Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 1.4MB
Покупки 0
Дата загрузки 06 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Информатика и ИТ

Продавец

Bohodir Jalolov

Ta’lim yo‘nalishlari uchun texnologik xaritalarni shakllantirish dasturiy vositasini ishlab chiqish

Купить
Mavzu: TA’LIM YO‘NALISHLARI UCHUN TEXNOLOGIK XARITALARNI SHAKLLANTIRISH DASTURIY VOSITASINI ISHLAB CHIQISH KIRISH ..................................................................................................................... 4 I BOB. MICROSOFT .NET TEXNOLOGIYASI ASOSLARI ........................... 6 1.1. MS .NET texnologiyasi xususiyatlari ........................................................... 6 1.2. MS .NET dasturiy ta’minot ishlab chiqish bosqichlari ........................... 10 1.3. Texnologiyada vizuallashtirishni qo‘llash ................................................. 15 II BOB. TA’LIM YO‘NALISHLARI UCHUN TEXNOLOGIK XARITALARNI SHAKLLANTIRISH BOSQICHLARI ................................. 21 2.1. Ta’lim yo‘nalishlarida o‘quv jarayonlarini tashkil qilish ....................... 21 2.2. Texnologik xaritalarni shakllantirish ........................................................ 24 III BOB. TEXNOLOGIK XARITALARNI SHAKLLANTIRISH DASTURIY VOSITASINI ISHLAB CHIQISH BOSQICHLARI ......................................... 34 3.1. Ma’lumotlar bazasining mantiqiy strukturasi va uni shakllantirish ..... 34 3.2. Dasturiy ta’minotning fizik jihatdan yaratilishi ....................................... 37 3.3. Dasturiy ta’minot yordamida qo‘yilgan masalani hal qilish ................... 43 Xulosa ..................................................................................................................... 49 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXAT I ......................................... 51 Ilovalar .................................................................................................................... 53 TA’LIM YO‘NALISHLARI UCHUN TEXNOLOGIK XARITALARNI SHAKLLANTIRISH DASTURIY VOSITASINI ISHLAB CHIQISH Annotatsiya. Ushbu bitiruv malakviy ishda ta’lim jarayonlarida ta’lim yo‘nalishlari uchun texnologik xaritalarni ishlab chiqishga mo‘ljallangan dasturiy vosita ishlab chiqish ustuvor vazifa qo‘yilgan. Ushbu ishlab chiqiladigan dasturiy vositaning afzalliklari ta’lim jarayonlari uchun texnologik xaritalarni hosil qilishdagi xatoliklarni bartaraf etish va vaqtdan unumli foydalangan holda yaratuvchi vaqtini tejash, hamda dasturnining vazifalari sifatida d astur tizimlarining maqsad va vazifalari , tarkibi, yarati li sh bosqichlari , bilimlarni tashkil etish va ular ning bajarilish jarayonining tahlili, fanlar kesimida mashg‘ulot turlarini va soatlarini kiritishini ta’minlash, hafta kunlari, soatlari kiritilishini nazorat qilish, kiritilgan ma’lumotlar asosida ta’lim jarayonida ta’lim yo‘nalishlari uchun texnologik xarita tuzish, “O‘ quv jarayonlarini tashkil qilish, ta’lim yo‘nalishlari uchun texnologik xaritalarni shakllantirish bosqichlari ”, “.NET texnologiyasi asoslari”, “O lingan bilimlar asnosida ta’lim yo‘nalishlari uchun texnologik xaritasini yaratish dasturiy ta’minotini ishlab chiqish, uni qo‘shimcha funksiyalar bilan boyitish ” keltirilgan. Annotation. The priority of this thesis work is the development of software for the development of technological maps in the field of education. The advantages of this software are to eliminate errors when creating flow charts of educational processes and save creative time, as well as to analyze the goals and objectives of the program, its structure, stages of creation, organization of knowledge and their implementation. horse riding introduction of types and hours of classes in disciplines, control of entering days and hours of the week based on the entered data, creation of a technological map of the educational process in educational areas, “Organization of educational processes, stages. Creation of technological maps of educational areas”, “Fundamentals of .NET technology”, 2 “Development of software for creating technological maps of educational areas based on acquired knowledge, enriching it with additional features. Аннотация. Приоритетом данной в дипломной работе является разработка программного обеспечения для разработки технологических карт в сфере образования. Преимущества данного программного обеспечения заключаются в исключении ошибок при создании технологических карт учебных процессов и экономии творческого времени, а также в анализе целей и задач программы, ее структуры, этапов создания, организации знаний и их реализации. верховая езда введение видов и часов занятий по дисциплинам, контроль ввода дней и часов недели на основе введенных данных, создание технологической карты учебного процесса по учебным направлениям, «Организация учебных процессов, этапы. Создание технологических карт образовательных областей», «Основы технологии .NET», «Разработка программного обеспечения для создания технологических карт образовательных областей на основе полученных знаний, обогащение его дополнительными возможностями. 3 KIRISH So‘nggi yillarda yurtimizda oliy ta’lim tizimidagi muammolarga bo‘lgan e’tibor yanada kuchaymoqda. Bu borada hukumatimiz tomonidan bir qancha qarorlar va farmonlar ishlab chiqildi. Jumladan, “O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-5847 sonli qarori oliy ta’lim tizimidagi yangi islohotlarning debochasi bo‘lib xizmat qilmoqda. Hozirgi davrda dunyo miqyosida axborot oqimini shiddat bilan ko‘payib borayotganini hisobga olib, ma’lumotlarni elektron tizimlarda to‘plash orqali, ular ustida turli amallar bajarish dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Bunday axborot tizimlari, har qanday sohada bo‘lgani kabi oliy ta’lim muassasalari axborot makonida ham muhim ahamiyatga ega. Bu yerdagi ma’lumotlarning xavfsizligi va hujjatlar aylanmasi ham maxsus tizimlar orqali amalga oshirish davr talabidir. OTM ta’lim yo‘nalishlari uchun avtomatik texnologik xaritalarni shakllantirishda axborot maydonini tashkil etish va ma’lumotlarnı tahlil qilish jarayonini avtomatlashtirish hisoblanadi. Ishning maqsadi. Bitiruv malakaviy ishining maqsadi ta’lim yo‘nalishlari uchun texnologik xaritalarni ishlab chiqishning dasturiy vositalarini yaratish va o‘quv jarayonini avtomatlashtirishga o‘z hissasini qo‘shish. Ishning ilmiy va amaliy ahamiyati. Bitiruv malakaviy ishining ilmiy ahamiyati shundan iboratki, bitiruvchida oliy ta’limning o‘quv jarayonlarini boshqarishda dekanat bo‘limining o‘rnini tushunish, o‘rganish va o‘zida yetarlicha ko‘nikma hosil qilish. Mavzuning o‘rganilish darajasi. Mavzuning o‘rganilishi o‘rta darajada bo‘lib bu mavzuni o‘rganish natijasida olinadigan natija ya’ni yaratilgan dasturiy ta’minot yo‘nalish kesimidagi texnologik xaritalardan foydalanishga qaratilgan. Bu dasturiy ta’minotni kelajakda yanada mukammallashtirish rejalashtirilgan. Tadqiqot predmeti va ob’ekti. Tadqiqotning predmeti “O‘quv jarayoni”, “O‘quv dasturlari”, “Texnologik xaritani shakllantirish bosqichlari”, “C# 4 dasturlash tili” va shu kabi fan sohalari bo‘lib, ob’ekti ishlab chiqarishni rejalshtirish masallarining matematik modellaridan iborat. Ishning tuzilishi. Bitiruv malakaviy ishi kirish qismi, uch ta bob, xulosa va foydalani l gan adabiyotlardan tashkil topgan. Ilovada texnologik xarita hosil qilinishi bosqichlari va dastur kodi keltirilgan. Shuningdek 1-bobda “.NET texnologiyasi asoslari” , 2-bobda “O‘ quv jarayonlarini tashkil qilish, ta’lim yo‘nalishlari uchun texnologik xaritalarni shakllantirish bosqichlari ” haqida , 3- bobda “ O lingan bilimlar asnosida ta’lim yo‘nalishlari uchun texnologik xaritasini yaratish dasturiy ta’minotini ishlab chiqish, uni qo‘shimcha funksiyalar bilan boyitish ” haqida batafsil yoritilgan . 5 I BOB. MICROSOFT .NET TEXNOLOGIYASI ASOSLARI 1.1. MS .NET texnologiyasi xususiyatlari Kompyuter texnikasining paydo bo lganiga ko p vaqt bo lmasa-da,ʻ ʻ ʻ dasturlashtirish inson hayotining ko plab murakkab sohalariga kirishi tasdiqlandi. ʻ Kripto-ilmiy texnika masalalari yechimi, katta hajmdagi korporativ tizimlar yaratish, sanoatni boshqarish sistemasi, turlicha sohalardagi masalarni yechish tizimi bunga misol bo la oladi. Bu qiyinchiliklarni yengib o tish uchun navbatdagi ʻ ʻ “dasturlash inqirozi” dan chiqish tartibi yaratilishi lozim edi. O tgan yuz yillik ʻ oxirida dasturlashda mavjud bo lgan ushbu kritik muammolar ajratildi va ʻ Microsoft korporatsiyasi o sha vaqtda o zining flagmanli mahsuloti – ʻ ʻ Microsoft .NET texnologiyasini yaratdi:  Yirik dasturiy ta’minotlarni ishlab chiqish masalalari yechimi uchun umumiy bo lmagan turli-tuman yechimlar ʻ . Natijadan ochiq ko rinib turibdiki, ʻ ishlab chiqarishda bir qancha umumiy yo nalishlar talab etiladi. ʻ  Alohida dasturiy tizimlar sohasida mavjud yechimning integratsiyasi murakkabligi. Juda ham ko p sondagi dasturlash masalalarida dasturiy tizimni ʻ ishlab chiqishda, turli apparat-dasturiy platformalari uchun korporativ yechimlar taklif qilinganda, variantli (versiyali) dasturiy komponent muammosi yuzaga keladi.  Dasturiy tizimlarni ishlab chiqishda taqsimlash muammolari – ishlab chiqish oldidan tizimni taqsimlashda ta’minotni ishonchli, xavfsiz, ko plab ʻ umumiy yechim vositalarini keng ko lamda yaratish, ma’lum standartlar va ʻ yo nalishlarni aniqlash muammolari yuzaga keladi. ʻ  Internet texnologiyalarining keng miqyosida tarqalishi – Java yechimlari paydo bo lgandan so ng, Internet dunyosidagi ma’lumotlarni tushunib ʻ ʻ yetish va kutilgan servisga yo naltirilgan dasturiy ta’minot va boshqa ʻ texnologiyalar sari sanoatlashgan o tish. ʻ 6 Yuqorida keltirilgan muammolar, albatta, XX asr oxiridagi dasturlash muammolarini to liq tavsiflamasa-da, ammo ularni tushunish uchun yetarli bo ladi.ʻ ʻ Dasturlash dunyosi keng miqyosidagi dasturiy ta’minotni ishlab chiqish, sanoatlashgan o tish sari va umuman yangi o zgarishlarga muhtoj edi. ʻ ʻ Natijada ushbu muammolarni Microsoft korporatsiyasi tomonidan 2000- yilning yozida taklif etilgan Microsoft .NET yangi platformasi orqali yechish taklif etildi. Demak, Microsoft .NET platformasi osti ishlab chiqarish vositalari (infrastrukturasi) integrallashgan tizimi quyidagicha kengaytirilgan va joriy etilgan (qoidadagidek taqsimlangan) murakkab dasturiy tizim (1.1-rasm). .NET platformasi bir qancha asosiy komponentlardan iborat[1,2,3]:  MS .NET platformasini qo llay oladigan Microsoft korporatsiyasining ʻ operatsion tizimlari (Windows, CE/ME/2000/XP/Vista/7/8/8.1/10)  MS .NET serverlari (.NET Enterprise Servers). Microsoft korporatsiyasi dasturiy mahsuloti bo lib, murakkab dasturiy tizim ishlab chiqishda yuzaga ʻ keladigan muammolarni barataf etish uchun qo llaniladi. Bu serverlarga misol ʻ sifatida Application Center 2000, Exchange Server 2000, SQL Server va boshqalarni keltirish mumkin.  MS .NET servislari (.NET Building Block Services) o zi bilan tayyor ʻ “qurilish bloklarini” taqdim etadi, undan Internet orqali servis xizmatlari kabi foydalanish mumkin. MS.NETning bunday servislar to plamini kengaytirish ʻ ketma-ket rejalashtiriladi. Misol tariqasida MS .NET platformasidagi Microsoft Passport servisini keltirish mumkin. Passport orqali autentifikatsiyani qo llab, ʻ yagona foydalanuvchi nomi va paroli orqali saytning barcha imkoniyatlaridan foydalanish mumkin.  Visual Studio .NET ilovalarini ishlab chiquvchi integrallashgan muhit – MS.NETning yuqori bosqichi – platformaning asosida murakkab dasturiy ta’minot yaratish imkoniyatini ta’minlaydi. 7 Visual Studio .NET .NET Serverlar .NET Framework .NET Servislar Operatsion tizimlar 1.1-rasm . Microsoft .Net platformasiMS .NET platformasining markaziy qismida, 1-rasmda ko rsatilganidek,ʻ Microsoft .NET Framework qism sistemasi mavjud[4]. Microsoft .NET Framework strukturasi . Biz yuqorida aytib o tgan ʻ MS .NET Framework qismsistemasi MS .NET platformasining yadrosi tarkibida bo lib, .NET ilovalaridan foydalanishga va ularni yaratishga imkoniyat beradi. ʻ MS .NET Frameworkning tarkibiga yuqori bosqichdan qarasak, uni ikki qismga ajratish mumkin (1.2-rasm): 1) umumtilni joriy etuvchi muhit (Common Language Runtime yoki CLR); 2) MS .NET Framework qism sistemasi sinflar kutubxonasi; (Framework Class Library yoki FCL); O zining funksional imkoniyatlariga ko ra sinflar kutubxonasi tarkibini ham ʻ ʻ quyidagi qismlarga bo lish mumkin: ʻ  bazali sinflar to plami – satrlar, ma’lumotlarni kiritish/chiqarish, ko poqimli ʻ ʻ jarayonlar bilan ishlashni va boshqalarni ta’minlaydi.  ma’lumotlar bilan ishlash uchun sinflar to plami – ʻ SQL so rovlardan ʻ foydalanish, ADO .NET va XML ma’lumotlarini qayta ishlash imkoniyatini taqdim etadi.  Windows Forms sinflar to plami – Windowsning standart boshqaruv ʻ elementlaridan foydalangan holda oddiy Windows-ilovalar yaratishga imkoniyat beradi. 8  Web Forms sinflar to plami – foydalanuvchining standart grafikʻ interfeysidan foydalangan holda Web-ilovalarni tezkor qayta ishlash imkoniyati bilan ta’minlaydi. 1.2-rasm. Microsoft .NET Framework  Windows Presentation Foundation (WPF) sinflar to plami – unda Windows ʻ Forms sinflar to plamidagi barcha standart boshqaruv elementlar to plami bo lib, ʻ ʻ ʻ bundan tashqari u o zida 3D grafikani qo llay oladigan komponentalarni jamlagan. ʻ ʻ Windows Forms sinfidagi komponentalar grafik jihatdan to yintirilgan. ʻ Yuqoridagi bo limlarda ta’kidlab o tganimizdek, MS .NET platformasi ʻ ʻ yaratilgandan so ng, ushbu muhitda ishlay oladigan ilovalarni yaratish talab etilar ʻ edi. Bu ilovalarni yaratish uchun esa maxsus muhit kerak bo ladi. Shu kungacha ʻ bir qator mana shunday integrallashgan muhitlar ishlab chiqilgan. Ularga IntelliJ 9 IDEA, NetBeans, Eclipse, Qt Creator, Geany, Embarcadero RAD Studio, Code::Block, XCode yoki Microsoft Visual Studiolarni misol qilib keltirishimiz mumkin. Bu integrallashgan muhitlar bir qancha dasturlash tillarida ishlash imkoniyatini beradi. Lekin bitta tilga mo ljallanganlari ham bor, masalan, Visualʻ Basic, Delphi, Dev C++ va h. Umuman olganda integrallashgan muhitlar dasturning vizual tahririni taqdim etish imkoniyatini beradi. 1.2. MS .NET dasturiy ta’minot ishlab chiqish bosqichlari Dasturiy ta’minotni ishlab chiqish uchun yuqorida keltirilgan integrallashgan muhit tanlanishi lozim. Ushbu bitiruv malakaviy ishida qo‘yilgan masalani hal qilish uchun Visual Studio integrallashgan muhiti tanlab olindi. Dasturlash tili sifatida ushbu muhit qo‘llab-quvvatlaydigan C# tili olindi. Microsoft Visual Studio – Microsoft mahsuloti bo lib, dasturiy ta’minot ʻ yaratish uchun integrallashgan muhitni va boshqa instrumentlar qatorini taqdim etadi. Ushbu mahsulot konsolli, grafik interfeys bilan ishlovchi ilovalar yaratish imkoniyatini beradi, Windows Forms, Windows Presentation Foundation texnologiyasi qo llagan holda web-saytlar, web-ilovalar, web-xizmatlar, turli xil ʻ platformalar kodlarini boshqaruvchi Windows, Windows Mobile, Windows CE, .NET Framework, Xbox, Windows Phone, .NET Compact Framework va Silverlight larni qo llaydi. ʻ .NET platformasi yaratilgandan so ng, yangi texnologiyalarning paydo ʻ bo lishiga sabab bo la boshladi. Bularga Web-ilovalarning butunlay yangicha ʻ ʻ usulda yozilishi (ASP.NET), ma’lumotlar bazasiga ulanishning yangicha usuli (ADO.NET), yangi dasturlash tillarining ishlab chiqilishi (C# va VB.NET) va boshqalarni misol qilib keltirishimiz mumkin. Bundan tashqari dastlabki yillarda yaratilgan Windows-ilovalarni yaratish uchun zarur kutubxona sinflari taqdim etuvchi Windows Forms texnologiyalasi ham muhim ahamiyat kasb etardi. Windows Forms XXI asrning dastlabki o n yilligida muhim texnologiyas sifatida ʻ 10 xizmat qildi. Chunki u Windows operatsion tizimi bilan mustahkam bog liqlikniʻ ta’minlab bera olar edi. Bundan tashqari, Windows Forms Windows API interfeysiga asoslangan foydalanuvchi interfeysining standart elementlari (tugmacha, matnli oyna, bayroqchalar va boshqalar)ning tashqi ko rinishini ʻ yaratish imkoniyatini berar edi. Vaqt o tgan sayin ushbu texnologiyaning ham ʻ kamchiliklari yuzaga chiqa boshladi. Uning eng asosiy kamchiligi shundan iborat ediki, uning oldindan o rnatib qo yilgan sozlamalarini o zgartirish biroz murakkab ʻ ʻ ʻ edi. Masalan, yangicha ko rinishdagi tugmachani yaratishni istasak, maxsus ʻ boshqaruv elementini qurishimiz va tasvirning yuqori bosqichli modeli yordamida tugmaning har bir qismini ranglashimiz kerak. Yoki ba’zida nostandart ko rinishidagi oynalar bilan ishlashga to g ri keladi. Mana shunday holatlarda ʻ ʻ ʻ Windows Forms texnologiyasidan ham ko ra mukammalroq uslub kerak bo lib ʻ ʻ qoldi. Bu muammolarni bartaraf etish maqsadida yangicha uslubdagi Windows Forms(WinForms) texnologiyasi taklif etildi. Windows Forms texnologiyasi ilovani yaratishni vizuallashtirishni yanada mukammal ko rinishga olib chiqib, ʻ istalgan boshqaruv elementi dizayni bo yicha alohida ishlash imkoniyatini beradi. ʻ Oynalar. Windows Forms texnologiyasida eng muhim tushuncha Oyna ( Window) hisoblanadi. WinForms ilovalari oynalardan tashkil topadi. WinForms ilovasida kamida bitta oyna bo lishi lozim. ʻ Oyna (Window) – istalgan ilovaning eng asosiy tushunchasi bo lib, shu qadar ʻ muhimki, hattoki butun boshli operatsion sistemaning nomi ham (Windows) u bilan ataladi. Windows Forms da hosil qilingan oynalar Window sinfida joylashadi. Window sinfi esa ContentControl sinfidan vorislik oladi. Windows Forms arxitekturasi. Windows Forms ilovasi Microsoft .NET Framework tomonidan qo‘llab- quvvatlanadigan hodisalarga asoslangan texnologiya. Ommaviy dasturlardan farqli o‘laroq, vaqt foydalanuvchidan biron bir 11 harakatni kutishga sarflanadi, masalan, matn maydoniga matn kiritish yoki sichqoncha bilan tugmani bosish va boshqalar. Sinflar iyerarxiyasi. Windows Forms tarkibida joylashgan sinflar bir-biri bilan juda ham chambarchas ravishda bog langan, shuning uchun ham ularningʻ barchasi o rtasida bog likni darhol anglab yetish qiyin. Lekin shunday bo lishiga ʻ ʻ ʻ qaramay, WinFormsda ishlash uchun bir qancha fundamental sinflar mavjud. 1.3- rasmda eng muhim ushbu struktura tasvirlangan. Windows Forms sinflari (1.4- rasm) murakkab grafik foydalanuvchi interfeyslarini yaratish uchun boy sinflarni o‘z ichiga oladi. Bu sinflardan istalgan .NET tilida yozilgan ilovalarda foydalanish mumkin. 1.3-rasm . Windows Forms sinf ierarxiyasining soddalashtirilgan diagrammasi Boshqaruv elementi. Boshqaruv elementi ( control) – foydalanuvchi bilan o zaro harakatni ta’minlovchi WinFormsning navbatdagi muhim tushunchasi. ʻ Windows Forms texnologiyasini qo llaganimizda, formada joylashgan har bir ʻ vizual komponentani boshqaruv elementi ( control ) deb atar edik. Vizual birlik deb ataluvchi elementlar (element) va faqat ulardan ayrimlari boshqaruv elementi (control) hisoblanadi (ular foydalanuvchi bilan o zaro harakatni va fokusni ʻ qo llashi mumkin). ʻ System.Windows.Controls nomlar fazosida ko plab ʻ 12 elementlar aniqlangan, hattoki shunga qaramasdan System.Windows.Controls.Control nomlar fazosining uning vorisi emasligi va uning a’zolarining boshqaruv elementi hisoblanmasligi, ushbu tizimda chalkashliklarga olib keladi. Quyidagi 1.5-rasmda System.Windows.Controls nomlar fazosida mavjud bo lgan elementlar ro yxati keltirilgan. Ushbu nomlar fazosidagi elementlardanʻ ʻ Windows-ilovalar yaratishda foydalanish mumkin. Ulardan ba’zilari to‘g‘ridan- to‘g‘ri qo‘llash mumkin bo‘lsa, ayrimlarini esa bu tarzda qo‘llash mumkin emas. 131.4-rasm. Windows Forms tarkibidagi eng asosiy sinflar 141.5-rasm. System.Windows.Controls nomlar fazosidagi elementlar 1.6-rasm. Bosh oynada formaning joylashishi1.3. Texnologiyada vizuallashtirishni qo‘llash WinForms texnologiyasini Visual Studio integrallashga muhiti orqali qo‘llashni ko‘rib chiqamiz. WinForms texnologiyasini qo‘llash orqali .NETda vizuallashitirish tushunchasiga kelamiz. Formalar hosil qilish. Ilovalarni yaratishda forma tushunchasini ishlatamiz. Bosh oynadagi Formaning ko‘rinishi 1.6-rasm da keltirilgan. Birinchi loyihani yaratish. Loyiha yaratish uchun Visual Studio muhitida ishga tushiramiz. VS ishga tushgandan so‘ng, quyidagi ketma-ketlikni bajaramiz: Файл → Создать → Проект Bu ketma-ketlik bajarilgandan so‘ng, loyiha tipini tanlash uchun Создат проект oynasi ochiladi. Bu oynadagi Visual C++ qismidan CLR bo‘limiga o‘tib Пустой проект CLR punktini tanlaymiz. Имя – qismiga loyiha nomi yoziladi (masalan „Loyiha_nomi“); Расположение – qismiga loyihamiz saqlanadigan manzil ko‘rsatiladi. (Обзор tugmasi yordamida) 15 Решение – qismiga, agar yangi loyiha yaratmoqchi bo‘lsangiz Создать новое решение, agar eski loyihangizga loyiha qo‘shmoqchi bo‘lsangiz Добавить в решение, agar oldin yaratilgan loyihaning xossalarini saqlagan holda undan nusxa olmoqchi bo‘lsangiz Создать в новом экземпляре punktlaridan birini tanlashingiz kerak bo‘ladi. (Biz Создать новое решение ni tanlaymiz.) Имя решение – qismiga esa loyihangizning barcha fayllari saqlanadigana asosiy katalog nomini kiritiladi (Biz Asosiy katalog deb nom beraylik.) OK tugmasini bosamiz. Natijada bizda 1.7-rasmda ko‘rsatilgan forma oynasi hosil bo‘ladi. 1.7-rasm. Visual Studio muhitida loyiha hosil qilish Obyektlar xossalari oynasi bilan ishlash. Ishchi stolda joylashgan istalgan obyekt ma’lum bir xossalarga ega bo‘ladi. Masalan, Панель элементов bo‘limidagi istalgan biror komponentani olsak, u nomi, koordinatalari va boshqalari bilan farq qilishi mumkin. Barcha faol bo‘lgan obyektlarning xossalarini o‘zgartirish uchun shu obyekt belgilanib, uning ustiga o‘ng tugmacha bosiladi va Свойства bo‘limiga o‘tiladi. Unda 1 . 8-rasmdagi oyna hosil bo‘ladi. Bu oynada mavjud bo‘lgan quyidagi besh tugmaning vazifasini keltiraylik: 16 - Har bir maydonni kategoriyalar bo‘yicha bo‘limlarga ajratadi - Har bir maydonni alvafit bo‘yicha tartiblaydi - Sahifalar xossasi oynasini ochadi - Obyekt Свойства oynasini ochadi - Obyekt События oynasini ochadi 1. 8-rasm. Obyektning Свойства oynasi Hodisalar ishlab chiqish. Events(События) vkladkasining ro‘yxatida bir qancha hodisalar mavjud, bu hodisalarning har birini komponenta bilan bog‘lash mumkin. Shuni unutmangki, har bir hodisa – ishlab chiqiladi, u tayyor holatda bo‘lmaydi. U bizga komponenta yordamida biror vazifa bajarishimiz mumkinligini ko‘rsatadi. Hodisa yaratilish chog‘ida C# da hodisani yaratish funksiyasi hosil bo‘ladi. Bu funksiya sarlavha faylning qismi, lekin bu bo‘sh tana – dastur emas, balki dasturning “xom-ashyosidir”. Button1 tugmasi bosilgach ro‘y berish lozim bo‘lgan Onclick hodisaning bo‘sh tanasi quyidagichadir: private void Button1_click (object sender, EventArgs e) { } 17 1. 9-rasm da ushbu obyekt uchun hodisalar ro‘yxati keltirilgan. OnClick hodisasi quyidagi ma’noni anglatadi: sichqoncha tugmasi bosilgach qandaydir reaksiya(amal) bajariladi. Siz dasturingizning asosiy qismiga OnClick hodisasi ro‘y berganda qanday reaksiya amalga oshirilishi lozimligini bildiruvchi kodni kiritasiz. 1.9-rasm. Hodisalar oynasi bilan ishlash Misol uchun, sichqoncha tugmasi bosilgach bizga qandaydir sonning fakorialini hisoblab natijani ko‘rsatsin. Bu tizim shunday avtomatik sozlanganki, siz kerakli hodisaning dastur matnini kiritishingiz uchun, tanlangan hodisaning qiymat maydoniga sichqoncha tugmachasini ikki marta bossangiz yetarli, tizim avtomatik holda dasturning tahrir oynasiga o‘tib sichqonchaning kursorini kerakli joyga o‘rnatadi. Kodlar muharriri, H-moduli va dizayn rejimi (loyihalash). Dasturlash muhitida joylashgan kod muharriri dastur matni moduli bilash ishlashni ta’minlaydi, deb tushunishimiz mumkin. Bu yerda aytilgan “dastur kodi”, ushbu dasturning qaysi bir aniq dasturlash tilida yozilganini ifodalaydi. Ko‘pincha bu birikmani “dastur matni” ko‘rinishida uchratamiz. Muhitda C# dastur-ilovalarni yaratish mumkin. Yaratilgan ilovaning asosiy qismi forma hisoblanadi. Barchasi shunday boshlanadi. Keyin unga boshqa komponentlarni joylashtirib chiqamiz. Ilovaga bir qancha formani qo‘shish mumkin Bir tarafdan har yaratilgan Forma Form sinfining merosxo‘ri sifatida 18 qaralsa, ikkinchi tarafdan, keyinchalik bu formalar ilovani qurishda boshqa komponentalar bilan birga xizmat qiladi. Ikkinchi va undan keyingilarini joylashtirish uchun Проект → Добавить новый элемент buyruqlarini bajarishimiz va yana bitta mustaqil formaga ega bo‘lamiz. Agar dastur moduliga diqqat bilan e’tibor berilsa, har bir sinf-formalar alohida shakllantirilgan. Shuning uchun sinf a’zolariga murojaat ushbu sinfning nusxasiga ko‘rsatkich orqali amalga oshiriladi. Bu holat this ko‘rsatkichi deb yuritiladi. U har doim biror obyektning manzilini o‘zida saqlaydi. Masalan, label1 nishonining formaga joylashtirib uning Visible nomli hodisasiga true qiymatini bersak, unga this ko‘rsatkichi quyidagicha bo‘ladi: this .Label1.Visible = true ; Bu haqida gapiradigan bo‘lsak, bunda komponenta nomining nusxasi yaratilib, ushbu nusxaga ko‘rsatkich orqali ifodalanadi (bu yerda Label1- nomi Label sinfining nusxasidir). Muhit komponentalari. Dasturlash muhitining asosiy komponentasi – Form sinfini ko‘rib chiqamiz. Bundan keyin biz ilovalar elementlarini formalar deb ataymiz. Bu konteyner, keyinchalik yaratilgan barcha ilovalarda hozirgi ilovada mavjud bo‘lgan barcha funksiyani joylashtiradi. Tabiiyki, ushbu formalar bilan ishlash uchun biror instrument kerakdir. Bunday instrument muhitda mavjud va u formalar dizayneri deb nomlanadi. Formaga komponentani joylashtirish. Komponentani formaga joylashtirish uchun quyidagi usullar mavjud:  Komponentlar ro‘yxatidan kerakli komponenta sichqoncha yordamida belgilanadi. Ushbu komponenta qayerga joylashtirilmoqchi bo‘lsa, sichqoncha tugmachasini o‘sha yerga borib bir marta bosamiz.  Kerakli komponenta ustiga sichqoncha tugmasini ikki marta bosish orqali 19 Formalar dizayneri ustida yana quyidagi boshqa amallarni bajarish mumkin: Formaga komponentani joylashtirishdan boshqa, ilovalarning loyihalarni yaratishga doir talablar va boshqa vazifalarni biz quyida ko‘rib chiqamiz:  Barcha yechimlar ( Решения – berilgan topshiriqqa tuziladigan barcha dasturlar to‘plami) Файл → Закрыть решения buyrulari yordamida yopiladi, ochish uchun esa Последные проекты и решения punkti tanlanadi. Boshqa barcha loyihalar Файл → Открыть buyruqlari yordamida ochiladi. Bunda muloqot oynasi paydo bo‘ladi va bu oynadan loyihangiz joylashgan papkani qidirib topib, piktogrammali faylni ochish kerak. Butunlay loyihani yopmoqchi bo‘lsak, ushbu menyudaga Закрыть buyrug‘ini ishlatishimiz kerak. - Bir qancha komponentalarni quyidagi usullar yordamida birlashtirish mumkin:  Shift tugmasini bosib turgan holda sichqoncha tugmasi yordamida belgilash;  To‘g‘riburchak paydo bo‘lib, belgilangan obyektlarni qamrab oladi. Undan so‘ng sichqoncha tugmasini qo‘yib yuborgandan keyin, sichqoncha kursorini belgilangan obyektlarini birortasiga yo‘naltirish mumkin. Bu obyektni u bilan birgalikda oldin belgilangan obyektlar guruhiga joylashtiramiz. Barcha guruhli belgilashlarni bekor qilish uchun, sichqoncha kursorini ekranning bo‘sh joyiga bir marta chertish kerak. - Formaga joylashtirilgan komponentaning o‘lchamalarini o‘zgartirish uchun uni belgilab, kerakli nuqtalardan biri orqali kattalashtirish yoki kichiklashtirish mumkin. 20 II BOB. TA’LIM YO‘NALISHLARI UCHUN TEXNOLOGIK XARITALARNI SHAKLLANTIRISH BOSQICHLARI 2.1. Ta’lim yo‘nalishlarida o‘quv jarayonlarini tashkil qilish Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 31-dekabrdagi 824-son qarorida belgilangan “ Oliy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayoniga kredit-modul tizimini joriy etish tartibi to‘g‘risida” nizomiga muvofiq oliy ta’lim muassasalarida ta’lim jarayonlari kredit-modul tizimi asosida amalga oshirilmoqda. Ushbu nizomning 1-bob 1-bandida keltirilishicha: “ Ushbu Nizom oliy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayoniga Kredit to‘plash va ko‘chirishning Yevropa tizimi (European Credit Transfer and Accumulation System — ECTS) asosida ta’limning kredit-modul tizimini joriy etish tartibini belgilaydi”. Ta’lim yo‘nalishlarida o‘quv jarayonlarini tashkil qilish bo‘yicha yuqoridagi qarorning 4-bobida bir qator muhim jihatlar keltirib o‘tilgan: 1 4-bob. O‘quv jarayonini rejalashtirish, monitoring olib borish va ta’lim sifatini ta’minlash 11. O‘quv jarayoni o‘quv va nazorat tadbirlari majmuini o‘z ichiga oladi. O‘quv tadbirlarida barcha turdagi auditoriya mashg‘ulotlari, amaliyot va mustaqil ishlarning tashkil etilishi nazarda tutiladi. Nazorat tadbirlari ta’lim oluvchilarning o‘quv rejasidagi tegishli fanlar bo‘yicha bilimlarni o‘zlashtirishini va ularning natijalarini baholashni nazarda tutadi. 12. O‘quv jarayoni talabalar, ish beruvchilar, o‘qituvchilar va ma’muriyat o‘rtasida ochiq muloqot shaklida talabaga yo‘naltirilgan yondashuv asosida ta’lim standartlarini inobatga olgan holda rejalashtiriladi. Ushbu jarayonda ish beruvchilar va talabalarning talab va istaklari muhokama qilinadi. Barcha manfaatdor tomonlar ta’lim dasturining yaratilishi va o‘zlashtirilishi bo‘yicha o‘tkaziladigan muhokamaga jalb etilishi mumkin. Bunday bahslarda talabalar vakillari ovoz berish huquqi orqali ishtirok etishlari mumkin. 1 ( Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 31.12.2020 y ., 09/20/824/1689- son ; Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi , 05.04.2022 y ., 09/22/153/0266- son ) 21 13. O‘quv jarayonini rejalashtirish quyidagi bosqichlardan iborat bo‘ladi: namunaviy o‘quv rejasi va fanlar katalogini ilg‘or xorijiy ta’lim tajribasi asosida respublika iqtisodiyoti tarmoqlarida amalga oshirilayotgan islohotlar, kadrlar iste’molchilari talablari va milliy qadriyatlarni e’tiborga olgan holda ishlab chiqish hamda qo‘shimcha ravishda tanlov fanlar katalogini shakllantirish, mahalliy va xorijiy yangi avlod adabiyotlariga tayangan holda fanlar katalogi bo‘yicha namunaviy fan dasturlarini ishlab chiqish; fanlarning ishchi dasturini (sillabusni) ishlab chiqish; o‘quv rejasi va tanlov fanlari ro‘yxatiga mos ravishda guruh murabbiyi yordamida o‘quv-metodik bo‘lim (boshqarma) va fakultet dekani nazorati ostida har bir talabaning shaxsiy ta’lim trayektoriyasini shakllantirish; ishchi o‘quv rejalarini tuzish; o‘quv jarayoni jadvalini tuzish; akademik guruhlar bo‘yicha o‘quv mashg‘ulotlari jadvalini tuzish. 14. Semestr davomida talaba tomonidan to‘planishi lozim bo‘lgan kreditlar miqdori o‘quv rejasida ko‘rsatilgan majburiy va tanlov fanlarini o‘z ichiga oladi. Majburiy fanlar tarkibi va ularni o‘rganishga ajratiladigan kreditlar miqdori tayanch oliy ta’lim muassasasi tomonidan belgilanadi. Tanlov fanlari tarkibi va ularni o‘rganishga ajratiladigan kreditlar miqdori oliy ta’lim muassasasi tomonidan mustaqil belgilanadi. Talabalar shaxsiy ta’lim trayektoriyasida belgilangan tanlov fanlari doirasida fanlarni mustaqil tanlashi mumkin. 15. O‘quv yili davomiyligi 36 haftagacha bo‘lib, shundan 30 haftasi akademik davrga, 2 haftasi fanlarni tanlash uchun ro‘yxatdan o‘tishga, 4 haftasi attestatsiyalarga ajratiladi. O‘quv yili davomiyligi o‘quv jarayoni jadvaliga muvofiq oliy ta’lim muassasasi kengashining qarori bilan o‘zgacha tartibda belgilanishi mumkin. Kredit-modul tizimida 1 kredit o‘rtacha 25 — 30 akademik soatlik o‘quv yuklamasiga teng. Ya’ni talaba muayyan fandan tegishli kreditlarni to‘plashi uchun ma’lum miqdordagi o‘quv yuklamasini o‘zlashtirishi zarur. O‘quv yuklamasi 22 bakalavriatda — 40 — 50% auditoriya soati, 50 — 60% mustaqil ish soatiga, magistraturada — 30% — 40% auditoriya soati, 60-70% mustaqil ish soatiga (malakaviy amaliyot va bitiruv malakaviy ishlari bundan mustasno) bo‘linadi. Kreditning soatlardagi miqdori va o‘quv yuklamasi miqdori oliy ta’lim muassasasi kengashi tomonidan belgilanadi va oliy ta’lim muassasasi veb-sahifasida shaffof tarzda joylashtiriladi. Bakalavriat ta’lim yo‘nalishlari va magistratura mutaxassisliklarida talaba odatda bir semestrda 30 kredit, bir o‘quv yilida 60 kredit to‘plashi belgilanadi. Semestr davomida talaba tomonidan o‘zlashtirilishi lozim bo‘lgan kreditlar hajmi o‘quv rejasida ko‘rsatilgan majburiy va tanlov fanlarini o‘z ichiga oladi. Talaba o‘zining shaxsiy ta’lim trayektoriyasini shakllantirishda har bir semestr uchun 30 kredit hajmidagi fanlarni o‘zlashtirishni nazarda tutishi, ular tarkibida namunaviy o‘quv rejasidagi majburiy fanlar bo‘lishi shart. Talaba bakalavriatda o‘qish muddati kamida 3 yil bo‘lganda 180 kredit, o‘qish muddati kamida 4 yil bo‘lganda 240 kredit to‘plashi zarur. Magistraturada o‘qish muddati kamida 1 yil bo‘lganda 60 kredit, o‘qish muddati kamida 2 yil bo‘lganda 120 kredit to‘plashi talab etiladi. 16. O‘quv jarayonining monitoringi ta’lim olishning belgilangan natijalariga erishish, nominal mehnat hajmi hamda ularning haqqoniyligi va mosligini baholash maqsadida o‘tkaziladi. 17. Ta’lim sifati samaradorligini ta’minlash oliy ta’lim muassasasi tomonidan amalga oshiriladigan bakalavriat ta’lim yo‘nalishlari va magistratura mutaxassisliklari ta’lim dasturining vakolatli tashkilotlar tavsifnomalari va talablariga moslikni ta’minlash jarayonlarini o‘z ichiga oladi. Ta’lim sifatini oshirish va professor-o‘qituvchilar o‘rtasida raqobatni shakllantirish maqsadida oliy ta’lim muassasasi kengashi qaroriga asosan talabalarga fan doirasida professor-o‘qituvchilarni tanlash imkoniyati beriladi. Bunda talabalar ta’limni boshqarish axborot tizimi portali orqali o‘quv semestri 23 boshida 1 hafta muddat davomida o‘zi tanlagan professor-o‘qituvchining mashg‘ulotida qatnashish uchun onlayn tarzda ro‘yxatdan o‘tadi. 18. Akademik qarzdor talabalarning tashabbusi bilan mavjud akademik qarzlarni topshirish maqsadida yozgi semestr oliy ta’lim muassasasi tomonidan odatda ta’til vaqtida pulli asosda tashkil etiladi. Yozgi semestrning davomiyligi akademik taqvim asosida bakalavriat ta’lim yo‘nalishlari, magistratura mutaxassisliklari va kurslar bo‘yicha belgilanadi. Yozgi semestr quyidagi reglament asosida tashkil qilinadi: talaba yozgi semestr boshlanguniga qadar oliy ta’lim muassasasi o‘quv- metodik bo‘limi (boshqarmasi)ga o‘zining yozgi semestrda o‘qishi istagini bildiradi; oliy ta’lim muassasasi ushbu talabalarga yozgi semestr uchun dars jadvalini tuzadi va talaba to‘lov pulini to‘laganidan so‘ng darslarga kiritiladi; yozgi semestr amaldagi baholash tizimi asosida talabalar bilimini shaffof baholash tamoyiliga ko‘ra tashkil qilinadi. Yozgi semestrga jalb qilingan professor-o‘qituvchilarga soatbay asosida ish haqi to‘lanadi. Ushbu nizomga muvofiq ravishda oliy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayonlari tashkil qilinadi. 2.2. Texnologik xaritalarni shakllantirish Oliy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayonlari tashkil etishning eng muhim bosqichi bu dars jadvallarining texnologik xaritasini tuzishdir. Ushbu jarayonda fakultet kesimidagi barcha yo‘nalishlarning o‘quv rejalaridagi ma’lumotlar asosida texnologik xaritalar shakllantiriladi. Texnologik xaritada quyidagi ma’lumotlar aks ettiriladi: 1) Fan nomi – o‘quv rejada keltirilgan fan nomi 24 2) Mashg‘ulot shakli – o‘quv reja tarkibida keltirilgan fanning mashg‘ulot shakllari yoziladi. Ular ma’ruza, amaliyot, seminar, laboratoriya shaklida keltiriladi 3) O‘quv soati – Mashg‘ulot shakllari bo‘yicha o‘quv rejada keltirilgan o‘quv soatlari beriladi. Bu ma’lumotlar asosida yo‘nalish va kurs kesimida, semester bo‘yicha jami auditoriya soati kelib chiqadi 4) Haftalar – o‘quv jarayoni, attestatsiya jarayoni, yakuniy attestatsiya jarayoni, malakaviy amaliyot hamda ta’til haftalari keltirib o‘tiladi. Ushbu qismda o‘quv jarayoni davom etadigan haftalarda fanning haftalik soati keltiriladi. Attestatsiyada haftasi “A” belgisi orqali, yakuniy attestatsiya jarayoni “YA” belgisi orqali, malakaviy amaliyot “M”, Ta’til esa “T” harfi bilan belgilanadi. Quyida Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti Raqamli texnologiyalar fakultetida mavjud bo‘lgan “Amaliy matematika” (1-kurs), “Dasturiy injiniring” (2-kurs), “Axborot tizimlarining matematik dasturiy ta’minoti” (3-kurs), “Informatika o‘qitish metodikasi” (4-kurs) yo‘nalishlari uchun 2021-2022 o‘quv yili bahorgi semestrida dars jadvalining texnologik xaritasini tuzish namunasi keltirilgan. 25 1-namuna Samarqand davlat universiteti Raqamli texnologiyalar fakulteti 2021-2022 o‘quv yili uchun 2-semestr dars jadvalining texnologik xaritasi 1-kurs amaliy matematika № Fan nomiМashg‘ulot shakli 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 O‘quv soati auditoriya 31.01 –1.02 - 5.02 7.02 – 12.02 14.02 – 19.02 21.02 – 25.02 26.02-28.02– 1.03 – 5.03 7.03 – 12.03 14.03 – 19.03 21.03 – 26.03 28.03 - 31.03 – 1.04-2.04 4.04 – 9.04 11.04 – 16.04 18.04 – 23.04 25.04 – 30.04 2.05 – 7.05 9.05 – 14.05 16.05 – 21.05 23.05 – 28.05 30.05 –31.05– 1.06 – 4.06 6.06 – 11.06 13.06 – 18.06 20.06 – 25.06 27.06 – 30.06 – 1.07 – 2.07 4.07 – 9.07-29.08 –31.08 1 Amaliy informatika Ma'ruza 24 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A A T amaliyot 36 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 4 4 4 A A A A T 2 Ekologiya va atrof muhit himoyasi Ma'ruza 14 A A A 2 2 2 2 2 2 2 A A A A T seminar 16 A A A 2 4 4 4 2 A A A A T 3 O‘zbek (rus) tili amaliyot 60 4 4 4 4 A A A 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 A A A A T 4 Xorijiy til amaliyot 30 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A A T 5 Diskret matematika Ma'ruza 12 A A A 2 2 2 2 2 2 A A A A T amaliyot 14 A A A 2 2 2 2 2 4 A A A A T laborot 4 A A A 2 2 A A A A T 6 Algoritm va ma'lumotlar struktudasi Ma'ruza 10 2 2 2 2 A A A 2 A A A A T amaliyot 10 2 2 2 2 A A A 2 A A A A T laborot 10 A A A 4 2 2 2 A A A A T 7 Jismoniy tarbiya va sport amaliyot 30 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A A T 8 Programmalash asoslari Ma'ruza 16 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 A A A A T amaliyot 22 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 A A A A T laborot 22 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 4 2 A A A A T 9 Matemat ik analiz Ma'ruza 26 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A A T amaliyot 34 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 2 4 4 A A A A T Jami auditoriya soati 390 26 26 26 26 26 26 26 26 26 26 26 26 26 26 26 Fakultet dekani: А .I.Babayarov 27 2-namuna Samarqand davlat universiteti Raqamli texnologiyalar fakulteti 2021-2022 o‘quv yili uchun 4 semestr dars jadvalining texnologik xaritasi 2 kurs Dasturiy injiniring № Fan nomiМashg‘ulot shakli 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 O‘quv soati auditoriya 24.01 – 29.01 31.01 –1.02 - 5.02 7.02 – 12.02 14.02 – 19.02 21.02 – 25.02 26.02-28.02– 1.03 – 5.03 7.03 – 12.03 14.03 – 19.03 21.03 – 26.03 28.03 - 31.03 – 1.04-2.04 4.04 – 9.04 11.04 – 16.04 18.04 – 23.04 25.04 – 30.04 2.05 – 7.05 9.05 – 14.05 16.05 – 21.05 23.05 – 28.05 30.05 –31.05– 1.06 – 4.06 6.06 – 11.06 13.06 – 18.06 20.06 – 25.06 27.06 – 30.06 – 1.07 – 2.07- 29.08 –31.08 1 Axborot tizimlari ma'ruza 30   2 2 2 А А M M 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 А А А T amaliyot 30   2 2 2 А А M M 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 А А А T 2 Kompyuter grafikasi va geometriyasi ma'ruza 30   2 2 2 А А M M 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 А А А T amaliyot 30   А А M M 6 6 6 6 6 А А А T 3 Parallel dasturlash ma'ruza 24   2 2 2 А А M M 2 2 2 2 2 2 2 2 2 А А А T amaliyot 36   2 2 2 А А M M 2 2 2 2 2 2 2 2 2 4 4 4 А А А T 4 Xorijiy til amaliyot 30   2 2 2 А А M M 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 А А А T 5 Dasturlash asoslari ma'ruza 20   2 2 2 А А M M 2 2 2 2 2 2 2 А А А T amaliyot 20   2 2 2 А А M M 2 2 2 2 2 2 2 А А А T labarat 20   2 2 2 А А M M 2 2 2 2 2 2 2 А А А T 28 6 Kompyuter tarmoqlari ma'ruza 30   2 2 2 А А M M 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 А А А T amaliyot 30   2 2 2 А А M M 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 А А А T 7 Ma'lumotlar bazalarini boshqarish tizimlari ma'ruza 22   2 2 2 А А M M 2 2 2 2 2 2 2 2 А А А T amaliyot 24   2 2 2 А А M M 2 2 2 2 2 2 2 2 2 А А А T labarat 14   А А M M 2 4 4 4 А А А T Jami auditoriya soati 390 26 26 26 26 26 26 26 26 26 26 26 26 26 26 26   29 3-namuna Samarqand davlat universiteti Raqamli texnologiyalar fakulteti 2021-2022 o‘quv yili uchun 6 semestr dars jadvalining texnologik xaritasi 3 kurs Axborot tizimlarining matematik va dasturiy ta'minoti № Fan nomiМashg‘ulot shakli 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 O‘quv soati auditoriya 31.01 –1.02 - 5.02 7.02 – 12.02 14.02 – 19.02 21.02 – 25.02 26.02-28.02– 1.03 – 5.03 7.03 – 12.03 14.03 – 19.03 21.03 – 26.03 28.03 - 31.03 – 1.04-2.04 4.04 – 9.04 11.04 – 16.04 18.04 – 23.04 25.04 – 30.04 2.05 – 7.05 9.05 – 14.05 16.05 – 21.05 23.05 – 28.05 30.05 –31.05– 1.06 – 4.06 6.06 – 11.06 13.06 – 18.06 20.06 – 25.06 27.06 – 30.06 – 1.07 – 2.07 4.07 – 9.07 11.07 – 16.07 18.07 – 23.07 25.07 – 30.07-29.08 – 31.08 1 Linux operatsion tizimida adminstratorlik ma'ruza 22 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 A A A T semenar 30 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A T 2 Axborot tizimlarini loyihalash ma'ruza 30 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A T amaliyot 30 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A T 3 Kompyuterli modellashtirish asoslari ma'ruza 52 4 4 4 4 A A A 4 4 4 4 4 4 4 4 4 A A A T amaliyot 54 2 2 2 4 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 2 4 4 4 4 4 6 A A A T 4 Big data va ma'lumotlar tahlili ma'ruza 30 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A T amaliyot 30 2 2 2 2 A A A 2 2 4 4 4 6 A A A T 30 5 Tizimni tahlil qilish va modelini qurish ma'ruza 30 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A T amaliyot 30 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A T 6 Umumiy psixologiya ma'ruza 16 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A T semenar 28 A A A 2 2 2 2 2 2 4 4 4 4 A A A T 7 Axborot texnologiya loyixalarini boshqarish ma'ruza 16 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 A A A T amaliyot 14 2 2 2 2 A A A 2 2 2 A A A T 8 Informatika o‘qitish metodikasi ma'ruza 30 2 2 2 2 A A A 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A T semenar 30 2 2 2 2 A A A 6 6 6 4 A A A T Jami auditoriya soati 472 30 30 30 32 22 22 22 22 22 24 24 24 24 24 24 24 24 24 24 Fakultet dekani: А .I.Babayarov 31 4-namuna Samarqand davlat universiteti Raqamli texnologiyalar fakulteti 2021-2022 o‘quv yili uchun 8 semestr dars jadvalining texnologik xaritasi 4 kurs Informatika o‘qitish metodikasi № Fan nomiМashg‘ulot shakli 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 2 0 O‘quv soati auditoriya 31.01 –1.02 - 5.02 7.02 – 12.02 14.02 – 19.02 21.02 – 25.02 26.02-28.02– 1.03 – 5.03 7.03 – 12.03 14.03 – 19.03 21.03 – 26.03 28.03 - 31.03 – 1.04-2.04 4.04 – 9.04 11.04 – 16.04 18.04 – 23.04 25.04 – 30.04 2.05 – 7.05 9.05 – 14.05 16.05 – 21.05 23.05 – 28.05 30.05 –31.05– 1.06 – 4.06 6.06 – 11.06 13.06 – 18.06 20.06 – 25.06 27.06 – 30.06 – 1.07 – 4.07 – 9.07 11.07 – 16.07 18.07 – 23.07 25.07 – 30.07 1 Informatika o‘qitish metodikasi ma'ruza 18 2 2 A A 2 2 2 2 2 2 2 A A A Ya Y a Y a Y a Y a Y a T amaliy ot 10 A A 2 2 2 2 2 A A A Ya Y a Y a Y a Y a Y a T labarat 10 A A 2 2 2 2 2 A A A Ya Y a Y a Y a Y a Y a T semena r 18 2 2 A A 2 2 2 2 2 2 2 A A A Ya Y a Y a Y a Y a Y a T 2 Ta'limda axborot tizimlari ma'ruza 28 2 2 A A 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A Ya Y a Y a Y a Y a Y a T amaliy ot 28 2 2 A A 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A Ya Y a Y a Y a Y a Y a T 3 T.F 2-Kompyuter matematikasi paketlari ma'ruza 16 2 2 A A 2 2 2 2 2 2 A A A Ya Y a Y a Y a Y a Y a T 32 Informatika to‘garaklar tashkil etish metodikasi amaliy ot 16 A A 2 2 4 4 2 2 A A A Ya Y a Y a Y a Y a Y a T Tafakkurli axborot texnologiyalarining qo‘llanilishi labarat 4 A A 2 2 A A A Ya Y a Y a Y a Y a Y a T 4 Masofaviy ta'lim texnologiyalari ma'ruza 20 2 2 A A 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A Ya Y a Y a Y a Y a Y a T amaliy ot 20 2 2 A A 2 2 2 2 2 2 2 2 A A A Ya Y a Y a Y a Y a Y a T labarat 16 A A 4 4 4 4 A A A Ya Y a Y a Y a Y a Y a T 5 T.f Umumiy o‘rta ta'lim darsliklari mazmuni amaliy ot 48 4 4 A A 4 4 4 4 4 4 4 4 2 2 2 2 A A A Ya Y a Y a Y a Y a Y a T Jami auditoriya soati 25 2 18 18 18 18 18 18 18 18 18 18 18 18 18 18 33 III BOB. TEXNOLOGIK XARITALARNI SHAKLLANTIRISH DASTURIY VOSITASINI ISHLAB CHIQISH BOSQICHLARI 3.1. Ma’lumotlar bazasining mantiqiy strukturasi va uni shakllantirish Qo‘yilgan masalani hal qilish uchun XML fayllari ko‘rinishidagi ma’lumotlar bazasidan foydalanildi. XML ma’lumotlar bazasi. XML va ma'lumotlar bazalarini muhokama qilishni boshlashdan oldin, tabiiy ravishda paydo bo‘lgan savolga javob berish kerak: "XML ma'lumotlar bazasi hisoblanadimi?", agar biz ma'lumotlar bazasining ta'rifiga qat'iy rioya qilsak unda XML ma’lumotlar bazasi, agar bu atama XML hujjatiga tegishli bo‘lsa - ma'lumotlar bazasi emas. XML hujjatida ma'lumotlarni qayta ishlash uchun qo‘shimcha dasturiy ta'minotsiz ma'lumotlar mavjud bo‘lsa-da, lekin bu boshqa matnli fayllarga qaraganda ma'lumotlar bazasi emas. Kengroq ma'noda, XML hujjatining o‘zi va unga qo‘shiladigan XML vositalari va texnologiyalarini hisobga olib XML ma’lumotlar bazasi deyish mumkin. Chunki XML ma'lumotlar bazasining ko‘plab funksiyalarini ta'minlaydi: saqlash (XML hujjat), sxemalar (DTDS, XML sxemasini aniqlash tili), so‘rovlar tili (XQL, XML-QL, QUILT va boshqalar), dasturlash til interfeysi (SAX), DOM) va boshqalar. Lekin klassik ma'lumotlar bazalariga tegishli ko‘p funksiyalar hali ham mavjud emas: samarali saqlash, indeksatsiya qilish, xavfsizlik, tranzaksiyalarni qayta ishlash va ma'lumotlarning yaxlitligini qo‘llab-quvvatlash, ko‘p foydalanuvchiga kirish, triggerlar, ko‘plab hujjatlarga so‘rovlarni qo‘llab- quvvatlash va boshqalar. XML va ma'lumotlar bazasidan foydalanishni ko‘rib chiqishda birinchi narsa tushuniladi, nima uchun ikkinchisi asosiy vositaga aylanishi kerak. Eskirgan ma'lumotlarga kirish kerakmi? Web-sahifalarni saqlash uchun sizga bo‘sh joy kerakmi? Ma'lumotlar bazasi vositani XML sifatida ishlatadigan elektron tijorat dasturi tomonidan ishlatiladimi? Ushbu savollarga javoblar ma'lumotlar bazasi va o‘rta dasturlarni (agar mavjud bo‘lsa) tanlashga, shuningdek ma'lumotlar bazasidan qanday foydalanilishiga ta'sir qiladi. XML fayllariga ma'lumotni saqlash va olish. Ma'lumotga yo‘naltirilgan hujjatlar uchun tipik bo‘lgan ma'lumotlar manbai bu ma'lumotlar bazasi (yoki bu holda ularni XML formatida taqdim etish zarurati tug‘iladi) yoki XML hujjatlari (bu holda ular ma'lumotlar bazasida saqlanishi kerak). Birinchisiga misol sifatida relyatsion ma'lumotlar bazalarida saqlanadigan eskirgan ma'lumotlarning juda katta miqdori; ikkinchisiga misol Internetda yaratilgan ma'lumotlardir. Ushbu ma'lumotlar keyinchalik qayta ishlash uchun ma'lumotlar bazasida saqlanishi kerak. Shunday qilib, ma'lumotlarni XML hujjatlaridan ma'lumotlar bazasi formatiga yoki aksincha o‘zgartiradigan dasturlarga ehtiyoj paydo bo‘lishi mumkin. Ikkala turdagi o‘zgartirishlar va shunga mos ravishda ularni amalga oshirish uchun dasturiy ta'minot talab qilinishi mumkin. Ma'lumotlar bazasida ma'lumotni saqlashda ko‘pincha hujjat to‘g‘risidagi ma'lumotlarni, masalan, DTD nomi va tavsifchilari, shuningdek fizik tuzilish, ya'ni obyektlar va ulardan foydalanish ta'riflari, atributlar va bir xil elementlarning tartibi, ikkilik elementlar qanday saqlanishi mumkinligi haqida ma'lumotni yo‘q qilish mumkin (Base64 yoki tushunilmagan obyektlar yoki har qanday narsa), CDATA bo‘limlari va kodlash ma'lumotlari. Xuddi shunday, ma'lumotlar bazasidan ma'lumotlarni olishda va XML hujjatini yaratishda, ehtimol, CDATA yoki obyektlardan foydalanish belgilanmagan (lt, gt, amp, apos va quotdan tashqari), lekin bir hil elementlar va atributlar tartibi, ma'lumotlar bazasidan ma'lumotlarni olish tartibini aniqlaydi.[3,4] Garchi bu birinchi qarashda murakkab tuyilsa ham mantiqiy jihatdan to‘g‘ri. Bir misol sifatida, XML-ni xarid buyurtmalarini bitta ma'lumotlar bazasidan boshqasiga o‘tkazish uchun ma'lumot formati sifatida ishlatiladigan vaziyatni ko‘rib chiqing. Bu holda, buyurtma raqamlari buyurtma sanasidan oldin yoki keyin hujjatda saqlanganligi yoki mijoz nomi CDATA bo‘limida, tashqi ob'ekt sifatida yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri PCDATA -da saqlanib qolinishi muhim emas. Faqatgina 35 tegishli ma'lumotlar bitta ma'lumotlar bazasidan boshqasiga uzatilishi muhimdir. Shunday qilib, ma'lumotlarni uzatish uchun dasturiy ta'minot iyerarxik ma'lumotlarni qo‘llab-quvvatlashi kerak (bu bitta buyurtma to‘g‘risidagi ma'lumotni guruhlash tartibidir) Hujjat va uning fizik tuzilishi to‘g‘risidagi ma'lumotni e'tiborsiz qoldirishning oqibatlaridan biri shundaki, hujjatni ma'lumotlar bazasida saqlaganidan keyin uni qayta tiklashda natija aslidan farq qiladi, hattoki aytganda, "farq" so‘zining kanonik ma'nosi. Bunga ruxsat beriladimi yoki yo‘qmi aniq vazifaga bog‘liq bo‘lib, uning asosida ma'lumotlar bazasi va o‘rta dasturni tanlash amalga oshiriladi. XML-tahlilchi - bu dasturiy ta'minot kutubxonasi yoki paket, bu mijoz dasturlari uchun XML hujjatlari bilan ishlash uchun interfeysni ta'minlaydi. U XML hujjatining to‘g‘ri formatini tasdiqlaydi va XML hujjatlarini tasdiqlashi mumkin. Zamonaviy brauzerlar XML tahlilchilariga o‘rnatilgan(3.1-rasm). 3.1-rasm. XML tahlilchi 36XML hujjatlar Mijoz ilovasi XML tahlilchisi 3.2-rasm. XML hujjatining qismlari 3.2. Dasturiy ta’minotning fizik jihatdan yaratilishi Dasturiy ta’minotni yaratish uchun quyidagi XML fayllari hosil qilindi (3.3- rasm). Ushbu fayllarda quyidagi ma’lumotlar saqlanadi. 3.3-rasm. Dasturiy ta’minotni yaratish uchun hosil qilingan XML fayllari 1) Parametr.xml – dasturiy ta’minotning boshlang‘ich parametrlarini saqlab turuvchi fayl. Bu parametrlar sirasiga fakultet, kurs, o‘quv yili kabi ma’lumotlar kiradi. 2) DatePlan.xml – dasturiy ta’minot uchun eng muhim fayl hisoblanadi. Bu faylda yo‘nalishlarning texnologik xaritasi haqidagi ma’lumotlar saqlanadi. Bu faylda o‘quv yili, semestr, kurs, yo‘nalishlar, hafta raqamlari, sanalar hamda haftalarning turlari haqida ma’lumotlar saqlanadi. 3) Direction.xml – yo‘nalishlar haqidagi ma’lumotlarni saqlab turuvchi fayl. 37Parametr.xml DatePlan.xml Direction.xml LessonPlan.xml TableValue.xml 4) LessonPlan.xml – ta’lim yo‘nalishlarining o‘quv rejasini o‘zida saqlovchi fayl. Bu ma’lumotlar sirasiga kurs, ta’lim yo‘nalishi, ta’lim shakli, fan nomi, mashg‘ulot shakli, soati hajmi, haftalik soati, semestr kabi ma’lumotlar kiradi. 5) TableValue.xml – ta’lim yo‘nalishlarining qaysilari uchun texnologik xaritalar dasturiy ta’minot orqali hosil qilinganligi haqidagi ma’lumotni saqlab turadi. Yuqoridagi fayllar quyida keltirilgan strukturadan tashkil topgan: 1. Parametr.xml fayli strukturasi: <?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <root> <Faculty name="Raqamli texnologiyalar"> <course>4</course> <year1>2020</year1> <year2>2021</year2> </Faculty> </root> 2. DatePlan.xml fayli strukturasi: <?xml version="1.0" standalone="yes"?> <NewDataSet> <Table1> <Year1>2020</Year1> <Year2>2021</Year2> <Semestr>Kuzgi</Semestr> <Course>1</Course> <Direction>Dasturiy injiniring</Direction> 38 <Week>1-hafta</Week> <Date>02.09.2020 - 05.09.2020</Date> <Type /> </Table1> </NewDataSet> 3. Direction.xml fayli strukturasi <?xml version="1.0" standalone="yes"?> <NewDataSet> <Direction> <Id>1</Id> <Course>1</Course> <DirectionName>Amaliy matematika</DirectionName> <StudyName>Kunduzgi</StudyName> </Direction> </NewDataSet> 4. LessonPlan.xml fayli strukturasi <?xml version="1.0" standalone="yes"?> <NewDataSet> <LessonPlan> <Id>1</Id> <Course>2</Course> <DirectionName>Axborot tizimlarining matematik dasturiy ta'minoti</DirectionName> <StudyName>Kunduzgi</StudyName> <Science>Rus tili</Science> 39 Bosh oyna Asosiy ma’lumotlar Parametrlar Yo ‘nalishlar O‘quv reja Sanalar <Form>Amaliyot</Form> <Clock>34</Clock> <Semestr>Kuzgi</Semestr> <WeekClock>2</WeekClock> </LessonPlan> </NewDataSet> 5. TableValue.xml fayli strukturasi <?xml version="1.0" standalone="yes"?> <NewDataSet> <TableValue> <Year1>2020</Year1> <Year2>2021</Year2> <Semestr>Kuzgi</Semestr> <Course>1</Course> <Direction>Dasturiy injiniring</Direction> </TableValue> </NewDataSet> Dasturiy ta’minotning interfeysini shakllantirish Dasturiy ta’minot interfeysi shakllatirish uchun 5 ta oyna hosil qilindi. Dasturiy ta’minotning interfeysi strukturasi 3.4-rasmda berilgan. 3.4-rasm. Dasturiy ta’minot interfeysi strukturasi 40 Dasturiy ta’minot XML fayllaridan ma’lumotlarni o‘qiydi. XML ko‘rinishidagi fayllar bilan ishlash uchun C# tili ko‘plab imkoniyatlarni taqdim etadi. Bu imkoniyatlar System.Xml.Linq kutubxonasida mavjud bo‘lib, biz dasturiy ta’minotni yaratishda ulardan foydalandik. Jumladan quyida XML ko‘rinishidagi fayllar bilan ishlash uchun dasturiy ta’minotdan qo‘llanilgan metodlarni keltiramiz: 1) File.Exists("xml fayl yo‘li") – XML fayl ochilganini tekshirish. Quyida “LessonPlan.xml” fayli ochilishi tekshirilmoqda: if (File.Exists("LessonPlan.xml")) { //Dastur kodi } 2) ReadXml("xml fayl yo‘li") – XML faylni o‘qish. XML fayllar C# ning maxsus DataSet sinfining obyektlarida o‘qiladi: DataSet ds = new DataSet(); ds.ReadXml("LessonPlan.xml"); 3) O‘qilgan ma’lumotlarni dastur interfeysiga o‘tkazish. C# dasturlash tilidagi DataSet sinfi jadval ko‘rinishida ma’lumotlari saqlaydi. Uning har bir satri ma’lumotlarni ko‘rish uchun quyida foreach siklidan foydalanilgan: foreach (DataRow item in ds.Tables["LessonPlan"].Rows) { if ((Convert.ToString(item["Semestr"]) == comboBox1.Text) && (Convert.ToString(item["Course"]) == comboBox2.Text) 41 && (Convert.ToString(item["DirectionName"]) == comboBox3.Text)) { AllResult[row, 0] = tr.ToString(); AllResult[row, 1] = item["Science"].ToString(); AllResult[row, 2] = item["Form"].ToString(); AllResult[row, 3] = item["Clock"].ToString(); AllResult[row, 4] = item["WeekClock"].ToString(); row++; } tr++; } 4) XML fayllariga ma’lumot qo‘shish uchun WriteXml metodidan foydalanildi. Quyida keltirilgan xml fayliga yangi ma’lumot qo‘shishni ko‘rsatadi: DataSet ds = new DataSet(); DataTable dt = new DataTable(); dt.TableName = "LessonPlan"; dt.Columns.Add("Id"); dt.Columns.Add("Course"); dt.Columns.Add("DirectionName"); dt.Columns.Add("StudyName"); dt.Columns.Add("Science"); dt.Columns.Add("Form"); dt.Columns.Add("Clock"); dt.Columns.Add("Semestr"); dt.Columns.Add("WeekClock"); 42 ds.Tables.Add(dt); foreach (DataGridViewRow r in dataGridView1.Rows) { DataRow row = ds.Tables["LessonPlan"].NewRow(); row["Id"] = r.Cells[0].Value; row["Course"] = r.Cells[1].Value; row["DirectionName"] = r.Cells[2].Value; row["StudyName"] = r.Cells[3].Value; row["Science"] = r.Cells[4].Value; row["Form"] = r.Cells[5].Value; row["Clock"] = r.Cells[6].Value; row["Semestr"] = r.Cells[7].Value; row["WeekClock"] = r.Cells[8].Value; ds.Tables["LessonPlan"].Rows.Add(row); } ds.WriteXml("LessonPlan.xml"); MessageBox.Show( "Ma'lumot (lar) muvaffaqiyatli saqlandi." , "OK" ); 3.3. Dasturiy ta’minot yordamida qo‘yilgan masalani hal qilish Dasturiy ta’minot interfeysi 3.5-rasmda keltirilgan. U menyular satri, o‘quv yili va semestr ma’lumotlari, kurs va yo‘nalishlar qismlaridan tashkil topgan. Dastlabki holatda ushbu oyna bo‘sh holatda bo‘ladi. Kerakli ma’lumotlar tanlanib OK tugmasi orqali tanlangan yo‘nalishning texnologik xaritasini hosil qilish mumkin. 43 3.5-rasm. Dasturiy ta’minot interfeysi Dasturiy ta’minot menyular satrida parametrlar, yo‘nalishlar, o‘quv reja va semestr punktlari mavjud. Dasturiy ta’minotdan foydalanish uchun dastlab parametr ma’lumotlari (3.6-rasm): fakultet, kurslar soni, semestr, joriy o‘quv yili, semester boshlanish sanalari kiritilishi lozim. 3.6-rasm. Asosiy ma’lumotlar oynasi 44 Keyingi vazifa fakultet tarkibidagi yo‘nalishlar ma’lumotlar kiritilishi lozim. Buning uchun “Yo‘nalishlar” punktidan foydalanamiz (3.7-rasm). Bu oynada biz ta’lim yo‘nalishini, kursini va ta’lim shaklini kiritishimiz lozim. “Qo‘shish” tugmasi yordamida kiritilgan ma’lumotlarimiz oynada aks etadi. “Tahrirlash”, “O‘chirish” tugmalari orqali tanlangan satr ma’lumotlarini tahrirlashimiz yoki 3.7-rasm. Yo‘nalish haqida ma’lumot oynasi o‘chirishimiz mumkin. “Tozalash” tugmasi orqali maydonni to‘liq tozalaymiz. Barcha amallar bajarilgandan so‘ng “Saqlash” tugmasi orqali qilingan ishlarimiz xotiraga saqlanadi. Asosiy ma’lumotlar va yo‘nalishlar kiritib bo‘lingandan so‘ng, yo‘nalishlarning o‘quv rejalari kiritib chiqiladi. O‘quv rejadagi fanlarni kiritish “O‘quv reja” oynasi orqali amalga oshiriladi(3.8-rasm). Bunda kerakli kurs, yo‘nalish, ta’lim shakli, semestr turi, fan nomi, mashg‘ulot turi, mashg‘ulot soati, haftalik mashg‘ulot soati ma’lumotlari kiritilishi lozim. Kiritilgan ma’lumotlarni maydonga qo‘shish uchun “Qo‘shish” tugmasidan foydalaniladi. “Tahrirlash”, “O‘chirish” tugmalari orqali tanlangan satr ma’lumotlarini tahrirlashimiz yoki 45 o‘chirishimiz mumkin. “Tozalash” tugmasi orqali maydonni to‘liq tozalaymiz. “Yuklash” tugmasi orqali kiritilishi lozim bo‘lgan ma’lumotlarimiz oldindan tayyor holda mavjud bo‘lsa, tizimga yuklash uchun ishlatiladi. Barcha amallar bajarilgandan so‘ng “Saqlash” tugmasi orqali qilinga ishlarimiz xotiraga saqlanadi. 3.8-rasm. O‘quv rejadagi fanlar oynasi O‘quv rejada mavjud fanlar haqidagi ma’lumotlar kiritib bo‘lingach, so‘nggi bosqich, o‘quv reja haftalar kesimi shakllantiriladi. Bu bosqich “Sanalarni aniqlash” oynasida amalga oshiriladi(3.9-rasm). Haftalar soni, hafta sanalari kiritiladi. Izohga mos ravishda hafatalarning turlari kiritilib chiqiladi. Barcha o‘zgaritirishlar kiritilgandan so‘ng, ushbu hafta qaysi kurs va yo‘nalishga tegishliligi tanlanib “Saqlash” tugmasi bosiladi. 46 3.9-rasm. Sanalarni aniqlash oynasi. Barcha kiritishlar amalga oshirilgandan so‘ng, Bosh oynada kerakli kurs va ta’lim yo‘nalishi tanlanib “Ok” tugmasi bosiladi va ekranda ushbu ta’lim yo‘nalish uchun texnologik xarita shakllanadi(3.10-rasm). 3.10-rasm. Bosh oyna. Barcha mantiqiy jarayonlar bir-biriga chambarchas bog‘langan. O‘rganish, tekshirish davomida barcha natijalar olindi. Olingan natijalar mavjud texnologik 47 xaritalar bilan solishtirib ko‘rildi, kamchiliklar bartaraf etildi. Qilingan jarayonlar bo‘yicha yakuniy xulosaga kelindi. 48 Xulosa Bitiruv malakaviy ishi oliy ta’lim muasssasalarida o‘quv jarayonida ta’lim yo‘ nalishlari uchun tuziladigan texnologik xaritani avtomatlashtirishdan iborat. Bunda bizga ma’lum dasturlash tilining tuzilmalarini o‘rganish, ma’lumotlar bazasi bilan bog‘lash kabi ustuvor vazifalar qo‘yildi. O‘rganish davomida ko‘plab yangi tushunchalarga ega bo‘lindi, xulosalarga kelindi. O‘quv jarayoni davomida ishlab chiqilgan dasturning amaliyotga tadbiqi o‘rganildi. Ta’lim jarayonlarida ta’lim yo‘nalishlari uchun texnologik xaritalarni ishlab chiqishga mo‘ljallangan dasturiy vosita ishlab chiqish ustuvor vazifa qo‘yilgan. Ushbu ishlab chiqiladigan dasturiy vositaning afzalliklari ta’lim jarayonlari uchun texnologik xaritalarni hosil qilishdagi xatoliklarni bartaraf etish va vaqtdan unumli foydalangan holda yaratuvchi vaqtini tejash va d asturning vazifalari sifatida olingan d astur tizimlarining maqsad va vazifalari , tarkibi, yarati li sh bosqichlari , bilimlarni tashkil etish va ular ning bajarilish jarayonining tahlil qilindi, fanlar kesimida mashg‘ulot turlarini va soatlarini kiritishini ta’minlash maslasi hal qilindi, hafta kunlari, soatlari kiritilishini nazorat qilish amalga oshirilidi, kiritilgan ma’lumotlar asosida ta’lim jarayonida ta’lim yo‘nalishlari uchun texnologik xarita tuzish dasturiy vositasi ishlab chiqildi bu esa o‘z navbati yuqoridagi sanab o‘tilgan jarayonlarni avtomatlashtirishga erishilgani, hamda vaqt va ishchi kuchini tajashga va ma’lumotlar ustida amallar bajarishda aniqlikka erishish imkonini beradi. Bitiruv malakaviy ishi kirish qismi, uch ta bob, xulosa va foydalani l gan adabiyotlardan tashkil topgan. Ilovada texnologik xarita hosil qilinishi bosqichlari va dastur kodi keltirilgan. Bitiruv malakaviy ishida dasturlashning dolzarb va muhim masalalaridan biri bo‘lgan Microsoft firmasining .NET texnologiyasi asoslarini o‘rganish, xususiyatlarini ajratish va programma ta’minotini yaratishda qo‘llash qulayliklarini namoyish etish masalasi muhokama qilingan. Bu masalani yechishda quyidagi natijalar va xulosalarga erishildi: - .NET platformasi asoslari, xususiyatlari va mexanizmlari tahlil qilindi; 49 - Platforma muhitida Windows-ilovalar yaratish jarayoni vizuallashtirish, loyihalashda shablonlarni qo‘llash, kod generatisyasi va dizayn rejimlaridan foydalanish bosqichlari bazasida tasvirlandi; - Ta’lim yo‘nalishlarining dars jarayoni texnologik xaritasini tuzishni avtomatlashtirish; - Texnologik xaritalarni tuzishga qo‘yilgan talablar aniqlandi; - axborot tizimini yaratish uchun platformaning C# tili asosidagi instrumental vositalari tanlab olindi, asosiy va yordamchi dasturiy modullar loyihalandi, ularni taxlash va yig‘ish texnologik ishlari bajarildi; - dasturiy ta’minotni yaratish jarayonida programmlashning notrivial masalalari (foydalanuvchining grafik interfeysini loyihalash, kod yaratish va masalani yechish bosqichlarini vizuallashtirish, tayyor komponentalardan foydalanish, yangisini ishlab chiqish va ularning hamkorligini tashkil etish) yechildi; - yaratilgan axborot tizimining ishlash prinsplari namoyish etildi, rivojlantirish va yangi funksiyalar bilan kengaytirish yo‘llari aniqlandi. Ishning natijalarini, ya’ni ko‘rsatmalar, texnologik yechimlar va xulosalarini dasturlovchilarni tayyorlashda o‘quv qo‘llanmalar va materiallar sifatida hamda raqobatbardosh programma mahsulotlarini ishlab chiqishda qo‘llash maqsadga muvofiq. Bitiruv malakaviy ishi oliy ta’lim muasssasalarida o‘quv jarayonida ta’lim yo‘ nalishlari uchun tuziladigan texnologik xaritani avtomatlashtirishdan iborat. Bunda bizga ma’lum dasturlash tilining tuzilmalarini o‘rganish, ma’lumotlar bazasi bilan bog‘lash kabi ustuvor vazifalar qo‘yildi. O‘rganish davomida ko‘plab yangi tushunchalarga ega bo‘lindi, xulosalarga kelindi. O‘quv jarayoni davomida ishlab chiqilgan dasturning amaliyotga tadbiqi o‘rganildi. 50 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXAT I 1. Bipin Joshi . Beginning XML with C# 7: XML Processing and Data Access for C# Developers – 2017. 2. Thiru Thangarathinam. Professional ASP.NET 2.0 XML. Published by Wiley Publishing, Inc 3. Patrick A. Lorenz. C# Shortcut. Programmierung im .NET Framework mit der C# Beta 2 4. Герберт Шилдт. Полное руководство по C# 4.0 5. Zain Naboulsi Sara Ford. Coding Faster: Getting More Productive with Microsoft® Visual Studio® Covers Microsoft® Visual Studio® 2005, 2008, and 2010 6. Мартин Роберт . Чистая архитектура. Искусство разработки программного обеспечения 7. Кент Бенк. Экстремальное программирование: разработка через тестирование 8. Прайс . C# 7 и .NET Core. Кроссплатформенная разработка для профессионалов 51 FOYDALANILGAN INTERNET MANBAALARI: 1. https://docs.dot-net.uz/ 2. https://metanit.com/sharp/tutorial/ 3. https://docs.microsoft.com/en-us/learn/paths/build-dotnet-applications- csharp/ 4. https://www.w3schools.com/cs/cs_intro.php 5. https://www.codecademy.com/learn/learn-c-sharp 6. https://dotnet.microsoft.com/en-us/learn/csharp 7. https://docs.microsoft.com/en-us/visualstudio/windows/?view=vs-2022 52 Ilovalar 1. Asosiy ma’lumotlarni saqlash. XmlDocument doc = new XmlDocument(); doc.LoadXml("<faculty></faculty>"); XmlElement name = doc.CreateElement("name"); name.InnerText = textBox1.Text; doc.DocumentElement.AppendChild(name); XmlElement newElem = doc.CreateElement("course"); newElem.InnerText = Convert.ToString(numericUpDown1.Value); doc.DocumentElement.AppendChild(newElem); XmlElement newElem1 = doc.CreateElement("semestr"); newElem1.InnerText = Convert.ToString(comboBox1.Text); doc.DocumentElement.AppendChild(newElem1); XmlElement newElem2 = doc.CreateElement("year1"); newElem2.InnerText = Convert.ToString(numericUpDown2.Value); doc.DocumentElement.AppendChild(newElem2); XmlElement newElem3 = doc.CreateElement("year2"); newElem3.InnerText = Convert.ToString(numericUpDown3.Value); doc.DocumentElement.AppendChild(newElem3); XmlElement newElem4 = doc.CreateElement("date1"); newElem4.InnerText = Convert.ToString(dateTimePicker1.Value); doc.DocumentElement.AppendChild(newElem4); XmlElement newElem5 = doc.CreateElement("date2"); 53 newElem5.InnerText = Convert.ToString(dateTimePicker2.Value); doc.DocumentElement.AppendChild(newElem5); doc.PreserveWhitespace = true; doc.Save("data.xml"); MessageBox.Show("Parametrlar muvaffaqiyatli o‘rnatildi", "Bajarildi"); Close(); 2. Ma’lumotlarni tahrirlash. private void Button1_Click(object sender, EventArgs e) { if (dataGridView1.SelectedRows.Count > 0) { int n = dataGridView1.SelectedRows[0].Index; dataGridView1.Rows[n].Cells[1].Value = comboBox2.Text; dataGridView1.Rows[n].Cells[2].Value = textBox1.Text; dataGridView1.Rows[n].Cells[3].Value = comboBox1.Text; } else { MessageBox.Show("Tahrirlash uchun qatorni tanlang", "Xatolik"); } } 3. Jadval ma’lumotlarini tozalash. private void Button5_Click(object sender, EventArgs e) { if (dataGridView1.Rows.Count > 0) { 54 dataGridView1.Rows.Clear(); } else { MessageBox.Show("Jadval bo‘sh", "Xatolik"); } } 4. Ma’lumotlarni jadvalga qo‘shish. int n = dataGridView1.Rows.Add(); dataGridView1.Rows[n].Cells[0].Value = n + 1; dataGridView1.Rows[n].Cells[1].Value = comboBox2.Text; dataGridView1.Rows[n].Cells[2].Value = textBox1.Text; dataGridView1.Rows[n].Cells[3].Value = comboBox1.Text; 5. Mavjud ma’lumotlarni ekranga chiqarish. if (File.Exists("LessonPlan.xml")) { DataSet ds = new DataSet(); ds.ReadXml("LessonPlan.xml"); int tr = 1; //Tartib raqam int row = 0; //Satrlar soni oxirigicha int column = 0; foreach (DataRow item in ds.Tables["LessonPlan"].Rows) { if ((Convert.ToString(item["Semestr"]) == comboBox1.Text) && (Convert.ToString(item["Course"]) == comboBox2.Text) && (Convert.ToString(item["DirectionName"]) == comboBox3.Text)) { 55 AllResult[row, 0] = tr.ToString(); AllResult[row, 1] = item["Science"].ToString(); AllResult[row, 2] = item["Form"].ToString(); AllResult[row, 3] = item["Clock"].ToString(); AllResult[row, 4] = item["WeekClock"].ToString(); row++; } tr++; } int column2 = 0; //Ustunlar soni sanalardan chiqqandan keyin ds = new DataSet(); ds.ReadXml("DatePlan.xml"); column = 5; foreach (DataRow item in ds.Tables[0].Rows) { if ((Convert.ToDecimal(item["Year1"]) == numericUpDown1.Value) && (Convert.ToDecimal(item["Year2"]) == numericUpDown2.Value) && (Convert.ToString(item["Semestr"]) == comboBox1.Text) && (Convert.ToString(item["Course"]) == comboBox2.Text) && (Convert.ToString(item["Direction"]) == comboBox3.Text)) { dataGridView1.Columns.Add("ustun" + column, Convert.ToString(item["Date"])); 56 DataGridViewColumn columnSize = dataGridView1.Columns[column]; columnSize.Width = 20; column++; } } dataGridView1.Columns.Add("ustun" + column,"Soatlar aniqligi"); ds = new DataSet(); ds.ReadXml("DatePlan.xml"); column2 = column; int column4 = 5; for (int i = 0; i < row; i++) { foreach (DataRow item in ds.Tables[0].Rows) { if ((Convert.ToDecimal(item["Year1"]) == numericUpDown1.Value) && (Convert.ToDecimal(item["Year2"]) == numericUpDown2.Value) && (Convert.ToString(item["Semestr"]) == comboBox1.Text) && (Convert.ToString(item["Course"]) == comboBox2.Text) && (Convert.ToString(item["Direction"]) == comboBox3.Text)) { AllResult[i, column4] = item["Type"].ToString(); 57 column4++; } } column4 = 5; } bool weekChecked = true; // Hafta soni yetishini tekshirish; ds = new DataSet(); ds.ReadXml("LessonPlan.xml"); int row3 = 0; int WeekCount = 0; foreach (DataRow item in ds.Tables["LessonPlan"].Rows) { if ((Convert.ToString(item["Semestr"]) == comboBox1.Text) && (Convert.ToString(item["Course"]) == comboBox2.Text) && (Convert.ToString(item["DirectionName"]) == comboBox3.Text)) { WeekCount = Convert.ToInt32(item["Clock"]) / Convert.ToInt32(item["WeekClock"]); int WeekCountQoldiq = Convert.ToInt32(item["Clock"]) % Convert.ToInt32(item["WeekClock"]); if (WeekCount > weekCount) { WeekCount = weekCount-6; weekChecked = false; } else weekChecked = true; 58 int DefaultColumn = 5; for (column = 5; column < WeekCount + DefaultColumn; column++) { if(AllResult[row3, column]=="") AllResult[row3, column] = item["WeekClock"].ToString(); } if (WeekCountQoldiq > 0) { AllResult[row3, WeekCount + DefaultColumn] = WeekCountQoldiq.ToString(); } row3++; } } }}} 59

Ta’lim yo‘nalishlari uchun texnologik xaritalarni shakllantirish dasturiy vositasini ishlab chiqish

Купить