Tabiatning sog‘lomlashtiruvchi va gigienik omillari

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	33.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Tabiatning sog‘lomlashtiruvchi va gigienik omillari

Купить

4. Xavo, kuyosh nuri, suv jismoniy madaniyat jarayonida tabiatning
soglomlashtiruvchi kuchlari tarzida madaniyatning vositasi sifatida
foydalaniladi. Hayotiy sharoit, muhit insonni turli sharoitda moddiy ne’mat
yaratish, yashashga majbur kiladi. Bunga kunikish, tayyor bulish muhim axa
miyatga ega. SHuning uchun tabiatning in’omi - xavo, suv, kuyosh nuri inson
ish qobiliyatini oshirish, salomatligini mustaxkamlashning asosiy vositasidir.
Jismoniy madaniyat jaraspila tabiatning soglomlashtiruvchi kuchlari harakat
bilan (ochiq xavoda, kuyosh nuri ostida va boshqalar bilan) jismoniy
mashqlarni kushib olib boriladi. CHumilish, oftobda toblanish, xavo ning issik-
sovugi jismoniy mashqlar bilan inson orga nizmiga turlicha ta’sir etadi.
Mashg’ulotlar davomida bu vositalardan tizimli fondalanish muhim yaxamiyat
kasb etadi.
Ishni shunday qayd qilish lozimki, jonajon respublikamizning geografik, iklimi
va ekologik holati barcha viloyat va xududlarda tabiatning soglomlashtiruvchi
kuchlaridan foydalanishning ilmiy asosi ni ishlab chikarishni takazo etadi.
Masalan, kuyosh nuridan foydalanish soat 10.00 dan 12.00 gacha bo’lib, 16.00-
17.30 gacha yoshi, jinsi va boshqa individual xususiyatlarini xisobga olgan
tarzda bulmogi kerak. Jismoniy mashqlarning me’eri, yuklamaning umumiy
mikdori, mashqning intensiv lignin e’tibordan chetda koldirish salbiy
natijalarga olib kelishni unutmaslik lozim.
SHug’ullanuvchilarda kuyosh vannasi, suvda chinikishning nazariy bilimlarini
berish va ulardan sistemali foydalanish, xavoning o’zgari shi organizmning
issik-sovukka, keskin o’zgarishlarga tez moslashishining oshirishiga olib
kelishi amalda isbotlangan. CHiniktirish individning yoshligidan amalga
oshirilishi lozim. Har tomomnlama chiniktirish uchun omillarining turli
jismoniy mashqlarni bajarish bilan kushib olib borilishi tashki muxigning
salbiy ta’sirlariga organizmning karshilik kursata olish qobiliyatini yanada
oshiradi.
Jismoniy madaniyat jarayonida erishilgan chinikishning samarasi
"kuchuvchan" bo’ladi, ya’ii u insonning boshqa faoliyati (asosan, mehnat,

harbiy xizmat)da namoyon bo’ladi va jismoniy madaniyatning hayotiy-amaliy
ligini oshiradn. Kolaversa, ruxiy irodaviy xislatlarini xam kuchayti radi.
Ayniqsa, chaykalish, tebranish, me’ersiz nagruzkaga chidau, vaznsiz lik
holatiga olib keladi.
GIGIYENIK OMILLAR shaxsiy va jamoat gigiyenasi tadbirlarini o’z ichiga
olib, mehnat gigiyenasi, ovkatlanish, damolish va tashki muhit ning faktorlari
va boshqalardan jismoniy mashqlarni bajarish (dars, mashq qilish, trenirovka)
mashg’ulotlari gigiyenik talab va normalarga rioya qilishni takazo etadi. Ular
jismoniy mashqlar ta’sirchanligini, samaradorligini oshirishi ilmiy, amaliy
jixatdan isbotlangan.
Gigiyenik sharoitni yetarli darajada ta’minlash jismoniy madaniyat uchun
foydalaniladigan moddiy-texnik baza, sport anjomlari, jixozlar va mavjud
kiyim - boshning holatiga bog’liq.
Jismoniy mashqlar, tabiatning soglomlashtiruvchi kuchlari va gigiyenik
omillarni ratsional qullash inson salomatligini mustaxkam laydi va jismoniy
kobiliyatlarni rivojlantiradi. Jismoniy mashqlar bilan shug’ullanish
mashg’ulotlari inson hayotiy faoliyatining organik qismiiga aylansagina
jismoniy madaniyat tizimi ning soglomlashtirilishiga yunaltrilgan prinsipni
amalga oshirish ning imkoni bo’ladi. Boshqa
tomondan, kerak bulgan gigiyenik normalarga rioya kilinsagina jismoniy
mashqlar kerak bulgan samarasini beradi. Jismoniy madaniyatning maxsus
vositasi xisoblanmasa xam gigiyenik omil lar jismoniy madaniyatning
vazifasini tulakonli xal qilish uchun axamiyat kasb etadi. Pedagogik jarayon
qanchalik puxta tashkillanmasin, ovkatla nish, uyku rejimiga rioya kilinmasa,
shuningdek, mashg’ulotlar tibbiyot talablariga javob bermaydigan joy va
jixozlar bilan utkazilsa, ular albatta samarasiz bo’ladi. Mana shuning uchun
maktablardagi jismoniy madaniyat dasturlariga gigiyenaga oid bilimlar
mazmunini ifodalovchi nazariy ma’lumotlar uchun mavzular tavsiya qilingan.
Ular jismoniy madaniyat jarayonidan gashkaridagi insonning hayotiy
faoliyatini tashkillovchi va jismoniy madaniyat jarayoni tarkibidagi

vositalardir.
Jismonny mashqlarnnig ta’sirini belgilovchi omillar.
Har xil jismoniy mashqlarning samarasi turli xil yoki turli xil dagi jismoniy
mashqlarning bir xil madaniyatviy ta’sir kursatishi ama liyetda isbotlangan.
Demak, bu jismoniy mashqlar doimiy bir xil ta’sir xususiyatiga ega
emasligining isbotidir.
Madaniyat jarayonida jismoniy mashqlarning samarali ta’sirini belgilay
oladigan omillarni bilish pedagogik jarayonni boshqarishni oson lashtiradi. Bu
omillar kuydagicha guruxlangan:
1.O’qituvchi va o’quvchilarning shaxsiy xarakteristikasini bilish asosiy
omillardin biri. Ta’lim jarayoni ikki tomonlama - o’quvchilar ukiydi,
o’qituvchi ukitadi. SHuning uchun jismoniy mashqlarning ta’siri keng darajada
kim ukitayotganligiga va kimlarni ukiyotganligiga, axloqiy sifatlariga va
iktidori (intellekti)ga, jismoniy rivojlanganligiga va tayyorgarligi darajasiga,
shuningdek, birlamchi bajara olish malakasi, kizikishi, harakat faolligi xamda
boshqalarga bog’liq.
1.Ilmiy omillar - jismoniy madaniyatning qonuniyatlarini inson tomonidan
anglash me’erini xarakterlaydi. Jismoniy mashqlarning pedagogik, psixologik,
fiziologik xususiyatlari qanchalik chukur ishlab chikilgan bulsa, pedagogik
vazifalarni xal qilish uchuchn shunchalik samarali foydalanish mumkin.
3.Metodik omillar - jismoniy mashqlardan foydalanishda amal kilinadigan juda
keng kamrovdagi talablar guruxini umumlashtiradi.
Jismoniy mashqni o’qitish davomida yoki boshqa pedagogik vazifani xal qilish
uchun kullayetib (masalan, jismoniy kobiliyatlarni rivojlantirish uchun) shuni
xisobga olish kerakki, birinchidan, shu jismoniy mashqdan kutilayetgan
samara, ya’ni bu mashq bilan kanday vazifalarni (bilim berish, madaniyatlash,
soglomlashtirish) xal qilish mumkin; ikkin chidan, uning to’zilishi — statik
yoki dinamik mashqmi, siklik, atsiklik yoki boshqacha harakatmi; uchinchidan,
mumkin bulgan takrorlash usullari (bulaklarga ajratib yoki mashqni tuda
bajarish bilan urgatish maqsadga muvofiqmi, takrorlashlar oraligida aktiv dam

olishni qullashmi yoki passiv dam olishnimn va xokazolar). Jismoniy
mashqlarning bunday xarakteristikasi kuyilgan pedagogik vazifalarni xal qilish
uchun jismoniy madaniyat vositalari va metodlariii tanlash imkonini beradi.
Jismoniy mashqning natijasi uning ijro usuliga bog’liq. Masalan, kanatga uch
usul bilan tirmashib chikish erkin usul bilan tirma shib chikishdan
samaralirokdir, chunki uch usul kullanganda badandrokka chikish imkoni
bo’ladi. Jismoniy mashq bajargandan sung organizmda maxsus funksional
o’zgarish vujudga keladi va u ma’lum vaqtgacha organizmda saklanib tura di.
Vujudga kelgan o’zgarish fonnda keyingi mashqning ta’sir samarasi yanada
boshqacharok bulishi mumkin. Dastlabki va sungi mashqda mashg’ulot
samaradorligi ortishi yoki pasayishi mumkin.
Masalan, dikkat uchun mashqlar navbatidagi qiyin koordinatsiya talab kiluvchi
harakatlarni bajarishni osonlashtirsa, dumbalok oshish mashqlaridan sung
muvozanat saklash mashqlarini o’zlashtirish qiyinchiliklarga sabab bulishi
mumkin. Ta’sirning oz yoki kuchlilik darajasi o’zining chukurligi va
davomiyligi, o’quvchi holati uning jismoniy, akliy tayyorgarligi va
xokazolarga bog’liq. Mashqlar ta’sirining talabini kompleks ishlab chikish
harakat faoliyatining asosiy ta’siri samarasini xisobga olishga imkoniyat
yaratadi. Jismoniy madaniyat jarayoni mashqlar ta’siri tizimini har bir yosh
guruxi uchun ishlab chikishii takazo etadi.
JISMONIY SIFATLAR (HARAKAT) NI RIVOJLANTIRISH.
Tarixan mavjud bulgan jismoniy madaniyat tizimlariga insonning jismoniy
(harakat) sifatlarini madaniyatlay olishiga qarab baxo berildi. Insonning
organizmida turli darajada shakllangan kuch, tezkorlik, chidamlilik,
chakkonlik, tana buginlari harakatchanligi va muskullar egiluvchanligini
jismoniy sifatlar deb atash kabul qilingan. Inson organizmining shu sifatlarini

$kanday pamosp kila olishiga karay kuchli, chakkon, tezkor va \.k. deb karay boshlaganlar, bu sifatlar ulchoviga ega, uning kursatkichlari jismoniy tayyorgarlik kursatkichlari deb ataladi va kursatkichlar orqali individning ijodiy mehnatga va vatan mudofaasiga tayyorligi aniqlandn. Masalan, individ 100 kg ogirlikdagi shtangani yelkaga olib faqat 3 marotaba utirib tura olsa, boshqasi shu vazn bilan 5 marotabadan ortik utirib tura olishi mumkin. Shu mashqni ikki marta ortik bajarganligi uchun ikkinchi urtokning kuch sifati rivojlangan deb karaladi. Bu sifat organizmning suyak, muskul va boshqa organlarining tukimalari, xujayralari va xokazolarning rivojlanganliligigagina bog’liq bulmay, ma’naviy-ruxiy fazilatlariga xam bog’liq. SHuning uchun harakat sifatlarini madaniyatlash ma’naviy-ruxiy fazilatlarni madaniyatlash ishi bilan chambarchas bog’liq va madaniyatning shu yunali shiga vosita bo’lib xizmat kiladi. Harakat sifatlarini madaniyatlashga intilish insoniyatning azaliy orzusi. Mehnat kurollari, harbiy anjom va aslaxa bilan muomala qilish ning samaradorligi tabiat insonga in’om etgan va uni madaniyat jarayonida rivojlantirish mumkin bulgan jismoniy fazilatlarga bog’liq. Ibti doiy odamning jismoniy sifatlarining rivojlanganligi past bulsa, yashash uchun kurasha olmagan. Keyinchalik abstrakt tafakko`rning shakl lanib rivojlanishi shaxsni jismoniy va har tomonlama garmonik (ak liy, axloqiy, ruxiy, estetik, mehnat va madaniyatlarining boshqa element lari) madaniyat lash lozimligi masalasini kundalang kuydi. Jismonan barkamol, axloqan pok, estetik didli, e’tikodli, sadokat li, texnika ilmining zamonaviy asoslarini puxta egallagan, har taraf lama ma’naviy yetuk, jismonan garmonik rivojlangan kishini madaniyatlash hozirgi kungacha davrimizning asosiy vazifalaridan biri deb xisoblanib kelindi. Hozir xam bu dastur o’z axamiyatini yukotgani yuk. U mamlakatimizda amalga oshiralayotgan "soglom avlod uchun" dasturining o’zagini tashkil etadi.$

Xulosa kilganda, jismoniy madaniyatni, xususan, jismoniy sifat larni
rivojlantirnshni moxiyatining yuqoriligi va salmokliligi ko’zga yakkol tashlaiib
turibdi. SHuni qayd etish kerakki, jismoniy sifatlar ni rivojlantirishda ularning
(kuch, tezkorlik, chakkonlik, chidamlilik va xokazolarning) barchasini o’zaro
o’zviy boglab olib borishni madaniyat ja rayoni takazo kiladi. Lekin sportning
ma’lum bir turida muayyan fazilat kuchlirok shakllanadi, rivojlanadi va u
yetakchi harakat sifati tarzida nomoyon bo’ladi. Boshqa sifatlar xam nisbatan ri
vojlanadi, lekin ular yordamchi, kumakchi harakat sifati tarzida namoyon
bulishi mumkin. Masalan, sport uyinlaridan basketbolda ayeosan chakkonlik
sifati rivojlanadi deb xisoblansa, tezlik yordamchi sifati tarikasida rivojlanadi.
Lekin basketbol chidamlilikni xam madaniyatlashda asosiy vositadir. Ogir
atletikachilarda kuch jismoniy sifati yetakchi fa zilat sanaladi. "Siltab kutarish
(rkvok)ni ko’p mashq qilish esa tezkorlikni rivojlantiradi. Amaliyotda bu
mashqlar orqali chidamlilik va egiluvchanlik xam kumakchi jismoniy sifat
tarzida rivojlanishini guvoximiz. Umuman, chakkon lnkni rivojlantirish uchun
ko’prok uyinlardan: voleybol, basketbol, futbol, tennis, stol tennisi, gandbol,
xokkey, regbi va boshqalardan foydalanish maqsadga muvofiqdir. Aslida bu
uyinlar uchun tezlikning axamiyati xam ikkinchn darajali emas. CHakkonlikni
rivojlantirish esa tez o’zgaruvchan uyin sharoitiga moslasha bilishni,
ko’zatuvchanlikni, muljalga to’g’ri olishni, kiska fursat ichida turli murakkab
vaziyatda aniq, to’g’ri tuxtamga kelish, uni xis qilish va o’z harakatlarini shu
vaziyatga moslay olishdek hayotiy-zaruriy amaliy harakat malakalarni
shakllantiradi.
Velosiped, harakatli uyinlar xam chakkonlikni rivojlantiradi. Kuchni
rivojlantirish uchun biz, odatda akrobatika, gimnastika, ogir atletika, kurash,
eshkak zshish, o`rta masofaga yugurish, regbi, kulturizm kabi sport turlaridan
foydalanishimizga to’g’ri kelmokda. Aslida shu sport turlarining ayrim
mashqlaridan to’g’ri va samarali foyda lanish maqsadga muvofiqdir.

Biz yosh sportchilarda egiluvchanlikni rivojlantirish uchun, odatda, badiiy va
sport gimnastikasi mashqlaridan, akrobatikadan, suvga sak rashdan,
kulturizmdan va boshqa mashqlardan foydalanimiz. Chidamlilikni
rivojlantirish uchun o`rta va uzoq masofalarga yurish, sport yurishi, changida
yurish, eshkak eshish, velosipedda yurish va shu bilan birga, ayrim mashqlarni
qaytarishlar sonini oshirish bilan erishish mumkin. 300 m. ga 3 marta emas,
balki 4 yoki 5 marta so’zish, 30 m. 60 m. 100 m. 200m. 400 m. ga yugurish;
shu masofalarga so’zish, velosipedda kiska masofa ga poyga(git), sport
uyinlari, shtangada "siltab kutarish" mashqlarni bajarish tezkorlikni
rivojlantirishning asosiy vositasi xisoblanadi.
Tezlik, chakkonlik, egiluvchanlik, chidamlilik, kuch, shu kabi jismoniy sifatlar
xech qachon alohida ajratib rivojlantirilmaydi. Madaniyatning boshqa turlari -
akliy, axloqiy, ruxiy, mehnat, va boshqalarni tar biyalash jismoniy mashqlar
bilan shug’ullanish mashg’ulotlarida osonrok kuchadi va madaniyat
jarayonining samaradorligini oshiradi. Har kanday harakat biror-bir konkrekt
harakat vazifasi deb atala digan vazifani xal qilishga karatiladi. Masalan, iloji
boricha balandrok sakrash, tupni ilib olish, rakibni aldab utish, shtangani
kutarish va xokazo. Harakat vazifasining murakkabligi, bir vaqtda va ketma-ket
bajariladngan harakatlarning uygunligiga bulgan talablar, harakatlar
koordinatsiyasi va boshqalar bilan belgilanadi.
Harakatlarning koordinatsiyaviy murakkabligi chakkonlikning birinchi
ulchovidir. Agar harakatning fazo, vaqt, kuch xarakter» stikala ri harakat
vazifasiga mos bulsa, harakat yetarli darajada aniq bo’ladi, hara kat vazifalari
harakatning aniqligi tushunchasini keltirib chikaradi. Harakatning aniqligi
chakkonlikning ikkinchi ulchovidir.
Hayotda va sportda duch kelishi mumkin bulgan barcha harakatlarni ikki

guruxga ajratamiz.
1. Nisbatan stereotip harakatlar.
2. Nosteriotip harakatlar.
Engil atletika yulkasida, tyokiz joyda yugurishlar, uloktirish va sakrashlar,
gimnastika mashqlari, birinchi gurux harakatlarnga, sport uyinlari, yakkama-
yakka olishuv, slalom, kross va shu kabilar ikkinchi gu ruxga kiritiladi.
Stereotip harakatlardagi aniqlik, kishi bu harakat larni bajarishning qanchalik
uzoq mashq kilganligiga, va uni tezxnikasini o’zlashtirganligiga bog’liq. Agar
inson o’zi uchun yangi harakatlarni birdaniga bajara boshlasa, bu harakatni
o’zlashtirib olishiga kura vaqt ni turlicha sarflannshiga qarab chakkonlikka
xam baxo beriladi.
Bu ta’rifimizdan kurinib turibdiki, chakkonlik - bu baxo lash uchun yagona
ulchovga (kriteriyga) ega bulmagan murakkab kompleksli fazilatdir. Har bir
muayyan xolda, sharoitga qarab u yoki bu kriteriyni tanlab oladilar.
CHakkonlik anchagina xususiy fazilatdir. Sport uyin larida chakkon bo’lib,
gimnastikada unchalik chakkonlik kursata olmaslik mumkin. CHakkonlikning
hayotiy muhim harakat sifati tarzida namoyon bulishi gavdaning nisbatan kam
harakatda bulgani xolda, kullar bilan moxirona harakat qilishda kul
chakkonligini namoyon bulishi (ajratuvchi, slesarlik, uymakorlik, duradgorlik,
stanokda ishlash, kosiblik va bosh kalarda) ko’zga tashlanadi. Har kanday
harakat qanchalar yangi bo’lib tuyulmasin, doimo koordinatsiyaviy
boglanishlar asosida bajariladi.
Sxematik tarzida har kanday individ yangidan-yangi harakatlarning barchasini
oldindan o’zlashtirgan tajribalari zaxirasi asosida o’zlashti radi va
mustaxkamlangan, goyat ko’p elementar koordinatsnyaviy bulakcha larning

yiginini to’zadi. Kishida harakatlar koordinatsiyalarining zaxi rasi, harakat
kunikmalari zamini qanchalik ko’p bulsa, u yapgi harakatlarni shuncha tez
o’zlashtirib oladi. Unda chakkonlik darajasi aytarli yuqori bo’ladi.
CHakkonlikning namoyonlik darajasi analizatorlar faoliyatiga, jumladan,
harakat analizatorlarining faoliyatiga bog’liqdir. Individning harakatlarni aniq
taxlil etish kobiliyati qanchalik rivojlangan bulsa, yangi harakatlarni tez
egallab, ularni qayta o’zlashtirish, yangilash imkoniyatlari shunchalik yuqori
bo’ladi. Sport bilan endigina shug’ullana boshlagan kishilardi harakat tuygusi
(kinesteziya) kursatkich lari zaxirasiga tayanib urgatish (o’qitish) jarayoni
yulga kuyiladi. Bosh kacha qilib aytsak, shug’ullanayotganlarda o’z
harakatlarini aniq sezish va idrok qilish kobiliyatlari qanchalik yaxshi bulsa,
yangi harakatlarni ular shunchalik tez o’zlashtiradilar. CHakkonlik markaziy
nerv sistemasi ning plastikligiga xam bog’liq va uning darajasi shu bilan
aniqlanadi.
CHakkonlik, psixologiya nuktai nazaridan, o’z harakatlarini va tevarak-
atrofidagi harakatni ijro etish, sharoitni idrok etish kobiliyati qanchalik
ekanligiga, shuningdek, shug’ullanuvchining tashabbuskor ligiga bog’liq. Bu
harakat sifati murakkab harakat reaksiya larining tezligi va aniqligini namoyon
qilishda juda muhim rol uynaydi.
Chaqqonlikni rivojlantirish
CHakkonlikni rivojlantirishi metodikasi bilan tanishib chiksak: birinchidan -
chakkonlikni rivojlantirish koordinatsiya jixatdan murak kad harakatlarni
bajarishni; ikkinchidan - harakat faoliyatini tusat dan o’zgargan sharoit
talablariga muvofchk ravishda qayta to’za olish qobiliyatini madaniyatlashdan
iboratdir. Bunda chakkonlik uchun zarur bul gan o’z harakatlarini fazo va
vaqtda aniq idrok etish, lozim bulsa, sta bil harakatlar, muvozanat saklay olish,
galma-gal zur berish va muskul larni bushattirib olish yoki, aksincha,

muskullarni taranglash tirish kobiliyati va shunga uxshash boshqa
xususiyatlarni tanlab takomillashti rish muhim axamiyatga ega. Demak
"chakkonlik" deganda, harakatlar koordinaiyalarning umumiy tuplamiyigindisi
tushuniladi.
CHakkonlikni rivojlantirish va madaniyatlashning asosiy yuli yangi xilma-xil
harakat malakalarini va kunikmalarini shakllantirish demakdir. Bu esa harakat
malakala rining zaxirasi ortib borishiga sabab bo’ladi va harakat
analizatorlarining funksional imkoniyatlariga sama rali ta’sir kursatadi. YAngi
harakatlarni o’zlashtirish o’zluksiz bulga ni yaxshi. Agar uzoq vaqt oraligida
yangi harakatlarni o’rganish rejalash tirilgan bulsa xam, o’quvchilarga vaqti-
vaqti bilan o’zlariga ma’lum bulmagan mashqlarni bajarib turish tavsiya
etiladi. CHunki yangi hara katlar (mashqlar) o’zlashtirib turilmasa
shug’ullanuvchini harakatga urgatish qiyinlashadi. Bunday mashqlarni tula
o’zlashtirib olish shart emas, chunki u shug’ullanuvchilarning kandaydir yangi
harakatlarni xis qilib turishlari uchun zarur. Bu kabi mayda-chuyda
harakatlarni, odatda, aktiv dam olish uchun ajratilgan kunlardagi trenirovka
jarayoni tarki biga kiritiladi. CHakkonlini rivojlantirishda yangi harakatlarni
o’zlash tirib olish kobiliyati sifatida har kanday ixtiyoriy harakatdan
foydalanish mumkin, lekin ular faqat mashq tarkibidagi yangi element lari
bulgani uchungina urganiladi. Malaka avtmatlashib borgan sari shu jismoniy
mashqning chakkonlikning rivojlantirish vositasi tarzidagi axamiyati kamayib
boradi.
Harakat faoliyatini tez va maqsadga muvofiq qayta to’zish kobiliyati tusatdan
o’zgargan sharoitdagi ta’sirlarga darxol javobning berilishi chakkonlikni
rivojlanayotganligidan dalolat bera di. Bunda yuklamning o’zgarishi sodir
bo’ladi, chakkonlikni rivojlantirishga yunaltirilib yuklamani oshirish
shug’ullanuvchilarga koordinatsi yaviy qiyinchiliklarni oshirib amalga
oshiriladi. Ular yengishi lozim bulgan koordinatsiyaviy qiyinchiliklarni uch

Tabiatning sog‘lomlashtiruvchi va gigienik omillari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish

Информация о документе

Продавец

Tabiatning sog‘lomlashtiruvchi va gigienik omillari

Похожие документы