Tabiiy geografik rayonlashtirish haqida tushuncha - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	7.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Tabiiy geografik rayonlashtirish haqida tushuncha

Купить

TABIIY GEOGRAFIK
RAYONLASHTIRISH
HAQIDA TUSHUNCHA

1. Т abiiy geografik rayonlashtirish deganda
nimani tushunasiz?
2. Т abiiy geografik rayonlar chegarasi qanday
o‘tkaziladi?
3. Yevrosiyo qanday tabiiy geografik o‘lkalarga
bo‘linadi?

Siz O‘rta Osiyo o‘lkasining tabiatini o‘rganish davrida
o‘lkaning turli qismlarida tabiiy sharoitning xilma-
xilligini bilib oldingiz.

Т abiatdan xalq xo‘jaligining turli sohalarida
foydalanishda, tabiatni muhofaza qilishda, insonning
yashash sharoiti —ekologik sharoitning buzilib,
ifloslanib ketishidan saqlab qolishda har bir hududning
o‘ziga xos tabiiy sharoitini yaxshi bilish va tabiatga bu
xususiyatlarni hisobga olib ta’sir ko‘rsatish zarur.

Ana shu maqsadda yirik tabiiy geografik o‘lkalar
yanada maydaroq qismlarga — tabiiy geografik kichik
o‘lka, tabiiy geografik rayonlar guruhi va tabiiy
geografik rayonlarga ajratib o‘rganiladi.

Т abiiy geografik o‘lkalarni kichikroq qismlarga
ajratishda har bir hududning tabiiy xususiyatlari
hisobga olinadi.

O‘rta Osiyo tabiiy geografik o‘lkasida iqlim ta’sirida
vujudga keladigan o‘ziga xos xususiyatlarga qarab
ikkita tabiiy geografik kichik o‘lkani ajratish mumkin:
Т uron tabiiy geografik kichik o‘lkasi va Qozog‘iston
tabiiy geografik kichik o‘lkasi (26- rasm).

Т uron tabiiy geografik kichik o‘lkasi iqlimida subtropik
iqlimga xos xususiyatlar mavjud. Ayrim yillari qish
yumshoq kelib, ba’zi o‘simliklar, ayniqsa, o‘t va buta
o‘simliklari ko‘karib turaveradi.

Boshqacha qilib aytganda, vegetatsiya to‘xtamaydi,
yog‘in kam yog‘sa ham, uning ko‘p qismi bahor
oylariga to‘g‘ri kelgani uchun bahorda qisqa muddatda
unib-o‘sib, meva berib qurib qoladigan o‘simliklar —
efemer va efemeroid o‘simliklar barq urib o‘sadi.

Yoz kelishi bilan ular qurib qoladi. Bundan tashqari,
yozda yog‘in deyarli yog‘maydi, jazirama issiq bo‘ladi.
Qishda esa Qozog‘iston kichik o‘lkasida kuzatiladigan
qattiq sovuq bo‘lmaydi.

Qozog‘iston tabiiy geografik kichik o‘lkasining iqlimi
mo‘ tadil. Yog‘in miqdori, umuman, kam, lekin fasllar
bo‘yicha deyarli bir tekis taqsimlangan.

Shuning uchun yil bo‘yi nam yetishmaydi. Natijada,
efemer va efemeroid o‘simliklar o‘smaydi.

Qishda Markaziy Osiyo antisiklonining ta’siri kuchli
bo‘lib, havo juda sovib ketadi. Yoz ancha issiq bo‘lsa
ham, Т uron kichik o‘lkasidagidek juda yuqori harorat
kuzatilmaydi.

Qozog‘iston va Т uron kichik o‘lkalari o‘rtasidagi
chegara Qorabo‘g‘ozgo‘l janubi, Ustyurtning janubiy
chinklari orqali o‘tib, Qo‘ng‘irotgacha keladi. Undan
sharq tomonga davom etib, Qizilo‘rdagacha boradi.
1
2 3 4
1 2 3 4

So‘ngra Qoratov, Т alas Olatovi va Farg‘ona tog‘
tizmalarining suvayirg‘ichlari bo‘ylab o‘tib,
Otboshi, Oloy, Farg‘ona tog‘ tizmalari tutashgan joyga
boradi.
1
2
3
4 1
2
3
4

Т og‘larda bahor va yoz fasllari kechikadi, kuz, qish erta
tushadi. Yoz qisqaroq, kuz uzoqroq davom etadi.
Shamolga ro‘para yonbag‘irlarda yog‘in miqdori ortadi.
Havoning harorati yuqoriga ko‘tarilgan sari pasayadi.

Т og‘larga xos bo‘lgan tog‘-vodiy, yonbag‘ir shamollari
esadi. Vodiylar og‘zida mahalliy shamollar vujudga
keladi.

Farg‘ona vodiysi Mirzacho‘l tekisligi bilan tutashib
turadigan «Xo‘jand yo‘lagi»da mahalliy Bekobod va
Qo‘qon shamollari vujudga keladi.
Qo‘qon
Bekobod

Iqlimdagi bu o‘zgarishlar boshqa tabiat komponent-
larida ham o‘zgarishga sabab bo‘ladi. Т og‘larda
balandlik mintaqalari yuzaga keladi.

Yonbag‘irlarning qaysi tomonga qaraganiga bog‘liq
holda, tabiat manzarasi o‘zgaradi. Bunday o‘zgarishlar
tekisliklarda kuzatilmaydi.

Т ekislik va tog‘lardagi ana shu xususiyatlarni hisobga
olib, har bir tabiiy geografik kichik o‘lkadagi tog‘li va
tekislik hududlar alohida-alohida tabiiy rayon
guruhlariga ajratiladi (26, 27- rasmlarga qarang).

© Foydalanilgan adabiyotlar:
•
P.Baratov, M. Mamatqulov –Geografiya (O‘rta Osiyo
tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi)
– umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7- sinfi uchun
darslik — Toshkent; „O‘qituvchi“ NMIU, 2017 /
www.eduportal.uz
•
Atlas (O‘rta Osiyo va O‘zbekiston tabiiy
geografiyasi), 7-sinf, O‘zbekiston Yer resurslari,
geodeziya, kartografiya va davlat kadastri qo‘mitasi,
Toshkent 2017

Tabiiy geografik rayonlashtirish haqida tushuncha

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish