Tarbiya jarayonini tashkil etish shakllari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	23.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Tarbiya jarayonini tashkil etish shakllari

Купить

Mavzu: Tarbiya jarayonini tashkil etish shakllari
REJA:
1. Tarbiya jarayonining mohiyati va mazmuni.
2. Tarbiya
qonuniyatlari va tamoyillari.
3.Tarbiyani
tashkil etish shakllari.

Tarbiya maqsadi va vazifalarini amalga oshirish uchun tarbiya jarayonining
xususiyatlarini
anglab olish muhim ahamiyatga ega. Tarbiya jarayoni o‘ziga
xos
xususiyatlarga ega. Uning muhim xususiyati aniq
maqsadga yo‘naltirilganligidir.
Zamonaviy talqinda tarbiya jarayoni o‘qituvchi
va
o‘quvchi (tarbiyachi va tarbiyalanuvchi)lar o‘rtasida tashkil etiluvchi
hamda aniq
maqsadga yo‘naltirilgan samarali hamkorlik jarayoni demakdir.
Zero,
tarbiya jarayonida o‘qituvchi va o‘quvchilarning faoliyatlari tashkil
etiladi,
boshqariladi va nazorat qilinadi.
Tarbiya
jarayoni ko‘p qirrali jarayon bo‘lib, ular tarbiya mohiyatini yoritishga
xizmat
qiluvchi ichki va tashqi (subektiv va obektiv) omillar asosida tashkil
etiladi.
Subektiv omillar shaxsning ichki ehtiyojlari, qiziqishlari , hayotiy
munosabatlarini
anglatish, obektiv omillar esa shaxsning hayot
kechirishi, shakllanishi,
hayotiy muammolarini ijobiy hal etishi uchun sharoit
yaratadi.
Tarbiya maqsadi pedagogik faoliyat mazmuni , yo‘nalishi, shakli
hamda
obektiv sharoitlar bilan qanchalik mutanosib kelsa, shaxsni
shakllantirish
borasida shunchalik muvaffaqiyatga erishiladi. Tarbiya
jarayonining
tashkil etilishi va boshqarilishida nafaqat o‘qituvchi faoliyati,
balki
o‘quvchining yosh va psixologik xususiyatlari, o‘y-fikrlari, hayotiy
qarashlari
ham muhim o‘rin tutadi.
Tarbiya
jarayonining yana bir xususiyati uning uzoq muddat davom etishidir.
Tarbiya
natijalari tez sur’atda yaqqol ko‘zga tashlanmaydi. O‘zida insoniyat
sifatlarini
namoyon eta olgan shaxsni tarbiyalab voyaga yetkazishda uzoq
muddatli
davr talab etiladi. Maktab tarbiyasi shaxs ongi, dunyoqarashini
shakllantirishda
muhim o‘rin tutadi. Chunki yoshlik yillarida insonda odob
tizimi
yuqori darajada ta’sirchan hamda beqaror bo‘ladi. Shu bois tarbiya
muvaffaqiyati
ayni o‘quvchilik yillarida shaxsga to‘g‘ri tarbiya berish
lozimligini
taqozo etadi. Tarbiya jarayonining yana bir muhim xususiyati uning
uzluksizligi
sanaladi. Tarbiya jarayoni o‘quvchilar va
o‘qituvchining birgalikdagi
uzluksiz, tizimli harakatlari jarayonidir.
O‘quvchilarda
ijobiy sifatlarni qaror toptirishda yagona maqsad sari

yo‘naltirilgan, bir-birini to‘ldiruvchi, boyitib boruvchi, takomillashtiruvchi
tarbiyani
tashkil etish alohida ahamiyat kasb etadi. Shu bois , oila, ta’lim
muassasalari
va jamoatchilik hamkorligida tashkil etilayotgan tarbiyaviy
tadbirlarni
uzluksiz o‘tkazilishiga erishish maqsadga muvofiqdir.
Maktab yoshidagi bolani tarbiyalashda maktab yetakchi o ‘ rin egallasa ham ,
bolalarga uzluksiz ta ’ sir o ‘ tkaza olmaydi .
Chunki bolalar ma’lum muddatgina
maktab,
o‘qituvchining tarbiyaviy ta’siri ostida bo‘lib, qolgan vaqtning asosiy
qismini
oilada, ko‘chada, jamoat orasida o‘tkazadilar. Kuzgi, qishki, bahorgi va
ayniqsa,
yozgi ta’til davrlarida o‘quvchilar maktab, o‘qituvchi ta’siridan chetda
qoladilar.
Demak, maktabda bolalarni tarbiyalash vaqt jihatidan chegaralangan
bo‘lib,
sinfdan va maktabdan tashqari amalga oshiriladigan tarbiyaviy
ishlardan
holi vaqtda ular o‘qituvchi yoki tarbiyachining tarbiyaviy ta’siri va
nazoratidan
uzoqlashadilar.
O ‘ quvchilarga nisbatan maktab
( ta ’ lim muassasasi ) ning ta ’ sirini susaytirmaslik
maqsadida ,
sinfdan va maktabdan tashqari hamda ta ’ til davrlarida tarbiyaviy
ishlarga alohida e ’ tibor beriladi . Ayni
vaqtda, Respublikada o‘quvchilarning
ta’lim-tarbiya
muassasalaridan uzoqlashtirmaslik maqsadida qo‘shimcha ta’lim
muassasalari
faoliyat ko‘rsatmoqda. Qo‘shimcha ta’lim muassasalarida
o‘quvchilar
xususiy fanlar va xorijiy tiilarni mukammal o‘rganishlari, texnika
va
badiiy yo‘nalishlar bo‘yicha bilim olishlari, amaliy faoliyat ko‘nikmalariga
ega
bo‘lishlari mumkin. Qo‘shimcha ta’lim muassasalarida tashkil etilayotgan
turli
yo‘nalish va mavzulardagi uchrashuv, ko‘rgazma, ko‘rik va suhbatlar
o‘quvchilarning tafakkur
dunyosini boyitishda , ularda mustahkam xarakter va
irodani
tarkib toptirishda muhim o‘rin tutadi.
Tarbiya
jarayonining yana bir xususiyati uning yaxlit tarzda tizimli tashkil
etilishida.
Yaxlitlik shundan iboratki, tarbiya jarayonining maqsadi, mazmuni,
vazifalari
va metodlarining birligi shaxsni shakllantirish g‘oyasini amalga
oshirish
uchun xizmat qiladi. Bizga ma’lumki, shaxs sifatlari navbatma-navbat
emas,
balki yaxlit tarzda takomillashtiriladi. Shu bois pedagogik ta’sir ham
yaxlitdir,
tizimlilik xarakteriga ega bo‘lishi mumkin. Tarbiya jarayonining

yaxlitlik, tizimlilik xususiyati bir qator muhim pedagogik talablarga amal
qilishi
o‘qituvchi bilan o‘quvchilar o‘rtasidagi hamkorlikni ehtiyotkorlik bilan
qaror
toptirishini talab qiladi. Ikki tomonlama aloqa ikki yo‘nalishda, ya’ni,
o‘qituvchining
o‘quvchiga nisbatan ko‘rsatadigan ta’siri (to‘g‘ri aloqa) hamda
o‘quvchining
o‘qituvchiga nisbatan munosabati (teskari aloqa) tarzda tashkil
etiladi.
Tarbiyaning pedagogik texnologiyasi nazariyasi g‘oyasiga muvofiq
endilikda
o‘quvchi tarbiya jarayonining obektigina bo‘lib qolmasdan, subektiv
sifatida
ham faoliyat ko‘rsatadi. Shuning uchun o‘qituvchi
o‘quvchining ichki imkoniyatlari ,
unga nisbatan bo‘layotgan tashqi ta’sirlar,
axborot
manbalarini inobatga olishi zarur. Agarda, mazkur talab unutilsa,
shaxsni
tarbiyalash qiyinlashadi yoki barcha urinishlar samarasiz yakunlanadi.
Mana
shundan tarbiya jarayonining yana bir muhim xususiyati - tarbiyada
qarama-qarshiliklarning
mavjudligi kelib chiqadi. Ushbu qarama-qarshiliklar
o‘quvchilarda
o‘z tushunchalariga muvofiq paydo bo‘lgan dastlabki sifatlar
o‘rtasida
yoki o‘quvchilarga qo‘yiladigan talablar bilan ularni bajarish
imkoniyatlari
o‘rtasida ziddiyatlarning kelib chiqishi uchun zamin
yaratadi. Bundan
tashqari, bu qarama-qarshiliklar ko‘pincha bolaning ongi
bilan
xulqi bir-biriga muvofiq bo‘lmasligidan, o‘qituvchi va tarbiyachilarning
o‘quvchilar
yosh va shaxsiy psixologik xususiyatlari (fe’l-atvori,
xarakteri, qiziqishlari,
jismoniy, ruhiy va fiziologik sog‘lomligi)ni yaxshi
bilmasligi
oqibatida kelib chiqadi. Demak, tarbiya jarayoni o‘zida quyidagi
xususiyatlarni
namoyon etadi:
1.Aniq
maqsadga yo‘naltirilgan jarayon;
2.Ko‘p qirrali
jarayon;
3.Uzoq
muddatli jarayon;
4.Yaxlit tizimlilik
jarayon;
5.Ikki
tomonlama aloqa jarayoni;
6.Qarama-qarshiliklardan
iborat jarayon.
3.Tarbiya
qonuniyatlari va tamoyillari.

Tarbiya mazmunida oldinga qo‘yilgan maqsad va vazifalarga muvofiq
o‘quvchilar
tomonidan o‘zlashtirilishi lozim bo‘lgan bilim,
ko‘nikma va malakalar ,
shaxs xulq-atvori hamda sifatlari mohiyati aks etadi.
Tarbiya
mazmuni shaxsning shakllanishiga qo‘yiluvchi ijtimoiy talablar
mohiyatidan
iborat bo‘lib, ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot, kishilik
munosabatlari mohiyati
va darajasi, shuningdek, jamiyat mafkurasi g‘oyalari
asosida
belgilanadi. Zamonaviy tarbiya mazmunida quyidagi tamoyillar yotadi:
Tarbiya
maqsadining aniqligi.O‘zbekiston Respublikasi ijtimoiy-siyosiy
mustaqilligining
dastlabki yillaridayoq Respublikada, amalga oshirilishi ko‘zda
tutilayotgan
tarbiya maqsadi aniq belgilab olindi. O‘zbekiston
Respublikasining
«Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni, hamda «Kadrlar tayyorlash
milliy dasturi»
g‘oyalariga ko‘ra ijtimoiy tarbiyaning asosiy maqsadi - erkin ,
ijodkor,
mustaqil fikr egasi bo‘lgan komil inson va malakali mutaxassisni
tarbiyalab
voyaga yetkazishdan iborat. Ushbu maqsadga erishish yo‘lidagi
asosiy
vazifa - bu shaxsda umumiy madaniyat unsurlari, ya’ni, shaxsning aqliy,
axloqiy,
jismoniy, estetik, iqtisodiy, ekologik, huquqiy, siyosiy hamda mehnat
madaniyatini
tarbiyalashdan iborat. Bolalar va kattalarning birgalikdagi
faoliyati.
O‘qituvchilarning bolalar bilan ma’naviy madaniyatini
shakllantirishning
eng yaxshi namunasini izlash, shu asosida tarbiyachi
ishining
hayotiy me’yor va qadriyatlarini aniqlash , o‘quvchining tarbiya
jarayonidagi
faolligini ta’minlashga olib keladi. Dunyoqarashi hali to‘la-to‘kis
shakllanmagan
bolalar uchun kattalarning hayotiy tajribalari, ularning shaxsiy
namunalari
tarbiyaviy ta’sir kuchiga ega.
2.O‘z-o‘zini
anglash. Tarbiya insonda e’tiqod, demokratik qarashlar va hayotiy
pozitsiyaning
shakllanishiga olib keladi. Tarbiya mazmunining eng muhim
unsurlaridan
biri - bu insonning hayotiy o‘z-o‘zini anglashning o‘z shaxsiy
hayoti
va faoliyatining subekti sifatida e’tirof etilishi bilan tavsiflanadi.
O‘zbekistonda fuqarolik,
kasbiy va axloqiy o‘z-o‘zini anglash jihatlari muhim
ahamiyatga
egadir.

3.Tarbiyaning shaxsga yo‘naltirilganligi. Mazkur g‘oya ta’lim muassasasi
amaliyotining
markaziy nuqtasida tarbiyaviy ishlar dasturi, tadbirlar, ularning
shakl,
metod va vositalari emas, balki o‘quvchi turganligini anglatishga xizmat
qiladi.
Tarbiya jarayonida uning shaxsiy xususiyatlari, qiziqishlari, o‘ziga xos
xarakteri,
o‘z qadr-qimmatini anglash tuyg‘ulari rivojlantirilib borilishi zarur.
4. Ixtiyoriylik.
Tarbiyalanuvchilarning iroda erkinligisiz tarbiya g‘oyalari
mohiyatini
qaror toptirish mumkin emas. Tarbiya jarayoni, agar u oqilona
tashkil
etilsa, bir vaqtning o‘zida ham o‘quvchi, ham o‘qituvchi
ma’naviyatining
boyitilishiga xizmat qiladi. Agar tarbiyachi
o‘quvchining qiziqishi,
faoliyati, o‘rtoqlik va fuqarolik burchini anglash,
mustaqillikka
intilish tuyg‘ularini ko‘rib va anglay olsagina uning irodali
ekanligi
ayon bo‘ladi. Tarbiyalanuvchining irodali bo‘lishi ta’minlangan
sharoitda
uning shaxsiga ta’sir ko‘rsatishga yo‘naltirilgan faoliyat jarayonida
samaraga
erishiladi.
5. Jamoa
yo‘nalishi. Tarbiyaviy ishlar mazmunida jamoaga nisbatan ijobiy
munosabatni
qaror toptirish yotadi. Jamoa yordamida shaxsni hartomonlama
o‘z
yurti, dunyoni anglash, uni to‘laqonli talqin etish , insonparvarlik va o‘zaro
hamkorlik
tug‘yularini yuzaga kelishi va rivojlanib borishi kabi holat amalga
oshiriladi.
Zamonaviy
pedagogik jarayonda tarbiyalanuvchiga: inson aqliy, estetik,
axloqiy,
jismoniy, siyosiy-g‘oyaviy, iqtisodiy, ekologik hamda diniy tarbiya
olishi
lozimligini uqtirishining o‘zigina kam samara beradi. O‘quvchi uchun
yuqorida
qayd etilgan tarbiya yo‘nalishlarining nima uchun kerakligi, ularning
insonga
nima bera olishi kabi masalalar qiziqarlidir. Rivojlangan xorijiy
mamlakatlar
tarbiya tizimida muammoning mana shu jihati birinchi o‘ringa
qo‘yilmoqda.
Yuqorida qayd etilgan g‘oyalar to‘g‘ri tashkil etilgan pedagogik
jarayonda
— yetuk fuqaro, malakali mutaxassis hamda barkamol oila sohibini
tarbiyalab
voyaga yetkazish uchun xizmat qilishi lozim.
Tarbiya
jarayonini ilmiy asoslangan tarzda olib borish uning qonuniyatlarini
chuqur
o‘rganishni talab qiladi. Bu qonuniyatlar voqealarning muayyan

rivojlanishi uchun sharoit yaratuvchi sabab va oqibat o‘rtasidagi muhim, zarur
ichki
aloqalarning ifodasi sifatida namoyon bo‘ladi. Tarbiya jarayonining
asosini
ijtimoiy hayotning obektiv talabla ri insonning ijtimoiy mohiyatini va
tabiatini
aks ettiruvchi qonuniyat lar tashkil etadi.
Tabiat
yoki jamiyatdagi har qanday murakkab hodisada ob’ektiv ravishda
mavjud
bo‘ladigan barqaror aloqalar kuzatiladi. Bunday aloqalar «qonuniyat»
deb
ataladi. Bunday qonuniyatga tarbiya jarayoni da ham amal
qilinadi. Tarbiya qonuniyatlari mohiyati
bir tomondan ijtimoiy hodisa sifatida
tarbiyaning
o‘ziga xos xususiyatlari, ikkinchi tomondan shaxsning rivojlanishi
bilan
bolg‘iqdir. Tarbiyaning birinchi va eng muhim qonuniyati uning ijtimoiy
muhitning
ob’ektiv va sub’ektiv omillariga bog‘liqligidir.
Tarbiyaning ikkinchi muhim
qonuniyati tarbiyaning shaxs rivojlanishi bilan
birligi ,
o‘zaro aloqadorligi va bog‘liqligidir. Shaxs rivojlanishi tarbiyaning
g‘oyaviy
mazmuni va sifat darajasiga bog‘liqdir. Ayni chog‘da tarbiyaning
mazmuni,
shakl va metod lari shaxsning rivojlanganlik darajasiga ham bog‘liq.
Tarbiya
jarayoni psixologiya fani asoslarini, shaxsning psixologik va fiziologik
rivoj lanish
qonuniyatlarini bilishni talab qiladi. Tarbiyachi (o‘qituvchi)
tarbiyalanuvchi
(o‘quvchi) shaxsni har tomonlama o‘rganishi va shu asosida
unga
to‘g‘ri psixologik tavsif berishi hamda ta’sir ko‘rsatishi lozim.
Tarbiyalanuvchining
shaxsiy xususiyatlari va imkoniyatlari hisobga olinmas
ekan ,
ularga har qanday tarbiyaviy ta’sir bir tomon lama yoki tasodifiy bo‘lib
qoladi.
Shuningdek, ular boshqa tarbiyaviy ta’sirlarga mos bo‘lmay qoladi.
Tarbiyaning uchinchi qonuniyati
faoliyat va munosabat birligini e’tirof etish,
shaxsning
ijtimoiy ijobiy fazilatlarini shakllantirishning asosiy manbayi bo‘lib
xizmat
qiladi. Tarbiyalanuvchilarning faoliya ti jamiyat uchun qanchalik
foydali,
maqsadga muvofiq tashkil etilsa , shaxs va jamiyat o‘rtasidagi
munosabat
oqilona bo‘lsa, tarbiya jarayo ni shunchalik samarali bo‘ladi.
Tarbiyaning to‘rtinchi qonuniyati
tarbiyalanuvchilarning o‘zaro tarbiyaviy
ta’sirga
ega ekanliklari, ularning o‘zaro munosabatlari hamda faoliyatlari
o‘rtasidagi
bog‘lanishning mavjudligi sanaladi.

Tarbiyachi (o‘qituvchi)larning va o‘quvchilar jamoasining tar biyalanuvchi
(o‘quvchi)larga
pedagogik ta’siri, ular faoliyati va munosabatlarini tizimli
hamda
rejali tarzda maqsadga muvofiq tash kil qilishni nazarda tutadi. Tarbiya
jarayonida
tarbiyachi (o‘qituvchi) va tarbiyalanuvchi (o‘quvchi)larning ijtimoiy
roli
bir xil emas. Tar biyachi uchun tarbiyalanuvchi har vaqt tarbiyaviy ob’ekt
hisoblanadi.
Biroq, tarbiyalanuvchi tarbiyachi bilan ongli ravishda o‘zaro
munosabatda
bo‘lishga erishsa, tarbiyaviy munosabatlar faol xarakter kasb
etadi.
Rivojlanuvchi
(shaxsni rivojlantirish), tarbiyalovchi (tarbiya maqsadlarini
amalga
oshirish) va tashkilotchilik (faoliyat va munosabatlarni maqsadga
muvofiq
tashkil etish) vazifalari tarbiya jarayonida (tarbiyalanuvchilarning)
asosiy
vazifalari sanaladi.
Tarbiya
jarayonining qonuniyatlari bilan birga bola tarbiyasining ham o‘ziga
xos
bir qator muhim qoidalari bo‘lib, ular quyidagilar:
-
tarbiyaning aniq bir maqsadga qaratilganligi ;
-
tarbiyani hayotiy faoliyat bilan bog‘liq hodisa deb bilish;
-
shaxsning jamoada tarbiyalashga oid o‘rni;
-
tarbiyalanuvchi shaxsiga nisbatan talabchan bo‘lishi va uning shaxsini hurmat
qilish;
-tarbiyalanuvchi
(o‘quvchi)ning tarbiya jarayonida yoshi va o‘ziga
xos xususiyatlarini
hisobga olish ;
-
tarbiyaviy ishlarning izchilligi va muntazam olib borilishiga e’tibor.
Tarbiya
jarayonining muvaffaqiyati uni tashkil etishda qanday tamoyillarga
ko‘ra
ish ko‘rilayotganligiga ham bog‘liq.
Tarbiya
tamoyillari tarbiya jarayoni qonuniyatlarini aks ettiradi. Tarbiyaviy
jarayonda
ilg‘or tamoyillarga amal qilinishi tarbiya samarasini
ta’minlaydi. Tarbiya
tamoyillari quyidagilardan iborat:
tarbiyaning
maqsadga yo‘naltirilganligi va g‘oyaviyligi;
tarbiyada
demokratik va insonparvarlik g‘oyalarining ustunligi;
tarbiyada
milliy, umumbashariy qadriyatlarning ustunligi;

tarbiyada izchillik va tizimlilik ;
tarbiyaning
ijtimoiy hayot bilan qo‘shib olib borish;
tarbiyani
mehnat bilan bog‘lash tarbiyalanuvchi shaxsni hurmat qilish;
tarbiyada
o‘quvchining yosh va alohida xususiyatlarini hisob ga olish;
jamoa va
jamoa yordamida tarbiyalash ;
tarbiyada
o‘quvchi xulqidagi ijobiy sifatlarga tayanib, salbiy tomonlarni
yo‘qotish.
Tarbiyaning
maqsadga yo‘naltirilganligi va g‘oyaviyligi - o‘qituvchi ijtimoiy
tarbiya
maqsadi va vazifasini aniq tasavvur etishi va puxta anglab olishi zarur.
Yosh
avlodni yuksak g‘oyaviylik ruhida tarbiyalash - ularning ongiga xalq,
millat,
yurt, jamiyat manfaatlaridan yuqoriroq manfaat bo‘lishi mumkin
emasligini
singdirish , ularni vatanga, xalqqa muhabbat ruhida va sadoqatli qilib
tarbiyalash
demakdir. Bu sohada mustaqil Respublikamiz xalq ta’limi
xodimlarining
asosiy vazifasi erkin, ijodkor, mustaqil fikrlash qobiliyatiga ega ,
yetuk
mutaxassis, komil shaxsni tarbiyalashdan iboratdir. Maktabda va
maktabdan
tashqarida olib boriladigan tarbiyaviy ishlarning barchasi ijtimoiy
tarbiyaning
maqsadini ro‘yobga chiqarishga yo‘naltirilishi zarur. O‘qituvchi
(tarbiyachi)lar
jamoasi va har bir o‘qituvchi - tarbiyachining maqsadi har
tomonlama
kamol topgan mukammal inson shaxsini tarbiyalashdan iborat
bo‘lishi
lozim. Ana shunda mazkur tamoyil o‘z vazifasini bajargan bo‘ladi.
Tarbiyada
demokratik va insonparvarlik g‘oyalarining ustun ligi - tarbiyada
inson
shaxsini ijtimoiy qadriyat deb tan olish , har bir bola, o‘smir va
o‘spirinning
betakror va o‘ziga xosligini hurmatlash, uning ijtimoiy xulqi va
erkinligini
hisobga olish lozim. Tar biyani demokratiyalash bu - tarbiyani
ma’muriy
ehtiyoj va qiziqishlardan yuqori qo‘yish, tarbiyachi va
tarbiyalanuvchi
o‘rtasidagi o‘zaro ishonch, hamkorlik asosida pedagogik
munosabatlar
mohiyati ni o‘zgartirish demakdir. Bu tarbiya
ishiga jamoatchilikni
jalb qilish , uning rivojlanishiga jamoat omilini kiritish
demakdir.
O‘qituvchi o‘quvchiga avvalgidek tarbiya ob’ekti emas, balki o‘zi
kabi
sub’ekt deb qarashi darkor. Ya’ni o‘quvchiga teng huquqli hamkor,

hamfikr deb qarash lozim. Umuman, ta’lim va tarbiyani
insonparvarlashtirishning
diqqat markazida insonning muhim masalasi va
muddaosi,
ya’ni bolalarda inson shaxsiga dunyodagi eng yuqori , bebaho boylik
sifatidagi
munosabatini shakllantirishdek faoliyat yotadi.
Tarbiyada
milliy va umuminsoniy qadriyatlar ustunligi - xalqning ko‘p asrlik
qadriyatlarini,
ulkan va boy merosini chuqur bilmasdan milliy o‘zlikni anglash,
milliy
g‘urur tuyusini qaror topti rish mumkin emas. Shu bois, xalq
an’analari, urf-odatlari , marosimlari,
xalq og‘zaki ijodi, milliy o‘yinlar va
ularda
ifodalangan g‘oyalarni o‘quvchilar ongiga singdirish, ularda ushbu
g‘oyaga
nisbatan hurmatni qaror toptirish lozim. Umumbashariyat uchun
qadrli,
ardoqli bo‘lgan, insoniyat o‘tmishi, buguni hamda kelajagi uchun
daxldor
qadr-qimmatga ega bo‘lgan an’analar, urf-odatlar haqida ma’lumotlar
berish,
ularda mehr-muhabbat tuyg‘usini uyg‘otish, ularni qo‘llab-quvvatlash,
ezgu
g‘oyalar uchun kurashish hissini qaror toptirish tarbiya jarayonida amalga
oshirilishi
lozim.
Tarbiyada
izchillik va tizimlilik - tarbiyaga yaxlit tizimli yon dashish pedagogik
harakatning
pirovard natijasiga yo‘naltirilganlik darajasini belgilab beradi.
Bunday pedagogik
maqsad va vazifalar , ularning mazmuni tarbiyaviy
jarayonning
barcha qatnashuvchilari tomonidan tan olinishi shart.
Tarbiyada
izchillik juda muhimdir. O‘quvchilarga birdaniga ko‘p talab va
qoidalarni
taqdim qilish mumkin emas. O‘qituvchilar o‘quvchilarga bo‘lgan
munosabat
jarayonida o‘zaro bir-biriga zid harakatda bo‘lmasliklari, yagona
talab
qo‘yishlari lozim. Tarbiyani ijtimoiy hayot bilan qo‘shib olib borish.
Mehnatning
tarbiyaviy ta’siri g‘oyat kattadir. Mehnatda ishtirok etish va
unumli
mehnat qilish bilan shaxs o‘z qobiliyati va iste’dodini namoyon qiladi
va
kamolga yetadi. Mehnat yosh avlodning tarbiyasi uchun juda kat ta vositadir.
O‘quv
mehnati va ijtimoiy foydali mehnat o‘quvchi shaxsiga ijobiy ta’sir etadi,
bu
ikki faoliyat birligi bolani faollashtiradi, xulq birligini ta’minlaydi,
tashabbuskor
va izlanuvchan qiladi. Meh nat bolalarga siyosiy-ma’naviy tarbiya
berish
uchun zamin hozirlaydi. Shuning uchun oila va maktablarda bolalarni

ilk yoshidan boshlab mehnatsevarlik ruhida, mehnatga muhabbat va mehnat
kishilariga
hurmat ruhida tarbiyalashga alohida e’tibor beriladi. Maktabda
o‘qishning
o‘zi ham mehnatdir. Sinfdan va maktabdan tashqari tar biyaviy
ishlarning
aksariyati ham mehnat tarbiyasi bilan mustahkam bog‘langan.
Tarbiyalanuvchi
shaxsini hurmat qilish - o‘quvchilarni ijtimo iy tarbiyalashning
muhim
tamoyillaridan biri - ularning shaxsini hur mat qilishdir. Bu tamoyil
insonparvarlik
munosabatidan kelib chiqadi. O‘quvchi shaxsini hurmat qilish ,
ularga
mehr-muhabbat ko‘rsatish va ularga ishonish shart. Tajribalarning
ko‘rsatishicha,
qayerdaki o‘quvchilarga hurmat, muhabbat, ishonch bo‘lsa, shu
yerda
tarbiya ning ta’siri samarali bo‘ladi. Bolalarga hurmat va muhabbat ular
kuchiga
kuch qo‘shadi, o‘qituvchiga nisbatan hurmatni uyg‘otadi.
Tarbiyada
o‘quvchining yosh va alohida xususiyatlarini hisob ga olish - tarbiyaning
mazmuni,
shakl va metodlari bolalarning yosh va saviyasiga qarab turli sinflarda
turlicha
bo‘ladi. Bolalar maktab da rivojlanishning turli davrlarini - bolalik ,
o‘smirlik
va o‘spirinlik bosqichlarini bosib o‘tadilar. Shu davrlar ichida bolaning
axloqiy
turg‘unligi rivojlanadi, xulqi va ongi o‘rtasidagi uyg‘unlik vujudga keladi.
Tarbiya
berishda har bir o‘quvchining shaxsiy xususiyatlari ni ham hisobga olish
katta
ahamiyatga ega. Bolalarning jismoniy va ma’naviy o‘sishida bir qadar
umumiylik
bor, biroq bolalarning tavsif-xislatlari , qobiliyat va mayllari,
qiziqishlari,
irodaviy sifatlari har xil bo‘ladi. Bu farqlar ularning xulqida , o‘qishi
va
mehnatida aks etadi. Bir o‘quvchiga nisbatan foydali metodni boshqa
o‘quvchiga
nisbatan qo‘llaganda natijasiz bo‘lib chiqishi mumkin. Shuning uchun
har
bir o‘quvchining o‘zgarishga xos bo‘lgan xususiyatlarini o‘rganish maq sadga
muvofiqdir.

A dabiyotlar ro yxati:ʻ
1. Mirziyoyev
Sh. Milliy taraqqiyot yo’limizni qat’iyat bilan davom ettirib,
yangi
bosqichga ko’taramiz. – Toshkent: “O’zbekiston” NMIU, 2017. – 592 b.
2. Karimov
I.A. Barkamol avlod orzusi. Toshkent: Sharq, 1997.
3. Karimov
I.A. Yuksak manaviyat – yengilmas kuch. – Toshkent:
Ma’naviyat,
2008. – 174 b.
4. Abdurahmonov
A. Saodatga eltuvchi bilim. «Ma’rifat gulshani» gazetasi,
6
(11) – 2007 yil.
5. To’raqulov X.A. Kamolot sari. Jizzax,
2007, 181-182 betlar.
6. To’raqulov X.A. Pedagogik tadqiqotlarda axborot tizimlari va texnologiy
alari. Toshkent: Fan,
2006, 250 bet.
7. O’zbekiston
Milliy ensiklopediyasi. 8-jild, 270 bet.
8. Quronov M. Otalar kitobi.
9. Hasanboyev J. va boshq. Pedagogika. Toshkent: Fan,
2006, 284 bet.
10. Hasanboyev
J. va boshq. Pedagogika: Oliy o’quv yurtlari uchun darslik. –
Toshkent:
Fan, 2009. - 480 b.

Tarbiya jarayonini tashkil etish shakllari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish