Tarbiyaviy tadbirlarda xalq rivoyatlaridan foydalanish - Педагогика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	119.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Октябрь 2022
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

Tarbiyaviy tadbirlarda xalq rivoyatlaridan foydalanish

Купить

Tarbiyaviy tadbirlarda xalq rivoyatlaridan foydalanish Reja: Kirish Asosiy qism 1.Xalq rivoyatlari milliy qadriyat sifatida. 2.O’quvchilarini ma’naviy – axloqiy tarbiyalashda xalq rivoyatlarining tarbiyaviy ahamiyati. 3.Tarbiyaviy tadbirlarda rivoyatlarning pedagogik ahamiyati. (Mehridaryo ustozlar tadbiri misolida) Xulosa Adabiyotlar ro’yhati. 1

Kirish Insoniyat tarixida buyuk XXI asr sari qadam qo’ymoqda kurrai zaminimizning barcha o’lkalarda siyosatdonlar, jiqtisodchilar , ijtimoiy soha namoyondalari, nufuzli xalqaro tashkilotlar XX asrga yakuniy xulosalar chiqarmoqdalar. Ular tomonidan bu shonli 100 yillikda bosib o’tilgan tarixiy yo’l atroflicha taxlil etilib, unda nimalarga erishilgani, qaysi voqea , xodisalar asrimizning eng ulug’ , buyuk ishlari, qaysilari tufayli insoniyat azob uqubat chekdi , qaysi sarqitlarni o’tgan asrga qoldirib, qaysilarini XXI asrga olib o’tish mumkin, XX asrdan qolgan dolzarb muammolarni qay yo’sinda hal qilish mumkinligini sarhisob qilinmoqda. O’zbekiston hayotida XX asrda juda katta voqea ro’y berganini alohida ta’kidlash zarur. 1991-yilning 1-sentiyabrida Vatanimiz istiqlolga erishdi, xalqimiznin

farovon turmushni ta’minlashdir , jahon maydonida o’zimizga munosib o’rin egalashdir”. Respublikamizda amalga oshirilayotgan ulkan bunyotkorlik ishlari , islohatlar, mamlakatimiz iqtisodiy qudrati oshib borishi natijasida jamiyat ijtimoiy sohasining markaziy bo’g’ini hisoblanadi xalq ta’limida ham tub islohatlar ro’y bermoqda. U yangilanmoqda , yoshlar ta’lim-tarbiyasining takomilashtirish , ularning mazmuni , uzluksizligini ta’minlab beradigan yangi xujjatlar pedagogika texnalogiyalar , amaliyot uslublari bilan boyib bormoqda. O’tmish davriga xos iqtisodiy murakabliklarga qaramay, ta’limning mo d diy negizi mustahkamlanib bormoqda. Respublika Prezdenti va h ukumatining ta’limni rivojlantirish , yosh avlodga jahon andozalariga mos bilim , iqtidor va ko’nikmalar berish , ularni ona-vatanga

jismoniy, genetik va mintaqaviy o’ziga xosliklarini to’liq hisobga olgandigana yuqori samaradorlikka erishish mumkin. Respublika Prezidentining tasha b busi bilan o’sib kelayotgan yosh avlodni jismoniy sog’lom , ma’naviy jihatdan barkamol qilib tarbiyalash, iste’dodini aniqlash va rag’batlantirish maqsadida “Mahalla” , “Kamolot” , “Sog’lom avlo d uchun” , “Nuroniy” , “Ulug’bek” , “Umid” jamg’armalari tashkil etildi va ular ta’lim muassalari bilan hamkorlikda samarali faoliyat ko’rsatmoqdalar. Respublika iqtisodiyoti uchun har bir so’m o’ta zarur bo’lib turgan sharoitda yosh avlodning kelajagiga astoydil ishongan, uning insoniy kamolatini ta’minlashga intiluvchi, farzandlarimizga o’zgalar havas qiladigan darajadagi ozod va obod Vatan qoldirishni maqsad va shior qilib olgan. Ta’lim-tarbiya b

Boshqacha qilib aytganda, xalq pedagogikasi xalq ommasining og’zaki tarzda yaratgan avl o ddan avlodga o’tib kelayotgan tarbiya haqidagi ma’lumotlar – pedagogik ijodlari yig’indisidir. Biroq bu pedagogik ijodlar yig’indisi pedagogika fani ilmiy pedagogika bo’la olmayd i . U pedagogika fa ni ning predmeti , muhim tekshirish obe’ktidir. Badiy adabiyotda bo’lganidek , fol’klor asarlari ham tuzilishi va g’oyaviy- badiiy hususiyatlariga ko’ra , o’zaro o’xshash hamda farqli tomonlarga ega bo’lib, mua y yan guruxlarni tashkil etadi. O’zbek fol’klori asarlari, avvalo ikki katta guruhga bo’linadi : 1.Urf – odat va marosimlar bilan bog’liq asarlar. 2.Turli urf – odat va marosimlar bilan bog’liq bo’lmagan janrlari. Birinchi guruhga: a)mehnat qo’shiqlari;b)mavsum qo’shiqlari; v)marosim qo’shiqlari; g

Yuqorida tadqiq etilgan tadqiqotlarni o’rganish jarayonidan kelib chiqqan holda biz kurs ishimizning mavzusini “Tarbiyaviy tadbirlarda xalq rivoyatlaridan foydalanish “ deb nomladik. Kurs ishining obekti : Tarbiyaviy tadbirlarda xalq rivoyatlaridan foydalanish jarayonini. Kurs ish i ning predmeti : Tarbiyaviy tadbirlarda xalq rivoyatlaridan foydalanish shakl, metod va vositalari. Kurs ish i ning maqsadi: Boshlang’ich ta’lim tarbiya jarayonida tarbiyaviy tadbirlarda xalq rivoyatlaridan foydalanish imkoniyatlarini aniqlash. Kurs ish i ning vazifasi: 1.O’quvchi shaxsini rivojlantirishda- xalq rivoyatlaridan foydalanishning pedagogik ahamiyatini nazariy jihatdan o’rganish. 2.Tarbiyaviy tadbirlarda xalq rivoyatlaridan foydalanishning pedagogik axamiyatini aniqlash. 3. xalq rivoyatlaridan foyda

Asosiy qism 1. Xalq rivoyatlari milliy qadriyat sifatida. Tarbiya kishilik jamiyati paydo bo’lishi bilan boshlandi va rivojlanib bordi. Bola tug’ilishi bilanoq ota-onaning parvarishi orqali atrof-muhit bilan tanishadi. Turmush faoliyati boshlanishi b ilan ishlab chiqarish tajriba va malakalarini o’zlashtiradi, shu jarayonda unda aqliy va jismoniy kamolot, madaniyat, axloq va estetik qarashlar shakllanadi. O’zbek xalqining yosh avlodni hayotga tayyorlashda ko’p asrlar davomida qo’llangan usul va vositalari, tadbir shakllari, o’ziga xos urf-odati va an’analari, tarbiya haqidagi g’oyalari va hayotiy tajribasi xalq pedagogikasida mujassamlashgandir. Xalq pedagogikasiga xos xususiyatlar insonparvarlik, mehnatsevarlik, do’stlik, o’zaro hamdardlik, ochiq ko’ngillilik, do’stlik, o’zaro hamdardlik,

do’stlik, birodorlik, mardlik vatan va xalqqa sodiqlik g’oyalari ifodalangan, ulug’langan: Ota-onaning o’zaro ahilligi, ular Bilan farzandning o’zaro mehr muhabbati, qadr-qimmati, eng yaxshi insoniy fazilatlar tarannum qilingan. Ma’lumki, har bir xalq pedagogikasi boshqa xalqlar pedagogikasi bilan bog’liq holda yaratilgan. SHu sababli ham ularning ijtimoiy siyosiy va madaniy hayotlari, tarixiy taqdirlari ifodalangan urf-odatlarida, an’analarida o’xshashlik mavjud. Bu o’xshashlik ularning mexnat va nafosat tarbiyasida aqliy va axloqiy tarbiya usullarida yorqin ko’rinadi. O’rta Osiyo xalqlari tarixiy etnogirafik jihatdan yaqin aloqada bo’lganlar. Etnografik pedagogika ilmiy pedagogikaning uzviy qism sifatida bir xalqning ma’naviy madaniyati, urf-odatlari, an’analariga xos xususiyatlarining m

avloddan avlodga meros sifatida o’tib kelayotgan, zamon talabi asosida saqlanib, yangicha mazmun kasb etib kelayotgan marosimlar bayramlar deb ataladi. O’zbek xalqi ko’p asrlik tarixiy taraqqiyotida milliy xususiyati, yashash joyiga ko’ra, urf-odatlari va an’analari, dunyoqarashi, ruhiyati va orzulari mujassamlashtirilgan iqtisodiy va ma’naviy madaniyatini yaratdi. U yaratgan maddaniy boyliklar, yodgorliklar yoshlar tarbiyasida muhim vosita bo’lib xizmat kildi. C h unonchi, Ismoil al-Buxoriy, Al-Xorazmiy, Abu Nasr F arobiy , Abu Ali ibn Sino, Rudakiy, Firdavsiy, Abu Rayxon al-Beruniy , Yusuf Xos Hojib, Ahmad Yugnakiy, Sa’diy, S h eroziy, Ahmad Yassaviy, Nizomiy Ganjaviy, Fariddin Attor, Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy va boshqa allomalar o’z asarlarida axloq, odob, nafosat, mehnatsevarlik

maqsadini shu naqshlar orqali ifodalangan. Sug’oriladigan yerlarda dehqonchilik, chorvachilikning taraqqiy etib borishi, ayrim jamoa, urug’, oila xo’jaligida qo’shimcha ishchi kuchiga muhtojlik sezilishi oqibatida yuzaga kelgan qulchilik jamiyatida quldorlik xususiyatini ifodalovchi madaniyat, turli din va aqidalar paydo bo’ldi. O’rta Osiyoda yashab ijod etgan ulug’ mutafakkir shoir, olimlar Hadisdagi ko’pgina aqida, pand-nasihatlarni o’z asarlarida badiiy ifodaladilar. Buni biz Ibn Sino, Ahmad Yassaviy, Rag’buziy, Nizomiy Ganjaviy, Alisher Navoiy, Yusuf Xos Xojib, Al-Xorazmiy kabi allomalar ijodida ravshan ko’ramiz. Amir Temur va uning hukmdorlik qilgan 14-15 asrlarda mamlakatning iqtisodiy, ijtimoiy hayotida qayta tiklanish va rivojlanish boshlanishi b ilan ilm-fan, me’morchilik, tasviri

tarbiyalashda insoniylik mezoni tarbiyaning asosini tashkil etadi degan g’oya qadimdan boshlab hozirgacha davom etib kelmoqda. Insoniylik mezoni insonning eng yaxshi axloqiy xususiyatlarini, ya’ni odamlar Bilan o’zaro yaxshi munosabatda bo’lishni, o’zaro do’stlikni (“kuchli bo’lay desang do’st ortir”), ota-onaga sadoqatlikni (“ota oldidan o’tma, odob oldidan ketma”), vatanga va elga sodiqlik kabi ijobiy fazilatlarni o’z ichiga oladi. Xalqimiz yoshlikdanoq bolalarning shunday go’zal fazilatlarini egallab olishlariga ahamiyat berib keldi. Yaratgan maqolalarida o’z vataniga, tug’ilib o’sgan joyiga cheksiz muhabbat va iftixor tuyg’ularini yosh avlodga singdirishni vazifa qilib qo’yar ekan, o’z vatanida yashashni haqiqiy baxt deb bildi, vatanni ona timsolida tasavvur etdi. (“Ona yurting omon bo

cho’l, dengiz, shaxar, qishloq, s a roy va boshqalarning barpo bo’lishi hamda vayron qilinishi haqida hikoya qilishi mumkin. Rivoyatlarda lutf va nazokat, aql va tadbir, ishq va vafo, yaxshilik va odamiylik kabi ilg’or g’oyalar jamiyatda uchragan zulm va zo’rlik, haqsizlik va adovat singari illatlarga qarshi qo’yiladi. Rivoyatlarni ikki turkumga bo’lish mumkin. Biri muayyan voqea va tarixiy shaxslar bilan bog’liq bo’lgan rivoyatlar, ikkinchisi toponimik rivoyatlar. Tarixiy rivoyatlar biror shaxs faoliyati va xalq qaxramonlari bilan bog’liq bo’lgan hodislarni hikoya qiladi, axloq va odobning ideal normalarini tashviq etib, muayyan xodisalar haqida ma’lumot beradi. Alisher Navoiy, Ulug’bek, Ibn Sino, Beruniy, Mashrab kabi olim va shoirlar Amir Temur, Sulton Mahmud singari tarixiy shaxslar ha

Buning asosiy sababi onaning noo’rin xatti - xarakati ekan. H adislardagi «ha l о l h am aniq, xarom h am aniq»da jon bor ekan, bolalarim. -o’z zamonasida, - deya rivoyatini boshladi Enaxon kampir, - katta shuxrat qozongan Vafo hazratlari odamlaridan tortib to eng oddiy odamlargacha mexribon edi. Bir kun saqo (suv sotuvchi) kelib Vafo hazratlarining xuzurida tiz cho’kib o’tirdi. Suv sotuvchining maxzun va g’amgin ko’rinishidan bir dardi borligi bilinib turardi. Vafo hazratlari saqodan so’radi: -Bolam, biror g’am, darding bormi? -Yo’q afandim, qanday aytaman, - deb javob berdi suv sotuvchi. -Bolam, gapiraver, uyalma, dardingni ayt, - dedi Vafo hazratlari. - H azrat, sizning farzandingiz mening meshlarimni teshdi. Bugun oltinchi meshni juvoldiz (bigiz) bilan teshdi. Bilasiz, faqir odamman, n

ko’ngli bir narsani tusasa va agar uni t a tib ko’rmasa, tug’iladigan bolasi bir ojizlik ila tug’iladi» deb eshitgandim. Mezbondan so’rashga tortindim, ayb xisobladim. Bolamning biror a’zosiga putur yetmasin, deb qo’rqib, uy egasi xonimdan bir piyola suv so’radim. U suvga chiqib ketganida, yoqamdagi to’g’nog’ichni olib xontaxta ustidagi anorga ignasini tiqib yaladim, - dedi. -Ofarin, xonim! Mana xozir sening xatoing ma’lum bo’ldi. Tez borib ul xonimdan uzr so’ra, - dedi Vafo hazratlari. -Voy, afandim, ayb bo’lmaydimi, - e’tiroz bildirdi xonim. -Unga nima deyman. S h u arzimas ishdan nima bo’lardi? -Yo’q, xonim! Ul xonimdan borib xalollik tila! Allo h ning oldida birovning xaqini katta - kichigi bo’lmaydi. Bilasanmi, nima bo’ldi? Bizning farzandimiz xozir olti yoshda. O ’sha voqeadan so’ng

bichish va tikish, ovqat pishirish, uyni ozoda tutish, uy h ayvonlariga qarash va sog’ish, k ir yuvish, mexmon kelganda dasturxon yozish kabi ishlarga o’ rgatilgan; O’ g’il bolalar r o’ zg’ordagi og’ir ishlarni bajarishgan – o’ tin yorish,mollarga yem- xashak solish b ilan shug’ullanga n lar, q o’ y xaydashda yer chopishda otalariga k o’ maklashganlar. Ishga o’ rganish va o’ rgatishda diqqat qilinadigan yana bir narsa- xar ishni o’ z vaqtida bajarishdir. Ishga odatlanish qancha muxim b o’ lsa, ishni o’ z vaqtida bajarishdir . H ar ishni o’ z v a qtida ishlamay kechiktirish , k o’ p ishlarning yig’ilib yuzaki sifatsiz ishlanishiga yoki butunlay qolib ketish i ga sabab b o’ ladi. S h uning uchun h ar bir ishni o’ z vaqtida g’ayrat va matonat bilan bajarish lozimdir. Me h nat tarbiyasida bola

O’tmshda yaxshi va namunali ishlari uchun bolalarni rag’batlantirish usuli xam mexnat tarbiyasida yaxshi natija bergan. Bu usul, namunali ishlar qilgan bollarga nisbatan qullangan: “barakalla “Juda zo’r raxmat” “Umrigdan baraka top” so’zlari bilan bolaning ko’ngli ko’tarilgan, kulib-erkalab boshi silangan. Mexnat tarbiyasida ota-bobolar qullagan ibratli usullar ularning boy tajribasi xozirgi davrda xam maktablarda qo’llanib, ijodiy ri v ojlantirmoqda. C h unki me h nat – insoniyat xayotining, uning o’sib, kamol topishi va nafosatli bo’lishi, moddiy va ma’naviy boyligining asosiy manbaidir. Inson mehnatining asosiy xususiyatlaridan biri, uning fikr yuritish, ijod qilishga moyil va qodirligidir. Inson buyum – narsa yaratar ekan, u avvalam bor o’zining moddiy va ma’naviy extiyojni qondirishni

Me h natning go’zallik xususiyati – inson xissiyotiga, xissiyoti orqali ongi va xulqiga ta’sir etishdir . M e h natning g o’ zallik xususiyati esa me h nat jarayoni go’zalligi, me h nat sharoiti go’zalligi, me h nat natijalari va ishlab chiqarish bilan band b o’ lgan inson g o’ zalligi tashkil etadi. Ta’limda ana shu masalalarga, ya’ni mexnat jarayonining, sharoitning va mexnat natijalarining guzallik jixatdan maqsadga maqsadga muvofiq bulishiga e’tibor beriladi. SHundagina tarbiya bolani turmush mexnatiga tayyorlaydi, unda mexnatni odat qilib olish va mexnatni sevish kabi xislatlani ustiradi, unga turmushda uziga munosib o’zi istagan mexnatni aniqlab olish imkonini beradi. Aqliy mexnat tafakkur mushoxada dunyoni bilish bilimlarni egallash ular asosida uz dunyoqarashi va e’tiqodini shaklla

qilish jarayonida paydo buladigan guzal xissiyotning inson xayotida eng ma’naviy extiyoj ekanligini bolalarning anglab olishlariga aloxida axamiyat berganlar . Xar bir millat, jumladan, o’zbek xalqi xam xayotga qaysi soxada bulmasin , uz ezgu niyatlari, orzulariga ijodiy mexnat tufayli erishgan. Toshkent shaxridagi Alisher Navoiy nomidagi Opera va balet teatri binosi xam uzbek xalqining ijodiy mexnati bilan barpo etilgan muxtasham yodgorlik , me’morchilik xunari- san’tining guzal namunasidir. Maktabda mexnat tarbiyasining samarali bulishi kup jixatdan uqituvchining mexnatda namuna bulishiga bog’liqdir .Yuksak did Bilan u ishlagan xar bir buyum va asbob uquvchilarda shunday narsalarni ishlashga qiziqish uyg’otadi mexnat faoliyatini oshiradi ular ishlagan narsa va buyumlarning chiroyli, jozi

Guzallik ilmu ma’rifatda kabi maqollarda uzifodasini topgan shuningdek qushiq ertak doston va musiqalarda aks etgan . SHu zaylda u guzallik ijodkori bulgan . Xalqning oilaviy xayot, inson guzalligi xaqidagi ideallarii guzallikni anglatuvchi tushunchalar – guzal, latif, zilol, gulyuz, gulchaman , barno ,zebo ,okil , zuxro, lochin ,suzlarda xam ifodalagan . Xalq ayollar xusnini pardozda emas aqlida kurib ularning guzalligini ulug’lagan BU xaqdagi tafakkuri u yaratgan obrazlar tasvirida qullangan asalbonu, gulmexri ,gulbegim , butakuz , iffatoy , nazokatoy , ra’no sarvinoz kabi so’zlardan namoyondir Xalqning erlar guzalligi xususidagi ideallarini ularning obrazini chizishda foydalangan jamol, jasur, moxir, sarvar, temir, ulug’, chulpon, sharaf , ulmas, ug’lon , eldor shuxrat kabi suzlarda kur

xulq atvori bilan xalq qoshida marg’ub va maxbub bulgan odamning uziga yordam berganlarni xech vaqt unutmasligiga ishonganlar Ota-bobolar bolalarda guzallikka xavas tuyg’usini ustirishda ularning axloqiy guzallik bilan birga tashqi guzallikka – til dustlik kiyinish yuz uz taom yeyish choy ichish ziyorat uyqu kupchilik urtasida uzini tuta bilish odoblarini egallashga xam axamiyat berganlar.ular ug’il va qizlariga katta yoshli odamlar uzaro gaplashib turganda ularning suzlariga aralashmaslikni komil aqlli tug’ri fikrli va yaxshi xulqli bulganlar bilan dustlashishini boshqalarning shodlik va qayg’uli kunlarida tayanch xamrox bulishini tushintirganlar . Kattalarning turli mavzularda utkazgan suxbatlari va guzal xulq atvorlari bilan namuna bulishlari bolalarning guzallikni chuqur tasavvur etish

qilganlar , tabiat guzalligiga xavas , uni e’zozlash, guzallik yaratish tuyg’usini kamol toptirganlar. Xayotda guzallik yaratish kup narsani bilish, tabiatni , uning guzalligini, tabiatga guzallik baxsh etayotgan odamlarning maxorat va qudratini chuqur xis etish kerak . Tabiat go’zalliklari bolalar ma’naviy dunyoqarashning tarkib topishi va rivojida muxim axamiyat kasb etadi , tabiat uz go’zalligi bilan ularni o’ziga maftun etadi. Tabiat lavxalari o’zining tabiiy ko’rki bilan bolalarda yorqin xissiyot uyg’otadi. Tabiat bolalarni guzallikni xis etish , guzal didli qilib tarbiyalash manbai bulishi bilan birga , ularni insonparvar guzal axloqli qilib tarbiyalashda xam muxim mavqega ega bulgan. Buni yaxshi bilgan ota onalar bolalarining diqqat e’tiborini yam yashil qir adirlarga bog’, daryo, d

-Bu bog’larni men faqat o’zim uchun emas, o’tgan - ketganlarning og’zi tegsin, deb obod qilganman, o’g’lim. Lekin o’zim shu choqqacha uning mazasini totib ko’rganimcha yo’q, - debdi. Boyvachcha xayron qolib, sababini so’ragan ekan ota: -Men bu mevalarni yesam, siz mening yoshimga yetmay qolasiz, - debdi. Boyvachcha yigit cholni tanibdi. o’zining yengiltakligi, umidsizlik bilan yashashning naqadar yomon ekanligidan xijolat chekib peshonasiga uribdi. BAYT: Orzu – daralarda kezguvchi oxu, Umid yetaklabdi tog’lar boshiga. Mashaqqatga chidab demasang yo xu... Aslo yetib bo’lmas uning qoshiga. Tabiat guzalligi utmish mutafakkir shoir adiblar e’tiborini uziga jalb etgan . ular uz asarlarida tabiat guzalligini aks ettirib, yoshlar va kattalarda unga xavas uyg’otganlar undan baxramand bulishga da’v

axloqli tarbiyali bulishi shart bolalarga bergan tarbiyalariga uzlari amal qilmasa xulq atvorlarini tuzatmasa tarbiyalash ishini muntazam va doimiy suratda olib bormasa tarbiya besamara buladi ota ona bolalarini tug’ri suzlash va tug’ri ishlashga urgatib borsa ular tug’ri suzlash va tug’ri ishlashga odatlanadilar.yomon tarbiya bolalarni baxtsiz qiladi . Ota-bobolar qilgan ugitlarga amal qilgan bolalar odobli guzal fazilatli bulib kamol topganlar , kamol topadilar .Guzal fazilatli bulgan bola – odam ota- onagaqarindosh urug’lariga dustlarga umuman xammaga muruvvatli buladi ,shafqat va marxamat odob axloq va poklikka rioya qiladi. Fazilat sabali u insonlik nomini bulg’alashdan , nomussizlik vijdonsizlikdan pok buladi.SHu tufayli xam utmish donishmandlar “Insoning birinchi fazilati boshqalarn

Ota - onani xurmat qilish, ular oldida odob bilan turib, xizmatlarini bajarish xammaning burchi, vazifasi. Ota-onalaringizni ranjitadigan so’zlar aytishdan, ko’ngillarini qoldiradigan ishlardan doimo saqlaning. Aqlli bolalar ota-onalarini xurmat qilib, kuchlari yetganicha ular xizmatida bo’ladilar. Yomon so’z aytishdan, achchiqlanib qarashdan o’zlarini saqlaydilar. Bir kishi kechasi uyqudan uyg’onib o’g’lidan «suv ber!» deb so’radi. o’g’li suv olib kelguncha, otasi yana uxlab qolgan edi. o’g’li: «Otam balki yana uyg’onib suv so’rar», deb uxlamasdan otasining uyg’onishini kutib tong otguncha o’tirdi. Mana bolalar, odobli, tarbiyali bola shunday bo’ladi. Ota - onalaringizni izzat - xurmat qilishga, ularning olqishlarini olishga g’ayrat qiling. har bir bola ota-onasi qilgan nasixatlarni jon q

ekan. Ular aql - farosatda xam xammaga ibratli bo’lib o’sishgan ekan. Ularning kattasi - qo’ychivon, o’rtanchasi – dexqon, kenjasi-ovchi ekan. Kunlardan bir kun shaxarlik bir kishi Murod bobonikiga mexmon bo’lib kelibdi. Kechga borib xavo aynib, qor yog’a boshlabdi. Ertalab turishsa, azbaroyi qor ko’p yoqqanidan tomning to’sinlari qirsillab, og’irlikni ko’tarolmay qolibdi. -Engil par qor yog’may, muz aralash qor yog’ibdi. hali-zamon xavo ochilib quyosh chiqsa, qor erib suvga aylanadi. To’sinlar ko’tarolmay sinib ketib, tom bosib qolishi mumkin. Tezroq tomga chiqib qorni kurab tashlash kerak, - debdi Murod bobo o’gillariga. o’g’illari churq etishmabdi. Murod bobo gapini yana qaytaribdi. Yerdan sado chiqsa chiqibdiki, o’g’illaridan sado chiqmabdi. Jussasidan kuch yog’ilib turgan, tog’ni ursa

Uch o’g’ilning qilmishlaridan xayron bo’lib, boshi qotib o’tirgan mexmon «Xo’p bo’ladi» deb javob beribdi. Ular uydan chiqishlari bilanoq uch o’g’il «Men chiqaman», «Yo’q, men chiqaman» deb tortishib qolishibdi. Jussasi kichikroq kenja o’g’il lip etib tomga chiqibdi - da, bir choy qaynami o’tmasdan tomdagi qorni kurab tushibdi. Murod bobo kenja o’g’liga raxmat aytibdi. Keyin uchala o’g’lini xam alqab, yumushlariga jo’natibdi. «o’g’illari gapiga kirmadi-yu, yana ularni duo qiladi-ya», - deb battar xayron bo’libdi mexmon. Dasturxon ustida Murod bobo mexmonning fikrini o’qib: -Mexmon, xayron bo’lmang. Odatimiz shunaqa, - debdi. hech narsa tushunmagan mexmonning battar xunobi oshibdi. Kech kiribdi. Murod boboning o’g’illari birin-ketin uyga qaytishibdi. Katta o’g’il kelib avval mexmonga salom

-SHunday yaxshi odatlaringiz bor ekan, nega endi siz tashqariga chiqib tura qolmadingiz? -Sababi, siz yonimda edingiz. Mexmonni yolg’iz qoldirish odobdan emas. Bekorga xalqimiz «Ota ulug’ - otadan mexmon ulug’» - deb aytmaydi, - debdi Murod bobo. Bunday mexmondo’stlikka va odobga qoyil qolgan mexmon Murod bobo bilan uning o’g’illariga qulluq qilib xayrlashibdi. Xullas istiqlol mafkurasini yaratish talab qilinayotgan xozirgi davrda xalq pedagogikasini urganish va tiklash , pedagogika fani soxasida yuz berayotgan yangiliklarni ta’lim tarbiya jarayoniga tatbiq etish maktab urta va oliy uquv yurtlarida ta’limning yuqori saviyada bulishini ta’minlaydi. 3.Tarbiyaviy tadbirlarda rivoyatlarning pedagogik ahamiyati. (Mehridaryo ustozlar tadbiri misolida) O’zbek xalkiga xos milliy hususiyatlar, unin

pedagogikasiga xos obrazlilik, yorqinlik, ta’sirchanlik, kuchi faqat, sifatlash, mubolag’a, majoz, ritorlik suroq va undoshlarda emas, balki til boyliklari, fonetika, morfologiya, sintaksisda xam nomoyondir. Mehridaryo ustozlar. Zal bayramga xos qilib bezatilgan.Tadbir shiorlari osilgan.O’qituvchilar uchun ajratilgan o’rinlar belgilanadi. Davraga bir nechta o’quvchi chiqib birin ketin davraga o’qituvchilarni tanishtirib taklif qiladilar va gullar taqdim etiladi. 1-boshlovchi: Assalomu alaykum,muhtaram mehmonlar,qadrli ustozlar! Aziz, sharafli va olijanob kasb egasi bo’lgan ustozlar,siz azizlarni umumxalq bayrami-O’qituvchilar vamurabbiylar kuni bilan chin qalbimizdan samimiy muborakbod etamiz. 2-boshlovchi: Assalom dermiz yuralidan avvolo xush keldingiz. Izlaringiz gardi ko’zga go’yo xush

Qutlar seni shogirdlaring. Ne bo’lganda ham tilagim, Omon bo’lsin boshlaring. 3-o’quvchi: CHinakam quyoshsiz,nurlaringiz ko’p. Bebaho xazinam nurlaringiz ko’p. Bog’bonsiz, bog’larda gullaringiz ko’p. Jaxondan yaralgan jaxonim ustoz Boshimga soyasiz,soyabon ustoz. 4-o’quvchi: Duolaringizdan yorug’dir yuzlar. Ilm samosida chaqnar yulduzlar Sizni sevib yashar mushtipar ko’zlar Govxardan yaralgan marjonim ustoz. (Raqs ijro etiladi) Davraga ichiga savollar yozib qo’yilgan 4ta xar xil rangli sharlar osib qo’yiladi va 4ta o’qituvchi taklif qilinadi. Ular sharlarni yorib savollarga javob beradilar. 1. Kasbingizni yaxshi ko’rasizmi? 2. Afsuslangan vaqtingiz bo’lganmi? 3. Nega aynan shu kasbni tanlagansiz? 4. Hayotingizdagi eng qiziqarli voqeani so’zlab bering. 1-boshlovchi: Rahmat sizlarga: Bundan

Bizga saboq bergan dono muallim, Oliyjanob odob bergan va ta’lim Sizni ko’rsak qaerda, qilamiz ta’zim, El baxtiga omon bo’ling muallim. 2-o’quvchi: To’g’ri yurgin, to’g’ri bo’lgin dedingiz, Aldama deb, necha bor o’rgatdingiz, Unitilmas sizdan olingan ta’lim, El baxtiga omon bo’ling, muallim. 3-o’quvchi: Savollarga ko’mib bizni bir talay, Olmay javob bo’lardingiz noqulay. Kechiribsiz, jilmaydingiz har qalay, El baxtiga omon bo’ling, muallim. 4-o’quvchi: Insonlarga ilmu ma’rifat berish, Savoblar ichra eng oliy savobdir. Bo’larman siz kabi mashhur muallim, El baxtiga omon bo’ling, muallim. 5-o’quvchi: Sizni yo’lingizni yo’llasin taqdir, Unitilmas sizdan olingan ta’lim. Sizni ko’rsak qaerda qilamiz ta’zim, El baxtiga omon bo’ling, muallim. (5 ta o’quvchi xor bo’lib aytadi oxirgi qatorini) (Qo’

Sahna ko’rinishi: “Kechikkan bola” Davraga 4-5 stol ikkitadan qator qilib qo’yiladi, sinfxonasi tasvirlanadi. O’quvchilar joylashib o’tiradilar. O’qituvchi kirib keladi. O’qituvchi: Salom, bolalar! O’quvchilar: Assalomu alaykum! O’qituvchi davomadni aniqlaydi va darsni boshlaydi. Bir o’quvchi kechikib keladi. O’qituvchi: Nega kechikding, Anvar? Anvar: Soatimiz to’xtab qolibdi: 2-kun O’qituvchi: Bugun nega kechikding? Anvar: Kelayotgan edim, daftarim uyda qolib ketibdi. Qaytib borib olib keldim. 3-kun O’qituvchi: Anvar nega sen kechikishni odat qilib olding? Anvar: Ustoz, uyda kichik ukam bor unga qarab turuvdim. Oyim bir joyga chiquvdi. O’qituvchi boshini ushlab o’ylanib qoladi. 2-boshdovchi: Hurmatli ustozlar,o’quvchilarimiz siz bu holatda qanday yul tutishingizni bilishmoqchi. Hozir ular

Unga mexr bilan payvand berdingiz. Etaklabon, ilm-fanning yulida Dilda mexr solib qo’ygan edingiz. 3-o’quvchi: Bugun sizga chin yuragimdan, Mehrim toshib tabrik bitaman. Umrim buyi men sadoqatla, Vatanimga xizmat qilaman. 4-o’quvchi: Mexringiz jo’shqin daryo. Qalbingiz cheksiz dunyo. So’zingiz govxar,aьlo, Sizga taьzim muallim. 1-boshlovchi: Ustozlar, aziz o’quvchilar, mehmonlar shuning bilan bugungi “Mehridaryo ustozlar”nomli tadbirimiz o’z yakuniga yetdi. 2-boshlovchi: Etiboringiz uchun rahmat. Yana bir bor ulug’ ayyomingiz muborak bo’lsin! 32

XULOSA Insoniyat taraqqiyotida avloddan-avlodga ko‘chib, tarix sinovlaridan o‘tib kelayotgan umuminsoniy va madaniy-ma’naviy qadriyatlar, milliy an’analar, axloqiy omillar va urf-odatlar muhim ahamiyat kasb etib kelgan. Chunki ular xalqning jamoa ijodkorligining mahsuli bo‘lib, insonlarning talab-ehtiyojlari zamirida aql-zakovat bilan yaratilgan, ularning tasavvuri, dunyoqarashi, tafakkuri, orzu-armonlari, e’tiqodi va axloq-odob qoidalarini o‘zida mujassam etgan, jamiyatning ma’naviy-madaniy rivojiga katta hissa qo‘shuvchi moddiy va ma’naviy boyligi bo‘lgan. Xalqning bu boyligi, birinchi navbatda asrlar davomida avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan o‘zbek xalq og‘zaki ijodi asarlari – qo‘shiq, maqol, topishmoq, afsona, rivoyat, latifa, ertak, naql va dostonlarda o‘z aksini topgan. Chunki ular

nazokat, aql va idrok, ishq va vafo, adolat va sahovat, vatanparvarlik va mehnatsevarlik madh etiladi, zulm va zo‘rlik, xaqizlik va bosqinchilik qoralanadi. Ayniqsa, xalq og‘zaki ijodining yirik namunasi hisoblangan rivoyatlarda umuminsoniy qadriyatlar mujassamlashgan bo‘lib, ularda xalqning turmush tarzi, axloq-odobi, urf-odatlari, marosimlari, an’analari, orzu-umidlari, erk va ozodlik yo‘lidagi mardonavor kurashlari, vatanparvarligi, sevgi-muhabbatga sadoqati, yaqqol ifodalangan. 34

Foydalangan adabiyotlar ro‘yxati . 1. Milliy istiqlol g‘oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillar. T. O’zbekiston. 2000 y. 80 bet. 2. Nishonova S. Komil inson tarbiyasi. T. Istiqlol. 2003 y. 224 bet. 3. Bobolardan-bolalarga (to‘plovchi Barakaev R), Toshkent, «Yulduzcha» nashriyoti, 1989 y. 125-b. 4. Baratov Sh. Kichik yoshdagi o‘quvchilar faoliyatini baholash. «O’qituvchi» nashriyoti, Toshkent, 1992 y, 45 b. 5. Bozorova M. «Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarni do‘stlik va o‘rtoqlik xislarini tarbiyalashda xalq an’analaridan foydalanish». Kand.diss. Toshkent, 1994 y. 6. Beruniy A.R. «Ruhiyat va ta’lim tarbiya haqida». «O’qituvchi» nashriyoti, Toshkent, 1992 yil. 35

Купить