘qituvchilar o‘z fikrlarini erkin bayon qila olishlari, takliflar
kiritishlari va o‘zlarini sifat jarayonining faol ishtirokchisi sifatida his qilishlari lozim.
Shuningdek, rahbarlik tamoyili ta’lim tashkilotida   strategik maqsadlarni  belgilash
va ularni uzluksiz rivojlantirishga qaratilgan boshqaruv tizimini tashkil etishni   ham o‘z
10 ichiga   oladi.   Bu   jarayonda   rahbarlar   tashkilot   ichidagi   resurslardan   samarali
foydalanish, pedagogik kadrlar malakasini oshirish, moddiy-texnik bazani yaxshilash va
zamonaviy   ta’lim   texnologiyalarini   joriy   etishga   alohida   e’tibor   qaratadi.   Rahbarlik
samaradorligini   oshirish   uchun   zamonaviy   boshqaruv   metodlari,   masalan,
transformatsion   liderlik   yoki   xizmatkor   liderlik   konsepsiyalari ,   keng   qo‘llanilishi
mumkin.
Rahbarlik   va   yetakchilik   tamoyili   ta’limda   sifat   boshqaruvi   tizimining   uzluksiz
yaxshilanishiga ham xizmat qiladi. Rahbar o‘z jamoasini sifat jihatdan yangi marralarga
erishishga ruhlantirish uchun doimo tashabbus ko‘rsatishi, innovatsion g‘oyalarni ilgari
surishi   va   ularni   amalga   oshirishga   boshchilik   qilishi   kerak.   Shu   tariqa,   tashkilot
ichidagi   har   bir   bo‘g‘in   umumiy   maqsadga   yo‘naltirilgan   holda   uyg‘un   faoliyat   olib
boradi.
Bundan   tashqari,   ilmiy   yondashuvda   rahbarlik   tamoyili,   tashkilotning   ichki   va
tashqi   manfaatdor   tomonlari   bilan   samarali   muloqot   va   hamkorlikni   yo‘lga   qo‘yish
masalalarini   ham   o‘z   ichiga   oladi.   Masalan,   ta’lim   muassasalari   rahbarlari   davlat
boshqaruv   organlari,   xalqaro   ta’lim   tashkilotlari,   biznes   sektori   va   mahalliy
hamjamiyatlar   bilan   hamkorlik   qiladi   va   bu   orqali   ta’lim   sifatining   doimiy
takomillashuviga zamin yaratadi.
Rahbarlik   va   yetakchilik   tamoyili,   shuningdek,   o‘qituvchilar   va   boshqa   xodimlar
uchun   qulay   ish   sharoitlarini   yaratish,   ularni   muntazam   rag‘batlantirish   va   kasbiy
rivojlanish   imkoniyatlarini   kengaytirish   orqali   sifat   ko‘rsatkichlariga   ijobiy   ta’sir
ko‘rsatadi.  Bu  esa  oxir-oqibatda  ta’lim  jarayonining sifatiga  va  bitiruvchilarning bilim
saviyasiga bevosita ta’sir qiladi.
3.   Xodimlarni   jalb   qilish   tamoyili:   s ifat   menejmenti   samaradorligining   muhim
omillaridan   biri   bu   –   barcha   darajadagi   xodimlarning   faol   ishtirokini   ta’minlashdir.
Ta’lim   tizimida   o‘qituvchilar,   ilmiy   xodimlar,   metodistlar   va   yordamchi   xodimlarning
bilimlari,   malakasi   va   tashabbuslari   tashkilot   faoliyatida   hal   qiluvchi   rol   o‘ynaydi.   Bu
tamoyilga ko‘ra, har bir xodim o‘z ish joyida sifat jarayonining ajralmas qismi ekanini
his qilishi lozim. Xodimlar o‘z bilim va ko‘nikmalarini uzluksiz rivojlantirib borishlari,
sifatga   daxldor   qarorlarni   qabul   qilishda   va   takliflar   kiritishda   faol   bo‘lishlari   kerak.
Tashkilot   esa   ularga   qulay   ish   sharoitlari   yaratishi,   o‘qitish   va   malaka   oshirish
11 imkoniyatlarini   kengaytirishi  hamda  ular  uchun  motivatsion  dasturlarni   ishlab  chiqishi
zarur.   Bu   esa,   o‘z   navbatida,   ta’lim   sifatini   barqaror   oshirish   va   samaradorlikni
kuchaytirishga olib keladi.
4.   Jarayonlarga   yo‘naltirilganlik   tamoyili:   ta’lim   tashkilotining   sifat   menejmenti
tizimi   barcha   faoliyatlarni   tartibga   soluvchi   va   boshqaruvchi   jarayonlarga   asoslanadi.
Jarayonlarga  yo‘naltirilganlik  tamoyili  shundan  iboratki, har   bir   faoliyat   turi,  masalan,
o‘quv   dasturlarini   yaratish,   dars   berish,   baholash   va   natijalarni   monitoring   qilish   kabi
jarayonlar   tizimli   ravishda   boshqariladi   va   doimiy   nazorat   ostida   bo‘ladi.   Bu   tamoyil
tashkilot   ichida  jarayonlarning  samaradorligini   oshirish,   resurslarni   oqilona  taqsimlash
va   ortiqcha   byurokratik   to‘siqlarni   bartaraf   etishda   muhim   ahamiyat   kasb   etadi.
Jarayonlarni   to‘g‘ri   boshqarish   sifatning   doimiy   yaxshilanishiga,   xizmatlar   sifatining
barqaror   bo‘lishiga   va   talabalar   hamda   boshqa   manfaatdor   tomonlarning   ehtiyojlariga
mos natijalar olishga xizmat qiladi.
5.   Yaxlit yondashuv (tizimli yondashuv) tamoyili
Ta’lim   sifatini   boshqarishda   tizimli   yondashuv   tamoyili   tashkilotning   barcha
komponentlari   va   ularning   o‘zaro   aloqadorligini   yagona   tizim   sifatida   ko‘rishga
asoslanadi.   Bu   tamoyil   shuni   ta’minlaydiki,   o‘quv   dasturlari,   o‘qituvchilar,   talabalar,
moddiy-texnik   baza,   boshqaruv   strukturalari   va   boshqa   elementlar   uyg‘un   holda
ishlaydi.   Tashkilot   ichida   har   bir   bo‘g‘inning   vazifalari   aniq   belgilangan   bo‘lib,   ular
o‘zaro   bog‘langan   va   umumiy   maqsadlarga   xizmat   qiladi.   Yaxlit   yondashuv   orqali
murakkab boshqaruv jarayonlari soddalashtiriladi, resurslardan oqilona foydalaniladi va
sifat   ko‘rsatkichlari   yaxshilanadi.   Bu   tamoyil   ta’lim   tashkilotining   umumiy
samaradorligini   oshirishga,   natijalarning   uzluksiz   rivojlanishiga   va   sifat   siyosatining
muvaffaqiyatli amalga oshirilishiga asos yaratadi.
6.   Uzluksiz   takomillashtirish   tamoyili:   uzluksiz   takomillashtirish   tamoyili   sifat
menejmentining eng asosiy prinsiplardan biri bo‘lib, ta’lim tizimini doimiy yangilash va
rivojlantirishga   qaratilgan.   Ta’lim   jarayoni   va   xizmatlari   muntazam   ravishda   tahlil
qilinib, mavjud muammolar aniqlanadi va ularni bartaraf etish yo‘llari ishlab chiqiladi.
Yangi   pedagogik   texnologiyalarni   joriy   qilish,   ilmiy   izlanishlarni   rivojlantirish,   o‘quv
jarayonini   baholash   va   zamonaviy   ta’lim   vositalaridan   foydalanish   bu   tamoyilning
amaliy   ko‘rinishlaridir.   Shuningdek,   manfaatdor   tomonlarning   –   talabalar,   ota-onalar,
12 ish beruvchilar va boshqalar – fikr va mulohazalari asosida sifat ko‘rsatkichlari doimiy
ravishda  yaxshilanadi. Bu esa ta’lim muassasasining  zamon talablariga moslashishi  va
raqobatbardoshligini ta’minlaydi.
1.3.  Xalqaro tajriba: rivojlangan mamlakatlar ta’lim sifatini
boshqarish tizimlari .
Bugungi   kunda   ta’lim   sifati   global   miqyosda   raqobatbardoshlik   va   barqaror
rivojlanishning   asosiy   omillaridan   biri   hisoblanadi.   Rivojlangan   davlatlarning   ta’lim
sifatini   boshqarish   tizimlari   o‘zining   yuqori   samaradorligi,   qat’iy   tartib-qoidalari   va
innovatsion yondashuvlari bilan ajralib turadi. Ushbu tajriba ko‘plab mamlakatlar uchun
namuna   bo‘lib   xizmat   qilmoqda.Rivojlangan   mamlakatlarda   oliy   ta’lim   sifatini
boshqarish alohida e’tibor markazida turadi, chunki u milliy iqtisodiyot va innovatsion
rivojlanish   uchun   strategik   ahamiyatga   ega.   Oliy   ta’lim   sifatini   boshqarish   tizimlari
mustaqil   baholash,   tashqi   audit,   ichki   monitoring   va   uzluksiz   takomillashtirish
mexanizmlariga tayangan holda rivojlanadi. Quyida ba’zi ilg‘or tajribalar yoritiladi. 
AQSh oliy ta’lim  tizimi dunyo miqyosida o‘zining murakkabligi, xilma-xilligi  va
yuqori sifat ko‘rsatkichlari bilan ajralib turadi. Bu tizim davlat va xususiy sektorlarning
keng   qamrovli   hamkorligiga   asoslanib,   yuqori   darajadagi   avtonomiya   va   erkinlikni
kafolatlaydi. AQSh oliy ta’lim muassasalari talabalar uchun keng imkoniyatlar yaratish,
ularni   mustaqil   fikrlashga,   ijodkorlik   va   ilmiy   izlanishlarga   yo‘naltirish   borasida
yetakchi o‘rin tutadi. Ushbu tizimni boshqarishda markaziy hukumatdan ko‘ra mustaqil
akkreditatsiya   agentliklari   asosiy   rol   o‘ynaydi   va   bu   yondashuv   oliy   ta’lim   sifatini
kafolatlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Har bir oliy ta’lim muassasasi o‘zining ichki
sifat   menejment   tizimiga   ega   bo‘lib,   doimiy   ravishda   sifat   monitoringi   va   baholash
jarayonlarini   amalga   oshirib   boradi.   Sifatni   baholash   jarayonida   talabalar,   professor-
o‘qituvchilar   va   ish   beruvchilarning   fikri   muhim   manba  sifatida   qaraladi,   natijalar   esa
o‘quv dasturlarini yangilash va ta’lim shaklini takomillashtirishga xizmat qiladi. AQSh
oliy ta’lim tizimining asosiy xususiyati – moslashuvchan va talabga mos dasturlar orqali
talabalarni   keng   qamrovli   bilim   va   ko‘nikmalar   bilan   ta’minlashdir.   “Liberal   arts”
modeli asosida turli yo‘nalishlar va fanlar integratsiya qilinib, talabalar o‘z qiziqishlari
13 va mehnat bozori ehtiyojlariga mos ravishda yo‘nalish tanlashda erkinlikka ega bo‘ladi.
Oliy   ta’lim   tizimida   ilmiy-tadqiqot   faoliyatiga   katta   e’tibor   qaratilib,   universitetlar
federal   hukumat,   sanoat   va   xususiy   fondlardan   moliyaviy   qo‘llab-quvvatlash   orqali
fundamental   va   amaliy   tadqiqotlar   olib   boradi.   AQSh   universitetlari   xalqaro
reytinglarda   muntazam   yuqori   o‘rinlarni   egallab   kelmoqda,   bu   esa   ularning   global
miqyosdagi   nufuzini   yanada   mustahkamlaydi.   Masalan,   Harvard,   MIT,   Stanford   kabi
universitetlar innovatsion tadqiqotlari va ta’lim sifati bilan tanilganMoliyaviy tomondan
AQSh oliy ta’lim tizimi aralash manbalarga tayangan bo‘lib, davlat grantlari, talabalar
uchun   stipendiyalar   va   turli   moliyaviy   yordam   tizimlari   orqali   ta’lim   olish   imkoniyati
kengaytiriladi.   Shuningdek,   o‘quv   haqlari   yuqori   bo‘lishiga   qaramay,   keng
qo‘llaniladigan   moliyaviy   yordam   dasturlari   ko‘plab   talabalar   uchun   imkoniyatlar
eshigini   ochadi.   Sifat   menejmenti   va   akkreditatsiya   jarayonlari   doimiy   kuzatuv   ostida
bo‘lib, universitetlar o‘z faoliyatida shaffoflik va javobgarlik prinsiplariga amal qiladi.
Oliy   ta’lim   muassasalari   innovatsion   texnologiyalar   va   raqamli   yechimlarni   ta’lim
jarayoniga   faol   tatbiq   etib,   talabalar   uchun   zamonaviy   va   samarali   o‘qitish   muhitini
yaratishga   intiladi.   Umuman   olganda,   AQSh   oliy   ta’lim   tizimi   yuqori   sifat,
moslashuvchanlik,   ilmiy   salohiyat   va   xalqaro   raqobatbardoshlik   bilan   ajralib   turib,
ta’lim sifatini boshqarishda samarali model sifatida tan olingan . 
Germaniya   oliy   ta’lim   tizimi   o‘zining   mustahkam   ilmiy   asoslari,   yuqori   sifat
ko‘rsatkichlari   va   davlat   tomonidan   keng   qo‘llab-quvvatlanishi   bilan   jahon   miqyosida
e’tirof   etilgan.   Tizimning   asosiy   xususiyati   –   bepul   yoki   arzon   ta’lim   imkoniyatlari
bo‘lib,   bu   nafaqat   Germaniya   fuqarolari,   balki   xalqaro   talabalar   uchun   ham
jozibadorlikni   oshiradi.   Germaniyada   oliy   ta’lim   federal   tuzilishga   ega   bo‘lib,   har   bir
federativ   yer   (Land)   o‘zining   ta’lim   siyosatini   yuritadi,   ammo   umumiy   standartlar   va
sifat talablari federal hukumat tomonidan belgilab boriladi. Tizim universitetlar, amaliy
fanlar   universitetlari   (Fachhochschule)   va   san’at-akademik   yo‘nalishdagi
muassasalardan   iborat.   Universitetlar   ko‘proq   fundamental   ilmiy   tadqiqotlar   olib
borishga   yo‘naltirilgan   bo‘lsa,   amaliy   fanlar   universitetlari   amaliyotga   yaqin   kasbiy
tayyorgarlikka   urg‘u   beradi.   Ta’lim   sifatini   boshqarish   kuchli   akkreditatsiya   va
baholash tizimiga asoslanadi; dasturlar va universitetlarning sifatini muntazam ravishda
mustaqil   agentliklar   tekshiradi,   bu   esa   sifatni   uzluksiz   rivojlantirishga   xizmat   qiladi.
14 Germaniya oliy ta’lim tizimi Bolonya jarayoniga faol qo‘shilgan va bu orqali bakalavr,
magistr   va   doktorantura   bosqichlari   xalqaro   standartlarga   muvofiqlashtirilgan.   Ta’lim
jarayonida   talabalar   amaliyotga   katta   e’tibor   qaratadi   va   sanoat   bilan   mustahkam
aloqalar   o‘rnatilgan,   bu   esa   bitiruvchilarning   mehnat   bozoriga   moslashuvchanligini
ta’minlaydi. Ilmiy-tadqiqot faoliyati Germaniya oliy ta’limining ajralmas  qismi bo‘lib,
davlat va xususiy  sektordan moliyalashtirilgan kuchli  grantlar va innovatsion dasturlar
orqali   amalga   oshiriladi.   Germaniya   universitetlari   xalqaro   reytinglarda   yuqori
o‘rinlarni   egallab,   fan   va   texnologiyalar   rivojiga   sezilarli   hissa   qo‘shmoqda.
Shuningdek, oliy ta’lim muassasalari raqamli ta’lim va ilg‘or pedagogik yondashuvlarni
faol tatbiq etib, sifatni oshirishga intilmoqda. Germaniya tajribasi  ta’lim sifatini davlat
tomonidan boshqarish va mustaqil baholash tizimi uyg‘unligi orqali samarali natijalarga
erishish mumkinligini namoyon etadi .
Yaponiya   universitetlarida   sifatni   boshqarish   tizimi   murakkab,   tizimli   va   qat’iy
nazorat ostidagi yondashuvga asoslangan bo‘lib, u ta’limning barqarorligi, izchilligi va
doimiy   takomillashuvini   ta’minlashga   qaratilgan.   Yaponiya   hukumati   oliy   ta’limda
sifatni boshqarishni davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilagan
bo‘lib,   bu   borada   MEXT   (Ministry   of   Education,   Culture,   Sports,   Science   and
Technology   –   Ta’lim,   madaniyat,   sport,   fan   va   texnologiya   vazirligi)   asosiy
muvofiqlashtiruvchi   organ   hisoblanadi.   Ushbu   vazirlik   oliy   ta’lim   muassasalarining
faoliyati   uchun   umumiy   standartlar,   rivojlanish   strategiyalari,   hamda   sifat
ko‘rsatkichlarini   belgilaydi   va   ularning   ijrosini   qat’iy   nazorat   qiladi.Sifat
menejmentining   asosiy   vositasi   sifatida   Yaponiya   universitetlari   ichki   va   tashqi
baholash   tizimlarini   uyg‘unlashtirgan.   Ichki   baholashda   har   bir   universitet   o‘zining
sifatni   kafolatlash   bo‘yicha   tizimini   ishlab   chiqadi:   bu   tizimda   o‘quv   jarayonining
samaradorligi,   professor-o‘qituvchilar   faoliyati,   talabalarning   o‘zlashtirish   darajasi,
hamda   ilmiy-tadqiqot   ko‘rsatkichlari   doimiy   monitoring   qilinadi.   Shu   bilan   birga,
universitetlar har yili o‘z-o‘zini baholash hisobotlarini tayyorlab, ularni jamoatchilik va
nazorat   organlariga   taqdim   etadilar.   Tashqi   baholash   esa   mustaqil   agentliklar   orqali
amalga   oshiriladi;   masalan,   Japan   University   Accreditation   Association   (JUAA)   yoki
National   Institution   for   Academic   Degrees   and   Quality   Enhancement   of   Higher
Education   (NIAD-QE)   kabi   tashkilotlar   universitetlarni   belgilangan   mezonlar   asosida
15 kompleks tarzda baholaydi. Baholash mezonlari o‘qitish sifati, ilmiy faoliyat, boshqaruv
samaradorligi,  xalqaro  hamkorlik,  moliyaviy   barqarorlik  va   ta’lim   infratuzilmasini   o‘z
ichiga   oladi.Yaponiya   oliy   ta’limida   sifat   menejmenti   nafaqat   nazoratga,   balki
rivojlanishga   qaratilgan.   Universitetlar   baholash   natijalariga   ko‘ra   o‘z   faoliyatini
takomillashtirish rejasini ishlab chiqadi va uni bosqichma-bosqich amalga oshiradi. Shu
jihatdan, sifat menejmenti tizimi faqat tekshiruv mexanizmi emas, balki o‘zgarishlar va
innovatsiyalarni targ‘ib qiluvchi vosita sifatida faol ishlaydi. Raqamli texnologiyalar va
ta’limda   sun’iy   intellektdan   foydalanish   borasida   ham   Yaponiya   universitetlari   ilg‘or
o‘rinlarda   turadi   –   bu   esa   ta’lim   sifati   va   monitoring   tizimining   aniqligini   oshirishga
xizmat   qiladi.   Shuningdek,   Yaponiya   universitetlari   xalqaro   reytinglarda   o‘z   o‘rnini
mustahkamlash   uchun   xalqaro   akkreditatsiya   tizimlariga   ham   faol   kirib
bormoqda.Yaponiya   universitetlarida   talabalar   sifati   ham   doimiy   nazorat   ostida:   ular
faqat   test   va   imtihonlar   orqali   emas,   balki   loyiha   ishlari,   mustaqil   tadqiqotlar   va
amaliyot   faoliyati   orqali   baholanadi.   Bu   talabalar   salohiyatini   chuqur   ochishga,   ularni
ijodiy   fikrlashga   va   ilmiy   izlanishga   yo‘naltirishga   xizmat   qiladi.   O‘z   navbatida,
professor-o‘qituvchilar   ham   doimiy   baholashdan   o‘tadi,   ular   faoliyatining   sifati   ilmiy
nashrlar,   grantlar,   o‘quv   yuklamasi   va   talabalar   fikr-mulohazalari   asosida   aniqlanadi.
Shu   orqali   oliy   ta’limda   bilim   berish   sifatini   real   natijalar   asosida   aniqlash   mumkin
bo‘ladi.   Yaponiya   universitetlaridagi   sifatni   boshqarish   tizimi   qat’iy   davlat   nazorati,
ichki va tashqi baholashning uyg‘unlashuvi, doimiy rivojlanishga qaratilgan yondashuv,
raqamli monitoring vositalari va xalqaro standartlarga integratsiyalashgan mexanizmlar
orqali yuqori samaradorlikka erishmoqda. Bu model Yaponiya oliy ta’limining barqaror
rivojlanishi va xalqaro raqobatbardoshligini ta’minlovchi muhim omil hisoblanadi.
16 2-BOB . OLIY TA’LIM MUASSALARI  UCHUN SIFAT
KAFOLATLASH TIZIMI   (BUXORO DAVLAT UNIVERSITETI
MISOLIDA)
2.1. Oliy  ta’lim  muassasalarida  sifat kafolatlash  tizimi
tushunchasi
Oliy   ta’lim   muassasalarida   sifat   kafolatlash   tizimi   –   bu   ta’lim   jarayoni   va   uning
natijalarining belgilangan standartlarga muvofiqligini ta’minlash, doimiy nazorat qilish
va takomillashtirishga qaratilgan kompleks chora-tadbirlar majmuasidir. Bu tizim orqali
ta’lim sifatini baholash, aniqlash va rivojlantirish imkoniyati yaratiladi. Sifat kafolatlash
tizimi,   avvalo,   talabalar   bilimlari,   o‘quv   dasturlarining   mazmuni,   professor-
o‘qituvchilar   sal ohiyati,   ilmiy   tadqiqotlar   samaradorligi,   moddiy-texnik   baza   va
boshqaruv jarayonlarini qamrab oladi. Mazkur  tizimning asosiy vazifasi  ta’lim sifatida
manfaatdor   barcha   tomonlarning   (talabalar,   ish   beruvchilar,   jamiyat   va   davlat)   ehtiyoj
va  kutganlarini   qondirish,  ta’lim   jarayonini   ochiqlik  va   shaffoflik  asosida  tashkil   etish
hamda   oliy   ta’lim   muassasasining   raqobatbardoshligini   oshirishdir.   Sifat   kafolatlash
tizimi   ichki   va   tashqi   mexanizmlar   orqali   amalga   oshiriladi.   Ichki   sifat   kafolatlash
tizimida   oliy   ta’lim   muassasasi   o‘zining   sifat   siyosati,   ichki   monitoring   va   baholash
mexanizmlarini   ishlab   chiqib,   muntazam   ravishda   faoliyatini   tahlil   qilib   boradi.   Bu
jarayonda   o‘quv   dasturlari   va   metodikalari   muntazam   yangilanadi,   professor-
o‘qituvchilar   malakasi   oshiriladi,   talabalar   fikri   va   natijalari   asosida   doimiy
takomillashtirish choralari ko‘riladi. Tashqi sifat kafolatlash esa mustaqil akkreditatsiya
agentliklari, davlat organlari yoki xalqaro tashkilotlar tomonidan olib borilib, universitet
faoliyati   belgilangan   mezonlar   asosida   baholanadi.     Sifat   kafolatlash   tizimining
muvaffaqiyatli   ishlashi   uchun   asosiy   tamoyillar   sifatida   uzluksizlik,   shaffoflik,
ishtirokchilik,   javobgarlik   va   natijadorlik   ko‘zda   tutiladi.   Bu   tizim   nafaqat   sifatni
saqlash,   balki   uni   izchil   oshirishga   xizmat   qiladi.   Natijada,   oliy   ta’lim   muassasasi
o‘zining   ijtimoiy   mas’uliyatini   bajarib,   bitiruvchilarining   mehnat   bozorida
muvaffaqiyatli   raqobatlasha   olishiga,   ilmiy   salohiyatining   ortishiga   va   xalqaro   ta’lim
17 maydonida   o‘z   o‘rnini   mustahkamlashga   erishadi.   Shu   sababli,   sifat   kafolatlash   tizimi
har   bir   oliy   ta’lim   muassasasining   strategik   rivojlanishida   markaziy   o‘rin   tutadi   va   u
zamonaviy talablar asosida doimiy ravishda yangilanib borishi lozim.
Buxoro davlat universiteti (BuxDU) O‘zbekistonning eng qadimiy va nufuzli oliy
ta’lim muassasalaridan biri hisoblanadi. Universitet 1930-yilda tashkil topgan bo‘lib, u
o‘zining   boy   tarixi,   ilmiy   salohiyati   va   ta’lim   sifati   bilan   tanilgan.   Hozirgi   kunda
universitetda   turli   yo‘nalishlarda   bakalavriat,   magistratura   va   doktorantura   dasturlari
amalga   oshiriladi.   BuxDUda   tabiiy   fanlar,   gumanitar   fanlar,   iqtisodiyot,   filologiya,
pedagogika, matematika va boshqa sohalar bo‘yicha zamonaviy o‘quv dasturlari ishlab
chiqilgan   va   muntazam   yangilanadi.   Universitet   tarkibida   bir   nechta   fakultetlar   va
ilmiy-tadqiqot   markazlari   mavjud   bo‘lib,   ular   orqali   talabalar   va   o‘qituvchilar   ilmiy
izlanishlar olib boradi. Shuningdek, universitet xalqaro aloqalarni rivojlantirishga katta
e’tibor qaratadi: chet el universitetlari bilan qo‘shma dasturlar, akademik almashinuvlar
va ilmiy loyihalar faol yo‘lga qo‘yilgan.Universitet hududi zamonaviy kampuslar, o‘quv
binolari,   kutubxonalar,   laboratoriyalar   va   talabalar   turar   joylari   bilan   jihozlangan   .
Sifatni taminlashga asosiy rol o’ynaydi .
Buxoro davlat universitetining sifat kafolatlash tizimi zamonaviy talablarga javob
beradigan,   tizimli   va   kompleks   yondashuvga   asoslangan   bo‘lib,   universitetda   ta’lim
sifatini   doimiy  ravishda   oshirish  va  nazorat  qilishga   xizmat   qiladi.  Universitetda  ichki
sifat   kafolatlash   tizimi   ishlab   chiqilgan   bo‘lib,   u   ta’lim   jarayonining   barcha
bosqichlarini   qamrab   oladi:   o‘quv   dasturlari   va   rejalarining   muntazam   yangilanishi,
professor-o‘qituvchilarning   malakasini   oshirish,   talabalarning   bilim   va   ko‘nikmalarini
baholashning   shaffof   va   adolatli   mexanizmlarini   joriy   etish   kabi   yo‘nalishlar   ustuvor
hisoblanadi.     BuxDUda   sifatni   kafolatlash   bo‘yicha   maxsus   bo‘lim   tashkil   qilingan
bo‘lib, u ichki monitoring va baholash tizimini yuritadi. Universitet muntazam ravishda
talabalar   va   bitiruvchilar   orasida   so‘rovnomalar   o‘tkazib,   ta’lim   sifatiga   oid   fikrlarni
tahlil   qiladi,   shuningdek,   ish   beruvchilar   bilan   hamkorlikda   bitiruvchilarning   mehnat
bozoridagi   raqobatbardoshligini   baholashga   katta   e’tibor   qaratadi.   O‘quv   dasturlari   va
fan   modullari   zamonaviy   mehnat   bozorining   talablariga   moslashtirib   boriladi.   Sifat
kafolatlash   jarayonida   tashqi   baholash   ham   muhim   o‘rin   tutadi:   universitet   davlat
akkreditatsiyasi   va   mustaqil   baholashdan   muntazam   o‘tib,   o‘zining   nufuzini   saqlab
18 kelmoqda. Shuningdek, BuxDU xalqaro sifat standartlarini joriy qilish va akkreditatsiya
qilish   yo‘lida   ham   faol   ish   olib   bormoqda,   bu   esa   universitetni   global   miqyosda   tan
olish va raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi.
Buxoro davlat universitetida sifat kafolatlash tizimi zamonaviy xalqaro talablar va
milliy   standartlarga   asoslangan   holda   shakllantirilgan   bo‘lib,   uning   asosiy   maqsadi   –
ta’lim  jarayoni  va ilmiy faoliyat  sifatini  uzluksiz  oshirish va  barqaror  rivojlantirishdir.
Universitet   sifat   menejmenti   tizimida   kompleks   yondashuvni   qo‘llaydi,   ya’ni   ta’lim
sifatini   baholash   va   rivojlantirish   faqatgina   akademik   jarayon   bilan   cheklanmay,
boshqaruv tizimi, moddiy-texnik baza, raqamlashtirish darajasi, talabalar  xizmatlari  va
ijtimoiy   infratuzilma   kabi   ko‘rsatkichlarni   ham   o‘z   ichiga   oladi.   BuxDUda   sifat
kafolatlash   jarayonlari   universitetning   strategik   rivojlanish   rejasiga   integratsiya
qilingan.   Har   yili   ta’lim   sifatiga   oid   aniq   maqsad   va   vazifalar   belgilanadi,   ularning
bajarilishi   esa   bosqichma-bosqich   monitoring   qilinadi.   Ichki   sifat   nazorati   doirasida
fakultetlar va kafedralarda muntazam ravishda o‘z-o‘zini baholash ishlari olib boriladi;
bu   baholash   jarayoniga   talaba   va   bitiruvchilarning   fikri,   professor-o‘qituvchilar   va   ish
beruvchilarning   mulohazalari   faol   jalb   qilinadi.   Shu   bilan   birga,   universitet   o‘zining
ichki   normativ   hujjatlar   bazasini   muntazam   yangilab   boradi,   bunda   sifatni   oshirishga
xizmat   qiluvchi   yangi   metodikalar   va   baholash   mezonlari   ishlab   chiqiladi.   Sifat
kafolatlash   tizimining   muhim   qismi   sifatida   ilmiy   tadqiqotlar   va   innovatsion   faoliyat
ham   nazarda   tutilgan.   Universitetning   ilmiy   markazlari   va   laboratoriyalari   professor-
o‘qituvchilarning   ilmiy   salohiyatini   oshirishga,   talabalarni   ilmiy   izlanishlarga   jalb
qilishga   xizmat   qiladi.   Shu   bilan   birga,   BuxDU   xalqaro   hamkorlikni   sifat
ko‘rsatkichlaridan biri sifatida belgilagan: xorijiy universitetlar bilan qo‘shma dasturlar,
akademik   almashinuvlar   va   xalqaro   grantlarda   ishtirok   etish   orqali   universitet   ta’lim
sifatini   yangi   bosqichga   ko‘tarmoqda.   Buxoro   davlat   universitetida   axborot-
kommunikatsiya   texnologiyalaridan   samarali   foydalanish   ham   sifat   kafolatlash
tizimining   ajralmas   qismiga   aylangan.   Raqamli   ta’lim   platformalari   va   elektron
baholash   tizimlari   yordamida   ta’lim   jarayonining   shaffofligi   va   samaradorligi
ta’minlanmoqda.  Bu   jarayonlar  orqali   talabalar   bilimining  real  holati  aniqlanib,  ularga
individual   yondashuv   asosida   yordam   ko‘rsatiladi.   Sifat   kafolatlash   tizimi   nafaqat
mavjud   holatni   baholash,   balki   aniqlangan   kamchiliklar   asosida   rivojlanish
19 yo‘nalishlarini  ishlab  chiqish va  joriy etish imkonini  beradi. Universitet  ichida doimiy
takomillashtirish   tamoyili   asosida   har   bir   baholash   natijasiga   ko‘ra   tavsiyalar   ishlab
chiqiladi va ularning bajarilishi nazorat ostida bo‘ladi.
Buxoro   davlat   universiteti   sifat   kafolatlash   tizimining   barcha   yo‘nalishlarida
uzluksiz rivojlanish, innovatsion yondashuv va xalqaro standartlarga moslashish  orqali
ta’lim   sifatini   oshirishda   muntazam   va   tizimli   ish   olib   bormoqda.   Ushbu   tizim
universitetning   uzoq   muddatli   strategik   maqsadlariga   erishishda   hamda   global   ta’lim
maydonida o‘z raqobatbardoshligini mustahkamlashda muhim asos bo‘lib xizmat qiladi.
Q o‘shimcha sifatida Buxoro davlat universitetining sifat kafolatlash tizimida inson
kapitaliga   qaratilgan   yondashuvni   alohida   ta’kidlash   mumkin.   Universitet   professor-
o‘qituvchilarining   doimiy   rivojlanishi   sifat   kafolatining   asosiy   yo‘nalishlaridan   biri
hisoblanadi. Har yili o‘qituvchilar uchun malaka oshirish kurslari, seminar-treninglar va
ilmiy-amaliy   konferensiyalar   tashkil   etiladi,   bu   esa   ularning   pedagogik   va   ilmiy
salohiyatini   oshirishga   xizmat   qiladi.   Bundan   tashqari,   universitet   ichki   sifatni
oshirishda   talabalar   fikr-mulohazalarini   tizimli   ravishda   yig‘ib   boradi   va   ularni   qaror
qabul   qilish   jarayonlariga   faol   jalb   etadi,   bu   esa   talabalar   uchun   motivatsion   muhit
yaratadi.   BuxDUda   sifat   menejmentining   innovatsion   jihatlari   sifatida   yosh
tadqiqotchilarni   qo‘llab-quvvatlash   dasturlari,   startap-loyihalarni   rivojlantirish   va
inkubatsiya markazlari faoliyati ham rivojlanmoqda. Bu esa sifatni faqat ta’lim jarayoni
bilan   emas,   balki   iqtisodiy   va   ijtimoiy   rivojlanish   bilan   uzviy   bog‘liq   holda
yondashishga   imkon   beradi.   Shuningdek,   universitetda   atrof-muhit   barqarorligi   va
ijtimoiy   mas’uliyat   tamoyillariga   asoslangan   sifat   yondashuvi   ham   shakllangan   –   bu
orqali   ta’lim   sifatini   oshirish   barobarida   ekologik   va   ijtimoiy   masalalarga   ham   e’tibor
qaratiladi.   Shu tarzda BuxDU sifat kafolatlash tizimini har tomonlama rivojlantirish va
zamon talablari asosida takomillashtirishga intilmoqda.
2.2.  Buxoro davlat universitetida ichki sifat ta’minoti: ta’lim
jarayoni va professor-o‘qituvchilar sifatini boshqarish
Buxoro   davlat   universitetida   ichki   sifat   ta’minoti   ta’lim   sifatini   uzluksiz
rivojlantirish   va   nazorat   qilishga   yo‘naltirilgan   tizimli   yondashuvga   asoslanadi.   Bu
20 jarayon   universitetning   umumiy   strategiyasiga,   O‘zbekiston   Respublikasi   Oliy   ta’lim
to‘g‘risidagi   qonun   hujjatlariga   hamda   xalqaro   sifat   standartlariga   (xususan,   ESG   –
Yevropa   sifat   kafolatlash   standartlari)   asoslanadi.   Ichki   sifat   ta’minoti   asosan   ikki
asosiy   yo‘nalishda:   ta’lim   jarayonining   sifati   va   professor-o‘qituvchilar   tarkibining
salohiyatini boshqarish orqali amalga oshiriladi.
Universitetda ichki sifat ta’minoti bir nechta asosiy mexanizmlar orqali yuritiladi.
Avvalo, bu jarayonlarni  Ta’lim sifatini nazorat qilish bo‘limi  boshqaradi. Ushbu bo‘lim
ta’lim   jarayonining   barcha   bosqichlarida   monitoring,   baholash   va   tahlil   ishlarini   olib
boradi.   Har   yili   talabalarning   bilim   darajasi,   o‘zlashtirish   ko‘rsatkichlari   va   yakuniy
davlat   attestatsiya   natijalari   asosida   ta’lim   sifatining   amaldagi   holati   aniqlanadi.
Masalan,  2022 yil  yakunlariga ko‘ra, 96,2%  bitiruvchi  talabaning bilim  darajasi  ijobiy
deb baholangan, bu esa ta’lim sifatining barqaror rivojlanayotganidan dalolat beradi.
Ta’lim   jarayoni   sifatini   oshirish   maqsadida   universitetda   bir   qator   chora-tadbirlar
amalga oshirilmoqda. Bular jumlasiga kredit-modul tizimini joriy etish, dars jarayonida
zamonaviy   pedagogik   texnologiyalar   va   axborot-kommunikatsiya   vositalaridan
foydalanish,   talabalar   uchun   mustaqil   ta’lim   imkoniyatlarini   kengaytirish   kiradi.
Bundan   tashqari,   o‘quv-uslubiy   hujjatlar,   fan   dasturlari   va   baholash   mezonlari
muntazam ravishda yangilanadi va zamon talablari asosida takomillashtiriladi.
Sifatni ta’minlashda professor-o‘qituvchilar tarkibi muhim o‘rin tutadi. BuxDUda
har   yili   professor-o‘qituvchilarning   reytingi   shakllantiriladi.   Ushbu   reyting   ilmiy-
pedagogik faoliyat, nashr etilgan maqolalar soni, xalqaro ilmiy anjumanlardagi ishtirok,
talabalarga   taqdim   etilgan   dars   sifati   va   boshqa   ko‘rsatkichlar   asosida   belgilanadi.
Shuningdek, universitet rahbariyati professor-o‘qituvchilarning malaka oshirishiga katta
e’tibor qaratadi: ular doimiy ravishda respublika va xalqaro kurslarda ishtirok etib, o‘z
bilimlarini yangilab boradilar. Bu esa ta’lim jarayoniga bevosita ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bundan tashqari, universitetda ichki attestatsiya tizimi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lib, bu
orqali   ta’lim   yo‘nalishlari,   fanlar   va   o‘quv   dasturlarining   sifati   baholanadi.   Har
semestrda talabalar orasida o‘tkaziladigan anonim so‘rovnomalar orqali darslar sifati va
o‘qituvchilar   faoliyatiga   nisbatan   fikrlar   yig‘iladi.   Ushbu   tahlillar   asosida   aniq
kamchiliklar aniqlanib, ularni bartaraf etish bo‘yicha choralar ko‘riladi.
21 Shuningdek,   universitetda   bitiruvchilarning   ishga   joylashish   ko‘rsatkichlari,
xalqaro   hamkorliklar   asosida   talabalar   almashinuvi,   magistratura   va   doktoranturada
tahsil   olayotganlar   soni   ham   ta’lim   sifatining   muhim   indikatorlari   sifatida   hisobga
olinadi.   Bitiruvchilar   bozor   talablariga   mos   ravishda   tayyorlanayotgani   va   mehnat
bozorida   o‘z   o‘rnini   topayotgani   ham   ichki   sifat   ta’minotining   samaradorligini
ko‘rsatadi.     Buxoro davlat universitetida ichki sifat ta’minoti tizimi nafaqat nazorat va
baholash   bilan   cheklanib   qolmay,   balki   rivojlanishga   xizmat   qiladigan,   uzluksiz
takomillashtiriladigan   boshqaruv   modeliga   asoslangan.   Ta’lim   jarayoni   va   professor-
o‘qituvchilarning   sifatini   samarali   boshqarish   orqali   universitet   respublika   miqyosida
yetakchi   oliy   ta’lim   muassasalaridan   biri   bo‘lib   qolmoqda.Ta’lim   tizimida   sifat
menejmentining ahamiyati bugungi kunda dolzarb masalalardan biri bo‘lib, ayniqsa oliy
ta’lim   muassasalarida   sifat   kafolatlash   tizimining   to‘g‘ri   yo‘lga   qo‘yilishi   ta’lim
jarayonining   samaradorligi   va   bitiruvchilarning   raqobatbardoshligini   ta’minlashda
asosiy omil  hisoblanadi. Buxoro davlat  universiteti (BuxDU)  ham mazkur  yo‘nalishda
muhim   islohotlar   olib   bormoqda.   Universitet   ta’lim   jarayonini   zamonaviy   talablar
asosida tashkil etish, professor-o‘qituvchilarning malakasini oshirish, talabalar bilimini
sifatli   va   adolatli   baholash,   o‘quv   rejalari   va   dasturlarini   xalqaro   standartlarga
yaqinlashtirish orqali sifat menejmentini amaliyotga tatbiq etmoqda.
Universitetda   2017-yil   18-iyuldagi   515-sonli   Hukumat   qaroriga   asosan   tashkil
etilgan Ta’lim sifatini nazorat qilish bo‘limi faoliyat yuritadi. Ushbu bo‘limning asosiy
vazifasi   —   universitetda   ta’lim   sifatini   tizimli   ravishda   nazorat   qilish,   baholash   va
takomillashtirishga   doir   takliflar   ishlab   chiqishdan   iborat.   Har   yili   talabalarning
o‘zlashtirish   darajasi,   darslarning   sifatiga   berilgan   baholar,   yakuniy   attestatsiya
natijalari   asosida   statistik   tahlillar   amalga   oshiriladi.   So‘nggi   yillarda   universitet
bitiruvchilarining 90% dan ortig‘i o‘z mutaxassisliklari bo‘yicha ishga joylashgani qayd
etilgan bo‘lib, bu ta’lim sifatining real ko‘rsatkichlar orqali tasdiqlanishini bildiradi.
Universitet   rahbariyati   sifat   menejmentini   xalqaro   andozalar   asosida   yuritishga
alohida e’tibor qaratadi. Jumladan, BuxDUda ta’lim sifatini boshqarishda Yevropa oliy
ta’lim  makonida keng qo‘llaniladigan ESG (European Standards and Guidelines), ISO
9001:2015   sifat   menejmenti   tizimi   standarti   va   EFQM   (European   Foundation   for
Quality   Management)   modeliga   mos   keluvchi   uslublar   joriy   etilgan.   Bu   esa
22 universitetda ta’lim sifatini kafolatlash jarayonini faqat ichki tizim doirasida emas, balki
xalqaro   mezonlarga   mos   holda   tashkil   etish   imkonini   bermoqda.   Shuningdek,
universitetda professor-o‘qituvchilarning reytingi har yili ishlab chiqiladi. Bu reytinglar
ilmiy   maqolalar   soni,   o‘quv-uslubiy   qo‘llanmalarning   mavjudligi,   xalqaro   loyihalarda
ishtirok,   talabalar   bilan   ishlash   sifati   kabi   mezonlarga   asoslanadi.   Mazkur   yondashuv
nafaqat sifatni oshirish, balki raqobatbardosh akademik muhitni shakllantirishga xizmat
qiladi. Shu bilan birga, o‘quv jarayoniga kredit-modul tizimi to‘liq joriy etilgan bo‘lib,
bu   orqali   talabalar   o‘zlashtirish   darajasini   aniq   ko‘rsatkichlar   asosida   baholash,
shaffoflikni   ta’minlash   va   o‘z   ustida   mustaqil   ishlashga   undash   imkonini   bermoqda.
Sifat   kafolatlash   tizimi   doirasida   talabalar   va   o‘qituvchilar   ishtirokida   muntazam
ravishda   anonim   so‘rovnomalar   tashkil   qilinadi.   Bu   so‘rovnomalar   yordamida   ta’lim
jarayonidagi   kamchiliklar   aniqlanib,   ularni   bartaraf   etish   bo‘yicha   aniq   chora-tadbirlar
rejalashtiriladi.   Shu   bilan   birga,   universitet   ichki   hujjatlarini   korrupsiyaga   qarshi
ekspertizadan   o‘tkazish   amaliyotini   yo‘lga   qo‘ygan.   Bu   esa   ta’lim   tizimining
shaffofligini   oshiradi   va   barcha   ishtirokchilar   uchun   adolatli   muhit   yaratadi.     Buxoro
davlat   universiteti   misolida   ta’lim   sifatini   kafolatlash   tizimi   o‘zining   samaradorligi   va
tizimliligi bilan ajralib turadi. Sifat menejmentiga doir islohotlar, xalqaro standartlarga
asoslangan   yondashuv,   o‘qituvchilar   va   talabalar   fikr-mulohazalarini   inobatga   olgan
holda olib borilayotgan faoliyat universitetni nafaqat respublika, balki xalqaro miqyosda
ham raqobatbardosh ta’lim muassasalaridan biriga aylantirmoqda.
Buxoro   davlat   universitetida   ichki   sifat   ta’minoti   tizimi   so‘nggi   yillarda   izchil
shakllantirilgan bo‘lib, bu tizim nafaqat ta’lim jarayonini, balki unda ishtirok etayotgan
barcha   subyektlar   –   professor-o‘qituvchilar,   talabalar,   boshqaruv   xodimlari   faoliyatini
tizimli   baholash   va   takomillashtirishga   xizmat   qilmoqda.   Universitetda   ichki   sifat
nazorati faqat rasmiy shakllar bilan cheklanmay, balki amaliy natijadorlik va shaffoflik
tamoyillariga   tayanadi.   Bu   borada   2017-yilda   tashkil   etilgan   Ta’lim   sifatini   nazorat
qilish bo‘limi asosiy boshqaruv markazi hisoblanadi. Ushbu bo‘lim o‘quv jarayonining
barcha bosqichlarini chuqur monitoring qilib boradi: darslar sifati, baholash tizimining
adolatliligi,   o‘quv   rejalarning   zamonaviylik   darajasi,   talaba   va   o‘qituvchining   o‘zaro
muloqot sifati muntazam tahlil qilinadi.
23 Yo‘nalish Amalga
oshirilayotgan chora-
tadbirlar Monitoring
usullari Natija/Ko‘rsatkichlar
Ta’lim
jarayonining sifati - Kredit-modul
tizimining joriy etilishi
- O‘quv rejalarning
yangilanishi
- Elektron platformalarda
darslar - Talabalar
so‘rovi
- O‘zlashtirish
tahlili
- Yillik
attestatsiyalar 90% dan ortiq
talabalarning ijobiy bahosi
Dars sifatini
baholash - Darslarga ochiq
tashriflar
- O‘qituvchilarning uslubiy
seminarlarida ishtiroki - Ochiq
darslar tahlili
- So‘rovnomalar
(talabalar fikri) 80% darslar “yaxshi” va
“a’lo” baholangan
Professor-
o‘qituvchilar sifati - Reyting baholash
tizimi
- Ilmiy faoliyatga
rag‘batlantirish
- Xorijda malaka oshirish - Yillik
reyting
- Noshirlik faoliyati
statistikasi 70% dan ortiq ustozlar
ilmiy maqola chop etgan
Sifat
monitoringi - Ta’lim sifatini
nazorat qilish bo‘limi
faoliyati
- Ichki nazorat tizimi - Ichki
auditlar
- Ichki ekspertiza va
hisobotlar Har yili sifat bo‘yicha
rasmiy hisobot tayyorlanadi
Shaffoflik va
korrupsiyaga qarshi
nazorat - Ichki hujjatlar
ekspertizasi
- Onlayn baholash tizimi -
Korrupsiyaga qarshi
baholovlar
- Talabalarning
murojaatlari Shaffoflik darajasi
oshgan, shikoyatlar kamaygan
Jadval: BuxDUda ichki sifat ta’minotining asosiy yo‘nalishlari
24 2.3. Buxoro davlat universitetida tashqi sifat ta’minoti:
akkreditatsiya, reyting va nazorat  mexanizmla ri
Buxoro   davlat   universitetida   tashqi   sifat   ta’minoti   tizimi   bugungi   kunda   oliy
ta’limda   islohotlarning   asosiy   yo‘nalishlaridan   biri   bo‘lib,   ushbu   yo‘nalishda   olib
borilayotgan   chora-tadbirlar   ta’lim   muassasasining   jahon   andozalariga
moslashuvchanligini   oshirishga   qaratilgan.   Tashqi   sifat   ta’minoti   deganda   universitet
faoliyatini mustaqil  va vakolatli tashkilotlar tomonidan baholash, nazorat qilish hamda
attestatsiyalash   orqali   uning   ta’lim   sifati   va   faoliyat   ko‘rsatkichlari   ustidan   tashqi
monitoringni   yuritish   tushuniladi.   Bu   tizim   orqali   universitet   o‘zining   ichki   sifat
menejmentini   mustahkamlaydi,   xalqaro   tan   olinuvchanlik   va   milliy   reytinglarda
barqaror   o‘rin   egallashga   intiladi.     Akkreditatsiya   jarayoni   BuxDU   uchun   tashqi   sifat
kafolatining   eng   asosiy   vositalaridan   biri   bo‘lib,   universitet   bugungi   kunga   kelib
O‘zbekiston   Respublikasi   Oliy   ta’lim,   fan   va   innovatsiyalar   vazirligi   hamda
O’zbekiston   Milliy   akkreditatsiya   markazi   tomonidan   bir   necha   marotaba   davlat
akkreditatsiyasidan   muvaffaqiyatli   o‘tgan.   Akkreditatsiya   jarayonida   universitetning
o‘quv   rejalari,   kadrlar   salohiyati,   moddiy-texnik   bazasi,   ilmiy   faoliyati   va   talabalar
o‘zlashtirish   darajasi   sinchkovlik   bilan   baholanadi.   So‘nggi   akkreditatsiya   natijalariga
ko‘ra,   universitetdagi   70   dan   ortiq   ta’lim   yo‘nalishlarining   barchasi   belgilangan
mezonlarga   to‘liq   javob   bergan.   Bu   esa   BuxDUda   ta’lim   sifati   nafaqat   ichki   tartiblar
asosida, balki davlat tomonidan ham rasman tan olinganini ko‘rsatadi.
Tashqi   sifat   ta’minotining   yana   bir   muhim   jihati   —   reyting   tizimlarida   ishtirok
etishdir.   BuxDU   har   yili   Milliy   reytinglar   bo‘yicha   o‘z   pozitsiyasini   yaxshilab
bormoqda.   Jumladan,   O‘zbekiston   Respublikasi   Oliy   ta’lim   muassasalari   orasida
universitet   2023-yilda   ilk   bor   kuchli   o‘ntalikka   kirgan.   Reyting   indikatorlari   orasida
ilmiy   maqolalar   soni,   xalqaro   hamkorlik,   bitiruvchilarning   ishga   joylashish   darajasi,
elektron ta’lim resurslarining mavjudligi kabi mezonlar asosiy rol o‘ynaydi. Ahamiyatli
jihati   shundaki,   universitetda   so‘nggi   yillarda   Scopus   va   Web   of   Science   xalqaro
bazalarida chop etilgan maqolalar soni sezilarli oshgan. Bu esa nafaqat ichki rivojlanish,
balki global miqyosda tan olinuvchanlik darajasining ortishini anglatadi.
25 Bundan tashqari, Buxoro davlat universiteti 2022-yildan boshlab bir nechta xalqaro
tashqi   baholov   organlari   bilan   hamkorlikni   yo‘lga   qo‘ygan.   Jumladan,   QS   World
University Rankings va UI GreenMetric kabi xalqaro reyting tizimlarida ishtirok etishga
qadam   qo‘yilgan.   Bu   jarayonlar   nafaqat   universitetni   tashqi   sifat   standarti   asosida
rivojlantirishga,   balki   xalqaro   hamkorlikni   mustahkamlash,   talabalar   va   professor-
o‘qituvchilarning   akademik   mobilligini   ta’minlashga   ham   xizmat   qiladi.   Tashqi   sifat
ta’minotining   yana   bir   ustuni   bu   —   nazorat   va   audit   mexanizmlaridir.   Universitet
faoliyati   ustidan   muntazam   ravishda   Oliy   ta’lim   vazirligi,   Hisob   palatasi,   Davlat
inspeksiyasi   kabi   tashkilotlar   tomonidan   rejalashtirilgan   va   rejasiz   tekshiruvlar   olib
boriladi. Ushbu nazoratlar natijasida aniqlangan kamchiliklar yuzasidan chora-tadbirlar
belgilanadi,   tegishli   tuzilmalar   zimmasiga   mas’uliyat   yuklanadi.   Masalan,   2023-yil
bahor   semestrida   o‘tkazilgan   monitoringda   talabalar   bilimini   baholashda   ayrim
fakultetlarda   subyektivlik   aniqlangan   bo‘lib,   buning   natijasida   universitet   baholash
tizimini qayta ko‘rib chiqdi va avtomatlashtirilgan test platformalarini kuchaytirdi.   Shu
o‘rinda ta’kidlash joizki, BuxDUda tashqi sifat nazorati universitet rivojlanishiga to‘siq
emas,   balki   uni   yanada   takomillashtiruvchi   vosita   sifatida   qaraladi.   Universitet
boshqaruvi, professor-o‘qituvchilar jamoasi hamda talabalar tashqi baholash natijalariga
konstruktiv   yondashib,   aniqlangan   kamchiliklarni   tuzatish,   mavjud   resurslarni   qayta
taqsimlash va innovatsion yondashuvlarni joriy qilish orqali samarali ish olib bormoqda.
Buxoro davlat universiteti tashqi sifat ta’minoti borasida tizimli va barqaror strategiyaga
ega   bo‘lib,   akkreditatsiya,   reyting   va   tashqi   nazorat   mexanizmlarini   o‘z   faoliyatining
ajralmas qismi sifatida qaraydi. Bu tizimning samarasi universitetning milliy va xalqaro
miqyosda obro‘-e’tiborini oshirib, ta’lim sifatini kafolatlashga xizmat qilmoqda.  Buxoro
davlat   universiteti   respublika   oliy   ta’lim   tizimidagi   yirik   ilmiy-ma’rifiy   markazlardan
biri   sifatida   o‘zining   tashqi   sifat   ta’minoti   tizimini   mustahkamlash   borasida   so‘nggi
yillarda   sezilarli   bosqichga   ko‘tarildi.   Universitet   faoliyatining   tashqi   baholovchi
institutlar   bilan   muvofiqlashtirilganligi,   ularning   mezonlariga   mos   ravishda   ishlashni
afzal   ko‘rishi   yuqori   darajadagi   ochiqlik   va   ishonchlilikni   ta’minlamoqda.   Masalan,
2022-yilda   O‘zbekiston   Respublikasi   Oliy   ta’lim,   fan   va   innovatsiyalar   vazirligi
tomonidan amalga oshirilgan oliy ta’lim muassasalarining kompleks reytingida BuxDU
mamlakatdagi   70   dan   ortiq   universitetlar   ichida   9-o‘rinni   egalladi.   Bu   natija
26 universitetdagi   ta’lim   sifati,   ilmiy-innovatsion   faoliyat,   xalqaro   aloqalar   va
bitiruvchilarning   mehnat   bozoriga   moslashuvchanligi   kabi   ko‘rsatkichlar   asosida
shakllangan.   Universitet   faoliyatini   tashqi   nazorat   qilishda   mustaqil   baholovchi
tashkilotlar   ishtiroki   ham   faol   bo‘lmoqda.   Xususan,   2023-yil   davomida   BuxDUda
“YUNEK”   (Yevroosiyo   universitetlari   ta’lim   sifati   baholash   tarmog‘i)   hamkorligida
birinchi   tashqi   audit   jarayoni   o‘tkazildi.   Audit   natijalariga   ko‘ra,   universitetda   kadrlar
tayyorlash   sifati,   o‘quv-uslubiy   hujjatlarning   to‘liqligi,   ilmiy   salohiyat   va   xalqaro
hamkorlik   mezonlari   bo‘yicha   ijobiy   baho   berildi.   Ushbu   tashqi   audit   asosida   14   ta
yo‘nalishda   ta’lim   sifati   bo‘yicha   konkret   tavsiyalar   ishlab   chiqildi   va   joriy   yil   o‘quv
rejalari   shunga   asosan   takomillashtirildi.   Akkreditatsiya   jarayoni   esa   universitetning
xalqaro   miqyosdagi   ishonchliligini   tasdiqlash   vositasi   sifatida   foydalanilmoqda.   2024-
yilda   BuxDU   tomonidan   11   ta   bakalavriat   va   magistratura   yo‘nalishi   Yevropa
akkreditatsiya   tizimiga   moslashtirildi   va   "AQAS"   (Agency   for   Quality   Assurance
through Accreditation of Study Programs – Germaniya) agentligiga hujjatlar topshirildi.
Bu   tashabbus   O‘zbekistonda   faoliyat   yuritayotgan   universitetlar   orasida   peshqadamlik
sifatida   baholanmoqda.   Shuningdek,   aynan   2023-yil   natijalariga   ko‘ra,   universitet
Xalqaro QS Ranking (Quacquarelli Symonds) ko‘rsatkichlariga tayyorlanish bosqichiga
kiritilgan   bo‘lib,   ilmiy   maqolalarning   iqtibosligi,   akademik   obro‘sining   o‘sishi   va
xorijiy   talabalar   sonining   ortishi   bu   reytingga   chiqishga   tayyorligini   ko‘rsatmoqda.
Bundan   tashqari,   universitet   faoliyatini   tashqi   baholashda   Hisob   palatasi,   Oliy
attestatsiya komissiyasi va Davlat inspektsiyasi kabi muassasalar tomonidan muntazam
rejalashtirilgan   tekshiruvlar   o‘tkazilmoqda.   Masalan,   2023-yilda   Oliy   ta’lim,   fan   va
innovatsiyalar   vazirligining   tashabbusi   bilan   amalga   oshirilgan   sifat   monitoringi
davomida   BuxDUda   fanlar   bo‘yicha   28   mingdan   ortiq   test   topshiriqlari   tekshirildi   va
baholashning   shaffofligi,   aniqligi   bo‘yicha   respublikadagi   5   ta   yetakchi   universitet
qatoriga   kiritildi.   Bu   monitoring   natijalari   asosida   elektron   baholash   tizimi   yangilandi
va   hozirda   barcha   imtihonlar   100%   onlayn   platforma   orqali   o‘tkazilmoqda.   Nazorat
mexanizmlari   esa   faqat   tekshiruv   bilan   cheklanmasdan,   axborot   ochiqligi   va   ijtimoiy
monitoring   bilan   to‘ldirilmoqda.   Universitet   rasmiy   sayti   va   ijtimoiy   tarmoqlari   orqali
ta’lim   jarayoni,   baholash   natijalari,   ilmiy   loyihalar   va   xalqaro   grantlar   haqidagi
ma’lumotlar   doimiy   ravishda   e’lon   qilinadi.   2023-yil   davomida   universitet   Telegram
27 kanalida   700   dan   ortiq   rasmiy   xabarlar   berildi,   bu   esa   tashqi   auditoriya   uchun
ochiqlikning   amaliy   isbotidir.   Shuningdek,   xalqaro   tashqi   hamkorlar   bilan   ham
to‘g‘ridan-to‘g‘ri   hamkorlik   tashqi   sifatni   oshirishga   xizmat   qilmoqda.   Jumladan,
Fransiyaning   Poitiers   universiteti,   Italiyaning   Bari   universiteti,   Rossiyaning   Tomsk
davlat universiteti va boshqa hamkor oliygohlar bilan birgalikda ikki diplomli dasturlar
ishlab   chiqilgan   bo‘lib,   bu   tashqi   ta’lim   standartlariga   moslashuvchanlikni
kuchaytirgan.   2024-yil   bahor   holatiga   ko‘ra,   BuxDUda   320   dan   ortiq   xorijiy   talaba
tahsil olayotgan bo‘lib, bu son 2019-yilga nisbatan 6 baravar ortgan.
Yo‘nalish Amaliy faoliyat va tashqi
mexanizmlar Faktlar / Natijalar
Akkreditatsiy
a Davlat va xalqaro
akkreditatsiya jarayonlarida
ishtirok etish 2023-yilda 70+ ta’lim
yo‘nalishi davlat
akkreditatsiyasidan muvaffaqiyatli
o‘tgan
AQAS (Germaniya)
agentligiga xalqaro hujjatlar
topshirilgan 2024-yilda 11 yo‘nalish
xalqaro akkreditatsiyaga
tayyorlangan
Reyting Milliy OTMlar reytingida
ishtirok 2022-yil yakuniga ko‘ra
BuxDU milliy reytingda  9-o‘rinni
egalladi
QS va UI GreenMetric kabi
xalqaro reytinglarga
tayyorgarlik ko‘rilmoqda Ilmiy maqolalar va iqtiboslar
soni ortib bormoqda (Scopus, WoS
nashrlari)
Tashqi audit
va monitoring YUNEK tashqi baholovchi
tashkilot bilan o‘zaro audit
ishlari 2023-yilda YUNEK tashqi
ekspertiza asosida universitetga
ijobiy baho berildi
Oliy ta’lim vazirligi, Hisob
palatasi, Davlat inspeksiyasi
monitoringlari 2023-yilda 28 ming test
savollari tahlil qilingan, baholashda
shaffoflik ta’minlangan
28 Yo‘nalish Amaliy faoliyat va tashqi
mexanizmlar Faktlar / Natijalar
Nazorat va
ochiqlik Tashqi auditoriya uchun
axborot ochiqligi, rasmiy
saytlarda muntazam ma’lumot
berish 2023-yilda universitet
Telegram kanalida  700+ e’lon
joylashtirilgan
Xalqaro
hamkorlik Xorijiy universitetlar bilan
qo‘shma dasturlar 2024-yilda 320+ xorijiy talaba
tahsil olmoqda; 6 baravar o‘sish
(2019-yilga nisbatan)
Ta’lim sifatini nazorat qilish departamenti
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017 yil 18 iyuldagi 515-sonli
“O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi ta’lim sifatini nazorat qilish
Davlat inspeksiyasini tashkil etish to’g’risida”gi qaroriga asosan Ta’lim sifatini nazorat
qilish Davlat  inspeksiyasi  va uning hududlardagi  bo’limlari  tashkil  etildi. Shuningdek,
barcha   oliy   ta’lim   muassasalarida   Ta’lim   sifatini   nazorat   qilish   bo’limlari   tashkil
etilgan.
Departamentning   asosiy   maqsadi   BuxDU   talabalari   bilimlarining   davlat   ta’lim
standartlariga   muvofiqligini   o’rganib   borish,   tahlil   qilish,   kadrlar   tayyorlash   sifati
monitoringini yuritish, BuxDU ni ichki attestasiyadan o’tkazishni tashkil etish va uning
natijalari   bo’yicha   ta’lim   sifatiga   salbiy   ta’sir   etuvchi   omillarni   aniqlash   hamda   ularni
bartaraf etish va oldini olish choralarini ko’rishdan iborat.
Departament o’ziga yuklatilgan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga
oshiradi:
-   BuxDUda   ta’lim   sifatini   DTS   va   malaka   talablariga   muvofiqligini   ta’minlash,
o’quv   jarayoni   samaradorligini   oshirish   maqsadida   tizimli   nazoratni   tashkil   etish
bo’yicha faoliyatni va chora-tadbirlarni amalga oshiradi;
29 -asosiy   faoliyatini   belgilangan   mezonlar   asosida   ta’lim   sifatini   aniqlash,   uni
amalga   oshirish   mexanizmini   ishlab   chiqish   va   amaliyotga   joriy   etish   yo’nalishlarini
belgilab berishga va bu jarayonni muvofiqlashtirishga qaratadi;
-ta’lim   yo’nalishi   va   mutaxassisliklarning   normativ-huquqiy   hujjatlar   bilan
ta’minlanganligini o’rganadi;
-talabalarning   darslik   va   o’quv   qo’llanmalari   (shu   jumladan,   elektron   darslik   va
qo’llanmalar)  bilan ta’minlanganlik darajasini va zamonaviy talablarga mosligini ta’lim
yo’nalishlari va mutaxassisliklar hamda tillar kesimida tahlil qiladi;
-BuxDU professor-o’qituvchilari tayanch ma’lumotlarining tegishli dars beradigan
fan(lar)iga mosligini tahlil qiladi yoki ularning tegishli qayta tayyorlashdan o’tganligini
yoki   mos   ixtisoslik   bo’yicha   ilmiy   unvon,   darajaga   ega   ekanligini   o’rganadi   va
xulosalarni OTM rektoriga ma’lum qiladi;
-o’quv jarayonida ilg’or pedagogik va axborot kommunikasiya texnologiyalaridan
foydalanish   holatini   o’rganadi   va   ularni   takomillashtirish   bo’yicha   tegishli     takliflarni
beradi;
-BuxDU   tarkibiy   tuzilmalarining   zamonaviy   moddiy-texnik   ta’minoti,   o’quv-
laboratoriya   jihozlari,   kompyuterlar   bilan   ta’minlanganligi   va   ulardan   samarali
foydalanish darajasini tahlil qiladi;
-ta’limning   ishlab   chiqarish   va   ilm-fan   bilan   integrasiyasini,   BuxDUning   kadrlar
tayyorlash   va   hamkorlikda   ilmiy   texnologik   echimlar   yaratishda   ishlab   chiqarish
salohiyatidan foydalanish darajasini (samarali yoki samarasizligini) o’rganadi;
-o’z   sohasi   bo’yicha   ilg’or   texnologiyalarning   rivojlanishiga   qarab   ta’lim
jarayonlarini   amalga   oshirish   uchun   pedagog   kadrlarning   bevosita   ishlab   chiqarishda
malakasi  oshirilishini   (muntazam   yoki  muntazam  emasligi)   hamda ta’lim  yo’nalishlari
bo’yicha   iste’molchilar   bozorining   o’rganilganligini   (marketing   xizmati   asosida)   tahlil
qiladi;
-ta’lim   jarayoniga   ilmiy-tadqiqot   institutlari,   ishlab   chiqarish   korxona   va
tashkilotlari   hamda   xorijiy   davlatlar   malakali   mutaxassislarining   jalb   etilishini   tahlil
qiladi;
30 -talabalar   bajarayotgan   bitiruv   malakaviy   ishlari   va   magistrlik   dissertasiyasi
mavzularining   dolzarbligi,   sifati   va   ularni   ishlab   chiqarishga   qay   darajada   joriy
qilinganligini o’rganadi;
-BuxDUning   tayanch   doktorantura,   doktorantura   va   mustaqil   tadqiqotchi   instituti
orqali oliy malakali kadrlar tayyorlash faoliyatini tahlil qiladi;
-BuxDUning   o’rta   maxsus,   kasb-hunar   ta’limi   muassasalari   bilan   hamkorlik
faoliyatini tahlil qiladi;
-BuxDUda   ma’naviy-ma’rifiy   ishlar   rejasi,   mazmuni   va   uning   bajarilishini
(bayonnomalar   asosida),   professor-o’qituvchilarning   tarbiyaviy   ishlarga   jalb
etilganligini,   ta’lim   muassasasidagi   ma’naviy-ijtimoiy   muhitni,   pedagog   xodimlarning
axloqiy sifatlarini (so’rovnoma asosida) o’rganadi;
-BuxDU   axborot-resurs   markazi   fondining   zarur   adabiyotlar   bilan
ta’minlanganligini,   ulardan   foydalanayotgan   professor-o’qituvchilar   va   talabalar
salmog’ini aniqlaydi 
-bitiruvchilarning   ta’limni   keyingi   bosqichiga   o’qishga   kirishi   yoki   ishga
joylashishlarini tahlil qiladi;
-professor-o’qituvchilar reytingini aniqlash bo’yicha takliflar kiritadi;
-talabalarning mustaqil ta’lim samaradorligini davriy ravishda monitoring qiladi;
-BuxDU   rahbariyati,   professor-o’qituvchilar,   xodimlar   va   talabalar   tomonidan
xorijiy tillarni o’rganishning samaradorligi bo’yicha monitoring yuritadi;
-Talabalar   bilimini   baholash   bo’yicha   nazorat   natijalarini   tanlama   tahlil   qilish
asosida reyting ballarining xolisligini va shaffofligini o’rganadi va takliflar tayyorlaydi;
-yakuniy   davlat   attestasiyalarini   amaldagi   normativ-huquqiy   hujjatlarga   rioya
etilgan holda o’tkazilganligini va uning natijalarini tahlil qiladi;
-BuxDUning   tarkibiy   tuzilmalarida   (fakultet,   kafedra,   bo’lim,   markaz,   akademik
lisey) pedagog xodimlarning kasbiy malakasi  holatini, shuningdek oliy o’quv yurtidan
keyingi   ta’lim   hamda   malaka   oshirish   va   qayta   tayyorlash   yo’nalishlaridagi   sifat
darajasini   aniqlash   maqsadida   ichki   monitoringni   o’tkazadi,   tahliliy   ma’lumotlarni
tayyorlaydi,   ularni   Davlat   inspeksiyasi   boshlig’i   hamda   BuxDU   rektoriga   o’rnatilgan
tartibda taqdim qiladi;
31 -BuxDUda   kadrlar   tayyorlash   sifati   va   talabalar   bilim   darajasini   oshirish
maqsadida   doimiy   ravishda   talaba,   ota-ona,   professor-o’qituvchi   va   kadrlar
iste’molchilari o’rtasida ijtimoiy so’rovlar o’tkazadi;
-BuxDU   faoliyatini   xalqaro   ta’lim   sifatini   aniqlash   indikatorlari   bilan   taqqoslash
asosida   uning   jahon   reytingida   munosib   o’rin   egallashi   uchun   tegishli   tarkibiy
tuzilmalar bilan chora-tadbirlarni ishlab chiqadi;
-BuxDUda   xalqaro   hamkorlikning   yo’lga   qo’yilganligini,   xorijiy   mamlakatlar
bilan   shartnoma   asosida   talaba,   tayanch   doktorant,   doktorant,   ilmiy   xodimlar
almashinuvini,   fan   sohasida   xalqaro   ilmiy   tadbirlarning   tashkil   etilishini   (seminar,
anjuman,   simpozium   va   h.k.),   chet   el   grantlari   asosida   bajarilayotgan   ilmiy-tadqiqot
ishlarini,   xorijiy   investisiyalarning   jalb   qilinishini   tahlil   qiladi   va   bu   sohani
rivojlanishiga takliflar beradi va amaliy yordam ko’rsatadi;
-bo’lim   xodimlarining   kasbiy   mahoratini   oshirish   maqsadida,   O’zbekiston
Respublikasi   Prezidentining   “Iste’dod”  jamg’armasi   yoki   xalqaro   loyihalar   va  BuxDU
hisobidan rivojlangan xorijiy davlatlarning nufuzli o’quv va ilmiy markazlari tajribasini
o’rganadi va ularni ta’lim jarayoniga tatbiq etadi;
-Davlat   inspeksiyasi   tomonidan   amalga   oshiriladigan   OTMlar   reytingini   aniqlash
va   baholashga   oid   ma’lumotlarni   to’plashda   hamda   boshqa   topshiriq   va     vazifalarni
bajarishda ishtirok  etadi;
-respublikada   va   xorijiy   davlatlardagi   ta’lim   sifatini   nazorat   qilishga   oid
yangiliklarni doimiy o’rganib boradi va ularni ta’lim jarayoniga tadbiq etish yuzasidan
tavsiyalar ishlab chiqadi va boshqalar.
Departament   BuxDUda   ta’lim   sifatini   davlat   ta’lim   standartlari   va   malaka
talablariga   muvofiqligini   ta’minlash,   o’quv   jarayoni   samaradorligini   oshirish   uchun
qanday   ishlarni   amalga   oshirish   bo’yicha   keng   jamoatchilikning   fikr-mulohazalari   va
takliflarini   kutib   qoladi.   Sizning   taklif   va   fikrlaringiz   mamlakatimizda   ta’lim   sifatini
oshirishda muhimdir.
32 2.4. Buxoro davlat universitetida sifat menejmenti va
universitetlarda talabalar fikr-mulohazalarini hisobga olish.
Buxoro   davlat   universiteti,   o'zining   ta'lim   sifati   va   o'quv   jarayonidagi
samaradorlikni   oshirishga   katta   e'tibor   qaratmoqda.   Sifat   menejmenti   tizimi   —   bu
tashkilotning faoliyatini  boshqarish va takomillashtirish  uchun ishlab chiqilgan, sifatni
doimiy   ravishda   yaxshilashga   qaratilgan   usul   va   tamoyillarning   yig'indisidir.   Ushbu
tizim   universitetlarda   o'quv   jarayonini,   o'qituvchilar   va   talabalar   o'rtasidagi
munosabatlarni   samarali   tashkil   etishga   yordam   beradi.   Talabalar   fikr-mulohazalari,
shuningdek,   sifat   menejmentining   asosiy   tarkibiy   qismlaridan   biri   bo'lib,   ular
universitetda ta'lim sifatini baholash va yaxshilashda muhim o'rin tutadi.
Sifat menejmenti tizimlarining asosiy maqsadi — o'qitish jarayonidagi xatoliklarni
kamaytirish,  ta'limning sifatini  oshirish va talabalar  uchun  qulay  sharoitlar  yaratishdir.
Buxoro davlat universitetida ham sifatni oshirish bo'yicha bir qator tashabbuslar amalga
oshirilgan.   Masalan,   o'quv   dasturlarining   sifatini   ta'minlash   uchun   muntazam   ravishda
o'qituvchilarga   treninglar   o'tkaziladi   va   yangi   pedagogik   texnologiyalar   joriy   qilinadi.
Bundan   tashqari,   universitetda   o'qituvchilar   va   talabalar   o'rtasida   samarali
kommunikatsiya o'rnatishga alohida e'tibor beriladi, chunki bu ham o'quv jarayonining
sifatini yaxshilashda muhim omil hisoblanadi.
Talabalar   fikr-mulohazalari   sifat   menejmenti   tizimida   alohida   o'rin   tutadi.
Talabalar   universitetdagi   ta'lim   jarayoniga   bevosita   ta'sir   ko'rsatadigan   asosiy
tomonlardir, shuning uchun ularning fikrlarini hisobga olish zarur. Talabalar o'zlarining
ta'limdagi   muammolarini,   ehtiyojlarini   va   takliflarini   bildirishlari   mumkin   bo'lgan   bir
qator   mexanizmlar   mavjud.   Bular   orasida   so'rovnomalar,   anketalar,   talabalar   bilan
yuzma-yuz   uchrashuvlar   va   onlayn   platformalar   orqali   fikr   bildirish   imkoniyatlari
mavjud. Universitet bu fikrlarni yig'ib, tahlil qiladi va o'quv jarayonini takomillashtirish
uchun zarur bo'lgan o'zgarishlarni amalga oshiradi.
Talabalar   fikr-mulohazalarini   to'plash   va   tahlil   qilish   jarayoni   universitetda   sifat
menejmenti   tizimining   ajralmas   qismidir.   Har   bir   o'quv   yilida   o'quv   jarayonining   turli
jihatlari, masalan, darsliklar sifati, o'qituvchilarning pedagogik uslublari, dars jadvali va
talabalar   uchun   taqdim   etilgan   qo'llanmalarning   samaradorligi   bo'yicha   so'rovnomalar
33 o'tkaziladi. Talabalar o'zlarining baholarini, takliflarini va shikoyatlarini bildirish orqali
ta'lim jarayonining qanday yaxshilanishi kerakligi haqida fikrlar bildirishadi. Bu fikrlar
o'z   navbatida   universitet   rahbariyati   tomonidan   o'rganilib,   konkret   o'zgarishlar   kiritish
uchun zarur choralar ko'riladi.
Buxoro davlat universitetida talabalar fikr-mulohazalari nafaqat o'quv jarayonining
sifatini oshirishda, balki universitetning ijtimoiy muhiti va madaniyatini rivojlantirishda
ham   muhim   ahamiyatga   ega.   Talabalar   tomonidan   bildirilgan   fikrlar   universitet
rahbariyati   uchun   qiymatli   manba   bo'lib,   ular   ta'lim   jarayonining   barcha   jihatlarida
takomillashtirishlar qilish imkonini beradi. Shuningdek, talabalar bilan olib boriladigan
doimiy muloqot va ularning fikrlariga asoslangan o'zgarishlar, universitetning umumiy
imijini mustahkamlashga yordam beradi.
Sifat   menejmenti   tizimi   va   talabalar   fikr-mulohazalarini   hisobga   olish   orqali
universitet o'z faoliyatini doimiy ravishda takomillashtirishi mumkin. Bu tizim talabalar
ehtiyojlarini yanada yaxshiroq tushunishga, ularning talablariga mos ta'lim xizmatlarini
taklif   etishga   imkon   beradi.   O'zgarishlar   va   takliflar   asosida   universitetning   umumiy
sifatini   yaxshilashga   bo'lgan   yondashuv,   o'z   navbatida,   talabalar   uchun   yanada   sifatli
ta'lim olish imkoniyatlarini yaratadi.
Buxoro   davlat   universitetida   sifat   menejmenti   tizimi   va   talabalar   fikr-
mulohazalarini   hisobga   olishning   samarali   amalga   oshirilishi   universitetni   nafaqat
mamlakat   ichida,   balki   xalqaro   miqyosda   ham   yuqori   baholanishiga   olib   kelishi
mumkin.   Bu   jarayon,   albatta,   o'quv   jarayonining   yanada   mukammal   bo'lishini
ta'minlaydi   va   kelajakda   universitetni   sifatli   ta'limni   taklif   qiluvchi   etakchi   oliy   ta'lim
muassasalaridan biriga aylantiradi.
34 XULOSA
Ta’lim tizimida sifat menejmenti va ayniqsa, universitetlar uchun sifat kafolatlash
tizimini   shakllantirish   bugungi   globallashuv   jarayonida   ta’lim   muassasalari   oldida
turgan   eng   dolzarb   masalalardan   biri   hisoblanadi.   Ta’lim   sifati   nafaqat   talabaning
individual   rivojlanishiga,   balki   jamiyatning   intellektual   salohiyati   va   iqtisodiy
taraqqiyotiga   bevosita   ta’sir   ko‘rsatadi.   Shu   boisdan,   sifat   menejmenti   tizimini   joriy
etish universitetlar uchun strategik ustuvorlik kasb etadi va bu tizim orqali ta’lim, ilm-
fan hamda innovatsiyalarni yagona tamoyillar asosida uyg‘unlashtirish mumkin bo‘ladi.
Sifat   kafolatlash   tizimi   universitetlar   faoliyatining   barcha   bosqichlarida   —   o‘quv
dasturlarini   ishlab   chiqish,   o‘qituvchilarning   malakasini   oshirish,   talabalar   baholash
mexanizmlarini takomillashtirish va ilmiy-tadqiqot ishlarini  rivojlantirishda  muhim  rol
o‘ynaydi.   Bunday   tizimlar   universitetlarda   ichki   monitoring   va   tashqi   baholash
jarayonlarini   tizimli   tashkil   qilish   imkonini   beradi.   Ayniqsa,   xalqaro   standartlarga
asoslangan   yondashuvlar   (masalan,   ISO   9001,   ESG   -   European   Standards   and
Guidelines) orqali universitetlar nafaqat milliy, balki xalqaro ta’lim makonida ham o‘z
mavqelarini mustahkamlashlari mumkin.
Amaliyot   shuni   ko‘rsatadiki,   sifat   menejmenti   tizimining   muvaffaqiyati,   avvalo,
universitet   rahbariyatining   strategik   qarashlari,   o‘qituvchilar   va   talabalar   o‘rtasidagi
samarali   muloqot,   shuningdek,   doimiy   o‘zgarishlarga   moslasha   oladigan   ochiq   va
moslashuvchan   boshqaruv   madaniyatiga   bog‘liqdir.   Bu   jarayonda   universitet   ichidagi
har   bir   bo‘g‘in   sifatli   ta’limni   shakllantirish   uchun   javobgarlikni   his   qilishi   va   o‘z
faoliyatini uzluksiz tahlil etib, takomillashtirib borishi zarur.
Xulosa   qilib   aytganda,   ta’lim   tizimida   sifat   menejmenti   va   sifat   kafolatlash
tizimining   samarali   joriy   etilishi   universitetlar   uchun   barqaror   taraqqiyot,   xalqaro
hamkorlik   va   raqobatbardoshlikni   ta’minlovchi   muhim   omil   bo‘lib   xizmat   qiladi.   Bu
esa,   o‘z   navbatida,   milliy   ta’lim   tizimining   umumiy   sifatini   oshirishga,   yosh   avlodni
zamonaviy   bilimlar   bilan   qurollantirishga   va   ularni   global   mehnat   bozoriga
tayyorlashga   xizmat   qiladi.   Shu   sababli,   universitetlar   bu   boradagi   faoliyatlarini
strategik va tizimli yondashuv asosida olib borishlari, sifatni faqat natija sifatida emas,
balki doimiy jarayon sifatida qabul qilishlari lozim.
35 Shuningdek, zamonaviy ta’lim tizimida raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt va
tahliliy   ma’lumotlar   (big   data)   asosida   qarorlar   qabul   qilish   sifatlilikka   doir
yondashuvlarni   tubdan   o‘zgartirmoqda.   Universitetlar   sifat   menejmenti   tizimini
yaratishda faqatgina an’anaviy ko‘rsatkichlarga emas, balki real vaqt rejimidagi tahliliy
axborotlar,   ilg‘or   tajribalar   va   innovatsion   yondashuvlarga   ham   tayanishi   kerak.
Masalan,   o‘quvchilarning   onlayn   baholanishi,   ta’limga   qiziqishini   aniqlovchi   tizimlar
yoki   ilmiy   salohiyatni   monitoring   qiluvchi   vositalar   sifatni   nazorat   qilishda   yangi
imkoniyatlar ochadi.
Bundan   tashqari,   sifat   kafolatlash   tizimining   samaradorligi   universitetlarning
ijtimoiy javobgarligi, manfaatdor tomonlar bilan (talabalar, ota-onalar, ish beruvchilar,
bitiruvchilar   va   davlat   idoralari)   samarali   muloqoti,   shuningdek,   tashqi   auditorlar   va
akkreditatsiya agentliklari bilan ochiq aloqalarga ham bevosita bog‘liqdir. Ta’lim sifati
jamiyatda   ishonch   muhitini   shakllantirish   bilan   birga,   bitiruvchilarning   kasbiy
muvaffaqiyatlarini ta'minlashda ham muhim o‘rin egallaydi.
Yakuniy xulosa sifatida aytish joizki, universitetlar uchun sifat menejmenti tizimi
faqat   boshqaruv   vositasi   emas,   balki   ta’limni   modernizatsiya   qilish,   global   ta’lim
maydoniga integratsiyalash va inson kapitalini rivojlantirishning muhim mexanizmidir.
Bunday yondashuv, universitetni faqat bilim beruvchi emas, balki raqamli, innovatsion
va   barqaror   rivojlanishga   xizmat   qiluvchi   ilg‘or   bilim   markaziga   aylantirish   yo‘lidagi
poydevor hisoblanadi.
36 TAYAN CH IBORALAR :
Sifat   menejmenti   —   tashkilotda   sifat   siyosati   va   maqsadlariga   erishishga   qaratilgan
tizimli boshqaruv.
Rejalashtirish,   nazorat,   ta’minlash   va   takomillashtirish   —   sifat   menejmentining   to‘rt
asosiy bosqichi.
Umumiy sifat menejmenti (TQM) — barcha xodimlar va bo‘limlar ishtirokidagi sifatni
boshqarish modeli.
ISO 9001 — xalqaro miqyosda tan olingan sifat menejmenti standarti.
Kaizen — kichik, doimiy takomillashtirish tamoyiliga asoslangan yondashuv.
6 Sigma — nuqsonlarni kamaytirishga qaratilgan statistik yondashuv.
Ta’limdagi   sifat   menejmenti   —   o‘quv   jarayonlarini   uzluksiz   tahlil   qilish   va
takomillashtirishga qaratilgan boshqaruv tizimi.
O‘quv dasturlari, pedagogik metodlar va o‘qituvchilar faoliyati — sifat menejmentining
asosiy ob’ektlari.
Talabalar va ota-onalar — ta’lim tizimining asosiy “mijozlari” sifatida ko‘riladi.
Ta’lim sifati — maqsad va natijalar orasidagi uyg‘unlik bilan belgilanadi.
Ichki audit, monitoring va baholash — ta’limdagi sifatni oshirishning muhim vositalari.
Sifat menejmenti — ta’lim tizimining raqobatbardoshligini ta’minlovchi asosiy omil.
Ta’limda   sifat   menejmenti   —   o‘quv   jarayonining   barcha   bosqichlarida   sifatni
ta’minlash, nazorat qilish va takomillashtirish tizimi.
Ta’lim   sifati   —   davlat   siyosati,   muassasa   boshqaruvi   va   o‘qituvchi–talaba   aloqalari
orqali boshqariladi.
Sifat   menejmenti   dastlab   ishlab   chiqarishda   paydo   bo‘lgan,   hozirda   ta’limga
muvaffaqiyatli tatbiq etilmoqda.
Talabalar va manfaatdor tomonlar — ta’lim tizimining asosiy “mijozlari”.
So‘rovnomalar, fikr-mulohazalar orqali ehtiyojlar aniqlanadi.
Ish  beruvchilar   bilan   hamkorlik   —  amaliy   ko‘nikmalarni   oshirish   va  mehnat   bozoriga
tayyorlash uchun muhim.
Sifatli ta’lim — faqat akademik emas, balki psixologik va iqtisodiy qulaylik ham.
Sifat kafolatlash tizimi – ta’lim natijalarining standartlarga muvofiqligini ta’minlash va
takomillashtirish.
37 Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati  :
1. Azizxo‘jaeva,   N.N.   (2010).   Ta’lim   sifatini   boshqarish   asoslari .   Toshkent:
O‘zbekiston pedagogika nashriyoti.
2. Karimov,   B.   (2021).   Oliy   ta’lim   tizimida   sifat   menejmenti:   nazariy   va   amaliy
yondashuvlar .  Toshkent: Ilm ziyo.
3. Qodirov,   A.,   &   Ergashev,   I.   (2018).   Universitetlarda   sifat   kafolatlash   tizimlari:
Tashkiliy-huquqiy asoslar .  Samarqand: SamDU nashriyoti.
4. UNESCO.   (2005).   Guidelines   for   Quality   Provision   in   Cross-border   Higher
Education .   Paris:   United   Nations   Educational,   Scientific   and   Cultural
Organization.
5. European   Association   for   Quality   Assurance   in   Higher   Education   (ENQA).
(2015).  Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher
Education Area (ESG) .  Brussels: ENQA.
6. ISO   9001:2015.   Quality   management   systems   –   Requirements .   Geneva:
International Organization for Standardization.
7. Biggs,   J.,   &   Tang,   C.   (2011).   Teaching  for   Quality   Learning   at   University   (4th
ed.).  Maidenhead: McGraw-Hill Education.
8. Harvey, L., &  Green, D. (1993).   Defining Quality . Assessment  & Evaluation in
Higher Education, 18(1), 9–34.
9. Yusupov, T. (2020).   Oliy ta’limda sifat  nazorati  va  baholash  tizimlari .   Buxoro:
BDU nashriyoti.
10.   O‘zbekiston   Respublikasi   Prezidentining   Qarori   (2020-yil   6-noyabr,   PQ–4884-
son).   Oliy   va   o‘rta   maxsus   ta’lim   tizimida   sifatni   ta’minlash   bo‘yicha   chora-
tadbirlar to‘g‘risida .  Lex.uz. \
11.  Bux.du rasmiy sayti 
38

Ta’lim tizimida sifat menejmenti: universitetlar uchun sifat kafolatlash tizimi

Купить
  • Похожие документы

  • Madaniyat markazlari
  • Argos 1333 talik test, javoblari bilan. Davlat xizmatchisi 2025-2026
  • XX asr 70-80 yillarining 1-yarmida O‘zbekistonning ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy hayoti
  • Istiqlol davri o‘zbek tarixiy dramaturgiyasi
  • Allomalarni asarlarida barkamol insonni tarbiyalash g’oyalari

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026. Created by Foreach.Soft

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha