Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 45.8KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Talabalarning jismoniy sog‘lom tarzining normal darajasini fiziologik-pedagogik

Купить
MUNDARIJA KIRISH...............................................................................................................3 I BOB. TALABALARNING JISMONIY SOG'LOM TARZINING NORMAL DARAJASINI FIZIOLOGIK-PEDAGOGIK SHARTLARI ..... - 5 1.1.O`rta maktab yoshidagi bolalarning rivojlanish xususiyatlari......................11 1.2. Katta yoshdagi maktab o'quvchilarining rivojlanish xususiyatlari..............15 II BOB JISMONIY FAOLLIK VA INSON SALOMATLIGI.......................19 2.1.Kun davomida inson faoliyatining dinamikasi............................................21 2.2. Jismoniy tarbiya daqiqalari..........................................................................23 2.3. Asosiy jismoniy sifatlarni rivojlantirish uchun mashqlarni bajarishning asosiy usullari.....................................................................................................24 Xulosa................................................................................................................31 Foydalanilgan adabiyotlar...............................................................................32 1 KIRISH. "Gimnastika, jismoniy mashqlar, yurish samaradorlik, salomatlik, to'liq va quvnoq hayotni saqlashni istagan har bir kishining kundalik hayotida mustahkam o'rnatilishi kerak." Gippokratning qadimiy so'zi ilmiy-texnika taraqqiyotining barcha sohalarga kirib borishi asrimizda. faoliyati juda dolzarb bo'lib qoladi. O'tirgan turmush tarzi inson tanasini turli kasalliklarning rivojlanishiga qarshi himoyasiz qiladi. Bu boradagi holat, ayniqsa, farzandlarimizni tashvishga solmoqda. Misol uchun, har o'ninchi bola semizlikdan aziyat chekadi. Bolalarning sog'lom bo'lib o'sishi uchun to'g'ri jismoniy tarbiya, shuningdek, sog'lom turmush tarzini saqlash kerak. Bu asarda o‘quvchilarning jismoniy tarbiyasi va sog‘lom turmush tarzi masalalari yoritilgan. maqsadi talabalarni jismoniy tarbiya, sog'lom turmush tarzi bilan tanishtirish, shuningdek, o'quvchilarni hayotga tayyorlash va ijtimoiy funktsiyalarni bajarishdir. Ushbu maqsad doirasida quyidagi aniq vazifalar hal etilmoqda : 1. Jismoniy tarbiyaning sog'lomlashtiruvchi vazifalari.  talabalar salomatligini muhofaza qilish va mustahkamlash.  to'liq jismoniy rivojlanishga va uyg'un fizikaga erishish.  aqliy va jismoniy ish faoliyatini oshirish. 2.Jismoniy tarbiyaning tarbiyaviy vazifalari.  vosita ko'nikmalari va qobiliyatlarini shakllantirish.  vosita qobiliyatlarini rivojlantirish. 3. Jismoniy tarbiyaning tarbiyaviy vazifalari.  jismoniy mashqlarga qiziqish va ehtiyojni shakllantirish.  tarbiyalovchi faollik, mustaqil va axloqiy-irodaviy shaxs fazilatlari. Ilmiy yangilik o'quv jarayonida o'quvchilarning sog'lig'ini mustahkamlash va saqlash uchun umumiy madaniy va jismoniy saviyasini oshiradigan, sog'lom 2 turmush tarzini tanlashni targ'ib qiluvchi aniq valeologik dasturlarni ishlab chiqishdadir. Ishning nazariy ahamiyati o'quvchilarning jismoniy tarbiyasi uchun zarur bo'lgan dasturlarni, kompleks mashqlarni, shuningdek, Z.O.J.ni shakllantirishga qaratilgan usullarni ishlab chiqishda yotadi. Ishning amaliy ahamiyati ishlab chiqilgan usullarni talabalar bilan birgalikda qo'llash va olingan natijalarni hisobga olishdadir. 3 I BOB. TALABALARNING JISMONIY SOG'LOM TARZINING NORMAL DARAJASINI FIZIOLOGIK-PEDAGOGIK SHARTLARI . Sportga ixtisoslashgan bolalar uchun oqilona vosita rejimining mantiqiy asosi bitta dan zamonaviy yoshga bog'liq sport fiziologiyasining eng murakkab muammolari. Maktabda jismoniy mashqlar uchun ajratilgan “Sport manifesti”dagi ma’lumotlar umumta’lim maktablarimizdagi real sharoitlarga mos kelmaydi va ularni amalga oshirish mumkin emas. Ammo majburiy va jismoniy tarbiya mashg'ulotlarini uyg'unlashtirishning eng qulay sharoitlarida ham umumta'lim maktabi o'quvchilar uchun o'smirlar sport maktabi sharoitida mumkin bo'lgan zarur jismoniy faoliyat hajmini ta'minlay olmaydi. O‘smirlar sport maktablariga jalb etilganlarning ixtisosligi va yoshiga qarab qo‘llaniladigan jismoniy faollik tahlili shuni ko‘rsatadiki, ularning haftalik mashg‘ulotlari 20 soatgacha. Ushbu me'yorlar umumta'lim maktablarida sportga ixtisoslashtirilmagan o'quvchilarning haftalik o'quv yuklamasidan sezilarli darajada oshadi. Birinchi - holda, biz faqat yuklarni tashkil qilish haqida gapirishimiz mumkin, ikkinchisida - faqat bolalarning motor faolligini oqilona oshirish vositalari va usullari haqida. Maxsus tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, o'quvchilarning jismoniy faolligining keskin o'sishi (haftasiga 30 yoki undan ko'p soatgacha) o'rtacha kunlik harakatlanish soni 30 ming qadamdan oshib ketishi taqiqlanadi . Talabalar uchun bunday harakat faoliyati evolyutsiya natijasida olingan biologik insonning harakatga bo'lgan ehtiyojidan oshib ketadi. Shu bilan birga, taxminan 10 ming qadam oralig'idagi lokomotivlar soni aniq etarli emas. Insonning kundalik motor rejimida bunday ko'p sonli harakatlanishlar bilan 50 dan 70% gacha bo'lgan vosita faoliyatining tanqisligi hosil bo'ladi. O`quvchilarning ortiqcha jismoniy faolligi ham, kamligi ham birinchi navbatda yurak-qon tomir tizimi faoliyatida namoyon bo`ladi. O'qitilmagan odamlarda qisqa vaqt ichida to'liq motor faolligi bo'lmasa ham (7-8 kungacha) skelet mushaklarining qisqarish qobiliyatini buzadi va mushak oqsillarining fizik- kimyoviy xususiyatlarini o'zgartiradi. Bu vaqt ichida kaltsiy suyak to'qimasidan 4 yuviladi. Shu bilan birga, tananing atrof-muhit omillariga reaktsiyasi - qizib ketish, sovutish, kislorod etishmasligi va boshqalar - kamayadi. O'qitilgan odamlarda bu buzilishlar kamroq aniqlanadi. Jismoniy harakatsizlik, birinchi navbatda, murakkab vosita muvofiqlashtirishning buzilishiga olib keladi . Jismoniy harakatsizlik bolalar uchun juda zararli. Agar uning hajmi etarli bo'lmasa, bolalar nafaqat rivojlanishda tengdoshlaridan ortda qolibgina qolmay, balki tez-tez kasal bo'lib qolishadi, mushak-skelet tizimining faoliyati va holatida buzilishlar mavjud. Mahalliy va xorijiy mualliflarning juda ko'p ishlari shuni ko'rsatdiki, vosita faoliyati sifatini yaxshilash va sport natijalarining progressiv o'sishi faqat maksimal va yuqori darajadagi motor faolligi bilan mumkin. Jismoniy faollikning optimal darajasi tanlangan sport faoliyatida hamroh bo'ladigan va muvaffaqiyatni ta'minlaydigan fazilatlarning ustun rivojlanishi bilan birga keladi. Shu bilan birga, jismoniy faoliyatning etarli emasligi yoki minimal darajasi tananing asosiy tizimlarining (yurak-qon tomir, nafas olish va boshqalar) disharmoniyasi bilan birga keladi. Haddan tashqari jismoniy faollik yurakning ortiqcha kuchlanishiga olib keladi. Jismoniy fazilatlarning rivojlanishiga insonning motor asosi bo'lgan yuqori darajadagi vosita faoliyati optimal ta'sir ko'rsatadi. Yuqori darajada tananing noqulay ekologik omillar ta'siriga chidamliligi oshadi: qizib ketish, sovutish, tezlashish va ortiqcha yuk. Shu bilan birga, jismoniy rivojlanish uyg'un va, qoida tariqasida, o'quvchilarning o'rtacha yosh standartlariga mos keladi. Jismoniy faoliyatni rejalashtirishda, birinchi navbatda, sport natijalarining talab qilinadigan jadal o'sishidan emas, balki bolaning har tomonlama, barkamol rivojlanishini ta'minlaydigan optimal individual standartlardan kelib chiqish kerak. Shu bilan birga, bolalar va o'smirlar maktablarida o'quvchilarning sport natijalarining izchil o'sishi uchun o'quvchilarning yuqori jismoniy va aqliy qobiliyatlarini saqlashga yordam beradigan jismoniy faollik normalari etarli emasligi ham ko'rinib turibdi. Maktab jismoniy tarbiya darsining o'quvchi organizmiga fiziologik ta'siri 5 uning vazifalari va o'quv ishining xususiyatiga bog'liq. Shu bilan birga, talabalar uchun jismoniy faollik miqdori optimal qabul qilinadigan qiymatlardan sezilarli darajada past bo'lishi mumkin. Umumiy va vegetativ funktsiyalar bilan bog'liq bo'lganlarning tanasida bunday darslarning ko'lami kichikdir. Shu bilan birga, umumiy jismoniy tarbiya darslarida va maktab jismoniy tarbiya jamoalarining sport seksiyalarida yuklama sezilarli darajada oshishi va jismoniy faoliyatning tegishli ilmiy asoslangan me'yorlariga erishishi mumkin. Yuqorida ta'kidlab o'tilganidek, maktab o'quvchilari uchun turli yoshdagi davrlar ham jismoniy tarbiyada turli xil vazifalarga ega va ularni hal qilish vositalari va usullari har xil. Boshlang'ich maktab yoshida bolalar tizimli jismoniy mashqlar bilan shug'ullanishni boshlaydilar, shuning uchun bolaning o'sib borayotgan tanasining fiziologik xususiyatlariga alohida e'tibor berish kerak. sodir bo'lishi aniqlangan . Bolaning o'sishi va rivojlanishi qanchalik tez sodir bo'ladi. Maktab o'quvchilarida tana vaznining eng katta o'sishi bo'yning o'sishi bilan bir xil yosh davrlarida kuzatiladi. Shu bilan birga, tana vaznining ortishi mushak massasining rivojlanishiga olib keladi ichki organlar . Tayanch-harakat tizimi asta- sekin rivojlanadi. Masalan, barmoqlar falanjlarining ossifikatsiyasi 9-11 yoshda, bilak suyaklari - 10-13 yoshda va quvurli suyaklarning shakllanishi - faqat 15-25 yoshda tugaydi. Jismoniy mashqlarning optimal miqdori suyak apparatining rivojlanishiga foydali ta'sir ko'rsatadi. Ammo agar o'smir o'z yoshiga mos kelmaydigan jismoniy faoliyat bilan shug'ullansa, u holda tananing quvurli suyaklarining erta ossifikatsiyasi va o'sishi to'xtashi mumkin. Bolalar va o'smirlardagi mushak- ligament tizimi yaxshi elastiklikka ega. Ular kattalar va katta yoshdagi talabalarga nisbatan eng moslashuvchanlikka ega. Bu yosh guruhlarida skelet mushaklari tana hajmining o'sishiga mutanosib ravishda rivojlanadi va mushaklarning massasi kuchning rivojlanishidan ustun turadi. Kuchning rivojlanishidagi kechikish, bu holda, uning fiziologik diametri bilan emas, balki ishda kamroq miqdordagi funktsional motor birliklarini kiritish qobiliyati bilan bog'liq. Shuning uchun 6 boshlang'ich va o'rta yoshdagi maktab o'quvchilari mushaklarning kuchli yukini bajara olmaydilar. Insonning kuch qobiliyatining rivojlanishi faqat 20-25 yoshda tugaydi. Biroq, maktab o'quvchilari-sportchilarning qo'llarining maksimal kuchi ancha yuqori bo'lishi mumkin va uning ko'rsatkichlari bo'yicha kattalar darajasiga yaqinlashadi. Kichik maktab o'quvchilarida mushaklarning qo'zg'aluvchanligi juda yuqori. Bu maxsus tayyorgarliksiz 13-14 yoshda tugaydigan tezlik sifatini rivojlantirish uchun asos bo'lishi mumkin. Chidamlilikning asosiy jismoniy sifati tezlik sifatlariga qaraganda biroz kechroq rivojlanadi. Shu bilan birga, tegishli mashg'ulotlar bilan tezlikka chidamlilik ko'rsatkichlari hatto o'smirlik davrida ham juda yuqori bo'lishi mumkin. bolalarda qo'zg'alish va inhibisyon jarayonlari kam kuchga ega, ammo etarli darajada muvozanat. Asab jarayonlarining kuchi va asab hujayralarining ishlashi yoshga qarab ortadi. Kichik maktab o'quvchilarida qo'zg'alish jarayonlari odatda inhibisyon jarayonlaridan ustun turadi, shuning uchun ularni o'rganishning boshida, masalan, texnologiya elementi, qo'zg'alishning etarlicha keng nurlanishi sodir bo'ladi. Yoshi bilan markaziy asab tizimida inhibisyonni rivojlantirish qobiliyati ortadi. Bolalar va o'smirlarda qo'zg'atuvchi jarayonlarning ustunligi ishga tushirishdan oldingi holatda aniqroq ifodalanadi. Maktab o'quvchilari yangi harakatlarni tezda o'zlashtira oladilar, bu ma'lum darajada markaziy asab tizimining yuqori plastikligi bilan osonlashadi, shartli refleksli aloqalarni shakllantirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratadi. Shuning uchun sport texnikasiga o'rgatish boshlang'ich maktab yoshidan boshlanishi kerak. Maktab o'quvchilarining qon aylanish organlari ham o'ziga xos xususiyatlarga ega. Masalan, yurakning kattaligi va og'irligi tananing kattaligi va vazniga parallel ravishda ortadi. Jismoniy mashqlar yurak mushaklarini rivojlantirishga yordam beradi. Shu bilan birga, mashg'ulot yuklarining hajmi va intensivligi jalb qilinganlar tanasining imkoniyatlariga mos kelishi kerak. Katta yuklardan foydalanish yurak mushaklarining haddan tashqari gipertrofiyasi bilan birga 7 bo'lishi mumkin. Dam olish paytida yurak urish tezligi bolaning tanasining rivojlanishi bilan kamayadi, sistolik va daqiqali qon miqdori ortadi. 15-16 yoshga kelib, bu ko'rsatkichlar kattalardagi kabi bo'ladi. Sport bilan shug'ullanadigan va tizimli jismoniy mashqlar bilan shug'ullanadigan bolalarda qonning daqiqali hajmi mashq qilmaydiganlarga qaraganda sekinroq oshadi. Bu jismoniy mashqlar paytida bolaning tanasining to'qimalarida oksidlanish jarayonlarini iqtisod qilish bilan izohlanadi . Maktab o'quvchilari orasida qon bosimi yoshga qarab, sport bilan shug'ullanadigan, faol va tizimli jismoniy mashqlar bilan shug'ullanadiganlar orasida ular bilan shug'ullanmaydiganlarga qaraganda tezroq oshadi. Xuddi shu (standart) mushak ishini bajarayotganda, yosh maktab o'quvchilarida yurak urish tezligi katta yoshdagilarga qaraganda ko'proq kuchayadi va ularda bu ko'rsatkichning tiklanishi sekinroq sodir bo'ladi. O'smirlarda qon tomir reaktsiyalarining yomonlashishi faqat ular muntazam ravishda jismoniy mashqlar bilan shug'ullanmasalar kuzatiladi. Maktab o'quvchilari-sportchilarda va muntazam ravishda jismoniy mashqlar bilan shug'ullanadiganlarda qon tomir reaktsiyalarining samaradorligi yoshga qarab ortadi va natijada tananing mushaklar faoliyatiga moslashish qobiliyati yaxshilanadi. Bu samaradorlikni oshirishda muhim rol o'ynaydi, chunki qon tomir reaktsiyalar ishlaydigan mushaklarning giperemiyasini ta'minlaydi. Kattaroq maktab o'quvchilarida ko'krak qafasining ko'payishi va nafas olish mushaklarining rivojlanishi o'pkaning umumiy va hayotiy imkoniyatlarini oshirishga yordam beradi. Kislorod iste'moli va dam olishda o'pkaning ventilyatsiyasi yoshga qarab, umumiy tana vaznining o'sishi va maktab o'quvchilarida skelet mushaklarining rivojlanishi bilan parallel ravishda ortadi. Yoshi bilan nafas olish tezligi pasayadi, o'pkaning ventilyatsiyasi kuchayadi, bu esa chuqurroq nafas olishni ta'minlaydi. Maksimal quvvat mashqlarini bajarayotganda, kislorod iste'moli ko'rsatkichi maksimal qiymatga (VO) teng bo'lganda, 17 yoshli bolalarda kislorod iste'moli 5 l / min yoki undan ko'proqgacha oshadi. 13 yoshli maktab o'quvchilari uchun bu ko'rsatkich o'rtacha 2,5 l / min dan 8 oshmaydi. Og'ir jismoniy faoliyat davomida (ayniqsa, submaksimal va o'rtacha quvvatning dinamik tsiklik ishida ) nafaqat aerob, balki anaerob ko'rsatkichlari ham hal qiluvchi ahamiyatga ega, ya'ni. organizmning kislorod bilan ta'minlanishi etarli bo'lmaganda ishni bajarish qobiliyati. Bu qobiliyatni ixtiyoriy ravishda nafasingizni ushlab turish orqali baholash mumkin. Shuni yodda tutish kerakki, inson nafasini qancha uzoq ushlab tursa, uning tanasining to'qimalari kislorod etishmasligiga shunchalik yaxshi moslashadi. Shu bilan birga, bolalarda nafasni ushlab turish tezligi kattalarnikiga qaraganda past bo'ladi va shuning uchun qondagi kislorod kamayganda, ularning tanasining to'qimalari uning faoliyatiga kamroq moslashadi. Maktab o'quvchilari kattalarnikiga nisbatan yuqori metabolizm va energiyaga ega, bu tez o'sib borayotgan organizmning asosiy xususiyatlaridan biridir. Bolaning tanasi yoshroq bo'lsa, bazal metabolizm (dam olishda energiya sarfi) kuchayadi. Maktab o'quvchisining normal jismoniy rivojlanishi dissimilyatsiya jarayonlaridan assimilyatsiya jarayonlari ustunlik qilganda qabul qilinadi. Shuning uchun uning dietasi kaloriya miqdori bo'yicha etarli bo'lishi va proteinli oziq-ovqat tarkibiy qismlarini o'z ichiga olgan muhim oziq moddalar tarkibida to'liq bo'lishi kerak, chunki oqsillar bolaning tanasining to'qimalarini quradigan asosiy plastik materialdir. Maktab o'quvchisining jismoniy harakatlarini boshqarish jarayoni miya qismlarining murakkab faoliyati bilan belgilanadi. Bunday holda, harakatlarni boshqarishda ishtirok etadigan nerv hujayralarining etukligi 13-14 yoshda tugaydi. Bu yoshdan boshlab maktab o'quvchilarining harakatlari kattalarniki kabi muvofiqlashtirilgan bo'lishi mumkin. Shu sababli, o'smirlar, xuddi kattalar kabi, juda murakkab sport texnikasini o'zlashtirish uchun haqiqiy imkoniyatga ega. Shu bilan birga, proprioseptiv sezuvchanlik (mushaklar faoliyatining xususiyatlari haqida aniq ma'lumot) 13-14 yoshda to'liq shakllanadi. Shuning uchun o'smirlar jismoniy mashqlarni bajarishda o'z harakatlarini to'g'ri baholashlari mumkin , bu barcha turdagi mashg'ulotlar uchun juda muhimdir. Harakat analizatori (mushaklar, ligamentlar, tendonlar, bo'g'inlar 9 kapsulalarining propriotseptorlari tizimi, shuningdek proprioseptiv impulslarni qabul qiluvchi markazlar) rivojlanishi va takomillashishi bilan maktab o'quvchilarining vaqt va makonda o'zlarini yo'naltirish qobiliyati yaxshilanadi. O'smirlardan farqli o'laroq, boshlang'ich maktab o'quvchilari orasida yo'nalishdagi xatolar sezilarli. Bolalar, o'smirlar va yigitlarning fiziologik xususiyatlarini, yuqorida qayd etilganidek, sport mutaxassisligi va kasbiy faoliyatni tanlashda hisobga olinishi kerak. Ilmiy-texnik taraqqiyot, atrof-muhit omillari, stress, iqlim va geografik xususiyatlar, ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy o'zgarishlar insonning psixo-emotsional holatiga, uning sog'lig'iga, jismoniy va aqliy faoliyatiga sezilarli ta'sir ko'rsatadigan omillardir. Dunyoning bir qator ilg'or mamlakatlarida insonning jismoniy farovonligi imidji ancha yuqori (AQSh, Germaniya, Xitoy va boshqalar). Rossiyada sog'lom turmush tarzi to'g'risidagi deklaratsiyalar ko'pincha yaxshi niyatda qoladi . Mahalliy va xorijiy mualliflar tomonidan olib borilgan tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, bolalarning o'sib borayotgan tanasining salomatligini oldini olish va mustahkamlashning kuchli vositalaridan biri ommaviy sport, jismoniy tarbiya turli shakl va kombinatsiyalarda, shu jumladan ko'ngilochar, katta moddiy xarajatlarni talab qilmaydigan, lekin to'g'ri Mashg'ulotlarni o'tkazish usullari insonga sog'liq beradi , va, demak, hayotda qo'ygan maqsadlariga erishishda ishonch va nekbinlik. Talabalarning jismoniy tayyorgarligiga integral yondashuv jismoniy tarbiya o'qituvchilariga, jismoniy tarbiya, sog'lomlashtirish va sport ishlari tashkilotchilariga umumiy ta'lim muassasalari o'quvchilariga yoshga bog'liq fiziologik va pedagogik xususiyatlarni hisobga olgan holda individual yondashuvni amalga oshirishga imkon beradi. ularning jismoniy tarbiyasi, ular quyida muhokama qilinadi. 1.1.O`rta maktab yoshidagi bolalarning rivojlanish xususiyatlari. 13-15 yoshda, o'smirlar allaqachon jismoniy tayyorgarlik va rivojlanishning etarli darajalariga erishganlarida, shuning uchun mushaklarning sezgilari va 10 markaziy asabni tartibga solish mexanizmlarini sinchkovlik bilan tahlil qilish mumkin bo'ladi, shu bilan birga ularning rivojlanishida sezilarli kechikishlar mavjud. fiziologik etuklik kuzatiladi ichki organlar . Bundan tashqari, o'smirlarning o'z kuchlari va imkoniyatlarini ortiqcha baholash tendentsiyasini hisobga olgan holda, ortiqcha kuchlanishni keltirib chiqaradigan va qoida tariqasida sport jarohatlariga olib keladigan mashqlarni ularning mashg'ulotlaridan chiqarib tashlash kerak. O'rta yoshdagi maktab o'quvchilari uchun to'g'ri va oqilona tuzilgan jismoniy mashqlar tizimi biologik jarayonlarni rag'batlantirishga yordam beradi, o'sishni oshiradi va hokazo. organlar va to'qimalarning rivojlanishi. Bu yoshdagi (5-9-sinflar) bolalar uchun jismoniy tarbiyaning asosiy vazifasi asosiy harakat harakatlarini chuqur o'rgatishdir. Shu bilan birga, asosiy sport turlari (gimnastika, sport o'yinlari, yengil atletika, jang san'ati va suzish) texnikasini chuqur o'rganish vazifasi yanada torroq qilib qo'yilgan. Shu bilan birga, ularning shaxsiy gigiena, jismoniy mashqlarning tana tizimlariga ta'siri (markaziy asab tizimi, qon aylanishi, nafas olish, moddalar almashinuvi), shuningdek, irodaviy va axloqiy fazilatlarni rivojlantirish bo'yicha bilimlari chuqurlashadi. Shu bilan birga, bunday muammolar qatlami quyidagilardan iborat: sog'lom turmush tarzi bilan bog'liq holda shaxsning jismoniy madaniyati g'oyasi; jismoniy tarbiyaning mustaqil shakllari, shu jumladan ommaviy sport elementlari orqali bilimlarni egallash. Shuningdek, u asosiy "noan'anaviy" sport turlari, jihozlari, musobaqalari, zallar va maydonlarni jihozlash, sport inshootlarida ishlash va jarohatlarda zarur (birinchi) yordam ko'rsatishda xavfsizlik qoidalari haqida ma'lumot beradi . O'rta maktab yoshidagi bolalarning jismoniy tarbiyasi va rivojlanishini o'z ichiga olgan ushbu juda keng ko'lamli masalalar o'smirlarning o'sib borayotgan tanasining xususiyatlari bilan bevosita va bevosita bog'liqdir. Maktab o‘quvchilarining zarur bilim, ko‘nikma va malakalarni o‘zlashtirishida qayd etilgan masalalarni hisobga olish jismoniy tarbiya o‘qituvchi va murabbiylari faoliyatidagi asosiy masalalardan biridir. Quyida biz o'smirlarning rivojlanishi va tayyorgarligidagi xarakterli asosiy xususiyatlarni va ularning funktsional holatini ko'rib chiqamiz. 11 O'smirlik davrida deyarli eng murakkab vosita harakatlarini o'zlashtirish uchun haqiqiy shartlar (morfologik, funktsional) paydo bo'ladi. Shu bilan birga, o'smirlar bilan jismoniy tarbiya bo'yicha ishlaganda, balog'at yoshida jismoniy faoliyatni jalb qilinganlarning tayyorgarligi, holati va balog'at yoshiga qarab farqlash zarurligini unutmaslik kerak. Yuqorida aytib o'tilganidek, 13-15 yoshli o'smirlarda (balog'at davrida) ichki organlar va tizimlarning fiziologik etukligida kechikish aniqlangan. Biroq, bu yoshda ma'lum jismoniy fazilatlarni yaxshilash uchun zarur shart-sharoitlar allaqachon qayd etilgan. Masalan, 11-12 yoshda tezlik- kuch-kuch sifatlarining intensiv o'sishi kuzatiladi, bunda tezlik-kuchli sport turlari va inson faoliyatining kompleks muvofiqlashtirish turlari, shu jumladan individual kasbiy faoliyat turlari asos bo'ladi. Bu yoshda tezlikni kuchaytirish fazilatlarini (sakrash qobiliyati) rivojlantirish uchun kichik og'irliklardan, shu jumladan o'z tanasining og'irligidan foydalangan holda portlovchi xarakterdagi dinamik mashqlarga ustunlik berish mumkin (chuqurlikka sakrash, keyin surish, sakrash). skameykada , echkida va hokazo). Shuningdek, 12-14 yoshda tezlik va kuch sifatlarining ustun rivojlanishi hisobiga harakat tezligi yuqori sur’atlarda oshib borishi qayd etildi. Bu yoshda bir qator tezlik-kuch vositalarini keng qo'llash bilan ushbu fazilatlarning progressiv rivojlanishi uchun qulay sharoitlar yaratiladi. 13-14 yoshda o'smirlar harakatlarning maksimal chastotasiga erishadilar, bu kattalar darajasiga etadi, bu esa yuqori tezlikda harakatlanish texnikasini (sprint, uloqtirish, murakkab texnik sport va boshqalar) o'rganish uchun fiziologik shart- sharoitlarni yaratadi. boshqa tadbirlar). Shuni ham yodda tutish kerakki, 14-15 yoshga kelib, yoshga bog'liq funktsional va morfologik o'zgarishlarning tezligi pasayadi (bu sifatni oshirishni cheklaydi - harakat tezligi). Ushbu yosh davrida tezlik-kuch mashqlarida sifatlarning o'sish sur'ati ham kamayadi . Ular faqat maxsus maqsadli mashqlar yordamida saqlanishi yoki biroz rivojlanishi mumkin. Bu yoshda chidamlilikning notekis (spazmodik) rivojlanishi haqiqatdir. Masalan, 500 m masofaga yugurishda maxsus tayyorgarliksiz 15-17 yoshdagi 12 qizlarda sezilarli darajada o'zgarmasligi aniqlandi. Shu bilan birga, tajribada maksimal tezlikning 75 foizida ushbu segmentni boshqaradigan o'g'il bolalar chidamlilikning eng katta o'sishini ko'rsatdilar. Qisman o'smirlik davriga yaqinroq va o'smirlik davrining oxirida maktab o'quvchisining motor tizimining morfologik va funktsional etukligining yuqori darajasi bilan bog'liq bo'lgan kuchning rivojlanishi uchun qulay sharoitlar yaratiladi. Shuning uchun jismoniy tarbiya bilan shug'ullanadigan 15-16 yoshli o'quvchilarning mashg'ulotlariga engil vaznli mashqlarni kiritish, asosan ularning tezlik va kuch sifatlarini rivojlantirish kerak. Bu yoshdagi qizlar uchun mushaklarning nisbiy kuchining pasayishi (mutlaq kuchning tana vazniga nisbati) tufayli kuch mashqlari cheklangan. O'smirlik va yoshlik davrida ularning tanasining ichki muhitdagi o'zgarishlarga chidamliligi oshishi (gomeostaz mexanizmlarini takomillashtirish) tufayli statik pozalarni, osishni, stendlarni, tayanchlarni saqlashga yordam beradigan jismoniy mashqlardan foydalanish uchun zarur shart-sharoitlar yaratiladi. ya'ni Izometrik o'qitish usulidan foydalanish mumkin. O'smirlik davrida moslashuvchanlik sifatini yaxshilash uchun yaxshi imkoniyatlar paydo bo'ladi. Ushbu yosh guruhidagi maktab o'quvchilarida jismoniy fazilatlarni rivojlantirishda o'quv vositalaridan foydalanish ketma-ketligining qat'iy tizimi mavjud emas. Biroq, tavsiyalar mavjud, masalan, tezlikni rivojlantirish uchun mashqlar darsning asosiy qismining boshida qo'llaniladi, keyin kuch va chidamlilik. Ayrim hollarda kuch mashqlarini tezlik mashqlaridan oldin, chidamlilik mashqlarini esa tezlik va kuch mashqlaridan keyin bajarish mumkin. O‘smirlik davridagi jismoniy tarbiya darslari maxsus sport mashg‘ulotlariga asos soladi, jismoniy tarbiya va mehnat, inson anatomiyasi va fiziologiyasi o‘rtasidagi bog‘liqlik haqidagi imkoniyatlar va g‘oyalarni kengaytiradi. Balog'at yoshi bilan bog'liq bo'lgan o'smirlar tanasidagi biologik o'zgarishlar, bu yoshda jismoniy faoliyatni rejalashtirishda o'qituvchilardan alohida e'tibor talab qiladi. O'z imkoniyatlarini ortiqcha baholash tendentsiyasi o'smirni sezilarli kuch mashqlarini bajarishga va oldindan tayyorgarliksiz murakkab akrobatika, 13 gimnastika va boshqa mashqlarni bajarishga qaror qiladi. O'smirlarning ushbu xususiyatlarini inobatga olgan holda, mashg'ulotlardan ortiqcha kuchlanish yoki undan ham yomoni, sport jarohatlari manbalari bo'lishi mumkin bo'lgan mashqlar chiqarib tashlanishi kerak. 1.2. Katta yoshdagi maktab o'quvchilarining rivojlanish xususiyatlari. Umumta’lim maktablarining yuqori sinflarida (10-11-sinflar) sportning asosiy turlari yengil atletika, sport o‘yinlari, gimnastika, yakkakurash, suzish, amaliy va qishki sport turlari bo‘lib qolmoqda. Shu bilan birga, texnologiyani takomillashtirish ishlari davom etmoqda. Masalan, yengil atletikada - uzun va tez yugurish, yugurish startidan uzunlikka va balandlikka sakrash, yengil atletika uloqtirish va boshqalar.Sport o'yinlarida o'yinlardan birini (talabaning xohishiga ko'ra) o'rganish chuqurlashtiriladi, bunda avval o'rganilgan elementlar texnika va ko'nikmalar (harakatlar) mustahkamlanadi va takomillashtiriladi , burilishlar, to'xtashlar), ushlash, o'tish, yiqilish, otish, shuningdek, mudofaa harakatlari. Shu bilan birga, yiqilish va himoyalanishdagi texnik va taktik o'zaro ta'sirlar majmuasi, shuningdek, muvofiqlashtirish va konditsionerlik qobiliyatlarini, aqliy jarayonlarni har tomonlama rivojlantirish va axloqiy va irodaviy fazilatlarni tarbiyalash jarayoni yanada murakkablashadi. Katta maktab o'quvchilari uchun dasturga kiritilgan gimnastika mashqlari amaliy xarakterga ega bo'lib, turli mushak guruhlarining kuch, tezlik va chidamlilik kabi fazilatlarini rivojlantirishga qaratilgan . Ushbu yosh toifasidagi talabalar uchun dastur materialida muvofiqlashtirish qobiliyatlari va moslashuvchanlikni rivojlantirish uchun keng ko'lamli mashqlar mavjud. 10-11- sinf o‘quvchilari, ayniqsa, qizlar uchun gimnastika mashqlari arsenali ularni mehnatga, yigitlarni esa mamlakatimiz Qurolli Kuchlari safida xizmat qilishga tayyorlash ma’nosida katta amaliy ahamiyatga ega. Tegishli sharoitlarda umumta'lim maktablari ham xuddi shunday vazifani qo'yadilar - quyi sinflarda o'tilgan materialni mustahkamlash, shuningdek, chuqur suvda ishonchli va uzoq muddatli suzish ko'nikmalari. Shu bilan birga, amaliy suzish elementlari, 14 shuningdek, sog'lig'ini saqlash uchun qattiqlashuv protseduralarini o'zlashtirish va qo'llashni chuqurlashtirish mumkin. Katta yoshdagi maktab o'quvchilari uchun jismoniy tarbiya dasturining o'zgaruvchan qismining tarkibiy qismlari ularni amalga oshirish shartlariga qarab taqsimlanadi, ular milliy sport turlarini, shuningdek, insonning mustaqil hayotida katta amaliy ahamiyatga ega bo'lgan jang san'atlarini o'z ichiga olishi mumkin. Fiziologik maqsadga muvofiqlik ma’nosida o‘rta maktabda jismoniy tarbiya darsini qurishda o‘quvchining moyilligi va qiziqishini hisobga olgan holda shu yoshga kelib shakllangan va shakllanadigan individual xususiyatlarni hisobga olish kerak. Shuni esda tutish kerakki, o'smirlik davrida barcha organlar va tizimlarning shakllanishi hali tugamagan. O'quv yukini bosqichma-bosqich oshirish o'sayotgan organizm uchun ijobiy fiziologik ta'sirga erishishning eng muhim omilidir. Jismoniy mashqlarning o'g'il va qiz tanasiga fiziologik ta'sir darajasi asosan darsning motor faolligi (zichligi) bilan belgilanadi. Ikkinchisini oshirish jismoniy sifatlarni rivojlantirishda ham, vosita harakatlarini o'rgatishda ham samaradorlikni oshiradi. O'g'il bolalar va qizlarning optimal jismoniy faolligida muvaffaqiyatli jismoniy ko'rsatkichlari uchun va birinchi navbatda submaksimal va o'rtacha quvvatning dinamik tsiklik ishlashi uchun nafaqat aerob (ish paytida kislorodning nisbiy ta'minoti bilan), balki anaerob mahsuldorligi ham. tana katta ahamiyatga ega ( tanani kislorod bilan ta'minlanmagan holda ishlash qobiliyati). Ikkinchisi ixtiyoriy nafasni ushlab turish vaqti bilan belgilanadi. Tananing to'qimalarida oksidlanish reaktsiyalari davom etadi, qonda kamroq va kamroq kislorod qoladi. Odamlarda nafasni uzoqroq ushlab turish ko'rsatkichi tananing kislorod etishmasligiga moslashish mexanizmlarining namoyonidir. Bolalar va o'smirlarning nafas olish vaqti kattalarga qaraganda qisqaroq. Shuning uchun ularning tanasining to'qimalari qondagi kislorod darajasi past bo'lgan faoliyatga kamroq moslashgan. Biroq, tizimli jismoniy mashqlar va sport bilan 16-17 yoshli maktab o'quvchilari kattalar kabi kislorod qarzini "toqat qilish" 15 qobiliyatiga erishadilar. Maktab o'quvchilarining rivojlanishi va etukligi bilan ularning tanasining mushak faoliyatiga bo'lgan munosabati yanada qulayroq bo'ladi. Ammo shuni ta'kidlash kerakki, bu yurak-qon tomir tizimining funktsional holatining barcha ko'rsatkichlariga taalluqli emas. Shunday qilib, mushak faoliyati davomida yuzaga keladigan qon tomir reaktsiyalar yoshroq yoshda ko'proq qulaydir. Kattaroq maktab o'quvchilarida qon tomir reaktsiyalarining yomonlashishi faqat jismoniy mashqlar bilan muntazam ravishda shug'ullanmagan hollarda kuzatiladi. Muntazam ravishda sport bilan shug'ullanadigan odamlarda qon tomir reaktsiyalarining samaradorligi yoshga qarab, natijada tananing mushak faoliyatiga moslashuvini yaxshilash bilan sezilarli darajada yaxshilanadi. Bu haqiqat tananing ish faoliyatini oshirishda juda muhim rol o'ynaydi, chunki qon tomir reaktsiyalar ishlaydigan mushaklarning giperemiyasini ta'minlaydi. Yosh sportchilarda maksimal quvvat bilan ishlash paytida fiziologik o'zgarishlarni o'rganish shuni ko'rsatdiki, yosh sportchilarda yurak urish tezligi sezilarli darajada oshgan, garchi ular katta yoshdagi o'quvchilarga qaraganda bir oz kamroq kuch ishini bajargan. Bunday ishlarning ta'siri ostida qon bosimi, aksincha, katta yoshdagi o'quvchilarda sezilarli darajada oshdi. Bolalar, o'smirlar va yigitlarning fiziologik xususiyatlarini, yuqorida aytib o'tilganidek, jismoniy tarbiya vositalarini tanlashda, sport mashg'ulotlarini tanlashda va mashg'ulotlar va raqobatbardosh yuklarni dozalashda hisobga olinishi kerak. O'quv vositalari va sport ixtisosligi arsenalini tanlashda siz quyidagi uslubiy tavsiyalarga amal qilishingiz kerak . Boshlang'ich maktab yoshida harakatlarni muvofiqlashtirishni yaxshilash, tezlikni rivojlantirish va tananing motor, yurak-qon tomir va nafas olish tizimlarining rivojlanishini rag'batlantirish kerak. Shu munosabat bilan ularga figurali uchish , stol tennisi va suzish bilan shug'ullanish tavsiya etiladi . 9-10 yoshdan boshlab siz akrobatika, gimnastika, voleybol, basketbol va boshqa sport turlari bilan shug'ullanishingiz mumkin. 12-13 yoshda siz yengil atletika, konkida uchish va chang'i uchish, futbol va xokkey o'ynashni boshlashingiz mumkin. 16 Sog'lom katta maktab o'quvchilari deyarli har qanday sport bilan shug'ullanishlari mumkin. Ular uchun yuklardagi cheklovlar faqat tsiklik juda uzoq intervallar bo'lishi mumkin chidamlilik rivojlanishining yuqori sur'ati bilan bog'liq ish. Shunday qilib, jismoniy tarbiya va sport bo'yicha dasturlarni tanlash va o'quv yuklarini dozalashda maktab o'quvchilarining yosh guruhlari fiziologik xususiyatlarini va pedagogik jihatlarini hisobga olish kerak. Bunda ularning jismoniy tayyorgarligini, funktsional holatini va asosiy sifatlarining rivojlanishini boshlang'ich maktabdan boshlab va ularni tugatish davrigacha bo'lgan davrda o'sib borayotgan organizmning individual xususiyatlarini etarlicha chuqur tushunish va tahlil qilish bilan hisobga olish kerak. ta'lim muassasasidan. Turli yoshdagi maktab o'quvchilarining tayyorgarlik darajalari va holatini ob'ektiv baholash jismoniy tarbiya va sportni yaxshilashda umumiy ta'lim muassasalari o'quvchilari bilan ishlashda nafaqat ustuvor vazifa, balki eng muhim majburiy shartdir. 17 II BOB.JISMONIY FAOLLIK VA INSON SALOMATLIGI. Bolalarga insonning sog'lig'i ko'p jihatdan harakatlar oralig'iga bog'liqligini ayting. Agar ozgina harakatlar bo'lsa, unda bunday odam sog'lom bo'lolmaydi. Buni tasdiqlash uchun ixtiyoriy yoki beixtiyor (kasallik tufayli) uzoq vaqt harakatsiz yotgan odamlarning sog'lig'ining yomonlashishiga misol keltirishimiz mumkin. Shuning uchun hatto yotoqda yotgan bemorlarga ham jismoniy mashqlar qilish tavsiya etiladi. Biz yurak xuruji bilan og'rigan bemorlarga misol keltira olamiz. Ilgari ular yurak xurujidan keyin faqat 40 kun yotishdi va ko'pchilik bemorlar vafot etdi. Endi 10-15 kundan keyin ular mashqlarni bajarishni boshlaydilar va tuzalib ketganlar soni ko'paydi. Vaznsizlik tufayli kosmosga parvoz paytida mashqlarni bajarishda qiynalayotgan kosmonavtlarga ham misol keltirishingiz mumkin. Ilgari ko'plab kosmonavtlar shu sababli uzoq vaqt parvozdan keyin o'zini tiklay olmay, kasal bo'lib qolishgan. Endi ular uchun vaznsizlik sharoitida jismoniy mashqlar bilan shug'ullanish imkonini beruvchi maxsus qurilmalar yaratilmoqda. Shu tufayli kosmonavtlarning parvozlardan keyingi holati sezilarli darajada yaxshilandi. Bolalarga, aksincha, harakatlar diapazoni juda katta bo'lishi mumkin emasligini tushuntiring, bu ham sog'lig'ining yomonlashishiga olib kelishi mumkin . Buning uchun qishloqda o'roqchilar deyarli kun bo'yi ishlaganda, qo'lda o't o'rishni misol qilib keltirishimiz mumkin. Hatto juda kuchli va sog'lom kattalar ham 2 haftadan ko'p bo'lmagan vaqt davomida bunday ishlarga bardosh bera oladi. Kuniga 2-2,5 soat davomida jismoniy mashqlar bilan shug'ullanish (shu jumladan toza havoda sayr qilish, ochiq o'yinlar va boshqalar) eng yaxshi ekanligini ko'rsating. Uchinchi sinf o'quvchilari uchun jismoniy faoliyatning qaysi shakllari va kunning qaysi vaqtida shug'ullanish kerakligini to'liq ko'rsatish kerak. Ertalabki mashqlar, maktabdagi jismoniy tarbiya darslari, sport seksiyalaridagi mashg'ulotlar, jismoniy tarbiya tanaffuslari va daqiqalari, yurishlar, ochiq o'yinlar va mustaqil jismoniy mashqlarni hisobga oling. Farzandlarimiz kamroq harakat qila boshladilar. Motor faolligi qayerga ketdi? Televizorda ko'p qismli detektiv seriyalar paydo bo'ldi , kimdir "sokin o'yinlar" ni 18 o'ylab topdi va bolalar itoatkorlikka aylandi! Ular turli jumboqlarni o‘ynashadi, hech kimni bezovta qilmaydilar va to‘g‘risini aytsam, o‘z ishlari bilan shug‘ullanishlari mumkinligi bilan kattalarni xursand qilishadi... Bugungi kunda bolalarning jismoniy faolligi muammodir! Katta shaharda stadion yoki basseynga borish oson emas. Bolalar jismoniy tarbiya bilan shug'ullanmaydilar, chunki shart-sharoit yo'q va ota-onalar tomonidan odat tusiga kirgan yoshdan boshlab sharoit yaratilishi kerak. Hammasi qaerdan boshlanadi? Aravacha bo'lgan ajoyib ixtirodan. U erda bir kichkina odam mahkam bog'langan. Aytishga hojat yo'q, bu qulay! Endi o‘zingiz o‘ylab ko‘ring, bola ikki-uch soat aravachada o‘tiradi. Agar siz tashqaridan kuzatsangiz, nogironlar aravachasida bo'lish yoshi asta-sekin o'sib borayotganini ko'rishingiz mumkin. Ba'zan 4 yilgacha! U yugurib, ota-onasidan zo‘rg‘a yetib borishi kerak edi, lekin o‘zi, qandaydir Oblomov, mashina haydayapti, boshini osgan, uxlayapti... Bog‘chaga olib kelishadi, u yerda o‘tirib musiqa darslarini o‘tkazishadi. Va agar quvnoq tovushlarni eshitgan notinch ruh raqsga tushsa, u darhol o'tirishi kerak! E'tibor bering, bolalar bog'chasi yoki bog'chasidagi o'qituvchilar uchun qaysi bola eng qulay? Albatta, jim o'tirgan kishi. To'liq, qizg'ish, itoatkor va harakatsiz odamlar joyida o'tirishadi. Va o'qituvchilarning ovozi boshqalarga qaratilgan: “O'tiring! Qayerga yugurdingiz?", "Yana toqqa chiqyapsizmi?" Motor faoliyati biologik ehtiyojdir. Har bir yosh uchun u o'z optimaliga ega. Agar bugun siz, ota-onalar, kechagidan kamroq harakat qilsangiz, ertaga farzandlaringiz ham kamroq harakat qilishadi. Harakatga bo'lgan ehtiyoj o'stirilishi mumkin, ammo barbod bo'lishi mumkin. Bola maktabga keldi. U stolga o'tiradi va motor faolligi 50 foizga kamayadi. Jismoniy tarbiya o'qituvchilari ortiqcha vaznga ega bo'lgan (agar bu og'riqli hodisa bo'lmasa !) va maxsus guruhga biriktirilgan, ya'ni ular jismoniy tarbiyadan deyarli ozod qilingan bolalar ko'proq harakat qilishlari kerakligini ta'kidlaganlarida, ularga: bu taqiqlangan ko'rsatmalar. Ushbu ko'rsatmalarni kim yaratadi? Bu unchalik oddiy emas. Bir vaqtlar maktabda mukammal tartibni saqlash 19 istagi (ajoyib g'oya!) poyabzallarni almashtirishga olib keldi. Hamma o'qituvchilar xursand bo'lishdi, lekin bolalar baxtsiz bo'lishdi. Tanaffus paytida ular hovliga yugurib chiqa olmay, koridorlarda tirnashardi. Bu g'oyaning ixtirochisini hozir qayerdan topsam bo'ladi? Millionlab odamlarning sog'lig'iga ko'rinmas, ammo sezilarli zararni qanday hisoblash mumkin? Oddiy motor faolligini saqlab qolish uchun maktab o'quvchisi kuniga 23-30 ming, maktabgacha yoshdagi bola esa 12 ming qadam tashlashi kerak. Kuzatishlar isbotlaydi: ikkalasi ham yarmini bajaradi. Bugun o'rta maktab o'quvchisi uchun oddiy kun - maktabda oltita dars plyus uyda mustaqil o'rganish uchun ikki-uch soat, televizorda uch-to'rt soat va kitob o'qish. So'ralgan va tekshirilgan minglab odamlardan faqat bitta qiz televizor ko'rmaydi. Nega? Dadam onam bilan ajrashdi va u ketayotganda televizorni oldi. Bolalar bekatlarda turib, tramvayning bir yoki ikki bekatga borishini kutishadi. Bolalar liftning ikkinchi yoki uchinchi qavatga ko'tarilishini kutishmoqda. Jismoniy faollik bolalar uchun juda muhim! U nafaqat yurak va qon tomirlarini o'rgatadi, hayotga tayyorlaydi, balki mushaklarni - periferik yurakni ham rivojlantiradi, agar kerak bo'lsa, tanaga yordam beradi. Bolaning normal rivojlanishi uchun u kamida ikki soat davomida uyushtirilmagan har qanday jismoniy faoliyat bilan shug'ullanishi kerak, va uyushtirilgan tarzda - kuniga bir soat. Va uning zarbasi mashg'ulot effektiga ko'tarilishi kerak, bu daqiqada 140 zarbadan kam bo'lmasligi kerak. 2.1. Kun davomida inson faoliyatining dinamikasi. O'quvchilarga birinchi sinfda o'rganilgan kundalik ish tartibini eslatib turing. Yana bir bor, kun davomida odamning ishlash dinamikasi haqida batafsilroq gapiring (bu jismoniy mashqlarni, shu jumladan turli yo'nalishdagi jismoniy tarbiya daqiqalarini to'g'ri mustaqil rejalashtirish uchun zarur): 1-davr - 7:00 dan 9:00 gacha jismoniy mashqlar uchun juda qulay emas . Ishlash darajasi past. Qo'zg'alish darajasi ham juda past. Bu davrda ertalabki gigienik mashqlar, jismoniy tarbiya tanaffuslari va asab tizimini rag'batlantirishga qaratilgan daqiqalar, nafas olish va ko'z mashqlarini bajarish yaxshiroqdir. 20 2-davr - 9 00 - 12 00 jismoniy mashqlar uchun eng qulaydir . Bu vaqtda jismoniy sifatlarni rivojlantirish uchun mustaqil jismoniy mashqlarni rejalashtirish yaxshidir. kunning 13 00 - 16 00 soatlari, qoida tariqasida, odamning ishlashi pasayadi. Shu bilan birga, agar odam charchagan bo'lsa, unda uning asab tizimi haddan tashqari qo'zg'alishi mumkin. Shuning uchun bu vaqtda asab tizimining qo'zg'alishini kamaytirish uchun jismoniy mashqlar, ko'z va nafas olish mashqlarini bajarish kerak. 4-davr - 16 00 - 19 00 tananing ish faoliyatini yana oshiradi . Shuning uchun, bu davrda siz yana jismoniy fazilatlaringizni rivojlantirishingiz mumkin. 5-davr - 19:00 - 21:00 yotishga tayyorlanish . Ushbu davrda har qanday og'ir jismoniy mashqlardan qochish kerak . Asab tizimining qo'zg'alishini kamaytirish, nafas olish va ko'z mashqlarini bajarish tavsiya etiladi. O'quvchilarning jismoniy holatini baholash bo'yicha tadqiqotlar 138-sonli maktabda 6 yoshdan 18 yoshgacha bo'lgan bir guruh bolalar bilan o'tkazildi. O'quvchilarning jismoniy holatini baholash mushaklarning dam olish holatida o'tkazildi. Quyidagi ko'rsatkichlar ishlatilgan: yurak tezligi, qon bosimi (sistolik va diastolik), balandlik, tana vazni va yoshi. Turli yosh guruhlarida bolalarning jismoniy rivojlanish darajasi, tayyorgarligi va jismoniy holatini diagnostika qilish va aniqlash. Ularni tuzatish sog'lomlashtiruvchi jismoniy tarbiya shakllari va sport elementlari yordamida amalga oshirildi. Tajribalar davomida aniqlangan bolalarning individual ma'lumotlari namunaviy ma'lumotlar bilan taqqoslandi va ularda ishtirok etish uchun maktab yoshidagi bolalarni tanlashda individual sport turlari uchun diagnostika bo'ldi. Talabalarning jismoniy fazilatlarini baholash uchun 6 yoshdan 18 yoshgacha bo'lgan bolalar guruhi bilan testlar o'tkazildi, test natijalari jadvalda ko'rsatilgan: "Talabalarning jismoniy fazilatlarini baholash uchun motorli testlarning yosh normalari". Amaliy qismda usullarning tavsifi. 21 Maktab yoshidagi bolalarning charchashi tabiiy ichida o'qish vaqti. Bu monoton ish miya yarim korteksining ma'lum joylarini uzoq vaqt tirnash xususiyati keltirib chiqarishi bilan izohlanadi , himoya inhibisyonu o'rnatiladi, bu esa bolalarning diqqatini va ish faoliyatini pasayishiga olib keladi. Jismoniy tarbiya mashg'ulotlari darsning ikkinchi yarmida o'tkazilishi kerak. Har bir darsda bir yoki ikki marta jismoniy tarbiya darsini o'tkazish maqsadga muvofiqdir. Charchoqning xususiyatlariga qarab, komplekslarni tanlash kerak. Shunday qilib, agar talabalar bir xil o'tirgan bo'lsa uzoq vaqt davomida mahalliy yuklangan mushak guruhlarini bo'shashtirishga, shuningdek, miya va periferik qon aylanishini normallashtirishga qaratilgan komplekslardan foydalanish tavsiya etiladi. Uchinchi yoki to'rtinchi darsda avtonom nerv tizimining simpatik bo'limini rag'batlantirish uchun komplekslardan foydalanish kerak. Agar bolalar haddan tashqari hayajonlangan bo'lsa, avtonom nerv tizimining simpatik qismini qo'zg'alishini kamaytirishga qaratilgan komplekslardan foydalanish kerak. Agar bolalar uzoq vaqt o'qisa, charchagan ko'zlarni tiklash uchun jismoniy tarbiya daqiqalaridan foydalanish kerak. 2.2.Jismoniy tarbiya daqiqalari. Talabalarga tez-tez charchoq belgilari paydo bo'lganda, uzoq vaqt ishlashni to'xtatish kerak emasligini tushuntiring. Siz 1-2 daqiqa harakatsiz o'tirgan holda 2- 3 mashq bajarishingiz va charchoq belgilarini "olib tashlashingiz" mumkin. Bu jismoniy tarbiya daqiqalari. Har xil turdagi jismoniy tarbiya daqiqalari haqida gapiring. 1. Ko'zni tiklash uchun. Agar ko'zlaringiz charchagan bo'lsa, unda siz - quyidagi sxema bo'yicha bir nechta ko'z gimnastikasi mashqlarini bajarishingiz kerak: yopiq ko'zlarning qoshlari va qovoqlarini engil silash - tez-tez miltillash 22 (10-15 s) - ko'zingizni uzoqdagi narsalarga o'tkazish - dumaloq harakatlarni bajarish. ko'zlaringiz bilan (10-15 s) - qoshlar va qovoqlarni yana engil massaj qiling va ko'zingizni yumib 20 soniya o'tiring (charchagan ko'zlarni tiklashga qaratilgan mashqlarning batafsil to'plami sahifadagi 1-ilovada muhokama qilinadi). 2. Charchagan mushaklarni tiklash uchun. Agar tananing ba'zi qismlari charchagan bo'lsa (qo'llar, oyoqlar, orqa, bo'yin), keyin kerak ularning dam oling va tananing ushbu qismlarida bir nechta mashqlarni bajaring: silkitish, tebranish, aylanish, ishqalanish. Ushbu mashqlar charchagan mushaklardagi og'riqni engillashtirishga yordam beradi (maxsus mashqlar to'plamlari mahalliy yuklangan mushak guruhlarini bo'shashtirish uchun ishlab chiqilgan, ular sahifadagi 2-ilovada muhokama qilinadi). 3. Hayajonni kamaytirish uchun. Agar bola ish paytida haddan tashqari hayajonlansa , ya'ni u bir joyda o'tira olmasa, asab tizimining hayajonini kamaytirish uchun u FMni bajarishi kerak. Buni amalga oshirish uchun siz cho'zilgan inhalatsiya va ekshalatsiya bilan bir nechta nafas olish mashqlarini bajarishingiz kerak, diqqatni jamlashni talab qiladigan bir nechta nafas olish mashqlarini bajarishingiz va ko'zingizni yumib 20-30 soniya o'tirishingiz kerak (sahifadagi 3-ilovada muhokama qilingan mashqlar to'plami ham qo'llaniladi). . 4. Asab tizimini qo'zg'atish. Agar ba'zi ish paytida apatiya yoki uyquchanlik paydo bo'lsa, bu holatni jismoniy tarbiya daqiqalari yordamida ham engish mumkinligini tushuntiring . Buning uchun siz boshingizning orqa qismini kuchli surtishingiz kerak. Keyin bir nechta o'tkir mashqlarni bajaring (yaxshisi tik) va kompleksni o'tkir ekshalasyon bilan nafas olish mashqlari bilan yakunlang (qo'shimcha ravishda, sahifadagi 4-ilovada keltirilgan mashqlar to'plamidan foydalaning). 2.3.Asosiy jismoniy sifatlarni rivojlantirish uchun mashqlarni bajarishning asosiy usullari. Tezlik. maksimal tezlikda bajarishda rivojlanadi . Shuni esda tutish kerakki, ushbu mashqlarni bajarishda quyidagi qoidalarga 23 rioya qilish kerak: 1. Tezlik insonda rivojlana olmaydi, agar u charchagan. Buning natijasida - tezlik sifatini rivojlantirish uchun mashqlar birinchi navbatda sinflarda bajarilishi kerak, ya'ni. birinchi. Bu sifat hissiy, raqobat sharoitida (estafeta, o'yinlar, guruh startlari va boshqalar) yaxshiroq tarbiyalanadi. Taklif etilayotgan mashqlarda yurak urish tezligi daqiqada 170-180 zarba oralig'ida ishtirok etganlarning yoshi va jismoniy tayyorgarligi darajasiga qarab o'zgaradi. 2. Yangi, yomon o'zlashtirilgan mashqni bajarayotganda, uni maksimal tezlikda bajarishga intilmaslik kerak. amaliyotchining asosiy harakat harakatida ishtirok etmaydigan mushaklarni bo'shashtirish qobiliyatiga e'tibor berish kerak (masalan, yuqori malakali sprinterlar va maktab o'quvchilari uchun 100 metrga yugurish texnikasi). - Ikkinchisida yuz buziladi, qo'llar taranglashadi va hokazo. 4. Tezlik mashqlari orasidagi dam olish ancha uzoq bo'lishi va 3-5 daqiqa yoki undan ko'proq vaqt talab qilishi kerak. Mashqni bajarishda talabani har bir keyingi urinishga yaxshi moslasha olishga o'rgatish kerak (tezlikni yaxshiroq rivojlantirish uchun 3-betdagi 5-ilovada tavsiflangan vositalar qo'llaniladi). Kuchli qobiliyatlar. Insonda bu qobiliyatlarni rivojlantirishda kuch namoyon bo'ladigan mashqlarni aniqlash kerak. Kuchni rivojlantirishga qaratilgan mashqlarni bajarishda o`quvchilarda uslubiy jihatlar haqida tasavvur hosil qilish. Asosiylariga quyidagilar kiradi: 1. Og'irlik miqdori shunday bo'lishi kerakki, talaba bir yondashuvda ushbu mashqni kamida 4 marta takrorlashi mumkin. Shu bilan birga, uning yurak urishi daqiqada 170 martadan oshmasligi kerak. Talaba tavsiya etilgan mashqni 8-12 marta takrorlashi mumkin bo'lsa yaxshi bo'ladi. Talabalarga, agar ular bir yondashuvda 2 martadan ko'p bo'lmagan takrorlashsa, kuch qobiliyatini rivojlantirish uchun mashq - yotgan holda push-uplardan foydalanish maqsadga muvofiq emasligini tushuntirishingiz mumkin. Buning uchun birinchi navbatda amaliyotchining kuch imkoniyatlariga mos keladigan boshqa mashqlar yordamida 24 qo'l mushaklarini kuchaytirish kerak va shundan keyingina kuchga chidamlilikni rivojlantirish uchun ushbu mashqdan foydalaning. 2. Har bir yondashuvda kuch sifatlarini rivojlantirish uchun mashqlarni muvaffaqiyatsizlikka qadar takrorlash kerak. 3. Yondashuvlar orasidagi dam olish oralig'i 2-3 daqiqadan oshmasligi kerak. 4. Kuch mashqlarini bajargandan so'ng, mushaklarning bo'shashishi va tananing alohida qismlarining moslashuvchanligi uchun bir nechta mashqlarni bajarish maqsadga muvofiqdir. 5. Haftalik mikrotsiklda siz tezlik, kuch va chidamlilik uchun mashqlarni ratsional ravishda almashtirishingiz kerak. O'quvchilarning (masalan, 3-sinf o'quvchilari) yosh xususiyatlaridan kelib chiqqan holda, ularning kuchini rivojlantirish birinchi navbatda cheksiz og'irliklar (ko'pincha o'z tana vaznidan foydalangan holda) maksimal takroriy takrorlash bilan amalga oshiriladi. Shuning uchun kuch mashqlarini bajarishning barcha soddalashtirilgan qoidalari talabaning kuch qobiliyatini rivojlantirishning belgilangan usuliga nisbatan berilgan (6-ilova, betga qarang). Chidamlilik. Insonning bu sifati uzoq vaqt davomida mashq bajarish va charchoqqa qarshi turish qobiliyati sifatida ifodalanadi. Chidamlilikning ikki turi mavjud: umumiy va maxsus. Ulardan birinchisiga quyida batafsilroq to‘xtalamiz. Shuni ta'kidlash kerakki, chidamlilikni deyarli har qanday jismoniy mashqlar yordamida rivojlantirish mumkin, lekin eng yaxshisi tsiklik sport turlaridan - yurish, yugurish, suzish, velosipedda yurish, chang'i uchish, konkida uchish, ochiq va sport o'yinlari yordamida. Chidamlilik mashqlarini masofadan turib tanaffuslarsiz bajarishda ular o'rtacha va sekin tezlikda bajarilishi kerak. Shu bilan birga, yurak urish tezligi daqiqada 150 martadan oshmasligi kerak, bu esa 10-15 daqiqa davomida mashq qiluvchining tanasining optimal ishlashini to'liq ta'minlaydi. 25 Bu sifatni oddiy gimnastika mashqlarini bajarish orqali rivojlantirish mumkin , ular uzluksiz bajarilishi kerak. Chidamlilik mashqlarini bajarishning bu usuli "oqim" mashqlari deb ataladi. Ushbu usuldan foydalanib, talabalarning e'tiborini nazariy va amaliy mashg'ulotlarga qaratish kerak, bu esa ushbu sifatni rivojlantirishning birinchi juftligida asosiy hisoblanadi. Bunday mashqlar to'plamining davomiyligi ham 10-15 minut bo'lishi kerak. Talabalarning e'tiborini chidamlilik mashqlarini bajarishda ularning kuchlarini to'g'ri nafas olishga qaratish kerakligiga qarating: uni ushlab turmang, agar kerak bo'lsa, bir vaqtning o'zida burun va og'iz orqali nafas oling. Bunday holda, siz faqat to'liq ekshalatsiyaga (ixtiyoriy nafas olish bilan) e'tibor qaratib, pastki jag'ni bo'shashtirishingiz kerak. Chidamlilik mashqlarining intensivligini boshlang'ich sinf o'quvchilariga tushuntirish qiyin. Shu bilan birga, quyidagi tavsiyani berish mumkin: bajarilish tezligi shunday bo'lishi kerakki, talaba mashqni bajarayotganda gaplashishi yoki burni bilan nafas olishi mumkin (5-ilova, 67-bet va 6-ilova, 69-betga qarang). Moslashuvchanlik. Moslashuvchanlik tayanch-harakat tizimining morfologik va funksional xususiyatlarini bildiradi, ular insonning turli harakatlarining amplitudasini belgilaydi. Bu atama tananing bo'g'imlarida umumiy harakatchanlikni baholash uchun ko'proq mos keladi. Alohida bo'g'inlardagi moslashuvchanlikni ko'rib chiqayotganda, ulardagi harakatchanlik ( to'piq, tirsak, elka bo'g'imlari va boshqalarda harakatchanlik) haqida gapirish to'g'riroqdir . Insonning bu sifati ko'pchilik harakatlanish harakatlarida texnik takomillashtirish bilan bog'liq faoliyat shaklida samarali takomillashtirish uchun zaruriy asosdir. Insonning moslashuvchanligi etarli bo'lmaganda, sport faoliyatida va shaxsning kundalik hayotida juda zarur bo'lgan vosita ko'nikmalarini o'zlashtirish jarayoni keskin murakkablashadi va, albatta, sekinlashadi. Qo'shimchalardagi harakatchanlikning etarli emasligi kuch, tezlik va muvofiqlashtirish qobiliyatlarini cheklaydi, mushak ichiga va mushaklararo 26 muvofiqlashtirishning yomonlashishiga va ish samaradorligining pasayishiga olib keladi. Bu ko'pincha mushaklar va ligamentlarning shikastlanishiga olib keladi, ya'ni. sport jarohatlari. Moslashuvchanlikni rivojlantirishning uslubiy asosi sifatida umumiy tayyorgarlik mashqlari mashg'ulotlarda keng qo'llanilishi mumkin, bunda egilish va kengayish elementlari, egilish va torsoni burish. Ushbu mashqlar barcha bo'g'inlarda harakatchanlikni oshirishga qaratilgan bo'lib, faoliyat turining o'ziga xos xususiyatlarini hisobga olmasdan amalga oshiriladi. Yordamchi mashqlar faoliyat turining o'ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda tanlanadi (masalan, sport turi). Moslashuvchanlik mashqlari faol, passiv yoki aralash bo'lishi mumkin . Moslashuvchanlikni rivojlantirish uchun foydalaniladigan vositalar arsenali ham passiv, faol va aralash moslashuvchanlikni rivojlantiruvchilarga bo'linadi. Faol egiluvchanlikni rivojlantirishga og'irliksiz ham, og'irlik bilan ham bajariladigan mashqlar yordam beradi. Bularga tebranish va prujinali harakatlar, chayqalish va egilish kiradi. Og'irliklar inersiya kuchini qo'llash orqali harakatning amplitudasini oshirish orqali mashqlar samaradorligini oshiradi. Bunday mashqlarni darsning alohida qismlarida qo'llash bilan bir qatorda, ular individual mashg'ulotlar uchun dasturlar yaratishlari mumkin. Biroq, moslashuvchanlik mashqlari ko'pincha murakkab sinflarga kiritiladi, ularda moslashuvchanlikni rivojlantirish bilan birga, boshqa fazilatlarni, masalan, kuchni rivojlantirish rejalashtirilgan. Moslashuvchanlik mashqlari, shuningdek, ertalabki mashqlar va o'quvchilarning kundalik rejimida amalga oshiriladigan tadbirlarning muhim qismini tashkil qilishi mumkin. Moslashuvchanlikni rivojlantirish bo'yicha ishlarni rejalashtirishda shuni yodda tutish kerakki, faol moslashuvchanlik passiv moslashuvchanlikka qaraganda 1,5-2 marta sekin rivojlanadi (sherik yordamida, og'irliklar va boshqalar). Bundan tashqari, turli bo'g'inlarda harakatchanlikni rivojlantirish uchun har xil vaqt talab etiladi. Bu ko'rsatkich ko'plab omillarga bog'liq: bo'g'im va mushak to'qimalarining tuzilishiga, bolaning yoshiga va oxir- oqibat ta'lim ta'sirining dizayniga bog'liq. 27 Moslashuvchanlikni rivojlantirish uchun ishlatiladigan mashqlarning tabiatiga, ma'lum bir bo'g'inning xususiyatlariga, o'quvchining yoshi va jinsiga , harakatlarning tezligiga qarab, mashqlarning davomiyligi 20 soniyadan 2-3 minutgacha bo'lishi mumkin. Shu bilan birga, faol statik mashqlar uzoq davom etmaydi. Passiv fleksiyon va uzatma harakatlari uzoq vaqt davomida bajarilishi mumkin (2-ilova, 64-betga qarang). Muvofiqlashtirish qobiliyatlari. Muvofiqlashtirish qobiliyatlari - bu murakkab va kutilmagan vaziyatlar yuzaga kelganda, insonning vosita muammolarini eng mukammal, tez, maqsadga muvofiq, tejamkor, aniq va zukkolik bilan hal qilish qobiliyati. Insonning muvofiqlashtirish qobiliyatlari tarkibiga quyidagilar kiradi: a) yangi harakatlarni o'zlashtirish qobiliyati; harakatlarning turli xususiyatlarini farqlash va nazorat qilish qobiliyati ; c) birlashtirish qobiliyati va o'ziga xos vosita faoliyatining namoyon bo'lishi jarayonida improvizatsiya. Yangi vosita harakatlarini o'rganishda (o'rta maktablarda dasturlarni qurishning asosiy tamoyillari) murakkab vosita muvofiqlashtirishni (sport o'yinlari, jang san'atlari va boshqalar) bajarish qobiliyati zarur, ya'ni. bu erda talabaning motor faoliyati ayniqsa katta xilma-xillik va muhim muvofiqlashtirish murakkabligi bilan ajralib turadi. Talabaning harakatlarning turli xususiyatlarini farqlash va nazorat qilish qobiliyati harakatlarning silliqligi, muvozanatni saqlash qobiliyati va boshqalarda namoyon bo'ladi. bajarish jarayonida birlashtirish va improvizatsiya qilish qobiliyati shaxsning murakkab muvofiqlashtirish harakatlarini o'zlashtirishda samaradorlik va tezlikni belgilovchi eng muhim omillardan biridir. Muvofiqlashtirish qobiliyatining yuqori darajasi talabaga yangi motorli ko'nikmalarni tezroq o'zlashtirishga va mavjud kuch, tezlik, moslashuvchanlik ko'nikmalari va motor fazilatlarining muayyan vaziyatlarda va murakkab 28 muvofiqlashtirish motor vazifalaridan oqilona foydalanishga imkon beradi. Insonning asosiy ko'nikmalari (odatda uning motor bazasi deb ataladi) soni, xilma- xilligi va murakkabligi qanchalik ko'p bo'lsa, u kutilmagan sharoitlarga tezroq va samaraliroq moslashadi, murakkab vosita muammolarini hal qilishda u qanchalik ko'p talablarga javob beradi. yuzaga kelayotgan vaziyat. mashqlarning asosiy uslubiy yondashuvlari va xususiyatlari ularning noan'anaviyligi, murakkabligi, yangiligi, turli xil va kutilmagan vosita muammolarini hal qilish qobiliyatidir. Muvofiqlashtirish qobiliyatlarini oshirish vositalarining tarkibi turli xil motorli ko'nikmalarni to'plash va ularni murakkab vosita harakatlariga birlashtirish samaradorligi bilan zarur aloqalarni rivojlantirish o'rtasidagi chambarchas bog'liqlik bilan belgilanadi. Talabalarning tsiklik faoliyat turlarida (chang'i, suzish, konkida uchish va boshqalar) maxsus vositalarning ma'lum "kambag'allashuvi" ni hisobga olgan holda, muvofiqlashtirish qobiliyatlariga uslubiy yondashuvlarning asosi tanish va turli xil omillardan foydalanish hisoblanadi. harakatlarni ko'proq muvofiqlashtirish uchun ortib borayotgan talablarni qondirish uchun qarzga olingan harakatlarning aksariyati. Nisbatan murakkab muvofiqlashtirish faoliyati (sport va ochiq o'yinlar, jang san'ati va boshqalar) ularga xos bo'lgan maxsus mashqlarning juda xilma-xilligi bilan ajralib turadi, bu esa o'quvchilarning muvofiqlashtirish qobiliyatini oshirish muammolarini muvaffaqiyatli hal qilishga imkon beradi. asosiy jismoniy sifatlarni rivojlantirish va ularni tayyorlashning boshqa turlari. Bunday holda, harakatlarning tempi va ritmini, dinamik va fazoviy vaqt parametrlarini doimiy ravishda kuzatib borish kerak. 29 Xulosa. O‘quvchilarning charchashi tabiiy ichida o'qish vaqti. Bu ishning monotonligi bilan izohlanadi, bu esa bolalarning diqqatini va ish faoliyatini pasayishiga olib keladi . Buning oldini olish uchun o'qituvchilar jismoniy tarbiyani rivojlantirishga qaratilgan darslarni o'tkazishlari kerak. Bundan tashqari, maktab o‘quvchilariga salomatlik haqidagi asosiy tushunchalarni singdirish zarur.O‘.J.Talabalarga jismoniy mashqlarni bajarish ba’zi muhim uslubiy qoidalarga (tizimli, bosqichma- bosqich, individual) amal qilgan taqdirdagina salomatlikni yaxshilash, jismoniy rivojlanish va tayyorgarlikni yaxshilashi tushuntirildi. ). Ishda asosiy yuqumli kasalliklarning oldini olish, tayanch-harakat tizimi kasalliklarini oldini olish va tuzatish va boshqalar o'rganiladi. Mahalliy va xorijiy mualliflar tomonidan olib borilgan tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, bolalarning o'sib borayotgan tanasining salomatligini oldini olish va mustahkamlashning kuchli vositalaridan biri ommaviy sport, jismoniy tarbiya turli shakl va kombinatsiyalarda, shu jumladan ko'ngilochar, katta moddiy xarajatlarni talab qilmaydigan, lekin to'g'ri Mashg'ulotlarni o'tkazish usullari insonga sog'liq beradi , va, demak, hayotda qo'ygan maqsadlariga erishishda ishonch va nekbinlik. 30 Foydalanilgan adabiyotlar 1. “Talabalar salomatligini rivojlantirishga valeologik yondashuvlar”. V. I. Xaritonov, M. V. Bajanova, A. P. Isaev, N. Z. Misharov, S. I. Kubitskiy; Chelyabinsk-1999, (10-15, 17-23, 26-30, 32-33, 41-46, 116-129-betlar). 2. “Bolalar hayotida jismoniy tarbiya va valeologiya (bilim, ko‘nikma va malakalar asoslari)”. Misharov A. Z., Kamaletdinov V. G., Xaritonov V. I., Kubitskiy S. I.; Chelyabinsk-1998, (46-49, 69-78-betlar). 3. “Maktab o‘quvchilari uchun vosita o‘rgatishning samarali usuli. // Maktab o'quvchilarining jismoniy madaniyatini oshirish yo'llari ".-Omsk: OGPI, 1989. - B.13. Juk V. A., Martynenko I. P. 4. “Bolalar va o`smirlar jismoniy tarbiyasi tushunchasi. // Jismoniy madaniyat: tarbiya, ta'lim, o'qitish. – 1996 yil. - № 1. -BILAN. 5-10. Lyax V.I., Maykson G.B., Kofman L.B. 5. “Talabalarning jismoniy tayyorgarligi darajasini har tomonlama baholash”. Asboblar to'plami. – Chelyabinsk: DCNTI, 1994. – 40 b. Xaritonov. 31

Talabalarning jismoniy sog‘lom tarzining normal darajasini fiziologik-pedagogik

Купить