Tarbiya jarayonida milliy qadryatlarning o‘rni - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	26.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Tarbiya jarayonida milliy qadryatlarning o‘rni

Купить

Mavzu: Tarbiya jarayonida milliy qadryatlarning o'rni.
Reja
1.Sharqona tarbıyanıng o‘zıga xos jıhatlari.
2.Yoshlarni milliy qadryatlar vositasida tarbiyalash.
3.Ota-onaga izzat-hurmat, oilaga sadoqat va g‘amxo‘rlik -
shaxs ma'naviyatining yuksak ifodasi.

Yosh avlodni komillikka yetaklovchi eng katta kuch–bu kitob va hayotiy
saboqlardir. Yoshlarni milliy qadryatlar ruhida tarbiyalash kelajakni, millatni va
milliyligimizni boqiy ozod holda ko‘rishimiz mumkin. Vatanga sadoqat, do‘stlikka
ishonch, oilaga mehr–muhabbat, kattalarga hurmatda kichiklarga izzatda bo‘lish
tuyg‘usini
shakllantirsh milliy qadryatlarimizni asl ko‘rinishidir. Insonga faqat dunyoda yuz
berayotgan voqelik haqida, odob - axloq qoidalari, mehr va sadoqat tushunchalari
haqida bilim berishning o‘zi uning ma‘naviyaxloqiy tarbiyasi uchun yetarli bo‘lib
qolmaydi. Balki, unda iroda qudrati, mas‘uliyat tuyg‘usini shakllantirish, ko‘nglida
atrof muhitga, mehnatga, kasbga, ilmga, qalban va ruhan o‘zga insonlarga mehrli
va oqibatli bo‘lish tuyg‘usini uyg‘otishga,dilida ulug‘ maqsadlar tug‘ilishiga va
atrofida yuz berayotgan hodisalarga o‘z munosabatini bildira olishiga erishishimiz
lozim. Yosh avlodni shu xislatlar bilan voyaga yetishlari uchun esa turli yo‘llar:
kattalarni o‘git va nasihatlarini tinglash, undan to‘g‘ri xulosa chiqara olish
qobilyatlarini rivojlantirish orqali; turli vositalar bilan va eng asosiysi yosh avlod
tarbiyasiga samimiy (chin ko‘ngildan)yondashish va tinimsiz izlanishlar natijasida
erishish mumkin.
Mamlakatimiz o‘z mustaqilligini qo‘lga kiritgandan so‘ng erkin fikrlaydigan, o‘z-
o‘zini anglaydigan, jamiyat manfaatlarini tushunib yetadigan, har tomonlama yetuk
komil insonni tarbiyalash vazifasi davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishi qilib
belgilandi. Uni amalga oshirish esa avvalo tarbiyalanuvchilarning ichki ruhiy
ma’naviyatini boyitish va mustaqil dunyoqarashini shakllantirishni taqozo etadi.
“Har qaysi davlat, har qaysi xalq intellektual salohiyati, yuksak ma’naviyati bilan
qudratlidir” Sh.M.Mirziyoyev.
Dunyoda har bir xalqning asrlar, zamonlar osha yashab kelayotgan milliy
qadriyatlari bor. Yosh avlodni ma‘nan barkamol etib tarbiyalashda ham shubhasiz,
milliy va umuminsoniy qadriyatlarga asoslanamiz.
O‘zbekiston Respublikasida Milliy madaniyatni yanada
rivojlantirish Konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risidagi O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining 28.11.2018yildagi PQ-4038-sonli qarori ham milliy qadriyatlarni

yoshlari ongi va qalbiga singdirish usullari to‘g‘risida fikr bildirganda shuni
alohida qayd qilmoq kerakki, avvalo ma’muriy yo‘l va zo‘rlik usuliga ehtiyotkor
bo‘lish talab qilindi. Chunki imkoni boricha zo‘rlik qilish, majbur qilish usulidan
foydalanmaslik maqsadga muvofiqdir.
Ushbu uslubiy qo‘llanmada sharqona an'analar, urf-odat,
marosimlar, shuningdek, ularning kelib chiqish tarixi va tarbiyaviy ishlardagi
ahamiyati to‘g‘risida so‘z yuritilgan.
Sharqona tarbiya tushunchasi Sharq mamlakatlari xalqlariga mansub bo‘lgan
xislatlarni o‘zida ifoda etadi. Tarixiy manbalarning ko‘rsatishicha, moddiy va
ma’naviy madaniyat maskanlari qadim zamonlardan beri Yaqin, O‘rta va Uzoq
Sharq mamlakatlarida vujudga keladi. Misr, Suriya, Iroq, Iordaniya, Turkiya,
Yamaq, Sudan, Quvayt va
boshqalar Yaqin Sharq mamlakatlaridir. O‘rta Sharq esa Eron, Afg‘oniston,
Movarounnahr, Birma, Vetnam, Indoneziya, Tayland, Hindiston va boshqalarni,
Uzoq Sharq - Xitoy, Yaponiya, Koreya, Rossiya Uzoq Sharqi mamlakatlarini o‘z
ichiga oladi.Sharq xalqlarining barchasida xos bo‘lgan fazilatlar mavjud bo‘lib,
ular jumlasiga xalqlarning vazminligi, sabr-toqatli bo‘lishi, ijtimoiy muammolarni
kelishuv yo‘li bilan hal etish, foydali mehnat faoliyati bilan muntazam ravishda
shug‘ullanib borish, mehribonlik, birdamlik va boshqalar kiradi.
Insoniyat hayotida tarbiyaviy ahamiyatga molik bo‘lgan bunday hislatlar - insonni
sabr-toqatli, irodali, o‘tkir fikrli, jismonan baquvvat va ruhan egilmas, mehr-
muruvvatli bo‘lishini ifodalaydi.Xalqlar o‘rtasidagi mehr-oqibat va muruvvat
singari fazilatlar mavjudligi haqida rivoyatlar keltiriladi. Ularning birida
aytilishicha, boylikda tengi yo‘q bir inson befarzand bo‘lib, umr yo‘li yaqinlashib
qolganda Yaratgandan farzand so‘rab ko‘p yalinibdi. Hech bo‘lmasa
farzandi bor degan nomga ega bo‘lay degan nolasiga, farzanding bo‘ladi, faqat u 3
kun yashaydi, deb javob kelibdi. Nihoyat, chol farzandli bo‘libdi va shu kundan
boshlab xalqqa osh beribdi, muhtojlarga mehr qo‘lini cho‘zibdi. Bunday ishlar har
kuni davom etaveribdi, kunlar va oylar o‘tib, chaqaloq ulg‘aya boshlabdi.

Kunlarning birida cholga Yaratgandan “Sening mehr-muruvvating taqdiringni
o‘zgartirdi”, -degan xabar berilgan ekan.
O‘zbek xalqi azaldan kamtarligi, bosiqligi, qanoatliligi, xayoliligi bilan o‘zgalar
diqqatini tortib kelgan. “Kamtarga kamol” degan naql ham bejiz aytilmagan.
Alisher Navoiy o‘zining “Hayratul abror” dostonida shunday g‘oyalarni bayon
etadi: “Agar senga osmonning kuch-g‘ayrati nasib bo‘lsa ham, yer yuzida
kamtarlikni tanla. G‘amg‘ussa yuki seni tog‘dek ezib tursa ham, uning ostida
tuproqdek tura
ber. Boshingga toshlar yomg‘irdek yog‘ilsa ham binafsha kabi boshingni yuqori
tutib tura ber” Mustaqillik yillarida qat’iy belgilab olingan ustuvor yo‘nalishlardan
bir jamiyatdaga barqarorlik, tinchlik, millatlararo totuvlikni, mamlakatimiz
sarhadlarining dahlsizligini va hududiy
yaxlitligini ta’minlashdan iboratdir. Har qanday mavjudot singari insoniyat ham
o‘zining tinchligini saqlashi oliy qadriyat sifatida baholanadi .Qadimiyurf-odatimiz
,qadriyalarimizga ko‘ra har bir oilada tinchlik va xotirjamlik tilab fotiha qilinadi.
Tinchlik va xotirjamlik tuyg‘ulari xalqimiz tomonidan ardoqlab kelingan va bir
qancha maqollar yaratilgan. Darhaqiqat, faqat tinchlik sharoitidagina insonning
ezgu orzu-umidlari ro‘yobga chiqishi mumkin. Milliy qadriyatlar millat uchun
muhim va jiddiy ahamiyatga ega bo‘lgan jihat va xususiyatdir.O‘z milliy qadriyati
bo‘lmagan millat yoki elat yo‘q. Millat milliy
qadriyatlarining sohibi. Millatning tanazzuli milliy qadriyatlarning tanazzulidir.
Milliy qadriyatlar millatning tarixi, yashash tarzi birligi, kelajagi, uni tashkil etgan
avlodlar, ijtimoiy qatlamlar, millat, ong, til, ma`naviyat hamda madaniyat bilan
uzviy bog‘liq holda namoyon bo‘ladi.O‘zbekistonning Mustaqillikka erishishi
tufayli milliy
qadriyatlarga e`tibor kuchaydi. Negaki, milliy qadriyatlar
mustaqilligimizni mustahkamlaydigan ma`naviy asoslardan biridir.Xalqimizning
asrlardan-asrlarga meros bo‘lib kelayotgan milliy qadriyatlari uzoq tarixiy
jarayonda shakllangan. Ularning o‘tmishi 3 ming yildan ortiq davrni o‘z ichiga
oladi. 3 ming yildan ortiq davrni o‘zida mujassamlashtirgan qadriyatlarimiz

Markaziy Osiyo
tsivilizatsiyasini yaratdi. Bizning milliy qadriyatlarimiz ana shu sivilizatsiyasiga
mos jihatlar: tug‘ilgan makon, ona yurtga ehtirom, avlodlar xotirasiga sadoqat,
kattalarga hurmat, mulozamat, hayo, andisha kabilarning ustuvorligi bilan
xarakterlanadi.Milliy qadriyatlarimizda jahonning boshqa xalqlariga
o‘xshamaydigan boshqa urf-odatlar, rasm-rusumlar, marosimlar va an`analaridagi
o‘ziga xoslik ham bor. Ma`lumki, qadriyatlar muayyan sharoitlarda shakllanadi.
Shu sababli ular mahalliy, milliy, mintaqaviy
shakllar va umuminsoniy mazmunda mavjud bo‘ladi. Mahalliy qadriyatlarning eng
yetuklari va umummilliy manfaatlarga moslari asta-sekin saralanib umummilliy
darajaga ko‘tariladi. Qadriyatlar insoniyat tarixi davomida asta-sekin
shakllanadilar. Ularning miqdoriva sifatining ortishi insoniyat taraqqiyoti
qanchalik ilgarilanganligining ko‘rsatkichidir. Qachonlardir, o‘tmishda ba`zi
qadriyatlar to‘g‘risida, masalan, ma`rifat to‘g‘risida, umuman tushuncha bo‘lgan
emas. Bunday yangi tushunchalar asrlar o‘tgansari shakllanib, qadriyatlar qatorini
boyitib boradi. Ayni vaqtda, qadriyatlar mahalliy, milliy, mintaqaviy va
umumisoniy bo‘lishi tabiiydir. Chunki “qadriyat”
tushunchasi muayyan vaziyat va sharoitda shakllanadi. Jamiyat taraqqiy etgani sari
jahonning barcha xalqlariga tegishli, ya`ni umuminsoniy qadriyatlar ko‘payib
boraveradi va bu o‘zgarishlar insoniyat o‘z rivojida qanday yangi cho‘qqilarni
egallayotganining belgisi bo‘ladi (masalan, erkinlik, tinchlik, ijtimoiy tenglik,
ijtimoiy haqiqat, ma`rifat, ma`naviyat, go‘zlallik, yaxshilik, insonparvarlik,
insoniylik, demokratiya, huquqiy jamiyat, qonunning ustuvorligi, xotinqizlar
ozodligiva boshqalar). Milliy qadriyatlar orasida xalqimizning insonparvarligi va
boshqa oliyjanob fazilatlari, ayniqsa, Ikkinchi jahon urushi yillarida yana yaqqol
namoyon bo‘ldi.Urush tufayli uy-joysiz qolgan minglab oilalarga boshpana berdi,
yetim bolalarni o‘z tarbiyasiga oldi, o‘zi yemay, ularga berdi. Shomahmudov
Shoahmad va Bahri ayalarning insoniylik fazilatlarini davom ettiruvchilar soni
ko‘payib bordi. Ular turli millat vakillaridan bo‘lgan yetim bolalarni, tili va dini
har xil bo‘lishiga qaramay, yagona qadriyatlar asosida, umuminsoniy an’analar

ruhida tarbiyalab yetishtirdilar. Urush davridagi iqtisodiy qiyinchiliklar, milliy
qarashlarning turlichaligi bu ishga g‘ov bo‘la olmadi. Urush yillarida xalqimiz
boshqa xalqlar bilan bir qatorda turib, fashizm balosini daf etishga munosib hissa
qo‘shganini har doim g‘urur bilan ayta olamiz.Milliy qadriyatlarimiz boshqa
xalqlarga xos bo‘lmagan marosimlar, urf-odatlar va an’analar majmuasidan
iboratdir. Ular o‘zlarining shakllanish sharoitlariga ko‘ra mahalliy, milliy,
mintaqaviy va umuminsoniy mazmunda mavjud bo‘ladi.
Mahalliy qadriyatlar umummilliy manfaatlariga mos ravishda saralanib,
mazmunan boyib boradi. Mahalliy qadriyatlarning eng ilg‘ori va yaxshisi
umuminsoniy darajaga ko‘tariladi. Qadriyatlarning mohiyatini to‘g‘ri baholab,
yashovchanligini ta’minlash millatning
manfaatlaridan kelib chiqish va uning jamiyatdagi o‘rnini
mustahkamlashi lozim. Millatning jahondagi nufuzi milliy qadriyatlarga bo‘lgan
to‘g‘ri munosabatlari bilan belgilanadi. Qadriyatlar tarixiy voqelik va
hodisalarning insoniy, ijtimoiy va madaniy ahamiyatini yuqori ko‘tarish maqsadida
va salohiyatini oshirish uchun qo‘llaniladi.
Xalqning ma’naviy qiyofasini belgilashda moddiy, ma’naviy,
madaniy yodgorliklarning ahamiyati beqiyosdir. Bunday boyliklar xalqimiz
tomonidan uzoq yillar mobaynida yaratiladi va avaylab- asrab kelinadi. Ularning
ko‘pchiligi noyob boylik sifatida davlat muhofazasi ostiga olinadi.
Afsuski, xalqimizning bunday boyliklari chet el bosqinchilari tomonidan olib
ketildi yoki vayron qilindi. Masalan, 1873-yilningmay oyi oxirlarida rus
qo‘shinlari Xiva ostonalarida paydo bo‘lganida Muhammad Rahimxon o‘zini
mudofaa qilib, turkman ovuliga ketishi bilan bosqinchilar saroyni talab, barcha
qimmatbaho buyumlarni, 300 ta qo‘lyozma asarni qo‘lga kiritdilar.
Kaufmanqo‘shinlari Xivani ostinustun qilib taladilar, ko‘ziga nima ko‘rinsa, uni
aholidan tortib oldilar, xazinadagi barcha oltin, kumush vaqimmatbaho narsalarni,
ma’naviy mulkni ham Rossiya imperiyasining poytaxtiga jo‘natishga ulgurdilar.
Bunday misollarni ko‘plab keltirish mumkin.
Milliy qadriyatlar insonlarning bir-birlariga mehr-oqibati,

sadoqati, urf-odatlari, g‘oyaviylik, mehnatsevarlik, xushmuomalalik, halollik,
insonparvarlik, birodarlik, mustaqillik, tartiblilik, mas’uliyatlilik, taraqqiyparvarlik
singari mazmun va fazilatlarni o‘zida aks ettiradi. Xalqning madaniy qadriyatlari,
ma’naviy merosi ming yillar mobaynida Sharq xalqlari uchun qudratli ma’naviy
manba bo‘lib xizmat qilgan. Uzoq davom etgan qattiq mafkuraviy tazyiqqa
qaramay, O‘zbekiston xalqi avloddan avlodga o‘tib kelgan o‘z tarixiy va madaniy
qadriyatlarini hamda o‘ziga xos an’analarini saqlab qolishga muvaffaq bo‘ldi.,
Umuman olganda, qadriyat deganda insoniyatga xizmat
qiladigan, uning hayotiy ehtiyoji va manfaatlarini qondiruvchi barcha moddiy va
ma’naviy boyliklar tushuniladi.
Yuqoridagi fikrlarga xulosa yasaydigan bo‘lsak, ma'naviyat
tarkibida axloqiy fazilatlar ustuvor o‘rin egallashiga ishonch hosil qilamiz. Ayni
paytda, ma'naviyatning mazkur qatlamlari o‘zaro uzviy bog'liqligini ham alohida
ta'kidlab o‘tish lozimdir.Ulardan birortasi na sof axloqiy, na sof estetik, na sof
intellektual, na sof ekologik mohiyat kasb etmaydi.

Savollar:
1. Tarbiyaviy ishlarni tashkil etish metodikasi fanining maqsad vavazifalari
qanday?
2. Insonparvarlik tarbiyasi mazmuni, metod va tamoyillari qanday?
3. Tarbiya jaraYonida bola shaxsi ?
4. Tarbiyaviy ishlar tarkibi va tuzilishi?
5. Tarbiyachi va uning faoliyati mazmuni?
6. MTT da ota-onalar bilan hamkorlik ishlari qanday olib boriladi?
7. Jamoatushunchasi va uni shakllantirish bosqichlarini aying?
8. MTT larda tadbirlarni o'tkazish senariysini tuzish qanday amalga oshiriladi?
9. Tarbiya umuminsoniy qadriyat sifatida qanday ahamiyatga ega?
10. Tarbiyaviy ishlar samaradorligini aniqlash mezonlari qanaqa?

1. Tarbiya – bu:
A Maxsus tashkil etilgan pedagogik jarayon bo‘lib, bu jarayon insonni har
tomonlama kamol toptirishga qaratilgan bo‘ladi.
B Axloqiy e’tiqod va xatti-harakatlarni shakllantirish jarayoni.
D Maxsus tashkil etilgan va ongli amalga oshiriladigan jarayon.
E Bunda insonlarning bir-biriga tafsif etadigan jarayoni.
2. Islom Karimovning: “Bizga bitiruvchilar emas, maktab ta’lim va tarbiyasini
ko‘rgan shaxslar kerak”, - degan iborasi qayd etilgan asarni aniqlang.
A Barkamol avlod O‘zbekiston taraqqiyoti poydevori.
B Barkamol avlod orzusi.
D Buyuk maqsad yo‘lidan og‘ishmaylik.
E O‘zbekiston kelajagi buyuk davlat
3. «Ta’lim beruvchi, rivojlantiruvchi va tarbiyalovchi» tushunchalari didaktikaning
qaysi jihatini yoritadi?
A) Ta’Iim funksiyalari
B) Ta’Iim vositalari
D) Ta’Iim metodlari
E) Ta’lim natijasi
4. O‘zbekistonda uzluksiz ta’lim tizimining faoliyat olib borishi qay tarzda
ta’minlanadi?
A) Davlat ta’lim standartlari va davlat talablari asosida
B) Umumiy o ‘rta ta’lim standartlari asosida
D) Ilg‘or pedagogik texnologiyalar va axborot texnologiyalari asosida
E) Kadrlar tayyorlash milliy modelini amalga oshirish jarayonida
5. 0 ‘quvchi faoliyatining asosiy turi qaysi javobda to‘g ‘ri berilgan?
A) 0 ‘qish, mehnat
B) Mehnat, o‘yin
D) 0 ‘yin, o‘qish

E) Muomala, mehnat
6. Ta’lim mazmunini unifikatsivalash va tabaqalashtirish, Ta’lim-tarbiya tizimi va
uzviylik, Ta’lim-tarbiyaning amaliyot bilan bog‘liqligi, Ta’lim va tarbiyaning
birligi…………..
A) Ta’lim tamoyillari
B) Ta’lim qununiyatlari
D) Ta’lim metodlari
E) Ta’lim paradigmalari
7. Didaktika – bu:
A Ta’lim nazariyasi.
B O‘quv tillarini tashkil etishning formalarini takomillashtirish.
D Ta’lim qonuniyatlari, prinsiplarini va mohiyatini tadqiq etadi.
E Ilmiy fan bo‘lib, ta’limning nazariy asoslarini o‘rgatadi.
8. «Buyuk didaktika» asari qaysi pedagog olim tomonidan yozilgan?
A Yan Amos Komenskiy.
B Abu Rayhon Beruniy.
D Abu Ali Ibn Sino.
E Pestalotsi.
9. Islom Karimovning O‘zbekiston Respublikasi IX sessiyasida (1997-y)
so‘zlagan. “Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori” nutqida
tarbiyaning maqsadi qanday ifodalanadi?
A Barkamol, erkin fikrlovchi shaxsni tarbiyalash.
B Tadbirkor shaxsni tarbiyalash.
D Umuminsoniy va milliy tarbiY.
E Mehnatsevarlik tarbiyasi.
10. Shaxs – bu:
A Kadrlar tayyorlash tizimining bosh sub’ekti va ob’ekti, ta’lim sohasidagi
xizmatlarning iste’molchisi va ularni amalga oshiruvchi.

B Ta’lim va kadrlar tayyorlash tizimining faoliyatini tartibga soluvchi.
D Har qanday odam shaxs hisoblanadi.
E Yangi tug‘ilgan chaqaloq.
11. Shaxs shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar.
A Mikro muhit, mezo muhit, makro muhit , irsiyat, ta’lim-tarbiya, shaxsiy faoliyat.
B Mikro muhit, iste’dod, xotira.
D Shaxsiy faoliyat, mafkura.
E Irsiyat, iste’dod, xotira.

Tarbiya jarayonida milliy qadryatlarning o‘rni

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish