Tarbiyaviy ish metodikasi fanining maqsad va vazifalari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	53.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Tarbiyaviy ish metodikasi fanining maqsad va vazifalari

Купить

Tarbiyaviy ish metodikasi fanining maqsad va vazifalari
I. REJA:
1. Tarbiyaviy ish metodikasi fanining predmeti, maqsad va vazifalari .
2 . Tarbiyaviy ishlar jarayonining ijtimoiy ahamiyati .
3 . Tarbiyaviy ishlar metodikasining xususiyatlari va boshqa fanlar bilan
bog liqligiʻ .
II. Mavzularni mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar.
III. Mavzularni o rganishda foydalanish mumkin bo lgan adabiyotlar
ʻ ʻ
ro yxati.
ʻ

1. Tarbiyaviy ish metodikasi fanining predmeti, maqsad va vazifalari
Hozirgi davrda mamlakatimizda tarbiyaviy ishlarning mazmuni barkamol
avlodni shakllantirishga qaratilgan. Respublikada sog lom va barkamol avlodniʻ
tarbiyalash, yosh avlodni XXI asr talablariga to liq javob beradigan har
ʻ
tamonlama rivojlangan shaxslar qilib voyaga yetkazish uchun zarur shart-
sharoitlar va imkoniyatlar yaratilgan. Bu boradagi ishlarni aniq, maqsadli
amalga oshirish uchun davlat ahamiyatiga molik hujjatlar, dasturlar va rejalar
ishlab chiqildi. Birgina “Ta’lim to g risida”gi Qonun, “Kadrlar tayyorlash
ʻ ʻ
milliy dastur”ning qabul qilinishi yuksak umumiy va kasb-hunar
madaniyatiga , istiqbolli vazifalarni hal etishga qodir barkamol avlodni
tarbiyalashga yo naltirilganligini keltirish kifoya.
ʻ
Tarbiya - yosh avlodni har tamonlama voyaga yetkazish, unda ijtimoiy ong va
xulq-atvorni tarkib toptirishga yo naltirilgan faoliyat bo lib, shaxsni aqliy ,
ʻ ʻ
jismoniy, ahloqiy, ma’naviy sifatlarini shakllantirishga qaratilgan bo lib,
ʻ
insonning jamiyatda yashashini ta’minlash uchun zarur bo lgan xususiyatlarini
ʻ
tarkib toptirishning jarayonlaridir.
Tarbiya shaxsni tarkib toptirishga qaratilgan bo lib, shaxs va jamiyatning
ʻ
mavjudligini ta’minlaydigan qadriyatlar asosida rivojlanadi.
Tarbiya inson shaxsini shakllantirish, uning ijtimoiy, siyosiy, madaniy,
ma’rifiy hayotida faol ishtirokini ta’minlashga qaratilgan barcha ta’sirlar,
tadbirlar, harakatlar, intilishlar majmuini anglatadi. Tarbiya nafaqat oila,
maktab, bolalar va yoshlar tashkilotlarida olib boriladigan jarayonlar bo libgina
ʻ
qolmay, uning yetakchi g oyalari ommaviy axborot vositalari, gazeta va
ʻ
jurnallar orqali singdirilgan mafkurani ham o z ichiga oladi. Zero, tarbiya
ʻ
ta’limga nisbatan kengroq bo lgan tushunchadir. Bunday tarbiyaning oila va
ʻ
tarbiyaviy muassasalar hamda jamoat tashkilotlari tomonidan amalga
oshirilishini nazarda tutadi. Shu jihatdan tarbiya ta’lim olish bilan chambarchas
bog liq holda amalga oshiriladi. Ta’lim – tarbiya orqali shaxda ezgu ma’naviy
ʻ
– axloqiy sifatlar tashkil topadi. Shu o rinda O zbekiston Respublikasining
ʻ ʻ
birinchi Prezidenti Islom Karimovning quyidagi fikrlarini keltirish maqsadga
muvofiqdir: “Albatta, ta’lim – tarbiya ong mahsuli, lekin ayni vaqtda ong
darajasi va uning rivojini belgilaydigan, ya’ni xalq ma’naviyatini
shakllantiradigan va boyitadigan muhim omildir. Binobarin, ta’lim – tarbiya

tizimini va shu asosda ongni o zgartirmasdan turib, ma’naviyatni rivojlantiribʻ
bo lmaydi...
ʻ
... har qaysi ota – ona, ustoz va murabbiy har bir bola timsolida avvalo shaxsni
ko rish kerak. Ana shu oddiy talabdan kelib chiqqan holda, farzandlarimizni
ʻ
mustaqil va keng fikrlash qobiliyatiga ega bo lgan, ongli yashaydigan komil
ʻ
insonlar etib voyaga yetkazish – ta’lim – tarbiya sohasining asosiy maqsadi va
vazifasi bo lishi lozim ...”
ʻ [1]
Yuqoridagi fikrlardan kelib chiqib shuni aytish joizki, insonning boy ma’naviy
– tarixiy jarayonida samarali foydalanish, o sib kelayotgan yosh avlodni
ʻ
vatanparvar, xalqparvar, yuksak qilib voyaga yetkazish, insoniy fazilatlarni
singdirishda tarbiyaviy ishlarni to g ri tashkil etishga ko p jihatdan bog liq.
ʻ ʻ ʻ ʻ
Tarbiyaviy ishlarni tashkil etishning asosiy tarkibiy qismlari quyidagilardan
iborat:
- maqsadning aniq mezonlarda ifodalanishi;
- faoliyat maqsadini amalga oshirishda xizmat qilishi;
- bolalar tarbiyasidagi faoliyatni o qituvchi, ota – ona va jamoa bilan
ʻ
hamkorlikda boshqaruvni ta’minlash muhimdir.
Tarbiyaviy ishlarni tashkil qilish va uning salohiyatini oshirish bola qalbida
insoniy fazilatlarni singdirish ko p jihatdan tarbiyachi-tarbiyalanuvchilarning
ʻ
ijodiy faoliyatini tashkil etishga bog liq. Ular quyidagi omillarni qo llash
ʻ ʻ
asosida vujudga keladi:
- tarbiya jarayonini tashkil qilishdagi munosabatlar. Bunda
tarbiyalanuvchilarning kundalik hayotiy voqyealari jamoadagi tartib qoida va
xulq-atvorlar haqidagi motivlar va ularga bir butun yondoshuv kabilardir;
- tarbiyaviy ishlarning maqsadi, aniqligi va ta’sirchanligi. Tarbiyaviy jarayonni
loyihalashtirish, shakl, metod, shart – sharoitlarni oldindan aniqlab qo yilgan
ʻ
maqsadga muvofiqlashtirish;
- tarbiyachi va tarbiyalanuvchilarning o zaro munosabatlari. Tarbiyachi va
ʻ
tarbiyalanuvchilarning ruhiy holatlari, muloqat va munosabatda bo lishlari,
ʻ
ruhiy shart – sharoitlar yaratilishi, tarbiyaviy tadbirlarni gigiyena qoidalariga
moslash, estetik talablarga javob berishi, tarbiyaviy ishlarni muvaffaqiyatli
tashkil etish funksiyalaridan biridir.

- O quvchi – yoshlarning faolligi va mustaqil ijodiy faoliyatini tashkil etish.ʻ
Tarbiyaviy tadbirlarni tashkil qilishda o quvchi yoshlarning faolligi ko p
ʻ ʻ
jihatdan ixtiyoriylik, tashkilotchilik va ijodkorligiga bog liq;
ʻ
- Tarbiyaviy ishlar ta’lim jarayonida olgan bilimlariga uyg un bo lishi.
ʻ ʻ
Tarbiyaviy ishlarni rejalashtirishda turli fanlarning integrasiyasi hisobga olish
ijobiy xarakter kasb etadi. Tarbiyaviy ishlar metodikasi yosh avlodni har
tamonlama barkamol avlod qilib tarbiyalash, ular ongiga milliy g oyani
ʻ
singdirishda har tamonlama ta’sir ko rsatadi.
ʻ
O zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida har bir fuqoroning ilm olishi, o z
ʻ ʻ
qobiliyatlarini har tamonlama rivojlantirish ta’kidlanadi. Ta’lim to g risida
ʻ ʻ
qabul qilingan qonunda maktabning, unda amalga oshiriladigan ta’lim-
tarbiyaning mazmuni amalga oshirilishi lozim bo lgan tarbiyaning vazifalari
ʻ
belgilab berildi.
Ma’lumki yosh avlodga tarbiya berish jarayonida maktab juda katta ahamiyat
kasb etadi. O quvchilarga tarbiya berish, ularga ta’lim berish bilan birgalikda
ʻ
amalga oshiriladi. Ammo, tarbiyaning o z vazifasi, mazmuni, amalga oshirish
ʻ
usul va vositalari mavjud. O qish va tarbiya jarayonining uzviyligi ta’lim
ʻ
muassasalari oldiga qo yilgan eng muhim pedagogik vazifalardan biri
ʻ
hisoblanadi. Shuning uchun sinfdan, maktabdan tashqari tarbiyaviy ishlar
bevosita o quv jarayoni bilan bog langandir.
ʻ ʻ
Har bir fanning predmeti, o rganish obyekti, amalga oshirishi lozim vazifalari
ʻ
mavjud bo lganidek, tarbiyaviy ishlar metodikasi fanining ham predmeti,
ʻ
o rganish obyekti va amalga oshirilishi lozim bo lgan vazifalari bor.
ʻ ʻ
Tarbiyaviy ishlar metodikasi fanining predmeti sinfda va maktabda , sinfdan va
maktabdan tashqari tarbiyaviy ishlarni to g ri tashkil qilish, har tamonlama
ʻ ʻ
rivojlangan barkamol avlodni tarbiyalashning eng zamonaviy va eng qulay
yo nalishlarini belgilash, vositalarini izlab topishdan iboratdir.
ʻ
Tarbiyaviy ishlar metodikasi fanining predmeti bo lajak o qituvchi-
ʻ ʻ
tarbiyachilarga kelajak avlodni ma’naviy yuksak fazilatlar egasi qilib
tarbiyalash sanatining qirralari, shakl va yo llari hamda bilim, ko nikma va
ʻ ʻ
malaka hosil qilish haqida bahs yuritadi.
Tarbiyaviy ishlar metodikasi fanining o rganish obyektini esa ta’lim
ʻ
muassalaridagi uzluksiz ta’lim –tarbiya jarayoni tashkil etadi.

Tarbiyaviy ishlarni tashkil qilish metodikasi ijtimoiy faollikni shakllantirishga
xizmat qiladi. Uning maqsadi bo lajak o qituvchi va tarbiyachilarningʻ ʻ
tarbiyaviy ish va tadbirlarning mazmunli bo lishini ta’minlashda boy milliy va
ʻ
umuminsoniy qadriyat va urf-odatlardan keng foydalanishga, tarbiyaviy
ta’sirga ega bo lgan manbalarni ajrata bilishga qaratilgandir.
ʻ
Tarbiyaviy ishlarni tashkil qilishning asosiy maqsadi, milliy istiqlol talabiga
javob beradigan barkamol shaxsni shakllantirishga qaratilgan ekan, ayni paytda
bu o qituvchilarga katta mas’uliyatni yuklaydi. Shu jihatdan ham
ʻ
o qituvchining pedagogik faoliyat yuritishi davr talabiga javob bermog i lozim.
ʻ ʻ
O zbekiston Respublikasining “Ta’lim to g risida” gi Qonuni va Kadrlar
ʻ ʻ ʻ
tayyorlash milliy dasturining bosh masalalaridan biri ham yosh avlodni
barkamol etib tarbiyalashdan iborat etib belgilangan. Shu jihatdan ham yosh
avlodni barkamol qilib voyaga yetkazish uchun Respublikamizda ijtimoiy –
tashkiliy, tarbiyaviy ishlar amalga oshirilmoqda. Barkamol avlodni tarbiyalash,
ma’naviy, ma’rifiy, tashkiliy uslubiy, ijtimoiy-iqtisodiy jihatlari bilan
murakkab tarbiyaviy ishlar tizimi kundan-kunga takomillashib bormoqda.
Shuni alohida ta’kidlash kerakki, tarbiyaviy ishlar shaxs kamolatining
uzluksizligini va uzviyligini muvaffaqiyatli ta’minlaydi. Shu jihatdan har
tarbiyaviy ishlar tizimi shaxs kamolotining eng muhim va zaruriy omillaridan
biri hisoblanadi. Albatta, bunda tarbiyalanuvchilarning yosh xususiyatlarini
e’tiborga olish muhimdir. O zbekiston mustaqilligi tufayli shaxsni
ʻ
tarbiyalashga, tarbiyaviy ishlarni tashkil etishga alohida e’tibor qaratib
kelinmoqda. Uning mazmunida yoshlar tarbiyasi muhim o rin tutadi. Shuni
ʻ
alohida ta’kidlash kerakki, tarbiya barkamol avlodning uzluksiz rivojlanishini
ta’minlaydi.
Tarbiyaviy ishlar sog lom hayot, sog lom turmush tarzi, sog lom e’tiqod,
ʻ ʻ ʻ
barkamollik kabilarning asosiga aylanadi. Barkamol avlodni tarbiyalash
mazmunida milliy qadriyatlarga sadoqat, jamiyatdagi tinchlik, xotirjamlikni
saqlashga ongli munosabatda bo lish, tinch va farovon hayot yaratish, ijtimoiy
ʻ
ma’naviyatni yuksaltirishga intilish kabi omillar tarbiyaviy ishlarda asosiy
o rin egallaydi. Shu sababli bugunga yoshlar dunyoqarashida millat, Ona
ʻ
tuproq, Ona Vatan kabilar turli xil tarbiyaviy tadbirlar, boy ma’naviy
merosimiz haqidagi tushunchalar bilan tarkib topib boradi. Yoshlarni
tarbiyalashda ular ongida, millat, milliy axloq, milliy g urur, milliy tarbiya,
ʻ

milliy g oya, Vatan tuyg usi, Vatan qayg usi, Vatan sog inchi va shu kabiʻ ʻ ʻ ʻ
tushunchalarni sindirib borish, ularning milliy dunyoqarashini kengaytirib
borish tarbiya jarayoning asosiy maqsadlaridan biri hisoblanadi.
Tarbiyaviy ishlar jarayonida tarbiya uch narsaga ehtiyoj sezadi: iste’dordga,
ilmga va mashqqa degan edi, ulug olim Arastu. Shunga asosan tarbiya ishi
ʻ
bilan shug ullanuvchilar quyidagilarga amal qilishlari lozimdir:
ʻ
- tarbiyaviy ishlar jarayonida va tarbiyada ulg ayotgan inson shaxsini oliy
ʻ
ijtimoiy qadriyat deb bilish, har bimr bola, o smir va yoshlarning o ziga
ʻ ʻ
xosligini hurmat qilish;
- milliylikning o ziga xos an’ana, vositalariga tayanish, milliy merosga
ʻ
asoslanish;
- o quvchilar faoliyatida tarbiyaviy jarayonning asosini tashkil qilish, qiziqarli,
ʻ
to laqonli bolalar yosh jihatlariga mos turli xil ma’naviy-ma’rifiy tadbirlarga
ʻ
qatnashishini ta’minlash, mehnat, ijtimoiy foydali, ko ngilochar tadbirlar
ʻ
tashkil etish lozim.
Tarbiyaviy ishlar metodikasi fanining asosiy vazifasi yosh avlodni ma’naviy-
ahloqiy jihatdan tarbiyalashda xalqning boy milliy, ma’naviy-tarixiy
merosimizga, umumbashariy qadriyatlarga, urf-odatlar va ananalarga tayanib,
ongli shaxslarni intelektual salohiyatli qilib tarbiyalashdir.
Tarbiyaviy ishlar metodikasi fanining vazifalari quyidagilardan iborat:
- o quvchilar jamoasining tarbiyalanganlik darajasini o rganib, unga tarbiyaviy
ʻ ʻ
ta’sir ko rsatish mahoratiga ega bo lish ;
ʻ ʻ
- tarbiyaviy ish va tadbirlar uchun zarur bo lgan metodlarni tanlab, ko zlangan
ʻ ʻ
maqsadga erishish chora-tadbirlarini ko ra bilish ;
ʻ
- ilg or tajribalarni tahlil qilish va uni o z faoliyatida ijodiy foydalanish ;
ʻ ʻ
- tarbiyaviy ishlarning o quvchilar ruhiyatiga qanchalik ijobiy ta’sir etganini
ʻ
kuzatib, uni yanada rivojlantirish va takomillashtirish ;
- tarbiyaviy ishlar samaradorligini oshirishda o z bilimini doimiy rivojlantirib
ʻ
borishi lozim.
Darsda va darsdan tashqari mashg ulotlarda tarbiyaviy ishlarni tashkil etish
ʻ
bilan birga DTS lariga mosligiga e’tibor qaratish zarur bo ladi.
ʻ
1. Tarbiyaviy ishlar jarayonida barkamol avlodni tarbiyalash muhim o rin
ʻ
tutadi. Aniq maqsadga qaratilgan tarbiya ishida jamoaga va ba’zi bir talablarga
ta’sir qilishini tashkil etish tarbiyaviy ishlarning asosini belgilaydi.

2. Tarbiyaviy ishlarning asosiy jihati barkamol avlodni har tomonlama kamol
topishini hisobga olgan holda ularning tarbiyaviy jihatiga e’tiborni qaratish
zarur bo ladi. Shuning uchun o qituvchi va tarbiyachilar yoshlar bilanʻ ʻ
tarbiyaviy ishlarni tashkil qilishda mahoratlilikka, metodikaga tayanish
maqsadga muvofiqdir.
Tarbiyaviy ishlar metodikasi fanining predmeti va uning vazifalarini
quyidagicha tasavvur qilish mumkin:

2. Tarbiyaviy ishlar jarayonining ijtimoiy ahamiyati. Respublikamiz
mustaqillikka erishgach ta’lim-tarbiya jarayonini rivojlantirish uchun bir
qancha yangi asoslar yuzaga keldi. Jumladan “Ta’lim to g risidagi” Qonun ,
ʻ ʻ
“Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” ning yaratilishi ta’limni tubdan halos etish,
rivojlangan demokratik davlatlar darajasida, yuksak ma’naviy va ahloqiy
talablarga javob beruvchi malakali kadrlar tayyorlash imkoniyatini beradi.
Tarbiya tushunchasi millat tarixi va jamiyat taraqqiyotining turli davrlarida
turlicha mohiyatga ega bo lib, har xil tarzda izohlanib kelindi.
ʻ
O zbekiston mustaqillikka erishgach, tarbiyani izohlashda yangi sog lom
ʻ ʻ
pedagogik tafakkurga tayangan holda yondashuv qaror topa boshladi.

Endilikda tarbiyaning irsiy-biologik jihatlari va milliyligiga alohida e’tibor
qaratilmoqda. Milliy tarbiya xalq nomi va uning tarixi chambarchas bog liqdir.ʻ
Buning uchun xalq pedagogikasi boyliklari, mutufakkirlarning pedagogik
qarashlari tizimli sinchkovlik bilan o rganilmoqda.
ʻ
Tarbiya jarayonini amalga oshirishda ijtimoiy tarbiya alohida ahamiyat kasb
etadi. Chunki tarbiya jarayoni ijtimoiy xarakterga ega bo ladi. Ijtimoiy tarbiya
ʻ
bolada ijtimoiy ahamiyatga ega bo lgan fazilatlarni rivojlantirish jarayonidir.
ʻ
Ijtimoiy tarbiya tarbiyaviy ishlarning aniq maqsad asosida amalga oshiriladigan
oila tarbiyasi, mahalla tarbiyasi, maktab tarbiyasi, o rta maxsus kasb-hunar
ʻ
ta’limida amalga oshiriladigan tarbiya, oliy ta’lim tarbiyasini qamrab oladigan
jarayonlardir. Ijtimoiy tarbiyaning vazifasi ham jismonan baquvvat, ma’naviy
yetuk, mustaqil fikrlaydigan, ishlash va yashash qobiliyatiga ega bo lgan,
ʻ
zamonaviy fan-texnika va texnologiya yutuqlarini o zlashtiradigan, ma’lum
ʻ
kasb-hunarni egallagan barkamol avlodni shakllantirishdan iborat. Ijtimoiy
tarbiya orqali shaxsning ijtimoiylashuvi yuzaga keladi. U ijtimoiy
munosabatlarga kirishish usullarini o rganadi. Shaxsga kasb-hunar o rgatish,
ʻ ʻ
kishining ma’naviy va g oyaviy qiyofasini shakllantirishga qaratilgan xatti-
ʻ
harakatlar jarayoni ijtimoiy tarbiyadir. Ijtimoiy tarbiya o quvchilar ongini
ʻ
muayyan jamiyatning maqsad va vazifalariga muvofiq ravishda tarkib toptirish
va rivojlantirish jarayoni hamdir. Ijtimoiy tarbiya jarayonida inson va jamiyat
hayotiga oid axloqiy tushunchalar, qonun-qoidalar bolalar ongiga singdirib
boriladi. Kishilarning ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayotda faol ishtirok
etishiga qaratilgan barcha ta’sirlar ijtimoiy tarbiya jarayonida amalga
oshiriladi. Shuning uchun ijtimoiy tarbiya umuminsoniy xarakterga ega bo ladi
ʻ
va bunda shaxs xohlagan soha bo yicha ta’lim-tarbiya ko rib, istagan kasbni
ʻ ʻ
egallashi mumkin. Dunyo tabiyashunosligi ijtimoiy tarbiyaning mohiyatini
asoslab berdi.
Tarbiya va tarbiyaviy ishlar har qanday jamiyat va har qanday mamlakat
hayotida hal qiluvchi ahasiyat kab etadi, Yosh avlodning tarbiyasi bilan
yetarlicha shug ullanmagan g alq yoki mamlakat inqirozga yuz tutadi. Chunki
ʻ ʻ
har qanday mamlakatning rivojlanishi uchun moddiy va ma’naviy boyliklarni
ishlab chiqarish to xtovsiz ravishda yuksalib borishi zarur. Yosh avlodda ana
ʻ
shunday moddiy va ma’naviy qobiliyatlarini shakllantirish uchun uzluksiz
ravishda faoliyat ko rsatadigan tarbiyaviy ishlar tizimi bo lishini taqozo etadi.
ʻ ʻ

Tarbiyaviy ishlar tizimi jamiyat taraqqiyotining turli davrlarida turlicha
mohiyatga ega bo lib, har xil izohlandi. Shuning uchun ham turli sinf vaʻ
ijtimoiy tabaqalarning tarbiyasi o zgacha bo ladi va bir-biriga qarama-qarshi
ʻ ʻ
turadi degan qarash hukmronlik qilgan. Tarbiyaviy ishlar jarayonida
tarbiyaning sinfiy xarakterga ega emasligi isbotlanadi. Chunki chindan ham
bunyodkorlik va vayronkorlikning mohiyati har qanday ijtimoiy sinf vakili
uchun ham bir xildadir. Ijtimoiy tarbiya maxsus muassasalar tamonidan amalga
oshiriladigan pedagogik jarayondir. Xalqning o zi yaratgan tarbiyachilik
ʻ
sa’natiga va boy merosiga asoslanishi ijobiy ahamiyatni kasb etadi. Tarbiya
jarayonida ijtimoiy tarbiya bilan birgalikda oila tarbiyasining uzviyligi va
ustivorligi muhim hisoblanadi.
Ta’lim muassalaridagi tarbiyaviy ishlar jarayonining samaradorlik darajasi
ko p jihatdan tarbiyaviy ishlar tizimining tashkil etilishiga bog liq. Tarbiyaviy
ʻ ʻ
ishlar tizimi mazmunan boy bo lishi, umumiy maqsad va o quvchilar
ʻ ʻ
imkoniyatlariga mos bo lishi kerak.
ʻ
Tarbiyaviy ishlar metodikasi fani bevosita mamlakat hayoti, xalq tarbiya
tizimi bilan mustahkam bog langandir.
ʻ
Tarbiya jarayoni va tarbiya ishlarini olib borish murakkab bo lgan bir butun
ʻ
jarayondir, binobarin, bola shaxsining har tamonlama rivojlanib borishida turli
xil sharoitlar ta’sir ko rsatadi. Ta’lim muassalarining vazifasi tarbiyaviy ishlar
ʻ
tizimini to g ri tashkil etib va ba’zi sharoitlarning rolini faollashtirib bola
ʻ ʻ
shaxsini kamol topishini ta’minlashdir.
3. Tarbiyaviy ishlar metodikasining xususiyatlari va boshqa fanlar bilan
bog liqligi.
ʻ Tarbiyaviy ishlar metodikasi fanini o rganishda O zbekiston ʻ ʻ
Respublikasining “Ta’lim to g risida”gi Qonuni, “Kadrlar tayyorlash milliy
ʻ ʻ
dasturi” talablariga mos ravishda bir qancha ta’lim-tarbiyaga oid fanlarga
bog liq holda olib borish maqsadga muvofiq bo ladi.
ʻ ʻ
Har qanday fanlarni o qitishning maqsadi yosh avlodga to g ri tarbiya berish,
ʻ ʻ ʻ
ularning dunyoqarashini shakllantirishni bilish nazariyasining umumiy
qonuniyatlari asosida hosil bo lib, har qanday shaxs faoliyatida metodologik
ʻ
asos bo lib xizmat qiladigan falsafa fanining roli beqiyosdir. Shuning uchun
ʻ
shaxs tarbiyasi jarayoni bilan shug ullanadigan tarbiyaviy ishlar metodikasi
ʻ
fani falsafa fani bilan bog liqdir.
ʻ

Tarbiyaviy ishlar metodikasi fani ta’lim muassasalaridagi tarbiya jarayonini
to g ri tashkil etish shug ullanganligi sababli pedagogika fani bilan uzviyʻ ʻ ʻ
bog liqdir. Chunki pedagogika fani bola tarbiyasi va ularni o qitish jarayoni
ʻ ʻ
bilan bog liq bo lgan muassalarni amalga oshiradi.
ʻ ʻ Tarbiyaviy ishlar tizimini
amalga oshirish va uning samaradorlik darajasi shaxsning qanday tarbiya
topganligiga bog liq. Shuning uchun tarbiya jarayoni tarbiyaviy ishlar bilan
ʻ
bog liq holda rivojlanganligi tufayli pedagogikaning qonuniyatlariga tayanadi.
ʻ
Tarbiyaviy ishlar jarayoni tarbiyalanuvchilarning ma’lum bir faoliyatlarida
amalga oshiriladi. Bunda tarbiyalanuvchilarning ruhiy holatini bilmasdan turib,
tarbiya jarayonida yuqori samaradorlikka erishib bo lmaydi. Shaxsning ruhiy
ʻ
holati va yosh xususiyatlarini o rganadigan fan psixologiya fani hisoblanadi.
ʻ
Tarbiyaviy ishlarni tashkil qilish shaxsning psixologik xususiyatlariga bog liq
ʻ
bo lganligi uchun psixologiya fanining yutuqlariga tayanib ish olib boradi.
ʻ
Tarbiyaviy ishlar metodikasining fanlar bilan bog liqligini quydagicha
ʻ
chizmada ifodalash mumkin:

O quvchilarni to g ri tarbiyalash, ularga ta’lim berish jarayonida ular
ʻ ʻ ʻ
organizmining rivojlanish bosqichlariga e’tiborni qaratish tarbiya tizimining
samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Chunki o quvchi organizmining
ʻ
rivojlanishini bilmasdan unga ta’sir ko rsatib bo lmaydi. Anatomiya,
ʻ ʻ
fiziologiya fanlari odam organizmi, uning rivojlanishi, tuzilishini o rgatuvchi
ʻ

fan hisoblanadi. Shuning uchun ham tarbiyaviy ishlar fani anatomiya,
fiziologiya fanlari bilan chambarchas bog liq ish ko radi.ʻ ʻ
Har qanday tarbiyaviy ishlarni amalga oshirishda o quvchilarning gigiyenik
ʻ
qoidalariga asosan tashkil etishda yaratilgan shart-sharoitlar muhim rol
o ynaydi. Ko rinib turibdiki, tarbiyaviy ishlar metodikasi fani gigiyena fani
ʻ ʻ
bilan ham bog langan.
ʻ
Tarbiya jarayonida o quvchilarning ahloqiy sifatlari tarkib toptirish muhim
ʻ
masalalardan biri hisoblanadi. Ahloq normalarini o quvchilar ongiga singdirish
ʻ
zarur. Ahloq normalari va ahloqshunoslik bilan etika fani shug ullanadi.
ʻ
Shunday ekan, tarbiyaviy ishlar metodikasi fani etika bilan ham uzviy
bog liqdir.
ʻ

Esda saqlab qolish uchun zarur bo lgan tushunchalar:
ʻ
Barkamol shaxs – bu adolatli, vijdonli, iymon-e’tiqodli, mehr-muruvvatli,
irodali, or-nomusli, matonatli va chidamli, erkin fikrlovchi, o z xalqining
ʻ
daholari uchun kurashuvchi, hur fikrli va istiqlol g oyalari bilan sug orilgan,
ʻ ʻ
o z Vataniga fidoyilik bilan xizmat qiluvchi, tadbirkor va tashabbuskor ozod
ʻ
ShAXSDIR .
Tarbiya – inson shaxsi ma’naviy qiyofasini shakllantirishga qaratilgan say –
harakatlar tizimidir. Tarbiya – keng ma’noda u yoki bu sifatlarning yoki
ijtimoiy guruhlarning maqsadlariga muvofiq odamlarning yangi avlodlariga
avval avlodlarning ijtimoiy – tarixiy tajribasini uzatish vositasi bilan
jamiyatning rivojlanishini ta’minlovchi vazifasi. Tarbiyalashning tor ma’nosi –
ijtimoiy institutlar doirasida va ta’sirida ijtimoiy amaliyotning har bir
doirasidagi hayotiy faoliyatiga, ijtimoiy vazifalarni va rollarni bajarishga
tayyorlash maqsadida shaxsni ongli, maqsadga yo naltirilgan, muntazam
ʻ
shakllantirish jarayoni.
Tarbiya vazifasi – ma’naviy manbalar va hozirgi zamon talablari va
ehtiyojlarini nazarda tutilgan holda o qituvchining o quvchi bilan aniq bir
ʻ ʻ
maqsadga qaratilgan tarbiyaning samaradorligi tarbiyaning qanday metodidan
foydalanishga bog liq.
ʻ
Tarbiya jarayoni – tarbiya jarayonining mohiyati va jamiyat taraqqiyotidagi
roli nihoyatda beqiyosdir. Insonni tarbiyalash, uni bilim olishga, mehnat

qilishga undash va bu xatti-harakatini asta-sekin ko nikmaga aylantirib borishʻ
lozim.
Tarbiya maqsadi – talaba-yoshlarda milliy g oya va milliy mafkurani
ʻ
shakllantirishda ilmiy pedagogik tadqiqot metodlari qo llaniladi.
ʻ
Tarbiya metodlari – metod lotincha metodoc – yo l so zidan olingan. Metod
ʻ ʻ
tadqiqot yo li, nazariya, ta’limot deb tarjima qilinadi. Ilmiy tushuncha sifatida
ʻ
«metod» so zi keng ma’noda muayyan maqsadga erishish yo li tushuniladi.
ʻ ʻ
Axloq normasi – kishilarning xulq, fe’l-atvorlarini tartibga soluvchi axloqiy
talablar mezoni demakdir.
Axloqiy tarbiya - O quvchilar tomonidan o zlashtirilgan nazariy ma’naviy-
ʻ ʻ
axloqiy bilimlar negizida ijtimoiy faoliyatni tashkil etish borasida ko nikma va
ʻ
malakalarni hosil qilish, axloqiy sifatlarni qaror toptirishga yo naltirilgan
ʻ
murakkab dinamik jarayon.

Adabiyotlar ro yxati:ʻ
1. Mirziyoyev Sh. Milliy taraqqiyot yo limizni qat’iyat bilan davom ettirib,
ʻ
yangi bosqichga ko taramiz. – Toshkent: “O zbekiston” NMIU, 2017. – 592 b.
ʻ ʻ
2. Karimov I.A. Yuksak manaviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat,
2008. – 174 b.
3. Jo rayev R.X. Jaholatga qarshi ma’rifat
ʻ J. Xalq ta’limi.– T.: 2004.- №3. –
B. 9-13.
4. Hasanboyev J. va boshq. Pedagogika: Oliy o quv yurtlari uchun darslik. –
ʻ
Toshkent: Fan, 2009. - 480 b.
5. Ismoilova Z, Tarbiyaviy ishlar metodikasi. T:. Istiqlol, 2003
6. Hasanboyev J:, To raqulov X., Alqarov I., Usmanov N. Pedagogika. T:.Fan
ʻ
va texnologiya, 2010
7. Tarbiya ensiklopediya. Tuzuvchi M.N.Aminov. T:.O zbekiston milliy
ʻ
ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2010.
8. Milliy g oya- o quvchi ma’naviyatining asosi. T:. O zbekiston milliy
ʻ ʻ ʻ
kutubxonasi nashriyot

Tarbiyaviy ish metodikasi fanining maqsad va vazifalari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish