Tarbiyaviy texnalogiya turlari va ularning mazmuni - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	20.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Tarbiyaviy texnalogiya turlari va ularning mazmuni

Купить

Mavzu. Tarbiyaviy texnalogiya turlari va ularning mazmuni
Reja.
Kirish
1. Tarbiyaviy texnalogiya mohiyati
2. Tarbiyaviy texnalogiyaning muhim belgilari va uziga xos xususiyatlari
3. Tarbiya jarayonini texnalogiyalashtirish
Xulosa

Kirish
Tarbiya — tarbiyachi va tarbiyalanuvchi faoliyatlarini o‘z ichiga olgan ikki yoqlama
jarayon. Tarbiyachilar — bilim va tarbiyaga ega bo‘lgan kishilar, tarbiyalanuvchilar
— bilim va tajriba o‘rganuvchi yoshlardir. Ammo tarbiyalanuvchilar muayyan
darajada aktiv faoliyat ko‘rsatmasalar tajriba va bilim o‘rgana olmaydilar.
Tarbiya jarayoni: maqsadga yo‘nalganlik;
ko‘p omillik ;jo‘shqinlik; davomiylik; uzluksizlik; komplekslilik;
— variantlilik;bikki tomonli xarakter; natijalarning olisligi.
Tarbiya vazifalari:
1. O‘z vatanining fuqarosini tarbiyalash. Tarbiyaning bu vazifalarini amalga
oshirish quyidagilarni taqozo etadi:
— milliy vatanparvarlik, o‘z vataniga, tarixiga, madaniyatiga iftixor tuyg‘usi;
— millatlararo madaniy munosabatlar, siyosiy madaniyat.
2. Shaxsning ma'naviyatini shakllantirish. Ma'naviyat — kishining ichki dunyosi
bo‘lib, uning jamiyat va tabiatdagi «Men»i, obrazi, taqdiri va rolini ifoda etadi.
Ma'naviyat darajasi — bu, ma'lum ma'noda, insoniylik mezonidir. Ma'naviyatni
shakllantirish— bu uning shaxsiy harakatlari, intilishlari, refleksiyasi bilan kishining
ichki dunyosini vujudga keltirishdir.
Individuallik tabiat tuhfasi bo‘lib, uni rivojlantirish zarur. Modomiki, inson
jamiyatda yashar ekan, u jamiyatdagi axloq va huquq mezonlarini, ijtimoiy fikrlarni
hurmat qilishi lozim. Mehnatning aksariyat ko‘rinishlari uchun jamoa harakati
zarur bo‘ladi. Shu tufayli jamoaviylik ruhida tarbiyalash dolzarb masala bo‘lib
hisoblanadi. Ayni chog‘da individual tarbiya nihoyatda muhimdir, chunki bunga
dastlab yetarlicha e'tibor berilmagan edi, hozir esa buni zamonaviy ijtimoiy-
iqtisodiy o‘zgarishlar talab etmoqda.
Tarbiyaviy texnalogiyaning mohiyati

Tarbiya texnologiyasi asosida tarbiyaviy jarayon yotadi. O‘quvchilar faoliyatni
tashkil etuvchilar bo‘lib, ular tomonidan erishiladigan natijalarni rejalashtirish va
unga erishish usullari, bu usullarni modellashtirish, ishlab chiqarilgan reja va
modellarni ro‘yobga chiqarish, bu rejalarni amalga oshiruvchi shaxsning faoliyati
va axloqini boshqarish kabilar hisoblanadi. Tarbiya — tarbiyachi va tarbiyalanuvchi
faoliyatlarini o‘z ichiga olgan ikki yoqlama jarayon. Ta‘lim maskanlari oldida turgan
yangi vazifalar va ehtiyojlar o’quvchi-talabalarga beriladigan ta‘lim va tarbiya
sifatini oshirish, uni yanada rivojlantirish va yuqori bosqichga ko’tarishni talab
qiladi. Har bir darsning muvaffaqiyati ko’p jihatdan mashg’ulotni to’g’ri tashkil
etishga bog’liq. Maktablarimizda darsning boshlanish davrini – darsning tashkiliy
daqiqalari deb ataladi.tarbiya tizimini va shu asosda ongni uzgartirmasdan turib
ma'naviyatni rivojlantirib bulmaydi, va barkamol shaxsni tarbiyalab bulmaydi.
Maktab ta'lim – tarbiya masalasi davlat va jamiyat nazoratida bo’lishi asosiy
konunimizda bеlgilab qo`yilgan. Shu bilan birga , bu kеng jamoatchilik, butun
xalqimizning ishtiroki va qo`llab – quvvatlashni talab qiladigan umummilliy
masaladir. Tarbiya texnologiyasi asosida tarbiyaviy jarayon yotadi. O‘quvchilar
faoliyatni tashkil etuvchilar bo‘lib, ular tomonidan erishiladigan natijalarni
rejalashtirish va unga erishish usullari, bu usullarni modellashtirish, ishlab
chiqarilgan reja va modellarni ro‘yobga chiqarish, bu rejalarni amalga oshiruvchi
shaxsning faoliyati va axloqini boshqarish kabilar hisoblanadi.
Tarbiya — tarbiyachi va tarbiyalanuvchi faoliyatlarini o‘z ichiga olgan ikki
yoqlama jarayon.
Ammo hozirgi zamon ta’lim tizimida “tarbiya” so‘zidan chekinish holatlari seziladi,
hatto qonun ham “Ta’lim to‘g‘risida” deb atalgan. Bolalar bog‘chasini
“Maktabgacha ta’lim muassasasi” (maktabgacha ta’lim tashkiloti) deyishga ham
asta-sekin ko‘nikdik, ammo MTM desa, ko‘z oldimizga baribir bolalar bog‘chasi
keladi. Masalaga chuqurroq qarasak, bolalar uchun ilk yoshdan boshlab
tarbiyaning jismoniy va axloqiy turlari muhim hisoblanadi. Guruh bo‘lib
ishlashning texnologik jarayoni quyidagi elementlardan shaklanadi
O’qitish texnologiyasi pedagogik strategiya sifatida o’quvchi va o’qituvchilar
faoliyatini faollashtirish va jadallashtirish vositalariga ega bo’ladi. Bunday

texnologiyalarga quyidagilarni keltirish mumkin: 1. Hamkorlik pedagogikasi. 2.
Pedagogik jarayonda shaxsni kuzda tutishga asoslangan pedagogik texnologiya
pedagogik tafakkurni shakllantirish negizini yaratish; pedagogik fikrlash
qobiliyatini tarkib toptirish; “Ta’limning metodik qonuniyatlari hamda
tamoyillari”ga mos holda tegishli qarorlar qabul qilish; Hozirgi zamon ta’lim
(pedagogik va axborot) texnologiyalarini bilish hamda ularni amaliyotda qo‘llay
olishdan iboratdir. “Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha)”
fanidan bilim va ko‘nikmalarga qo‘yiladigan talablar “Ta’lim va tarbiya nazariyasi
va metodikasi (sohalar bo‘yicha)” o‘quv fanini o‘rganish jarayonida quyidagi
pedagogik tushunchalarni bilish va ko‘nikmalarga ega bo‘lish zarur: ta’lim-tarbiya
ishlarini mustaqillik g‘oyalaridan foydalanilgan holda pedagogik qonuniyatlar va
tamoyillarga uyg‘un holda o‘tkazish; pedagogik faoliyatni rejalashtirishda, yaqin,
o‘rta davrni va istiqbolni ko‘zlab maqsad, vazifalarni belgilash; amaliyotda o‘qitish
hamda ma’naviy-axloqiy tarbiyalashning asosiy shakllarini qo‘llash; amaliyotda
o‘qitish va ma’naviy-axloqiy tarbiyalashning qulay metod va vositalarini qo‘llash,
ma’lum vaziyatlarda ulardan to‘g‘ri foydalana olish; ta’lim jarayonini zamonaviy
pedagogik va axborot texnologiyalari shuningdek, Sharq va G‘arbning ilg‘or
pedagogik tajribalaridan foydalangan holda tashkil etish; o‘z oldiga qo‘ygan
vazifalarni to‘g‘ri bajarilishini tashkil etish; shaxs faoliyati va xulqini rag‘batlantirib
borish; pedagogik vaziyatlar, ta’lim va tarbiya natijalarini tahlil eta olish, jamoani
o‘rganish; o‘zlashtirmaslik sabablarini, kamchiliklarni aniqlash va ularni bartaraf
etish uchun samarali tadbirlarni belgilash; o‘z bilimini oshirib borish, amaliyotda
pedagogika fanidagi yutuqlar, ilg‘or tajribalardan foydalanish, qulay pedagogik
tadqiqotlar o‘tkazish, pedagogik faoliyatda yuzakichilik va bir qolipda ishlashga
yo‘l qo‘ymay, ishga
2 texnalogiyaning muhum belgilari va uziga xos xususyatlari
Pedagogik texnologiya o'zida quyidagi o'ziga xos xususiyatlami namoyon etadi: 1)
Pedagogik texnologiya pedagogik jarayonnni takomillashtirish, optimallashtirishga
bo‟lgan ijtimoiy ehtiyojni qondirish omili sanaladi. 2).Pedagogik texnologiya
didaktik, tarbiyaviy xarakterdagi ta‟lim-tarbiya jarayonini samarali, mahoratli

tarzda tashkil etishga oid nazariy va amaliy bilimlar majmui, metodologik fan
sifatida namoyon bo‟ladi. 3).Pedagogik texnologiya ta‟lim-tarbiya jarayonining
umumiy mohiyatini aks ettiruvchi yaxlit jarayondir. 4). Pedagogik texnologiya
yo‟naltiruvchanlik vazifasini bajaradi, ya'ni, u shaxsni rivojlantirish, tarbiyalash,
shakllantirish uchun xizmat qiladi. 5). Pedagogik texnologiya - shaxsiylik
xususiyatiga ega bo‟lib, muayyan texnologiyalarni ta‟lim-tarbiya jarayonida
qo‟llashga nisbatan yagona, qatiiy, me‟yoriy (standart) talablar qo‟yilmaydi.6).
Har bir pedagog u faoliyat olib yuritayotgan ta‟lim-tarbiya muhitining
xususiyatlari, mavjud ichki va tashqi shart-sharoitlarini inobatga olgan holda
muayyan texnologik yondashuvni amalga oshirish imkoniyatiga ega. 7). Pedagogik
texnologiya o'zida ta‟lim, tarbiya va shaxs taraqqiyoti (kamolot) birligini ifoda
etadi
Ta‟lim-tarbiya jarayoniga pedagogik texnologiyani tatbiq etish yuqorida qayd
etilgan dolzarb muammoni ijobiy hal etishga xizmat qiladi. Ta‟lim tizimini
texnologiyalashtirish g‟oyasi o‟tgan asrning boshlarida G'arbiy Yevropa, AQSHda
ta‟lim tizimini isloh qilish, ta‟lim samaradorligini oshirish, shaxsning
ijtimoiylashuvini ta‟minlash uchun muayyan shart-sharoitni yaratish borasidagi
ijtimoiy harakat yuzaga kelgan davrda ilk bora o‟rtaga tashlandi. Mazkur g‟oya
30-yillarda ta‟lim jarayoniga „„pedagogik texnika” (“ta‟lim texnikasi”)
tushunchasining olib kirilishi bilan asoslandi. Bu davrlarda yaratilgan maxsus
adabiyotlarda “pedagogik texnika” (yoki “ta‟lim texnikasi”) tushunchasi “o‟quv
mashg‟ulotlarini aniq va samarali tashkil etishga ко‟maklashuvchi usul va
vositalar yig‟indisi” tarzida talqin etildi hamda o'quv jarayoniga o‟quv va
laboratoriya jihozlarining olib kirilishi, ulardan samarali, unumli foydalanish,
material mazmunini ko'rsatmali qurollar yordamida tushuntirish kabi holatlar
ta'lim samaradorligini oshirishga yordam beruvchi yetakchi omillardir, deya
baholandi. XX asming 50-yillarida ta‟lim jarayonida texnik vositalami qo‟llash
“ta‟lim texnologiyasi” yo'nalishini belgilab beruvchi omil deya e‟tirof etildi, asosiy
e‟tibor magistrlar auditoriyasini kengavtirish texnik vositalardan foydalanish
evaziga amalga oshirilishi, texnik vositalarning imkoniyatlarini yanada
takomillashtirish, ulaming axborot sig‟imini kengaytirish, axborotlarm uzatish
xizmatini sifatli tashkil etish, ta‟lim olishni individuallashtirish kabi masalalarga

qaratildi. Bu borada olib borilgan tadqiqotlarning ob‟ekti, tayanch nuqtasi sifatida
texnik vositalar imkoniyatlari, ulami takomillashtirish jarayoni qabul qilindi,
shuningdek, o‟quv jarayonini “texnologiyalashtirish”ning tashkiliy jihatlarini
o‟rganishga alohida urg‟u berildi. 60-yillarning boshlarida ta‟limni dasturlash
asosida ta‟lim jarayonini tashkil etish “texnologiya” tushunchasining mohiyatini
ochib beruvchi omil sifatida ko‟rila boshlandi Ta‟lim texnologiyalari umumiy
asoslarining negizi bo‟lgan qonuniyatlardan xabardor bo‟lish uchun “qonuniyat”
tushunchasining mohiyatini yetarli darajada anglab olish talab qilinadi. Shunga
ko‟ra pedagogikada har qanday fanning qonuniyatlarini yoritishda tizimli tarkibiy
yondashuv uning metodologik asosi bo‟lib xizmat qiladi. Binobarin, tizimli-tarkibiy
yondashuv pedagogik-texnologik tizimda kechadigan ketma-ket doimiy
takrorlanib turuvchi, muhim, zarur, barqaror aloqalarini yoritish imkonini beradi
[Shukruna B.2008.-B.332.]. “Pedagogik texnologiya” fani tomonidan
o‟rganiladigan yaxlit pedagogik jarayon qonuniyatlarining namoyon bo‟lishi
uchun quyidagi omillar o‟rtasidagi aloqalarni tahlil qilish zarur: 1) pedagogik
jarayon. bilan keng ko‟lamli ijtimoiy jarayonlar va shart-sharoitlar o‟rtasidagi; 2)
pedagogik jarayonning tarkibiy qismlari o'rtasidagi (ichki aloqadorlik); 3) o‟qitish,
ta‟lim, tarbiya va shaxs rivoji o‟rtasidagi; 4) tarbiya va o‟z-o‟zini tarbiyalash
jarayonlari o‟rtasidagi; 5) pedagogik rahbarlik va ta‟lim oluvchilarning mustaqil
faoliyati o‟rtasidagi; 6) barcha tarbiya sub‟ektlariga tarbiyaviy ta'sir ko‟rsatish
jarayoni o‟rtasidagi; 7) pedagogik topshiriq, ta‟lim (tarbiya) mazmuni, metodlari,
vositalari va pedagogik jarayonning tashkiliy shakllari o‟rtasidagi. Yuqorida
ko‟rsatilgan omillar o‟rtasidagi aloqalarni tahlil qilish natijasida pedagogik
texnologaasoslarini o‟qitishning qonuniyatlari aniqlanadi.
3. Tarbiya jarayonini texnalogiyalashtirish
Tarbiya jarayonini texnologiyalashtirish – aniq maqsad va ijtimoiy g‘oyaga
asoslanib, talabalarda ma’naviy-axloqiy sifatlarni shakllantirishga yo‘naltirilgan
pedagogik faoliyatning tashkiliy-texnik jihatdan uyushtirilishi.
1) talabalarda tarbiyaviy tadbirlarning o‘tkazilishiga nisbatan salbiy munosabat
shakllanadi;

2) talabalarda mustaqil fikrlash, ijodkorlikqobiliyatining tarbiyalanishi uchun
imkoniyat yaratilmaydi;
3) talabalarda tarbiyaviy tadbirlarning o‘tkazilishi ularning shaxs sifatida kamol
topishlarini ta’minlashga yo‘naltirilganligi haqida emas, balki sinfning ta’lim
muassasasi jamoasi oldida “soxta obro‘” orttirishi uchun xizmat qiluvchi vosita
ekanligi to‘g‘risidagi xulosaning shakllanishi uchun sharoit yuzaga keladi. Ta’lim
muassasalarida tashkil etiluvchi ma’naviy-ma’rifiy tadbirlarni tashkil etishga
texnologik yondashuv quyidagi holatlarda namoyon bo‘ladi: tadbir mavzusi va
g‘oyasini talabalar tomonidan bildirilgan shaxsiy tashabbuslar, ularning xohish-
istaklariga ko‘ra belgilash; tadbir ssenariysini ishlab chiqishda talabalarning
mustaqil faoliyat yuritishlari uchun shart-sharoitlarni yaratish; tadbir mazmunida
o‘z ifodasini topgan rollarning majburiy tarzda emas, balki talabalarning layoqati,
qobiliyati, shuningdek, qiziqishlarini inobatga olish asosida taqsimlanishiga
erishish; tadbirning tashkil etilishi va o‘tkazilishida pedagogning roli buyruq
berishdan iborat bo‘lmay, aksincha, talabalarga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatish, ularning
faoliyatini yo‘naltirib turish hamda zarur o‘rinlarda maslahat berish sifatida aks
etishiga erishish; ltadbir maqsadining natijalanganligini guruh talabalarining faol
ishtirokiga tayangan holda muhokama qilish Talabalar o‘rtasida ma’naviy-ma’rifiy
tadbirlarni tashkil etishga texnologik yondashuv mohiyati talabalar mustaqilligini
ta’minlashda quyidagi omillarning mavjudligiga e’tiborni qaratishni ham taqozo
etadi: talabalarda tarbiyaviy tadbirlarning o‘tkazilishiga nisbatan ichki ehtiyoj,
qiziqish va rag‘batning mavjudligi;talabalarning tarbiyaviy tadbirlarni mustaqil
tashkil etish borasida muayyan tajribalarga ega ekanliklari;
tadbir g‘oyasining talabalar ichki ehtiyojlariga mos kelishi. “Ta‟lim texnologiyasi”
tushunchasi “ta‟lim metodikasi” tushunchasiga nisbatan kengdir. Ta‟lim metodi -
o'quv jarayonining majmuaviy vazifalarini yechishga yo‟naltirilgan pedagog va
o'quvchilaming birgalikdagi faoliyati usuli. Ta‟lim texnologiyasi - ta‟lim maqsadiga
erishish jarayonining umumiy mazmuni, ya‟ni, avvaldan loyihalashtirilgan ta‟lim
jarayonini yaxlit tizim asosida, bosqichma-bosqich amalga oshirish, aniq maqsadga
erishish yo‟lida muayyan metod, usul va vositalar tizimini ishlab chiqish, ulardan
samarali, unumli foydalanish hamda ta‟lim jarayonini yuqori darajada boshqarish
sifatida qaralib kelingan. Lug‟aviy jihatdan “ta‟lim texnologiyasi” tushunchasi (ing.

“An educational technology”) - ta‟lim jarayonini yuksak mahorat, san‟at
darajasida tashkil etishga doir ma‟lumotlar beruvchi fan, ta‟limot ma‟nosini
anglatadi. Pedagogik texnologiya masalalarini tadqiq etishda ham umumiy
ilmivpedagogik tadqiqot metodlari faol qo‟llaniladi
Xulosa
Xulosa qilib shuni aytish lozimki, zamonaviy taraqqiyot o‟tgan asrning boshlarida
jamiyat hayotining barcha sohalarida texnologiyalarning qo‟llanilishiga zamin
yaratdi. Mazkur holat bilan bog‟liq ravishda ta‟lim muassasalari, aniqrog‟i, oliy
o‟quv yurtlarida “Pedagogik texnologiya” o'quv fanini о‟qitishga bo‟lgan ehtiyoj
yuzaga keldi. Ta‟lim texnologiyasi o‟quv faoliyatini samarali, muvaffaqiyatli tashkil
etishga, ulaming pedagog bilan o‟zaro hamkorlikda o‟quv materiallarini puxta
o‟zlashtirishi uchun zarur sharoitlami yaratishga xizmat qiladi. “Pedagogik
texnologiya” o'quv fani ham o‟zining texnologik yondashuv, texnologik

madaniyat, pedagogik jarayon, loyihalash, pedagogik jarayonni loyihalash, modul,
ta‟lim maqsadi, tarbiya maqsadi, texnologik tizim, shaxsga yo‟naltirilgan ta‟lim,
pedagogik tashxis, interfaol metod, texnologik pasport, texnologik xarita hamda
pedagogik mahorat elementlari kabi asosiy kategoriyalariga ega. Suhbat, anketa,
intervyu, pedagogik tahlil, pedagogik kuzatish, modellashtirish, bolalar ijodini
o‟rganish, test (predmetli va psixologik testlar), ta‟lim muassasasi hujjatlarini
o‟rganish, pedagogik tajriba, ekspert baholash, matematik-statistik tahlil kabi
ilmiy-pedagogik metodlar pedagogik texnologiya masalalarini o'rganishga yordam
beradi. Barcha o‟quv fanlari singari “Pedagogik texnologiya” fani ham Pedagogika
nazariyasi, Pedagogika tarixi, Xususiy metodika (xususiy fanlami o‟qitish), Ta‟lim
menejmenti, Kreativ pedagogika, Hamkorlik pedagogikasi, Pedagogik innovatsiya,
Falsafa, Etika (Axloqshunoslik), Sotsiologiya hamda Psixologiya fanlari kabi o‟quv
fanlari bilan o‟zaro aloqadorlik va bog'liqlikda o‟rganiladil

Tarbiyaviy texnalogiya turlari va ularning mazmuni

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish