Ta’limning konstruktiv va distruktiv xususiyatlari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	37.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Ta’limning konstruktiv va distruktiv xususiyatlari

Купить

Ta’limning konstruktiv va distruktiv xususiyatlari
1. Ta’limning konstruktiv jihatlari. Ta’limda distruktiv
xususiyatlarning namoyon bo‘lishi.
2. Ta’limda xaos holati. Ta’limda tartibsizlik va tartibotning o‘rin
almashinuvi.
3. Tal’imda nochiziqlik. Ta’limning murakkabligi.
4. Ta’limda attraktorlarning namoyon bo‘lishi.

Konstruktvizm (lot. constructs – qurish, yasash) – 20 asrning 20-
yil lari da san atʼ va adabiyotda vujudga kelgan oqim hisoblanadi. Dastlab
me morchilikda kurilish texnikasi va texnologiyasi yutuqlari ta sirida yuzaga
ʼ ʼ
keldi va rivojlandi. Konstruktivizm badiiy loyihalash ( dizayn )ni
shakllanishiga har taraflama imkon yaratdi. Konstruktivizm tarafdorlari atrof-
muhitni “qurish” vazifasini ilgari surdilar. Me mor
ʼ va rassomlar hamkorlikda
odamlar yashaydigan muhitni yaratib, ularning kayfiyati, mehnat faoliyatiga
ta sir etish mumkin deb bildilar. Shunday qilib, konstruktivizm bu
ʼ
bunyodkorlik demakdir. “Ta limning konstruktiv xususiyati deyilganda,
ʼ
ma lum bir ta lim sistemasining, ma lum bir ta lim bosqichining mavjud
ʼ ʼ ʼ ʼ
davlat va jamiyat hayoti uchun ahamiyatlilik tomonlari, kelajak uchun
bunyodkorlik xususiyatiga egaligini tushunish mumkin” 2 . Ta lim jarayoni
ʼ
eng avvalo konstruktiv jarayondir. Aynan o‘sib kelayotgan yosh avlodning
dunyoqarashini shakllantirish – ta lim jarayonining asosiy vazifasidir. Shu
ʼ
sababli ta limni jamiyatning muhim konstruktiv funksiyasi deyishimiz
ʼ
mumkin.
“Destruksiya (lot. destructio – parchalanish) – makromolekulalardagi
kimyoviy bog‘lanishning uzilishi natijasida ularning polimerlanish darajasi
yoki molekulyar massasining kamayishi bilan kechadigan jarayonlarning
umumiy nomi. Destruksiyaga tashqi ta sirlar (issiklik, ionlashtiruvchi
ʼ
radiatsiya, mexanik kuchlanish, yorug‘lik, oksidlovchi muhit, namlik va
boshq.) sabab bo‘ladi. Ko‘p hollarda destruksiya bir vaqtda bir nechta tashqi
ta sir (mas, issiklik va kislorodli muxit – termooksidlovchi destruksiya)
ʼ
natijasida ro‘y beradi. Destruksiya jarayonida polimerlarning xossalari
o‘zgaradi, ular asosida tayyorlangan mahsulotlar buziladi” 1 . Demak,
destruktiv jarayonlar tashqi ta sirlar natijasida ro‘y beradi. Destruksiya
ʼ
natijasida ma lum bir sistema boshqa bir sistemaga aylanishi yoki
ʼ
parchalanib holatini o‘zgartirishi, yo‘qotishi kuzatiladi. Destruksiya – bu

keng ma noda qandaydir normal strukturaning buzilishi, yo‘qolishiniʼ
bildiradi. Tor ma noda inson harakati va psixik holati oqibatida obyekt yoxud
ʼ
subyektning barbod bo‘lishini anglatadi. U murakkab ijtimoiy-madaniy
tizimlar iyerarxiyasining to‘liq yoki qisman degradatsiyaga uchrashi
sabablarini belgilaydi.
Ta limda ham destruktiv xususiyatlar namoyon bo‘lishi mumkin.
ʼ
Ma lum bir
ʼ ta lim islohotining samarasiz natijasi yoki ma lum ta lim ʼ ʼ ʼ
tizimining boshqa bir ta lim tizimiga o‘zgartirilishi mobaynida destruktiv
ʼ
xususiyat namoyon bo‘ladi. O‘zbekistonda kollejlar sistemasining tugatilishi,
11 yillik o‘rta ta limga qaytilishi, sobiq aspirantura tizimini tugatilib, tayanch
ʼ
doktorantura tizimining joriy etilishi, bir bosqichli doktorlik tizimining
samarasiz yakunlanishi va hokazo bir qancha ta lim islohotlarini ta lim
ʼ ʼ
tizimidagi xaotik jarayonlarning destruktiv xususiyatiga misol qilib ko‘rsatish
mumkin. Ta lim jarayonida destruktvizm va konstruktvizm xususiyatlari
ʼ
doimo o‘rin almashinishi kuzatiladi. Ya ni sinergetik qonuniyat hisoblangan
ʼ
tartib va tartibsizlikning birgalikda namoyon bo‘lgani hamda xaosning
bunyodkorlik mohiyatiga ega bo‘lgani kabi ta limdagi destruksiya ko‘p
ʼ
hollarda konstruktiv jarayonlar uchun sabab bo‘ladi.
Sinergetikada “xaos nazariyasi” muhim o‘rin tutadi. Xaos nazariyasi
xususida dunyo olimlari bir qancha tadqiqotlarni amalga oshirishgan.
Jumladan, xaos nazariyasining birinchi tarafdori Anri Puankare edi . 1880
yillarda, uch jismli muammolarni o‘rganayotganda, u davriy bo‘lmagan, lekin
abadiy ortib ketmaydigan yoki belgilangan nuqtaga yaqin bo‘lmagan
orbitalar bo‘lishi mumkinligini aniqladi. Keyinchalik nochiziqli yondashuv
asosida differensial tenglamalar Jorj Devid Birkhoff tomonidan amalga
oshirilgan. Shuningdek, yigirmanchi asr o‘rtalaridan boshlab xaos nazariyasi
rasmiylashtirildi.

XX asr so‘nggi choragida sinergetika metodologiyasi tushuncha va
kategoriyalari fan va falsafaning, shu jumladan, ijtimoiy va gumanitar
sohalarning kategorial, ilmiy-konseptual tarkibini kengaytirdi va mohiyatan
boyitdi.
Shu o‘rinda, ta lim jarayonida tartib va tartibsizlik o‘rtasidagiʼ
munosabat muammosini tahlil etishda ham sinergetik tushunishning amaliy
metodik jihati muhim hisoblanadi. Ta lim jarayonida tartib va tartibsizlik
ʼ
o‘rtasidagi munosabat sistemaning ajralmas qonuniyati sifatida uning
davomli rivojlanishiga, qayta tiklashiga imkon beradi. Masalan, oliy ta lim
ʼ
sistemasida ta lim oluvchilar o‘zlashtirish ko‘rsatkichini aniqlash (nazorat
ʼ
qilish) va natijadorlikni belgilash (baholash)ning reyting tizimi kiritilishi
borasidagi bir qancha islohotlarning o‘rin almashganiga (baholash tartibi,
baholar shkalasi, nazorat shakllari, joriy, oraliq, yakuniy nazoratlar va h.k.)
guvoh bo‘ldik. Bizningcha, bu o‘rin almashinuvlar mavjud tartibotga putur
yetkazishi bilan birga yangi tartibotning kelib chiqishiga imkon beradi.
Ta lim tizimidagi xaotik jarayonlar, shu jumladan, tashqi ta sirlar,
ʼ ʼ
tizimning nochiziqli rivojlanishida yuzaga keladigan omillarning paydo
bo‘lish ehtimolini aniqlash imkonini beradi. Shuning uchun ham
Yu.A.Danilov, B.B.Kadomsevlar “Sinergetika nochiziqli to‘lqin yo‘nalishi
bo‘lib, uning o‘ziga xos jihati shundan iboratki, unda an anaviy fandan farqli
ʼ
ravishda ochiq sistemalarga, tartibsizlik, muvozanatsizlik, nochiziqli
tafakkurga konstruktiv mazmun-mohiyat olib kirdi” 1 , deb yozadilar. Demak,
tartibsizlikning bunyodkorlik mohiyati sinergetik qonuniyatlar yordamida
aniqlanadi.
Ta lim jarayonida sinergetik qonuniyatlardan biri sanalgan tartib va
ʼ
tartibsizlik o‘rtasidagi munosabat muammosini yoritishda uning uch darajasi
to‘g‘risida alohida fikr yuritish kerak bo‘ladi: konseptual, kategorial va
uslubiy. Fikrimizcha, sinergetik yondashuvlar aynan shunday tartibda ta lim
ʼ

tizimida tartib va tartibsizlik o‘rtasidagi munosabat muammosini
yoritishning amaliy tahliliga kirib boradi.
Sinergetika ilmiy yo‘nalishi vujudga kelguniga qadar nochiziqli,
muvozanatsiz, tartibsiz holatlarga ijobiy munosabatda bo‘linmagan. Aynan
sinergetika ta limoti tufayli tartibsizlik (xaos) holati ham taraqqiyot uchun,ʼ
yangi tizim hosil bo‘lishi uchun muhim ahamiyat kasb etishi isbotlandi.
Faylasuf olim M.Niyazimbetov ta biri bilan aytganda: “Xaos tushunchasini
ʼ
kupchilik insonlar betartiblilik va noma lumlik bilan teng deb
ʼ
hisoblashadilar. Ammo, bu hamma vaqtda tug‘ri emas. Xaos qanchalik xaotik
xarakterga ega bo‘lishi mumkin? Xaosda ham ma lum tartiblilik mavjud va
ʼ
ma lum bir qonuniyatga bo‘yso‘nadi”
ʼ 1 . Demak, sinergetik metodologiya
xaosdagi tartibotni ko‘rsatib berishda muhim ahamiyatga ega. Sinergetikada
barqarorlik va xaos kategoriyalarining o‘zaro munosabati ham o‘rganiladi.
Mazkur ilmiy soha tadqiqotchilarining fikriga ko‘ra, har qanday eski tuzilma
yangi tuzilma bilan almashinar ekan, dastlab beqarorlik, xaos yuz beradi,
tizimdagi unsurlar barqarorligiga putur yetadi 2 . Bu nuqtadagi holatni
o‘zgarishida oddiy tasodif ham muhim ahamiyat kasb etishi mumkin. Fan va
ta limda tasodifiy holatlar tufayli juda katta yutuqlar, kashfiyotlar, tadqiqotlar
ʼ
amalga oshirilgani tarixiy taraqqiyot bosqichlarida kuzatilgan. Tartibsizlik
natijasida yuzaga kelgan bunday tasodiflar yangi bir tartibot, yangi bir tizim
uchun asos bo‘la olgan. Sinergetikaning asosiy kategoriyalariga bifurkatsiya,
fluktuatsiya, attraktor, dinamik xaos, tartibsizlik, tartibot, ochiqlik,
nochiziqlik, kogerentlik kabi tushunchalarni kiritishimiz mumkin.
Shuni ham inobatga olmog‘imiz lozimki, ta lim taraqqiyoti jarayonida
ʼ
tartibsizlikka ijobiy munosabatda qaralmasada, har qanday taraqqiy etgan
ta lim sistemalarida ham tizimdagi ma lum bir tartibsizlik tufayli yangi tartib
ʼ ʼ
vujudga kelishini kuzatishimiz mumkin. Ta lim tizimida tartibsizlik ijodiy
ʼ
evolyutsiya sabab tartibotga yuz tutadi. Ijod va sinergetikani o‘zaro nisbatini

tahlil etgan professor Sh.S.Qo‘shoqov fikricha: “Muhit bilan modda,
energiya va struktura (axborot) almashinuvini amalga oshirayotgan tizimlarda
“ijodkor” attraktorlar va fraktallar paydo bo‘ladiki, ularning yo‘naltirilgan va
tartiblashtirilgan ta sirlari natijasida yangi holat, tuzilma va tartibot yuzagaʼ
keladi” 2 . Bu fikrlardan kelib chiqib ta lim beruvchilarni va ta lim
ʼ ʼ
islohotlarini amalga oshiruvchilarni biz sinergetik nuqtai nazarga ko‘ra
“ijodkor attraktor” vazifasini bajaruvchi subyektlar, deya talqin etamiz.
Demak, sinergetik fikr yuritganda yaralish va inqiroz jarayonlari teng
qiymatlidir. Bu tushunchalarning birini ikkinchisidan ustun qo‘yib
bo‘lmaydi. Ta limning yana bir sinergetik xususiyatlaridan biri
ʼ nochiziqlilik
hisoblanadi. Nochiziqlik tushunchasi ko‘pincha matematika, fizika, biologiya
kabi nazariy fanlar doirasida qo‘llaniladi. Masalan, fizikada nochiziqli
optika, matematikada nochiziqli tenglamalar, statistikada nochiziqli
regressiya, adabiyotda nochiziqli hikoyalar, iqtisodda nochiziqli narx kabi
tushunchalar qo‘llanilmoqda. Sinergetik metodologiyaning imkoniyat doirasi
kengayib borishi bilan uning asosiy kategoriyalaridan biri hisoblangan
nochiziqlikning ham ijtimoiy tizimlarga xos xususiyatlari aniqlandi.
Nochiziqlik nima? Nochiziqli tizim deganda qanday tizimlar nazarda tutiladi?
O‘zbekistondagi falsafiy, qomusiy lug‘atlarda biz nochiziqlik terminini
matematik yoki fizik nuqtai nazardagi talqinlarini uchratdik xolos. Ijtimoiy
tizimning nochiziqligi, ta limning nochiziqligi, iqtisodiy jarayonlarning
ʼ
nochiziqligi respublikamizdagi ilmiy adabiyotlarda xorijiy adabiyotlarga
nisbatan ancha kam yoritilgan.
Chetdan qaraganda bir tekisda harakatlanadigandek ko‘rinadigan ta lim
ʼ
tizimida, aslida, juda ko‘plab notekisliklar ro‘y beradi. Ta limning nochiziqli
ʼ
taraqqiyotiga jamiyat rivoji, insoniyatning tafakkur tarzi, talab va ehtiyojning
tobora ortib borishi sabab bo‘ladi. Dunyo bo‘ylab globall taraqqiyot
mezonlarining jadallashuvi, yoki umuminsoniy globall muammolarning

tobora yangi tur va shaklda kengayib borishi ta lim tizimida ham tinimsizʼ
o‘zgarishlar olib borilishiga turtki bermoqda. Agarda ta lim tizimi o‘z
ʼ
mazmunini davr nuqtai nazaridan o‘zgartirib, yangilab bormasa, ya ni bir
ʼ
chiziqda davom etsa, taraqqiyot darajasida ham shunga monand sustlashish
kuzatilishi mumkin. Demak nochiziqlik bugungi zamonaviy ta limning
ʼ
asosiy rivojlanish yo‘llaridan biridir. Ta lim jarayonidagi bu ko‘zga
ʼ
ko‘rinmas nochiziqlik xususiyati ta lim taraqqiyotiga asos bo‘ladi. Agarda
ʼ
tizim chiziqli tarzda bir tekisda boraversa, unda turg‘unlik kuzatilishi
mumkin. Ta lim tizimini doimo tashqi muhit bilan modda, energiya,
ʼ
informatsiya almashinishi ham uning nochiziqli xususiyati orqali amalga
oshadi.
Chiziqli bo‘lmagan dinamik tizimlar vaqt o‘tishi bilan
o‘zgaruvchilarning o‘zgarishini tavsiflovchi, ancha sodda chiziqli
tizimlardan farqli o‘laroq, tartibsiz, oldindan aytib bo‘lmaydigan yoki
sezilmaydigan bo‘lib ko‘rinishi mumkin. Masalan, ob-havoning ba zi
ʼ
jihatlari tartibsiz bo‘lib ko‘rinadi, bu yerda tizimning bir qismidagi oddiy
o‘zgarishlar butun vaqt davomida murakkab effektlarni keltirib chiqaradi. Bu
nomutanosiblik, zamonaviy texnologiyalar yordamida uzoq muddatli aniq
prognozlarni amalga oshirishning mumkin bo‘lmagan sabablaridan biridir 1 .
Ta lim tizimidagi islohotlar, innovatsiyalar, texnologiyalar, metodikalarning
ʼ
doimiy o‘zgarib borish dinamikasi uning nochiziqli rivojini belgilab beradi.
“Murakkab tizim – bu shunday obyektki, u quyidagi uchta universal
xususiyatlardan iborat bo‘ladi:
- obyektning yahlitligi (elementlarning integrallashganligi);
- elementlarning bir-biri bilan tuzilma shaklida bog‘liqligi;
- obyektning maqsadga intilishi, (ya ni obyektda maqsad sari intilish
ʼ
xususiyati mavjud)”.

Zamonaviy ta lim sistemasining murakkabligi uni tashkil etganʼ
elementlarning o‘zaro bir-biri bilan bog‘liqligida, hamkorligida hamda
yagona maqsad (sifatli kadr va yetuk mutaxassis yetishtirish) sari intilishida
namoyon bo‘ladi. Murakkab tizimlarni tahlil etish mobaynida guvohi
bo‘ldikki, bunday tizimlar, avvalo, bir qancha o‘zaro ta sirda bo‘ladigan
ʼ
qismlar yig‘indisidan tashkil topgan bo‘ladi. Biz tahlil etayotgan ta lim tizimi
ʼ
aynan bir qancha qismlar yig‘indisidan iborat. Masalan, oliy ta lim
ʼ
sistemasining o‘zi boshqaruvchi tarkibiy qismlar (Oliy va o‘rta maxsus ta lim
ʼ
vazirligi, rektoratlar, dekanatlar, turli xil sohalarga ixtisoslashgan bo‘limlar
va hokazo); boshqariluvchi qismlar (kadrlar, pedagoglar, talabalar, ishchi
xodimlar va h.k.) va shu kabi bir qancha qismlarning yig‘indisidan tashkil
topadi. Boshqaruvchi qism bir vaqtning o‘zida boshqariluvchi qism ham
hisobladi. Masalan, ma lum bir fakultet dekanati ham boshqaradi, ham
ʼ
boshqariluvchi sifatida rektorat topshiriqlarini bajaradi yoki ma lum bir
ʼ
universitet o‘zi yirik boshqaruvchi bo‘lish bilan birga o‘zidan yuqori turuvchi
maxsus vazirlikka bo‘ysunadi hamda butun bir oliy ta lim sistemasi rivoji
ʼ
uchun harakat qiladi. Murakkab tizimlarda qismlar butunga bo‘ysunadi va
shu bilan birga butun qismlarsiz mavjud bo‘la olmaydi. Mavjud butunlikni
birgina kichik qismining faoliyatini buzilishi ham butunning faoliyatiga
sezilarli ta sir etadi.
ʼ
Attraktor (inglizcha attract – jozibali, o‘ziga jalb qiluvchi) – dinamik
sistemalar fazali fazosidagi kompakt to‘plam bo‘lib, uning tevaragidagi
cheksizlikka intiluvchi barcha trayektoriyalar uning jozibasiga uchraydi.
Koinotning markazida Yerdan 75 megparsek, ya ni 250 mln. yorug‘lik yili
ʼ
uzoqligida joylashgan Buyuk Attraktor ham mavjud bo‘lib, u atrofidagi
o‘zidan bir necha yuz million yorug‘lik nuri uzoqligidagi barcha galaktikalar
va o‘ta yirik galaktikalarni ham, yulduz to‘plari bilan qo‘shib o‘ziga
tortmoqda. Bu hodisa nochiziqli sinergetik sistemalarda ham mavjud bo‘lib,

Sinergetik ta limdagi attraktorlarning tasnifiʼ
Buyuk attraktor
Kichik attraktor
Destruktiv attraktor
Mono attraktorG‘alati attraktor
Konstruktiv attraktor Katta attraktor
Dual attraktorbeqaror sistemada fluktuatsion o‘zgarishlar ro‘y berishiga olib boradi 1 .
Ushbu mulohazalardan kelib chiqib, biz quyidagi jadvalda ta lim jarayonida
ʼ
attraktorlar qay tarzda namoyon bo‘lishi tasnifini yoritib berishga harakat
qildik.
Bizningcha, ta lim tizimida buyuk attraktor funksiyasini alohida shaxs
ʼ
ham, ma lum bir ijtimoiy-siyosiy tizim ham bajarishi mumkin. Masalan,
ʼ
Amir Temur, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiy kabi o‘zbek xalqining
namoyondalari ilm fanga bo‘lgan yuksak e tibori va homiyligi bilan nafaqat
ʼ
o‘z xalqini, balki boshqa ko‘plab xalq vakillarini ham o‘ziga jalb eta
olganligi uchun ham “buyuk attraktor” funksiyasini bajaruvchi sifatida e tirof
ʼ
etishimiz mumkin. Yoki, ilm-fanga juda katta e tibor qaratayotgan, sarmoya
ʼ
kiritib, homiylik qilayotgan, fannning taraqqiyoti orqali iqtisodiy
farovonlikka erishishni maqsad qilgan mamlakatlarni ham “buyuk
attraktor”ga qiyos etish mumkin.
G‘alati attraktorlar, ya ni jozibador jalb etuvchilar sifatida biz ta lim
ʼ ʼ
jarayonidagi noan anaviy metodlar (kichik guruhlarda darsni tashkil etish,
ʼ
dars jarayonida rolli o‘yinlar, muaamoli darslar va h.k), zamonaviy o‘qitish

texnologiyalari (vebinar darslar, dars jarayonidagi texnologik vositalar,
proyektorlar, elektron doskalar) ni misol qilib keltiramiz.
Ta lim tizimidagi “katta attraktor” funksiyasini yirik universitetlar, institutlar,ʼ
olimlarning jamiyatlari, ilmiy akademiyalar, uyushmalar bajarsa, ular
tarkibiga kiradigan boshqariluvchi elementlar (bo‘limlar, kafedralar,
labaratoriyalar) “kichik attraktorlar”ga misol bo‘lishi mumkin.
Bizningcha ta lim tizimida “konstruktiv” va “destruktik attraktorlar”
ʼ
ham namoyon bo‘ladi. Chunki, ta limdagi jalb etuvchilar hamma vaqt ham
ʼ
bunyodkorlikka, samaradorlikka, ta limning taraqqiyotiga olib kelmasligi
ʼ
mumkin. Ba zida subyektiv manfaatlardan kelib chiqib, tor doiradagi nuqtai-
ʼ
nazarlar asosida olib borilgan harakatlar ta limning rivojiga emas, aksincha
ʼ
orqada qolishiga sabab bo‘ladi. Masalan, bugungi kunda ayrim terrorchilik
tashkilotlari tomonidan egallangan xududlarda ta limni tashkil etishda din
ʼ
niqobi ostida eskicha yondashuv asosidagi harakatlar aynan “destruktiv
attraktor”ga misol bo‘la oladi. Sababi, bugungi ta lim rivoji, zamonaviy
ʼ
texnologiyalarsiz amalga oshishi qiyin va bu kabi omillar ta limning
ʼ
tanazzuliga olib kelishi mumkin.
Ta lim tizimidagi “mono attraktor”, ya ni bitta asosga ega jalb etuvchi
ʼ ʼ
sifatida biz ma lum bir mamlakatning o‘z milliy ta lim tizimini (Yapon ta lim
ʼ ʼ ʼ
tizimi, AQSH, Yevropa, Kanada yoki O‘zbekiston milliy ta lim tizimi)
ʼ
tushunsak, “dual attraktor”larga bugungi kunda ommalashib borayotgan, har
bir mamlakatda minglab ta lim oluvchilarni o‘ziga jalb etayotgan qo‘shma
ʼ
ta lim dasturlari asosida tashkil etilgan ta lim muassasalarini tushunishimiz
ʼ ʼ
mumkin. Masalan, “1+1” (O‘zbekiston+Rossiya), “2+2”
(O‘zbekiston+Janubiy Koreya va hok.) dasturlari asosida hozirgi vaqtda
faoliyat olib borayotgan xalqaro ta lim dargohlarini “dual attaraktor”lar
ʼ
sifatida keltirishimiz mumkin.

Ta lim tizimida attraktor unsurining namoyon bo‘lishi ta lim beruvchiʼ ʼ
uchun ham, ta lim oluvchi uchun ham juda muhim sanaladi. Ta lim
ʼ ʼ
oluvchining biror bir motivatsion subyekt tomon (buyuk olim, professor)
yoki ma lum bir
ʼ “attraktor makoni” (salohiyatli ilm dargohi) tomon intilishi
azaldan kuchli ta sir vositasi bo‘lib kelgan. Masalan, yurtimiz ilm-fani
ʼ
tarixida muhim o‘rin tutgan, dunyo bo‘ylab juda ko‘plab olimlarni o‘ziga jalb
eta olgan Xorazm Ma mun akademiyasini o‘z davrining “attraktor makoni”
ʼ
deya, e tirof eta olamiz. Shuningdek, XVI asrda temuriylar imperiyasida
ʼ
faoliyat olib borgan “Ulug‘bek akademiyasi” ham o‘z davrida kuchli
“attaraktor makoni” vazifasini bajargan. Shu o‘rinda bugungi kunda ham
ta lim dargohlari, ayniqsa, oliy ta lim muassasalari
ʼ ʼ “attraktor makoni”
sifatidagi funksiyalarini bajara olsagina, ta lim oluvchilar e tiborini o‘ziga
ʼ ʼ
shu qadar jalb eta oladi. Shu bilan bir qatorda ta lim tizimida attraktor unsuri
ʼ
sifatida ilg‘or va zamonaviy ta lim dargohlarini, malakali, yuksak bilimli
ʼ
ta lim beruvchilarni, zamonaviy va qulay ta lim berish dasturlarini misol
ʼ ʼ
keltirish mumkin.

Foydalaniladigan adabiyotlar ruyxati

1. Mirziyoyev Sh.M. Milliy taraqqiyot yo limizni qat iyat bilan davom yettirib,ʼ ʼ
yangi bosqichga ko taramiz. 1-jild, Toshkent,”O zbekiston”, 2017 yil.
ʼ ʼ
2. Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon demokratik O zbekiston davlatini birgalikda
ʼ
barpo yetamiz. Toshkent, “O zbekiston”, 2017 yil.
ʼ
3. Mirziyoyev Sh.M. O zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning
ʼ
Oliy Majlisga murojaatnomasi. “Xalq so zi” gazetasi, 2017 yil, 23-dekabr, 2-bet.
ʼ
4. Mirziyoyev Sh.M. Konstitutsiya – erkin va farovon hayotimiz, mamlakatimizni
yanada taraqqiy ettirishning mustahkam poydevoridir. “Xalq so zi” gazetasi, 2017
ʼ
yil, 8-dekabr, 1-3 betlar.
5. Mirziyoyev Sh.M. O zbekiston Respublikasi Prezidentining “O zbekiston
ʼ ʼ
Respublikasini yanada rivojlantirish bo yicha harakatlar strategiyasi to g risida”gi
ʼ ʼ ʼ
farmoni. Toshkent, “Аdolat”, 2018 yil.
6. Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga
quramiz. T., O zbekiston, 2017 yil.
ʼ
7. Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta minlash yurt
ʼ
taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. T., O zbekiston, 2017 yil.
ʼ
8. Karimov I.А. Аsarlar to plami. 1-23 jildlar. -T.:“O zbekiston”, 1996-2015 y.y.
ʼ ʼ
9. Karimov I.А. Yuksak ma naviyat – yengilmas kuch. –T.:“Ma naviyat”, 2008.
ʼ ʼ
10. Karimov I.А. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish
va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi. –T.:“O zbekiston”, 2010.
ʼ
11.Karimov I.А. O zbekiston mustaqillikka yerishish ostonasida. -T.:“O zbekiston”,
ʼ ʼ
2011.
12. Karimov I.А. Bosh maqsadimiz – keng ko lamli islohotlar va modernizasiya
ʼ
yo lini qat iyat bilan davom yettirish. T.:O zbekiston, 2013.
ʼ ʼ ʼ

Ta’limning konstruktiv va distruktiv xususiyatlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish