Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 5.7MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение ppt
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Talimiy yozma ishlar va uning turlari. Bayon yozish metodikasi. Bayon turlari va uning xususiyatlari

Купить
Talimiy yozma ishlar va uning turlari. Bayon yozish metodikasi. Bayon turlari va uning xususiyatlari REJA: Kirish. 1. Yo zma ishlar va uning turlari. 2. Bayon yozish metodikasi. 3. Bayon turlari va uning xususiyatlari KIRISH. Ona tili va adabiyot darslarida o‘quvchilarning yozma savodxonligini oshirish borasida o‘quvchilar o‘zlashtirishi lozim bo‘lgan bilim, ko‘nikma va malakalar quyi dagi jihatlarni o‘z ichiga oladi: imlo qoidalarini ongli o‘zlashtirish, ijodiylik, fikrni aniq, lo‘nda, qisqa va tushunarli bayon etish. O‘quvchi yozma savodxonligini oshirish maqsadida taqvim-mavzu ish rejasida ko‘rsatilgan muddatlarda insho, bayon hamda diktant kabi yozma ish turlarini muntazam o‘tkazib borish belgilangan. Yo zma ish turi o‘quvchi bosqichma-bosqich o‘zlashtirgan imlo qoidalariga mos ra vishda tanlanishi, o‘tilgan mavzular bo‘yicha o‘quvchi o‘zlashtirgan bilim, ko‘nikma va malakalarni mustahkamlashga qaratilmog‘i, o‘quvchilarning o‘rgangan bilimlarini qay darajada amalda qo‘llay olishini aniqlashga yo‘naltirilmog‘i kerak. Taqvim-mavzu ish rejasiga asosan yozma ish turlarini o‘z vaqtida o‘tkazish mumkin, ammo uning natijasi qanday bo‘lishiga ko‘ra tadbirlar ishlab chiqilmog‘i — bosh masala. Aslida, o‘quvchining savodxonlik darajasi saboq berayotgan o‘qituvchiga hali nazorat ishlari boshlanmasdan avval aniq bo‘ladi. Chunki ko‘pi bilan uch dars oralig‘ida o‘quvchi ay lanma daftarlarini tekshirish sinch kov murabbiyga bu imkoniyatni beradi. Shu o‘rinda nafaqat til sohasidagi, balki uyga yozma vazifa beriladigan matematika darslarida ham aylanma daftarlarning muntazam tekshirilishi har bir o‘quvchi bilan individual ishlashning debochasi va bajarmaslik mumkin bo‘lmagan zaruriy tashxis ekanini aytib o‘tmoq joiz. Agar ushbu ishni nimagadir qiyoslash joiz bo‘lsa, o‘qituvchilik faoliyati ning asosi, yuklamasining teng yarmi sifatida baholash o‘rinlidir. Aylanma daftarlarni tekshirish kundalik odatiy mashg‘ulot sifatida bir stavka dars egasidan har kunda kamida ikki, nazorat o‘tkazilgan kundan keyin nazorat turiga qarab uch-to‘rt, ba’zan besh-olti soat vaqt talab etadi. Aylanma daftarlar tekshuruvi o‘quvchi savodxonligini aniqlashdan tashqari, savod o‘rgatish borasida ham bemisl aha miyatga ega. To‘g‘ri tekshirilgan so‘z, jumla yoki gap imlo me’yorlari borasidagi amaliy muloqot tarzida o‘quvchi esida oson qoladi va keyingi amaliyotda mayoq vazifasini o‘taydi. Sinfda va uyda bajarilgan matn yaratishga oid topshiriqlarni har bir o‘quvchi kesimida nuqta, verguligacha e’tibor bilan tekshirish o‘qituvchiga muayyan o‘quvchining yutuqlari va bo‘shliqlarini aniqlash, keyingi darslarda ularga munosabat bildirish imkonini yaratadi. O‘quvchilarning yozma savodxonligi DTS talablaridan past darajada bo‘lsa, o‘qituvchi taqvim-mavzu ish rejasiga qo‘shimchalar kiritishi yoki o‘quvchilar yozma savodxonligini oshirish maqsadida qo‘shimcha darslar tashkil qilishi samara beradi. Faqat bu darslar internetda “To‘garak ish rejasi” deya taqdim etila yotgan ona tilidan taqvim- mavzu ish rejasining chala nusxasi shaklida emas, balki o‘quvchilar real bilim, malaka, ko‘nikmalari ning tashxisiga asoslangan, maqsadli belgilangan mavzularga oid saboqlar bo‘lmog‘i kerak. Aytaylik, savod xonlik asosida qisqa lug‘at, noto‘g‘ri diktant (“Ma’rifat” gazetasi, 2013-yil 12-oktabr)lar, o‘quvchilar uchun matn yara tishga oid uyga berilgan vazifalar yoki ijodiy yozma ishlarida yo‘l qo‘ygan uslubiy xatoliklarni bartaraf etish, punktuatsion va imlo qoidalari ni bandlar bo‘yicha mavzulashtirib o‘rgatish (albatta, mashg‘ulotni ko‘p bilim yuklamasi bilan “boyitmaslik”, shundog‘am o‘z tengqurla ridan ortda qolayotgan o‘quvchini kompleks bilimlar bilan zada qilmasdan, unga zaruriy, esda qoladigan, ortda qolayotgan o‘quvchi ko‘taradigan bilimlarni singdirish va saboq dan keyinoq amaliyotda qo‘llashi mumkin bo‘lgan ko‘nikma va malakani shakllantirish) ga qaratilmog‘i lozim. Bundan tashqari, ta’lim samaradorli gini tezkor oshirish maqsadida diktantning elektron variantlarini qo‘llash amaliyoti kechikmoqda. Aslida, hali hech kim bu masalada bosh qotirib ko‘rgani ham yo‘q, kimningdir shu boradagi loyihalari bo‘lsa, biz undan xabar topgan bo‘lar edik. Ushbu maqola guvohligida, ya’ni bu haqda birinchi bo‘lib so‘z ochayotganimiz bois loyihaga da’vogarlik qilmoqchi ham emasmiz. Bu loyiha kim tomonidan amalga oshirilishi bosh masala emas, muhimi, to‘g‘ri yo‘lga qadam qo‘yishdir. Ammo biz elektron darslik yaratishda “kuchli”, “zo‘r”, malakali dasturchilar yordamiga muhtojmiz, ona tilidan elektron darslik deb taqdim etilayotgan lo yihalarning talabga javob bermaganligi bois mukammal, nafaqat maktab o‘quvchilari foydalanadigan, balki jahon xalqlari vakillarining o‘zbek tilini o‘rganishlari imkonini beradigan universal elektron darslik yaratish loyihasi uchun dasturchi xizmati ga muh tojligimizni bildiramiz. Kimda bu masalada hamkorlik qilish istagi paydo bo‘lsa, “Ma’rifat” gazetasi tahririyatiga murojaat etishi mumkin. Mabodo, bu ishni ham kimdir bizdan avval uddalasa, aslo ranjimagan, qaytaga xursand bo‘lgan bo‘lar edik. Har bir muassasa faoliyati asosini ifoda lovchi yo‘riqlar, tamoyillar, vazifalar haqidagi muhim ma’lumotlar, shiorlar, e’lonlardagi xatoliklar uchun kimdir javobgar. Maktablarda bu ish mas’uliyati ona tili o‘qituvchilari zimmasiga yuklatilgan, ammo qadamimiz yetgan maktablarning birontasida quvonarli holatning guvohi bo‘lmadik. Yu qori tashkilotlardan keladigan yo‘riq nomalarning ayrimlari quyi bo‘g‘indan talab etilayotgan savodxonlik sifatiga ega emasligi kishini o‘ylantiradi. O‘quvchi savodxonlikning ma’lum bosqichini o‘tagandan keyin diktantga nisbatan murakkabroq bo‘lgan bayon yozishga o‘rgatiladi. Bayon diktantdan o‘z ijodiyligi bilan farqlanadi. Unda o‘quvchining ijodkorligi matnni tinglash jarayonida ko‘z oldiga keltirgan, eslab qolgan manzara, holat, voqealar rivojini tasavvurida tiklagani holda indivi duallashtirishi — o‘z tilida o‘ziga xos ifoda tanlashida namoyon bo‘ladi. O‘quvchi bu o‘rinda matnni boyitishi, jonlantirishi, tasviriy ifodalardan o‘rinli foydalanishi yoki, aksincha, borini buzib, uslubiy xatoliklarga yo‘l qo‘yishi mumkin. Bunday paytlarda muayyan o‘quvchining har bir gapi, jumlasi, so‘zlarni bir-biriga bog‘lashi, umuman olganda, ifoda texnikasi haqida fikr yuritishga, yo‘l qo‘yilgan xatolikni bartaraf etib, qo‘lga ki ritilgan muvaffaqiyatni rag‘batlantirishga to‘g‘ri keladi. Insho bayonga nisbatan ham ijodiy yondashuv borasida yuqori maqomda turadi. Unda izlanuvchanlik, ma’lumotlar to‘plash, saralash, umumlashma xulosalar chiqa rish, eng muhimi, go‘zal badiiy ifoda yetakchilik qiladi. Bu boradagi urinishlar juda mashaqqat li jarayon bo‘lib, o‘quvchi va o‘qituvchidan ancha ter to‘kishni talab etadi. Bu esa alohida mavzu. Yo zma ishlarning barcha turlaridan keyin imlo va uslubiy savodxonlik taqvim-mavzu rejasi asosida tahlil darslari bilan mustahkamlanadi. Ushbu darslarning samarasi beqiyosdir. Garchi ijodiy ish tugaganday taassurot tug‘dirsa-da, tahlil darslarisiz ijodiy ish yakuniga yetmagan hisoblanadi. Tahlil darslari o‘ziga xos sa boq, keyingi ijodiy ish uchun namuna vazifasini o‘tashda tengsiz mashg‘ulot sanaladi. BAYON VA INSHO JANRIGA KO`RA TURLARI • MATNLI MASHQLAR, METODIK AN’ANAGA KO’RA, TASVIRLASH, HIKOYA QILISH VA MUHOKAMAGA BO’LINADI. BOSHLANG`ICH SINFLARDA BULAR, ASOSAN, TASVIR YOKI MUHOKAMA ELEMENTLARI BO’LGAN HIKOYA TARZIDA UCHRAYDI. • HAR UCHALA JANR UCHUN FOYDALANILADIGAN MATERIAL XARAKTERIDA HAM, QURILISHIDA HAM, TIL VOSITALARINI TANLASHDA HAM O’Z XUSUSIYATLARI MAVJUD. INSHO YOKI BAYONGA TAYYORLANAYOTGANDA O’QITUVCHI (YOKI O’QUVCHI) MATNNING JANR XUSUSIYATLARINI HISOBGA OLADI. MASHQ SIFATIDA BAYONNING AHAMIYATI • BAYON UCHUN KISHILARNING FIDOKORONA MEHNATI, HAYOTINI, ONA TABIAT TASVIRINI, FAN, TEXNIKA, MADANIYAT BORASIDAGI YUTUQLARNI AKS ETTIRADIGAN YUKSAK G`OYALI MATN TANLANISHI; BAYON MAVZUSI O’QUVCHILARNING BILISH TAJRIBASINI KENGAYTIRISHI, ULARNING DUNYOQARASHINI SHAKLLANTIRISHI ZARUR. Bayon bolalarda adabiy nutqni to’g`ri Bayon bolalarda adabiy nutqni to’g`ri shakllantirishga yordam beradi, nutq shakllantirishga yordam beradi, nutq madaniyatini yaxshilaydi, badiiy uslubni madaniyatini yaxshilaydi, badiiy uslubni singdiradi, tilga sezgirlikni oshiradi.singdiradi, tilga sezgirlikni oshiradi. • QAYTA HIKOYALASH VA BAYONDA BOLANING TABIIY NUTQI ESHITILISHI, YA’NI BERILGAN NAMUNANI KO’RKO’RONA YODLAMASLIGI, NAMUNA LEKSIKASIDAN, NUTQ OBOROTLARIDAN, SINTAKTIK QURILISHIDAN FOYDALANA OLISHI ZARUR. TO’LIQ YOKI MATNGA YAQINLASHTIRIB QAYTA HIKOYALASH VA BAYON. • Q AYTA HIKOYA QILISH VA BAYONNING BU TURI BOSHQA TURLARIGA NISBATAN BOSHLANG`ICH SINFLARDA KO’P O’TKAZILADI, CHUNKI BU O’QILGAN MATNNI BUTUN DETALLARI VA BOG`LANISHLARI BILAN BOLALAR YODIDA MUSTAHKAMLASH, NAMUNAVIY MATNNING LOGIKASI VA TILINI O’ZLASHTIRISH VOSITASI BO’LIB HAM XIZMAT QILADI. BOLALAR TEZ YODLAB OLADIGAN KICHIK MATNNI, SHE’RIY MISRALARNI BUZMASLIK UCHUN SHE’RNI, AYNIQSA, BUTUN BIR POETIK OBRAZNI TASVIRLOVCHI LIRIK SHE’RNI HIKOYA QILISH TAVSIYA ETILMAYDI. • T O’LIQ HIKOYA QILISH UCHUN DASTLAB ANIQ SYUJETLI, HIKOYA USLUBIDA YOZILGAN MATN TANLANADI, KEYIN BOLALAR HIKOYAGA TASVIRIY (TABIAT TASVIRI, KISHILAR VA BOSHQA PREDMETLARNING TASHQI KO’RINISHI TASVIRI) VA MUHOKAMA ELEMENTLARINI KIRITISHNI O’RGANADILAR. • BOLALARNI O’Z FIKRINI MUSTAQIL YOZISHGA (O’QILGAN MATNNI HIKOYA QILISHGA) O’RGATISHNI, ILOJI BORICHA, ERTA BOSHLASH MA’QUL. BUNING UCHUN O’QUVCHILAR OG`ZAKI HIKOYA QILAYOTGANDA QO’LLAGAN ALOHIDA SO’ZNI YOZISHDAN GAPNI YOZISHGA, SO’NG MATN QISMLARINI YOZISHGA VA 2-SINFDAN BOSHLAB MAXSUS TANLANGAN KICHIK MATN ASOSIDA BAYON YOZISHGA O’RGATILADI.

Talimiy yozma ishlar va uning turlari. Bayon yozish metodikasi. Bayon turlari va uning xususiyatlari

Купить